Macro met Boot en Mujagić | BNR

Langzaam maar zeker daalt de inflatie naar het doel van de centrale banken. Met 2,7 procent is de inflatie in april een stukje lager dan de 3,1 in maart. Ondertussen zijn er wel andere zaken in de economie die zorgwekkend zijn, volgens econoom Edin Mujagic. ‘De lonen stijgen aanmerkelijk harder dan de inflatie, dus je zou verwachten dat de consument daardoor in een betere stemming raakt en meer gaat uitgeven.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Woningeigenaren hebben genoeg geld om zelf hun huizen te verduurzamen, dat ziet De Nederlandsche Bank in een schatting omtrent de financiële positie van huishoudens. Macro-econoom Arnoud Boot noemt het goed nieuws dat 95 procent van de huiseigenaren zelf genoeg geld in kas hebben voor de verduurzaming. ‘Je kan niet alles aan de overheid overlaten.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro met Boot en De Zwitserse centrale bank grijpt keihard in op de financiële markten door banken grotere bufferverplichtingen op te leggen. Specifiek raakt het plan UBS, dat recent de in nood verkerende Credit Suisse overnam. Die bank moet door de strengere regelgeving tot wel 20 miljard dollar extra in kas hebben. ‘De Zwitserse centrale bank doet, zoals zo vaak, een stap in de goede richting. Ik mag hopen dat andere centrale banken dit voorbeeld zullen gaan volgen’, hoopt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het ergste is achter de rug in de eurozone, op economisch gebied. Dat had macro-econoom Edin Mujagic al geconstateerd, maar het is nu nog eens bevestigd door de internationale inkoopmanagersindices. Voor de zesde maand op rij is die gestegen en beter nog: het is de hoogste stand in een jaar, én de index staat boven de heilige grens van 50 punten. ‘Dat is het onderscheid tussen krimp — alles daaronder — en groei. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ooit was de EU een bastion als het ging om vrijhandel, stelt macro-econoom Edin Mujagic. Maar de lidstaten lijken er steeds minder belang aan te hechten. ECB-voorzitter Christine Lagarde begrijpt volgens Mujagic wel waar het om draait. Bij andere EU-beleidsmakers is er nog werk aan de winkel. Mujagic verwijst naar een 'schitterende toespraak' die Lagarde onlangs hield. 'Ze vertelde hoe we vooruitgang kunnen blijven boeken met onze economie, in een wereld die wordt gekenmerkt door onzekerheden en spanningen', aldus de macro-econoom. 'Haar antwoord was meesterlijk simpel: zoals we dat altijd hebben gedaan, door te blijven komen met nieuwe ideeën en nieuwe innovaties.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het heeft geen zin om de huurmarkt boven de sociale huurgrens betaalbaar te houden via prijsregulering. Want zolang er simpelweg te weinig huurwoningen zijn, is het trekken aan een dood paard. Het grote probleem op die huizenmarkt is dat er te weinig huizen in dat segment zijn, zegt econoom Arnoud Boot. ‘En je jaagt de huizen ook weg.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er wordt inmiddels al jaren gediscussieerd over het Box 3-stelsel en het einde lijkt voorlopig niet in zicht. ‘Ik ontraad de kamikazeactie waar het debat gisteren eindigde’, zegt econoom Arnoud Boot. ‘Dat gaat mislukken en daar mag je het komende kabinet niet mee opzadelen.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve (Fed), gooit de deur naar renteverlagingen voorlopig dicht. Dat constateert macro-ecnoom Edin Mujagic. ‘In voetbalstadions zingen supporters vaak liederen over met zijn allen ergens naar zwaaien, dat kunnen wij zingen over de renteverlagingen. Dat heeft zelfs voorzitter Jerome Powell nu gezegd.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er lijkt iets belangrijks te ontbreken in de Voorjaarsnota die gisteren is gepresenteerd. Volgens econoom Edin Mujagic zou de overheid vaker naar zichzelf moeten kijken wanneer er naar dekking voor financiële tegenvallers wordt gezocht. ‘Het zou een verademing zijn als bij dit soort vraagstukken ook eens de vraag wordt gesteld of de overheid zelf niet wat kan inleveren.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Voorjaarsnota ligt er, op verzoek van de informateurs met enige voorrang. En het resultaat valt lang niet tegen, zegt macro-econoom Arnoud Boot: wat erin staat is leesbaar, niet onverstandig en hooguit een beetje aan de voorzichtige kant. De afgelopen jaren zijn bepaalde zaken ‘geweldig meegevallen’, dus de belastingontvangsten liggen behoorlijk op peil. See omnystudio.com/listener for privacy information.

IMF-topvrouw Kristalina Georgieva zegt dat we mogelijk een zeer teleurstellend decennium voor de boeg hebben. Volgens econoom Arnoud Boot zijn de afgelopen decennia zo buitengewoon goed geweest, dat de groei bijna wel móet tegenvallen. ‘We hadden een onvoorstelbare groei in de wereld, wie weet hoeveel miljoenen mensen uit armoede zijn gekomen?’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse inflatie bedroeg in maart 3,5 procent op jaarbasis en kruipt zo steeds dichter naar de Europese situatie toe. En dat is een flinke tegenvaller volgens Menno Middeldorp, hoofd van RaboResearch. ‘Vooral omdat het tempo er wat uit is.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

In het eerste kwartaal van dit jaar is de vraag naar bedrijfsleningen substantieel gedaald, blijkt uit de ECB Lending Survey. Het is wéér een signaal dat de economie in de eurozone maar matig draait, zegt Ester Barendregt, hoofdeconoom van Rabobank. ‘Het is op zich niet verrassend, maar wel een belangrijk gegeven voor de ECB, die een rentebesluit zal nemen.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De verbouwing van het stroomnet financieren door het verhogen van de staatsschuld of de kosten over meerdere generaties uitsmeren, noemt econoom Arnoud Boot ‘paniekvoetbal’. ‘Het probleem van het energienetwerk is dat de investeringen zijn achtergebleven.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er zijn in de VS 303.000 nieuwe banen bijgekomen in maart, bijna 100.000 meer dan waar men op gerekend had. De lonen stegen met 4 procent iets harder dan de inflatie, en ook het werkloosheidspercentage is met 3,8 relatief laag. ‘Zo’n aantal nieuwe banen is lastig te rijmen met een inflatie die binnen afzienbare tijd naar 2 procent zakt’, zegt econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De manieren waarop de overheid de koopkracht probeert te repareren zijn ineffectief. Dat blijkt een recente publicatie van het Centraal Planbureau. ‘Zowel omdat er grote verschillen zijn tussen inkomensgroepen, maar nog belangrijker, ook binnen inkomensgroepen’, legt econoom Arnoud Boot uit. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De gemiddelde stijging van de cao-lonen vlakt af en de piek lijkt ver achter de rug te zijn. Daarmee lijkt een groot deel van de werknemers nu al te zijn gecompenseerd voor de hogere inflatie van de afgelopen jaren. ‘Vanaf nu zullen we elk kwartaal het bericht krijgen dat de loonstijgingen lager zijn uitgekomen’, verwacht econoom Edin Mujagic. Maar terug naar normaal zal het zeker niet gaan, verwacht hij. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In steeds meer landen lijkt de economie weer aan te trekken. Vooral in de industrie ziet men weer positieve ontwikkelingen. Onder meer de Nederlandse inkoopmanagers worden langzaam maar zeker weer wat positiever. ‘Als je zo kijkt naar alle andere landen, dan zie je dat het in heel veel grote landen de cijfers langzaam maar zeker oplopen’, ziet econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Uit de inflatie-indicator voor de Amerikaanse centrale bank, de Fed, blijkt dat energie wederom een opdrijvende factor is. Dat terwijl de energieprijzen vorig jaar juist zorgden voor een neerwaartse druk op de inflatie. Dat voordeel is nu verleden tijd, concludeert macro-econoom Edin Mujagic. ‘De inflatie was in februari namelijk iets hoger dan in januari.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Om Tata Steel versneld te kunnen vergroenen, moet het kabinet miljarden uitgeven. Dat blijkt uit een rapport in opdracht van het ministerie van Economische Zaken. Die miljarden kunnen wat econoom Arnoud Boot betreft beter ergens anders aan worden uitgegeven. ‘Als je er ook maar één euro tegenaan gooit, dan zal je hele harde eisen moeten stellen en accepteren dat er een kleinere operatie doorgaat.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het geld dat wordt gebruikt om techbedrijven als ASML en NXP in Nederland te behouden, wordt mogelijk betaald door belastingen te verhogen. Zo wordt er gedacht aan hogere btw-tarieven, hogere winstbelasting of de verhoging van belastingen voor rijkere huishoudens. Het zijn opties waar de Tweede Kamer uiteindelijk een knoop moet doorhakken, meldt het AD. ‘Het kabinet legt de rekening bij iemand anders’, bekritiseert econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Doordat de wereld steeds verder vergrijst en meer mensen recht hebben op een pensioen, stevenen we af op een wereldwijde pensioencrisis. Daarvoor waarschuwt Larry Flink, de topman van vermogensbeheerder BlackRock. ‘Als je naar de Verenigde Staten kijkt, dan zie je dat er te veel mensen zijn die te weinig sparen voor hun oude dag’, legt econoom Edin Mujagic uit. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse overheidsfinanciën dreigen in de toekomst te ontsporen. Daar waarschuwt Phillip Swagel, directeur van het Amerikaanse begrotingsbureau. De waarschuwing komt op basis van de enorme staatsschuld waarmee de Verenigde Staten kampen. ‘Als je dat als Amerikaans CPB-directeur zegt, dan is dat nogal wat’, zegt econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het begrotingstekort voor 2023 is met 0,3 procent van het bbp opnieuw veel lager uitgevallen dan eerder gedacht, blijkt uit cijfers van het CBS. Een aantal maanden geleden voorspelde het ministerie van Financiën nog een tekort van 1,8 procent van het bbp. Geld genoeg dus, zou je denken. Maar volgens macro-econoom Arnoud Boot is het belangrijk dat een nieuw kabinet kritische financiële keuzes gaat maken. Als verklaring voor het meevallende begrotingstekort wees de demissionair minister van Financiën Steven van Weyenberg naar eenmalige meevallers. Dat is al zes á zeven jaar de verklaring die gegeven wordt. Wat kunnen de formerende partijen met dit nieuws? Bij de afgelopen kabinetsformatie met VVD, D66, CDA en ChristenUnie, werd geen enkele keuze gemaakt. Elke partij moest z’n zin krijgen en elke partij kreeg dan ook een pot geld. De bestedingen die toen zijn gedaan, waren niet efficiënt. Aan het nieuwe kabinet is de opdracht meer te investeren in de Nederlandse arbeidsproductiviteit. Afgelopen jaar zijn 115.000 mensen meer gaan werken, terwijl het nationaal inkomen in reële termen niet is gestegen, dus Nederland is minder productief geworden. Productiviteit kan op vele mogelijke manieren worden gemeten. Daar zitten ook kanttekeningen aan. Zo werkt een computer steeds beter. Dat heeft ook positieve gevolgen. De kwaliteit van het leven op die punten is gestegen. Maar er is momenteel een krapte aan alles, arbeid, ruimte en nog veel meer. Dus de productiviteit moet omhoog, we moeten met minder mensen meer doen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Iedereen die hier is, moet meedoen aan de samenleving Uit onderzoek van de Stichting Economisch Onderzoek, SEO, blijkt dat asielzoekers in Nederland na twee jaar nog steeds niet of nauwelijks werken. Volgens macro-econoom Arnoud Boot, tevens lid van de Raad van toezicht van de stichting, ‘een trieste conclusie'. Want 'los van alle sociale spanningen is het raar dat een land een deel van de bevolking verbiedt, of het heel moeilijk maakt, om te gaan werken'. Waarom is dat triest? Een onderzoek over asielzoekers en de vraag of je deze groep mensen meteen de gelegenheid moeten geven om na aanmelding aan het werk te gaan, ligt gevoelig. Omdat mensen geweldig bevreesd zijn voor aanzuigende werkingen, voor verdringing op de arbeidsmarkt en op de woningmarkt. Dit bureau, waar ik verder geen inhoudelijke bemoeienis mee heb, kan daar neutraal naar kan kijken. Maar die vrees heeft geleid tot overheidsbeleid dat ervoor zorgt dat asielzoekers op dit moment heel weinig werken. Het betekent letterlijk dat ze, in het eerste half jaar na aanmelding, niks mogen doen. En na zes maanden moet men door een allerlei hoepels springen voor een werkvergunning. Pas vanaf dat moment worden ze een statushouder en mogen ze volwaardig meedoen aan de arbeidsmarkt. De facto betekent dat dat je mensen voor langere periode hebt ontmoedigd om aan te werk te gaan. Het onderzoek van SEO laat zien dat verdringing niet bestaat in een land waar een groot te kort aan arbeidskrachten is. Dat argument moet van tafel. En of er sprake is van een aanzuigende werking, moet je klinisch onderzoeken en niet gebruiken voor politieke uitspraken om stemmen mee te trekken. Voor asielzoekers die al binnen zijn, bestaat een verdringingseffect ook niet. Want ze zijn er al. Die aanzuigende werking is heel beperkt. Dan moet je kijken naar wat het belang is van die mensen en van het land. Die som is makkelijk gemaakt, ze leveren veel geld op? De belangen van het land en het individu, de asielzoeker, vallen 100 procent samen. Dat betekent dat wanneer je deze mensen eerder inschakelt, ze eerder een daadwerkelijke bijdragen aan de economie kunnen leveren. Dat betekent een directe winst van miljarden. En dan heb je het nog niet gehad over de hele integratie van mensen in de samenleving. De spanningen in de samenleving nemen alleen maar toe als je een groep mensen naast de samenleving zet. Geeft de SEO dan ook een belangrijke boodschap aan de informateurs? Ja, zij maken het nieuwe kabinet en die politieke partijen aan tafel hopelijk duidelijk dat er afspraken nodig zijn. Namelijk over hoeveel asielzoekers we binnenlaten, daarover zul je ook binnen de Europese Unie afspraken over moeten maken. En je zult het sentiment over de aanzuigende werking moeten adresseren. Die verdringing hangt niet aan de mensen die hier al zijn en die je kunt inzetten. Dat is langs elke dimensie goed voor Nederland. En dat betekent ook minder arbeidsmigranten? We moeten uitkijken dat je de ene moeilijke groep niet tegen de andere gaat uitspeelt. Maar het is absoluut zo, dat hebben we geleerd van de Oekraïners. Grote groepen gaan aan het werk als je ze de gelegenheid geeft. Deze mensen willen aan het werk, deze mensen gaan het werk doen wat de gemiddelde Nederlander niet eens bereid is te doen. De arbeidsmigranten komen niet alleen omdat ze goedkoop zijn. Arbeidsmigratie wordt hiermee beperkt, ze nemen geen nieuwe huizen in beslag en de economische voorspoed van het land neemt toe. Iedereen die hier is, moet meedoen aan de samenleving. Dat moet Iedereen vinden. En als je het asielbeleid beter in de hand wil krijgen, dan moet je dat aan de deur doen en niet achteraf. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse centrale bank verwacht dat de economie van de Verenigde Staten dit jaar ‘aanmerkelijk’ harder zal groeien dan eerder gedacht. ‘Dat verwachten ze ook in 2025 en 2026 nog, terwijl de inflatie tot en met 2025 ook nog aan de hoge kant blijft’, vertelt econoom Edin Mujagic. Toch vindt de econoom de boodschap die Fed-baas Jerome Powell had moeilijk te begrijpen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De laatste tijd daalt de inflatie behoorlijk rap richting de vurig gewenste twee procent. Hoewel het alles behalve zeker is dat die daling voortzet, gaat de ECB niet te lang wachten met het verlagen van de rentes. De president van de ECB Christine Lagarde maakte dat vandaag bekend op een conferentie in Frankfurt. Macro-econoom Edin Mujagić was daarbij. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De voorbije jaren konden de banken opereren in een ideale omgeving, met rentestijgingen – goed voor hun winstgevendheid, en historisch weinig faillissementen. 'De Europese banktoezichthouder waarschuwt dat er een einde komt aan die ideale mix’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Het was Claudia Buch, hoofd van de Europese banktoezichthouder, die waarschuwde voor gure tijden. Ze zegt tegen de Europese banken: maak je klaar voor een minder goed economisch klimaat. Daarbij heeft ze het over de geopolitieke situatie, die niet bevorderlijk is voor economische groei. Maar ze zoekt het ook dichter bij huis. Met dat laatste verwijst ze naar de renteverhogingen die de ECB vorig jaar heeft doorgevoerd. Steeds meer bedrijven gaan daar last van krijgen, bijvoorbeeld als ze hun oude lening moeten hernieuwen tegen een hogere rente. Dat kan betekenen dat ze niet meer in staat zijn hun lening af te betalen of zelfs failliet gaan.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amsterdamse rechtbank heeft geoordeeld dat een advies van dienstverlener PwC uit 2018 om klanten rente te laten aftrekken van hun winstbelasting, niet had gemogen. In een land als Nederland, dat een traditie van het minimaliseren van de te betalen belasting kende, is belastingmoraal cruciaal. Dat meent hoogleraar Arnoud Boot. Aan het einde van het jaar moet elk bedrijf zichzelf een cruciale vraag stellen, namelijk of het bedrijf tevreden kan zijn wanneer de resultaten samen met het effectief belastingtarief op de voorpagina van de krant worden vermeld. Het is logisch dat bedrijven, en mensen, niet te veel belasting willen betalen. Maar het betalen van belasting is een plicht. Het is daarom extra vervelend dat de overheid het belastingsysteem al twintig jaar niet herziet, waardoor er oneerlijkheden optreden, zoals box 3. Daarnaast hebben bedrijven een maatschappelijk draagvlak nodig om te opereren. Een bedrijf moet ondernemen aan de linkerkant van de balans. Een bedrijf is blijkbaar niet goed in de eigen activiteit wanneer allemaal spielerei aan de rechterkant van de balans nodig is.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het heeft er alle schijn van dat er de komende weken hard gewerkt wordt aan een regeringsakkoord dat op hoofdlijnen gesloten moet worden. Dit na de voorzet van informateur Kim Putters tot een zogeheten programkabinet. Wat hoogleraar Arnoud Boot betreft moet er vooral eens gekeken worden naar allerhande infrastructuren. Als president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank het afgelopen week had over dat Nederland een "krap land was", en dat we "uit ons hotel" aan het groeien zijn, dan moeten we ons realiseren dat er de afgelopen twintig jaar gewoon een beleid is gevoerd op basis van pure efficiëntie. Alles moest net passen. En daarin kun je ook precies zien wáár het nu verkeerd gaat. De infrastructuur van het elektricteitsnetwerk, de infrastructuur van het openbaar vervoer, het staat allemaal onder spanning en er moet overal in geïnvesteerd worden. Die publieke infrastructuur zorgt vervolgens ook weer voor dat er meer economische activiteit mogelijk is, meer productiviteitsgroei. Dat is wat het land nodig heeft om uit de krapte te komen. Dat is het eerste element waarop ingezet moet worden.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De vonken die zorgen voor een aanhoudend hoge inflatie Inflatie is ooit (door de beroemde Amerikaanse econoom Milton Friedman) omschreven als een situatie waarin grote hoeveelheden geld op jacht gaat naar te weinig spullen. Die relatie tussen de hoeveelheid geld dat in omloop is en de hoogte van inflatie, oftewel geldgroei, lijkt een stuk minder sterk geworden, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Sinds 2008 is de hoeveelheid geld in de EU en de VS geëxplodeerd, waarom hebben we dan nu pas een hoge inflatie? Waarom lijkt die relatie minder sterk? Geld doet er wel degelijk toe, want voor inflatie heb je twee dingen nodig. Enerzijds heel veel geld, en anderzijds moet er íets gebeuren. Vergelijk het met een stapel brandhout. Als je daar een lange tijd brandstof op gooit, dan gebeurt er niks. Pas als er een vonk bij komt, gaat het branden. Datzelfde geldt voor de relatie tussen geld en en inflatie. Er is heel veel geld bijgedrukt, pas bij de uitbraak van de pandemie werd dat een probleem. Overheden in de hele wereld besloten om steun te gaan geven, dat geld begon te rollen. Toen werd voldaan aan beide voorwaarden, zowel te veel geld als een vonk. Maar er is ook iets anders aan de hand. Dat bijgedrukte geld is ook gaan zitten in dingen die niet meegenomen worden in de berekening van inflatie. Zoals huizenprijzen, staatsobligaties en financiële markten in het algemeen. Dat is de reden waarom de aandelenkoersen sinds 2008 elk jaar hoger zijn gaan liggen, terwijl die economie echt daar geen aanleiding toe gaf. Geld doet er namelijk wel toe. Maar waarom komt de term geldhoeveelheid in rapporten van het IMF, de ECB of de DNB dan niet voor? Vorig jaar was het helaas nul keer. Hopelijk is dat dit jaar anders. Maar ondanks dat er in de rapporten niet wordt gerept over geldgroei, zijn er meer bestuurders die hiervoor waarschuwen. In de zin van als we nou beter op die enorme geldgroei van de afgelopen jaren hadden gelet, dan waren we misschien niet verrast geweest door de hardnekkige inflatie van nu. Overigens neemt de geldhoeveelheid nu wel licht af. Dit verhaal gaat echter over een probleem uit het verleden. We hebben het over een hele kleine daling, de hele sloot geld die er sinds 2008 erbij is gecreëerd, is niet weg. Die is nog steeds aanwezig op financiële markten, en steeds vaker rolt dat geld naar de consumenten toe. Dat betekent dat de ECB moet rekeninghouden met een aanhoudend hoge inflatie, ook omdat overheden structureel meer geld uitgeven dan er binnenkomt. Dat is die vonk waar we het eerder over hadden. De komende jaren hebben we te maken met historisch hoge begrotingstekorten, heel veel geld in omloop en meerdere vonken. Dus de ECB zou zich niet laconiek moeten opstellen en er juist vanuit gaat dat de inflatie niet vanzelf weer gaat zakken. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor de tweede maand op rij noteren de Verenigde Staten een hogere inflatie dan werd verwacht. Nadat de inflatie in januari een groei van 3,1 procent werd genoteerd bij een verwachte inflatie van 2,9, kwam de inflatie in februari uit op 3,2 procent, waar juist 3,1 werd verwacht. ‘Het feit dat het is tegengevallen, kan je zien als een bevestiging van wat werd gevreesd, namelijk dat de laatste ronde tegen de inflatie de moeilijkste is’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ondanks dat Portugal miljarden euro’s heeft ontvangen uit de Europese Unie (EU) en het economisch steeds beter is gegaan sinds het lid is van de Unie, is bevolking er niet beter op geworden. Dat valt macro-econoom Edin Mujagic op in een rapport van een Portugese econoom. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De industriële productie is volgens nieuwe cijfers van het CBS in januari opnieuw gedaald ten opzichte van een jaar eerder. Een tweetal nuanceringen over die cijfers is echter wel op zijn plek volgens macro-econoom Arnoud Boot. Het is allereerst goed om te beseffen dat cijfers over dit soort economische ontwikkelingen in de loop der tijd vaak nog worden aangepast. Dat gebeurt eigenlijk elke maand, zelfs twee jaar later worden ze soms nog aangepast. Een tweede nuancering bij deze cijfers is dat we hier puur productievolume aan het meten zijn, terwijl we in een land leven waar we moeten sturen op toegevoegde waarde met zo min mogelijk beslag op mensen en natuur. Hoe moeten we de cijfers uit de industrie dan wel interpreteren? Ten opzichte van december volgt uit seizoensaangepaste metingen dat we in januari 4,5 procent achteruit zijn gegaan. Een maand geleden werd over december gezegd dat de industriële productie 3 procent lager lag. Maar ik ben gaan kijken en wat bleek: de seizoensgebonden cijfers waren 6,8 procent hoger in vergelijking met november. Zo zie je dat december een piek was. Ten opzichte van die piek zijn we nu dus 4 procent omlaag gegaan.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de Nederlandse regering een geheime operatie ‘Beethoven’ optuigt om de boosheid van ASML te sussen, lijkt volgens macro-econoom Arnoud Boot verdacht veel op paniekvoetbal van een land dat last heeft van een calimerocomplex. Toch heeft de chipmachinefabrikant een punt. ‘Het is evident dat de politiek zeer onzorgvuldig is geweest in het nemen van besluiten.’ Het nieuws over ASML werd al snel gevolgd door een mededeling van baggeraar Boskalis. Dat bedrijf wil uitbreiding naar Abu Dhabi, omdat het daar makkelijker aan goed geschoold personeel kan komen. Het zijn de gevolgen van politiek beleid, waarin op een donderdagnamiddag in oktober er zomaar allerlei besluiten doorheen gejast zijn. Zoals de expat-regeling en het al dan niet belasten van aandeleninkoop. Deze manier van besluitvorming was zeer onzorgvuldig en riep bij het bedrijfsleven direct de vraag op wat er nog meer op een willekeurige avond besloten kan worden. De vraag is ook wat er straks in het nieuwe regeerakkoord komt te staan. De politiek is heel veel te verwijten, daar heb je geen operatie Beethoven voor nodig, daar heb je een operatie politiek voor nodig. Gaat dit dan over het vestigingsklimaat of over de politiek? De reden voor de onvrede is onvoorspelbaarheid van de overheid. Nederland is een transparant land. De ligging is goed en we zijn verbonden met alle gebieden in de wereld. De kennis en de kwaliteit van de bevolking is hoog. Als vestigingsplaats heeft Nederland onvoorstelbaar veel positieve dingen. Er zijn ook minpunten, kijk maar naar de drukte op de woningmarkt. ASML wil een voorspelbare omgeving hebben. Dat bedrijf heeft een geweldig ecosysteem van allerlei bedrijfjes en kenniscentra om zich heen en zij hebben er alle belang bij om dat ecosysteem te versterken. Overigens heeft ASML (nog) niet gezegd daadwerkelijk te willen vertrekken uit Nederland, zij willen kijken naar waar ze verder kunnen groeien. Natuurlijk kan ASML die uitbreiding niet op een plaats daar in Veldhoven neer gaan zetten. Dus ook al komt er een tweede locatie, op 100 kilometer afstand van Veldhoven bij, dan is dat ook een vergroting van het ecosysteem. Dat is belangrijk voor de veerkracht van het bedrijf, want het is bedrijfsmatig zelfs onverstandig om alles op één plek te houden. Waarom kijken die bedrijven dan allemaal naar het buitenland De onvoorspelbaarheid van de overheid is een probleem. Maar dat Boskalis naar Abu Dhabi wil uitbreiden staat hier los van. Nee, Boskalis heeft een heel andere reden. Boskalis wil niet onderhevig zijn aan de eisen die gelden voor fatsoenlijk bestuur in ons land. Namelijk fatsoenlijk omgaan met het milieu bijvoorbeeld. Wij stellen hier eisen aan ondernemingen, die kunnen inderdaad af en toe doorschieten. Maar op het moment dat Boskalis naar een land gaat waar het rechtssysteem veel zwakker is, dan komen zij weg met dingen waar ze hier tien jaar geleden ook niet mee wegkwamen. Boskalis heeft een excuus gevonden om met opgeheven hoofd te kunnen zeggen dat ze iets doen wat uiteindelijktegen de belangen van de mensheid is Wat als je dat vergelijk doorzet naar andere bedrijven? Als je dat doortrekt dan kijken we naar Shell en naar Aegon. Shell is niet alleen maar door de hoge dividendbelasting naar het Verenigd Koninkrijk vertrokken. En Aegon heeft de Nederlandse activiteiten verkocht, terwijl het hoofdkantoor nog in Nederland staat. Dat zal niet zo blijven kan ik je zeggen, de groeistrategie van Aegon is gericht op de verkoop van woekerpolissen in Amerika. Daar mag je producten tegen hoge kosten verkopen, daar is de consumentenbescherming volstrekt onvoldoende. Wij moeten het heel erg vinden dat bedrijven dat doen. Maar we moeten het niet erg vinden dat Nederland bedrijven niet toestaat dat soort gedrag te vertonen. Dat is waar het gaat om bij Aegon, bij Shell en bij Boskalis. Overigens is de juridische hoofdzetel van Aegon al verhuisd naar Bermuda. De zaak van ASML is volstrekt verschillend. Zij willen een optimale bedrijfsstrategie voeren en heeft heel veel last van een onvoorspelbare Nederlandse politiek en het goed uitvoeren van de democratie. En dan neem je niet willekeurige beslissingen op een donderdagavond. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De consumptie van Nederlandse huishoudens is toegenomen in januari. Zelfs na inflatiecorrectie hebben we nog meer uitgegeven dan een jaar geleden. Het is slechts een kleine stijging van 0,3 procent. Echt reden tot juichen is het dus niet, zegt econoom Edin Mujagic. ‘In een goed economisch jaar wil je de consumptie van huishoudens zien groeien tussen de 1 en 3 procent.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Jerome Powell, voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, heeft in het Amerikaanse parlement gezegd nog steeds een renteverlaging na te streven. Dat laat alleen nog even op zich wachten door de inflatie die aan de hoge kant blijft. De deur naar verlagingen staat op een kier, mede omdat de Amerikaanse economie in het eerste kwartaal van 2024 een aanzienlijke groei zal laten zien. En dat helpt niet bij inflatiebestrijding en legt de lat voor renteverlaging hoog. ‘Ik zet mijn geld er niet op’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Het is de week waarin de leiders van zowel de Amerikaanse als de Europese centrale bank beide met belangrijke toespraken komen. Later vandaag geeft ECB-baas Christine Lagarde een persconferentie, de vraag is wat zij zal zeggen over de rente. Enkele maanden geleden werd publieke nog gespeculeerd over aanstaande verlagingen, zowel in de VS als in de EU. Dat daar nu voorzichtiger over wordt gedaan, heeft te maken met een bekende beurswijsheid: don’t fight the Fed. De eerdere speculaties kwamen vooral van marktpartijen en ook toen al waarschuwde de Fed voor al te veel enthousiasme. Dat blijkt nu ook. Hoe krijgt de Fed die financiële markten terug in het hok? Dat lijkt inmiddels wel gebeurd. De markten gaan nu uit van drie renteverlagingen dit jaar, niet al te lang geleden was dat nog zeven keer. Maar als je goed naar Powell hebt geluisterd, heb je hem horen zeggen dat de Fed-rente waarschijnlijk heeft gepiekt. Dat impliceert een verlaging of misschien wel een verhoging van de rente. Hij moet alle opties open houden. Ik zet mijn geld niet op drie verlagingen dit jaar. De inflatie in de VS daalt langzaam, ik sluit niet uit dat we dit jaar zelfs weer een stijging gaan zien. Bijvoorbeeld als gevolg van de spanningen in het Midden-Oosten. Die renteverlagingen zijn alles behalve zeker. Uit een rapport van de BIS (Bank for International Settlements) bleek eerder deze week dat de inflatie anders is dan anders. De BIS, de bankier van alle centrale banken, adviseert om rustig aan te doen met renteverlagingen. Dat pleidooi echoot na en was duidelijk terug te horen in de toespraak van Jerome Powell. In hoeverre zal de ECB de lijn van de Fed volgen? Voor de ECB geldt min of meer hetzelfde als voor de Fed. Ze willen heel graag de rente verlagen, maar de omstandigheden zijn er niet naar. Dus ook hier verwacht ik geen grote besluiten. Overigens neemt Powell vandaag ook opnieuw het woord, dan in de Amerikaanse senaat. Naar verwachting zal zijn verhaal niet erg afwijken van wat hij eerder heeft gezegd. Tegelijkertijd spelen er ook andere zaken bij de ECB Er is een hoop gemopper binnen de gelederen van de ECB. Enerzijds over de lonen, over het functioneren van president Lagarde zelf. Laatste punt van discussie gaat over een uitgelekte brief van het personeel aan het bestuur, waarin het beklag wordt gedaan over de gang van zaken bij de bank. Dat is niet voor het eerst maar het gaat nu een stapje verder. De aanleiding zijn uitspraken van het Nederlandse bestuurslid binnen de centrale bank, Frank Elderson. Die heeft gezegd dat wanneer een nieuwe of bestaande werknemer van de ECB zich niet kan vinden in het klimaatbeleid van de centrale bank, die persoon eigenlijk niets heeft te zoeken bij de ECB. Nieuw personeel zou zelfs geherprogrammeerd moeten worden. Daar beklaagt het personeel zich over want dit staat haaks op de diversiteit van meningen en transparantie binnen de ECB. Het personeel van de ECB roept het bestuur op om de leiderschapsstijl onder de loep te nemen. Dat is diplomatieke taal, ze bedoelen dat zo niet langer kan. Ik ben heel benieuwd of Christine Lagarde, president van de ECB, vandaag naast alle vragen over wat ze gaat doen met de rente, ook vragen krijgt over het gemor binnen de ECB. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nu de inflatie langzaam maar zeker weer zakt en de 2 voor de komma staat, wordt de roep om renteverlagingen weer luider. ‘Het grote beeld is dat de inflatie zakt, in zowel Europa als de Verenigde Staten. Die 2 procent waar men naar streeft, komt steeds dichter bij’, zegt econoom Edin Mujagic. Maar, hij heeft een belangrijke winstwaarschuwing. De oorzaak? Een rapport van de Bank voor Internationale Betalingen (BIB) waarin wordt voorspeld dat de inflatie langzamer zal dalen dan normaal. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Pensioenfonds ABP wijzigt het beleggingsbeleid. Zo gaat 30 miljard euro van het pensioenfonds naar ‘impactbeleggingen’, investeringen waarbij naast renderen ook een maatschappelijk resultaat komt kijken. Verder wil ABP meer beleggen in Nederland en meer bedrijven weren die de duurzaamheidscriteria niet halen. Volgens hoogleraar Arnoud Boot kunnen mensen daar in ieder geval niet tegen zijn. Al waarschuwt Boot voor het te hard van stapel lopen wat betreft het uitsluiten van bedrijven. Is de wijziging van het beleggingsbeleid een begrijpelijke stap van ABP? ABP heeft een totaal vermogen van ongeveer 500 miljard euro en het logisch dat te spreiden. Dat is ook in het belang van de pensioengerechtigden. Van de 30 miljard euro die het pensioenfonds wil steken in 'impactbeleggingen', gaat in de komende zes jaar minstens 10 miljard euro naar Nederland. Dat geld moet aan de ene kant worden gestoken in innovatie en duurzaamheid en aan de andere kant in huurwoningen. De overige 20 miljard euro gaat naar 'impactbeleggingen' in het buitenland. Een pensioenfonds kan het eigen vermogen beleggen of investeren. Beleggen is geld steken in iets waarvan je niet weet wat het is. En investeren houdt in dat je er bovenop zit. 'Impactbeleggen' valt onder dat laatste. Daarmee wil het pensioenfonds iets bereiken, daar kun je absoluut niet op tegen zijn. Verder wil het fonds ongeveer 80 procent van de portefeuille indexbeleggen, dus passief in plaats van actief.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De ceo’s van ASR en NN Group waarschuwen in het Financieele Dagblad dat Nederland minder aantrekkelijk wordt voor buitenlandse investeerders. Volgens de topmannen moet er veel meer voorspelbaarheid zijn in het overheidsbeleid, omdat onvoorspelbaarheid het investeringsklimaat verslechtert. Een terechte oproep, vindt hoogleraar Arnoud Boot. Die voorspelbaarheid is zelfs belangrijker dan een gunstig belastingklimaat. Bedrijven willen kunnen opereren, wat betekent dat ze willen weten waar ze aan toe zijn. Je wil als bedrijf investeren waar je je kunt voorbereiden op de toekomst en je wil weten dat je in een betrouwbaar land zit met een betrouwbare overheid. Dat is veel belangrijker dan of de lastendruk een procentpunt hoger of lager is. Je wil je kunnen instellen op de regelgeving op het beleid zoals dat bestaat. Als dat telkens wijzigt, kun je geen langetermijninvesteringen doen. Wat maakte Nederland eerder wel een aantrekkelijk land voor investeerders? Juist de voorspelbaarheid van de overheid, de rechtsstaat en hoe wij hier met zaken omgaan. Maar je ziet dat het parlement de laatste jaren veel opportunistischer bezig is. Kijk maar naar de ‘middag van het feest van de democratie’ van Jesse Klaver, waar in een middag allerlei maatregelen erdoorheen gejast moesten worden die grote gevolgen voor bedrijven hebben. Dat opportunisme waarmee we naar zaken kijken, dat kan eigenlijk niet.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Uit cijfers van het Duitse equivalent van het CBS - Destatis - blijkt dat lonen aldaar gemiddeld met 6 procent zijn gestegen. En hoewel dat goed nieuws lijkt, is het tegenovergestelde waar volgens macro-econoom Edin Mujagic. Duitse consumenten kregen er inderdaad gemiddeld 6 procent bij, maar ik ben een econoom. Dus ik haal daar vervolgens de inflatie van af. En de geldontwaarding in Duitsland bedroeg vorig jaar maar liefst 5,9 procent. Het goede nieuws is dat men er wel degelijk op vooruit is gegaan, maar het is een afrondingsverschil. Máár, hoe mager het ook lijkt, er is toch reden voor een feestje. Het is de eerste stijging van wat we reële lonen noemen sinds 2019. Ze hebben er in Duitsland dus heel erg lang op moeten wachten. Maar is het voldoende om al die jaren een beetje goed te maken? Nee absoluut niet. 0,1 procent is bij lange na niet voldoende zelfs. Als je hetzelfde rekensommetje maakt voor de eurozone - alle eurolanden samen - dan zie je dat de gemiddelde loonstijging vorig jaar 5,3 procent bedroeg. De totale inflatie daarentegen was 5,4 procent, dus we er zijn als geheel zelfs iets op achteruit gegaan.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Europese Centrale Bank, de ECB, is met cijfers gekomen over de kredietverlening door banken. Daaruit blijkt dat banken, voor het eerst in zes maanden, minder leningen verstrekken aan bedrijven en huishoudens. Volgens macro-econoom Edin Mujagic, zegt dit onder meer dat dat de renteverhogingen van de ECB werken. ‘Ik zou me heel grote zorgen hebben gemaakt als dat niet het geval zou zijn geweest.’ De ECB heeft in korte tijd de rente verhoogt van nul naar vier procent. ‘Als je daar geen effect van ziet, dan heb je een groot probleem.’ Maar er is meer aan de hand? Als de kredietverlening achterblijft, dan mag je verwachten dat de economische groei dit jaar heel erg mager zal zijn. Een economie groeit harder wanneer het geld rolt. En dat geld rolt pas als de kredietverlening gezond en hard groeit. Dat betekent immers dat we vaak naar de bank stappen om een lening af te sluiten en om dat geld vervolgens uit te gaan geven. Deze cijfers laten zien dat daar dit jaar weinig te halen valt. Wat vinden die ervan de andere economen nou? Dit wordt gebracht als slecht nieuws. Maar ik zie dat anders, omdat je ook dit soort ontwikkelingen moet zien in een groter beeld. Ik had me grotere zorgen gemaakt als we van de ECB te horen hadden gekregen dat de kredietverlening uitbundig was gegroeid. Dat zou namelijk betekenen dat de strijd tegen de inflatie geen zoden aan de dijk zet. Om inflatie te kunnen bestrijden heb je nodig dat mensen zien dat er een oorlog gevoerd wordt tegen die inflatie. Als mensen dat niet doorhebben, dan wordt de bestrijding heel moeilijk. Maar net als in de medische zorg geldt ook hier dat voorkomen beter is dan genezen, want we zien nu dat genezen heel veel pijn doet. Ook in de economie. Wat zijn de alternatieven dan? De ECB had kunnen besluiten weinig, of helemaal niks, te doen tegen de inflatie. Dan was de inflatie niet, of niet daadkrachtig genoeg, aanpakt waardoor deze te lang op een te oog niveau komt. Dat zorgt ervoor dat de langetermijnrente structureel omhooggaat en de onzekerheid over de economie wordt veel groter. Omdat je simpelweg niet weet wat de prijzen volgend jaar zullen zijn. Dat remt dan weer de economische groei op termijn af en zorgt voor een toenemende ongelijkheid in een land. Dat alternatief is dus erger dan het medicijn? De les die hieruit kan worden getrokken is dat je de inflatie beter laag moet houden. Beter voorkomen dan genezen, want genezen doet heel veel pijn. En dus is dit ook een les voor toekomstige bestuurders van de ECB. Zorg ervoor dat je de rente niet te lang te laag houdt, want dan krijg je onvermijdelijk hiermee te maken. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro-econoom Edin Mujagic stelt dat er een verbazingwekkend groot verschil te zien is tussen het gedrag op de financiële markten en de algemene economische ontwikkelingen. ‘Er gaat geen dag voorbij zonder een all time high op de beurzen', licht de macro-econoom zijn constatering toe. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De voorgestelde aanpassing van de postwet door PostNL-topvrouw om per week minder vaak post te hoeven bezorgen klinkt misschien als logische stap, maar het verklaart volgens hoogleraar Arnoud Boot vooral 'waar we terechtgekomen zijn'. Een paar jaar geleden heeft toenmalig staatssecretaris van Economische Zaken Mona Keijzer een fusie - of hoe je het ook noemen wil - toe te staan tussen PostNL en Sandd. Laatstgenoemde was de enige concurrent van PostNL, en dus ook het enige bedrijf wat de markt levendig had gehouden en dus vernieuwing op de markt mogelijk maakte. Iedere deskundige - inclusief de Autoriteit Consument & Markt (ACM) - raadde die beslissing af. Het was absoluut ongewenst, want er ontstond daardoor een monopolist die daarop niet meer hoeft te vernieuwen en die de overheid voor een gedwongen feit gaat plaatsen. En daar staan we nu. (...). Een dergelijk monopolie betekent dat het bedrijf in slaap valt, en dat het niet efficiënt gaat opereren en niet concurrerend is. En dan krijg je dit soort persberichten, dat PostNL 'de postbezorging wil aanpassen zodat hij beter aansluit op de behoefte van klanten en consumenten.' Is dat zo'n slecht statement dan? Het is dat ze er ook aan toevoegen dat een nieuwe manier van postbezorging ook aansluit op de huidige arbeidsmarkt, want het minder gaan bezorgen van post en de inefficiëntie van de afgelopen jaren sluiten hebben niks te maken met het belang van consumenten. Die hebben er juist géén belang bij dat zaken inefficiënt lopen, en dat de hele postbezorging niet meer loopt.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Centraal Planbureau (CPB) heeft gisteren haar economische raming voor 2024 gepresenteerd, en er is sprake van 'halleluja', aldus hoogleraar Arnoud Boot. 'Ik zou bijna zeggen dat het ongekend is, die voorspelling voor komend jaar.' Waarom dan? Er is een groei van 1,1 procent voorspeld. Dat is minder dan wat het CPB in september voorspelde, maar aanzienlijk meer dan de Europese Unie en de grootbanken een maand geleden voorspelden. Tegelijkertijd kan iedereen blij zijn om de voorspelde koopkrachtstijging. Die is aan de onderkant heel erg groot. Groter dan ooit zelfs: 2,5 procent. Dus die cijfers zijn gewoon goed. Maar: het CPB ontkomt niet aan een naar beneden bijgestelde prognose? Dat klopt. Waar de voorspelling inderdaad naar beneden is bijgesteld ten opzichte van september, daar is de prognose aanzienlijk hoger dan de prognose van ieder ander instituut een paar weken geleden. Het CPB is dus veel optimistischer over de Nederlandse economie, in ieder geval op de korte termijn. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland zou zich meer moeten inspannen om de arbeidsproductiviteit te verhogen. Daarvoor pleit econoom en columnist Heleen Mees. Ze wijst erop dat veel buurlanden een veel hogere arbeidsproductiviteit hebben dan wij. ‘De groei van de arbeidsproductiviteit blijft al tien jaar achter op dat van de Verenigde Staten, maar ook van omringende landen als Denemarken en Duitsland’, zegt Mees. Dat is volgens de econoom zorgelijk. ‘Groei van de arbeidsproductiviteit hebben we nodig om welvarender te worden en om onze verzorgingsstaat in stand te houden.’ Ze verwijst naar een onderzoek van Hugo Erken, econoom bij de Rabobank, waaruit blijkt dat de groei van de Nederlandse arbeidsproductiviteit al jaren stagneert, terwijl buurlanden juist groei laten zien. ‘Nederland blijft erg achter. Uit dit onderzoek blijkt dat dat komt doordat Nederland groei laat zien in laagproductieve sectoren, zoals horeca en de uitzendbranche. Die groeit heel sterk, terwijl hoogproductieve sectoren bijna geen groei laten zien.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Economen van ING, Rabobank en ABN Amro hebben een rapport geschreven waarin ze een klimaatlabel voor huizen bepleiten. Dat label zou moeten vastleggen hoe groot het risico is op bijvoorbeeld overstromingen of droogte. Het rapport is gericht op klimaatrisico’s voor kopers van huizen en huizenbezitters en biedt zicht op kosten die ze in de toekomst mogelijk krijgen. Hoogleraar Arnoud Boot hoopt dat banken hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Chinese centrale bank heeft de rentes verlaagd, na die beslissing een lange tijd voor zich uitgeschoven te hebben. En dat heeft alles te maken met het feit dat de Chinese economie voor geen meter loopt, weet macro-econoom Edin Mujagic. En daar probeer je dan met renteverlagingen verandering in te brengen. Opvallend genoeg gaat het hier om de vijfjarige rente die is verlaagd, de rente die zeer belangrijk is voor de hypotheekrentes in China. De maatregel is erop gericht dat mensen hierdoor makkelijker hypotheken opnemen om huizen te kopen, waardoor de huizenprijzen weer stijgen.' Want de vastgoedcrisis is nog steeds het grootste probleem in China? Die mag worden gezien als de kern van het probleem in China. Direct en indirect is de Chinese vastgoedsector goed voor tussen de 25 en 30 procent van de economie. Als het daar dus slecht gaat, gaat het per definitie met de economie slecht. Wel vraag ik me af of de maatregel gaat helpen. De reden waarom de Chinese economie geen hypotheekleningen afsluiten is niet omdat de rente ontzettend hoog is - ze hebben gewoonweg geen vertrouwen in de economie. Zij vrezen ervoor dat de bouwbedrijven, die verantwoordelijk zijn voor de bouw van de huizen, er over een jaar niet meer zullen zijn. Of de huizen wel afgebouwd gaan worden. En daar helpt een renteverlaging dus niet bij. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na het lezen van recente rapportages van onder meer de OESO, het IMF en DNB zou je denken dat de Nederlandse economie er bepaald niet rooskleurig voor staat. Volgens econoom Arnoud Boot valt dat reuze mee en zijn de cijfers verre van verontrustend, zolang je maar naar de juiste zaken kijkt. In termen van welvaart per hoofd van de bevolking gaat het helemaal niet slecht in Nederland, vergeleken met de landen om ons heen. Een belangrijke maatstaf is het besteedbare inkomen per hoofd van de bevolking. En wat blijkt: dan staan we huizenhoog, hoger dan Duitsland, Frankrijk, België en het Verenigd Koninkrijk. Als je kijkt naar de rankings over de tijd, zoals bijvoorbeeld de Youth Development Index, een veel bredere maatstaf die gaat over gezondheid, dan zie je dat Nederland het in vergelijking met Frankrijk veel beter heeft gedaan. Nederland en Frankrijk stonden dertig jaar geleden allebei rond plaats 8. Wij staan nu nog steeds op plaats 8, Frankrijk staat niet eens meer in de top 25.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Van de Nederlandse verdiensten in de internationale maakindustrie bestaat inmiddels 66 procent uit diensten, blijkt uit een rapport van het Centraal Planbureau (CPB). ‘De diensten gaan niet alleen domineren in die maakindustrie, maar gaan automatisch over de grenzen van sectoren heen’, zegt hoogleraar Arnoud Boot. Er zitten twee lessen aan. Allereerst dat inzetten op de maakindustrie kortzichtig is als je niet realiseert dat de toegevoegde waarde van de diensten daarbinnen steeds belangrijker worden. Het tweede is over sectoren heen, en dan kom je aan het hele Nederlandse model van sectoren. Er zitten bepaalde efficiëntievoordelen aan het verdelen van bedrijven in sectoren, maar je moet wel zorgen dat je bepaalde zaken op slot zet.See omnystudio.com/listener for privacy information.