Macro met Boot en Mujagić | BNR

De euro bestaat 25 jaar en volgens ECB-president Christine Lagarde is de eerste kwart eeuw van de munt een groot succes geweest. Volgens econoom Edin Mujagic is het echter lastig te zeggen of we er echt wat mee zijn opgeschoten. Tijdens de 25 jaar dat we de euro hebben, zijn landen die de munt gebruiken regelmatig gevraagd naar hoeveel steun er voor de munt was. Daaruit blijkt dat de steun voor de euro in die 25 jaar min of meer gelijk is gebleven. Waar de steun de afgelopen 25 jaar wél steeds verder voor afbrokkelde, is voor de Europese Centrale Bank. Je ziet duidelijk dat het vertrouwen voor de ECB, die ervoor moet zorgen dat de euro een beetje goed loopt, met name de afgelopen jaren behoorlijk is gedaald.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na drie maanden van krimp is de Nederlandse economie in het laatste kwartaal van vorig jaar weer gegroeid. Maar niet alle motoren van de economie draaien even hard, stelt macro-econoom Edin Mujagic. Veel is te danken aan overheidsuitgaven, en dat is niet per se een goed teken. In het laatste kwartaal van 2023 is de economie met 0,3 procent gegroeid vergeleken met het derde kwartaal, meldt het CBS. En als je levensmotto is dat het glas halfvol is in plaats van halfleeg, dan zou je dus kunnen stellen dat het de goede kant opgaat. Maar er hoort wel een bedenking bij. Namelijk dat overheidsuitgaven een belangrijke drijfveer zijn geweest van de groei. Als de overheid geld uitgeeft, is dat meestal geld dat de overheid niet heeft, want er is een begrotingstekort. Het gaat dus om consumptie uit de toekomst die de overheid naar voren haalt. Uiteindelijk zullen we moeten opdraaien voor het begrotingstekort, bijvoorbeeld in de vorm van hogere belastingen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zelfs de president van de Europese Raad, Charles Michel, zei het onlangs: strategische autonomie is het belangrijkste doel van de huidige generatie Europeanen. Europa wil minder afhankelijk zijn van andere landen, en met name van China. De concrete vertaling daarvan is dat je productie terughaalt naar eigen land. Dan word je minder afhankelijk van wie dan ook. Maar dat heeft wel economische gevolgen, zoals blijkt uit een nieuwe paper van de Europese Centrale Bank (ECB). Die stelt dat het streven naar autonomie op de langere termijn leidt tot een langere groei en een hogere inflatie.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat Achmea overweegt zijn levensverzekeringstak te verkopen, is goed nieuws volgens hoogleraar Arnoud Boot. Hij spreekt van een logische keuze, en is blij dat Achmea ook niet elders met levensverzekeringen gaat leuren. Dat deed Aegon bijvoorbeeld wel - zij hebben zich uiteindelijk gericht op een markt waar ze de woekerpolissen nog wel kunnen verkopen. Ze kiezen de landen uit waar geen consumentenbescherming is, waar dus aan de lagere middenklasse producten kunnen worden met kostenniveaus van 50 procent. Dat gaat ook vaak met tussenpersonen. An sich is er niets verkeerd aan het product 'levensverzekering', maar als je door verkooppraktijken een kostenstructuur van 50 procent kunt verdoezelen? In de Nederlandse gevallen van de woekerpolissen waren er paginagrote advertenties waar men rechtsonder kon tekenen om 10.000 gulden over te maken dat vervolgens belegd zou worden in Hollands Glorie. Maar daarbij werd niet gezegd dat er maar 60 procent werd belegd, terwijl 40 procent achtergehouden werd. Dat soort verkooppraktijken zijn in de Verenigde Staten nog legaal.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Arnoud Boot vindt het ‘niet verrassend’ dat banken recordwinsten boeken. Na de Rabobank en ING noteert ook de Volksbank enorm hoge winsten. ‘Het is niet verrassend dat al die banken recordwinsten boeken. Spaarders weten dat ze geen rente krijgen, die is dus gebleven in die winst van de banken’, zegt de econoom. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nieuw Sociaal Contract (NSC) van Pieter Omtzigt heeft de huidige ronde formatiegesprekken gestaakt, onder meer omdat de financiële huishouding van Nederland er slechter voor staat dan eerder werd gedacht. ‘Als dit waar is, dan maak ik me als econoom nog meer zorgen dan ik me hiervoor al maakte’, zegt econoom Edin Mujagic.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Opnieuw is een Amerikaanse bank in de problemen gekomen. Maar Minister van Financiën Janet Yellen maakt zich nog geen grote zorgen over de hele financiële sector omdat het probleem ‘beheersbaar’ is. Wel ziet ze dat banken behoorlijk gestresst zijn doordat steeds meer kantoorgebouwen leeg staan. Macro-econoom Edin Mujagic vindt de reactie van Yellen voorspelbaar. ‘Wat verwacht je? Ze kan heel moeilijk zeggen dat het een onbeheersbaar probleem is.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De schuld van de Amerikaanse overheid is inmiddels zo hoog, dat het onhoudbaar is geworden. Dat stelt de baas van de Federal Reserve Jerome Powell. ‘Hij zei dat de Amerikaanse staatsschuld eigenlijk onhoudbaar is. Een centrale bankier die dat zegt, dat is nogal wat’, vindt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Federal Reserve-president Jerome Powell gaf afgelopen week allerhande interviews waarin hij probeert verwachtingen van de financiële markten te temperen. En dat lukt hem best aardig, vindt hoogleraar Arnoud Boot. 'Al waren de dingen die op zijn interviews volgden een stuk interessanter.' Ik doel daarmee op de presentatie van de Amerikaanse economiecijfers. Er zijn namelijk meer dan 350.000 banen gecreëerd in januari, en dat is veel meer dan verwacht. Dat betekent ook dat je de rente niet zomaar kan gaan verlagen, omdat de krapte op de arbeidsmarkt blijft. Powell is meer mee is gegaan met financiële markten dan ik zelf had verwacht. Met financiële markten bedoel ik analisten die de hele dag naar een scherm kijken, of consultants die iedere dag op zoek gaan naar bedrijven om problemen aan te praten, zodat ze werk krijgen. Zij gingen er in hun kuddegedrag vanuit dat er dit jaar zes renteverlagingen zouden komen, met rentestappen van een kwart procent. Te beginnen in maart, waarna er vijf zouden volgen. Maar dat is dus niet het geval? Wat Powell heeft gezegd - en dat verraste mij - is dat hij de rente bij de huidige inzichten maar drie keer gaat verlagen. En dat vind ik buitengewoon precies statement. Hij voegde daar natuurlijk aan toe dat als de economie meer aangejaagd wordt, dat de rente dan afgeremd wordt. Het verbaasde me in ieder geval.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Havenbedrijf Rotterdam heeft met Boudewijn Siemons een nieuwe ceo. Veel was te doen over zijn loon, waarbij de gemeente Rotterdam als aandeelhouder wilde vasthouden aan de Balkenendenorm van 233.000 euro. ‘Maar die norm is totaal niet relevant voor zo'n complexe en veeleisende functie’, zegt econoom Arnoud Boot. Dat het bij de aanstelling van een nieuwe ceo vooral ging over het al dan niet vasthouden aan de zogenaamde Balkenendenorm, laat zien dat we verkeerd bezig zijn, meent Boot. Het belang van het bedrijf is veel belangrijker dan het belang van de persoon.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De nieuwe inflatiecijfers geven een vertekend beeld. Dat stelt macro-econoom Edin Mujagic. Hij merkt op dat de inflatie in januari is gestegen met ruim 3 procent, terwijl de inflatie in december iets meer was dan 1 procent. ‘Wederom een vertekend beeld, mede door het feit dat in januari vorig jaar het energieplafond van kracht ging. Dat valt nu weg’, zegt de econoom. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) voorspelt een hogere wereldwijde economische groei dan in eerste instantie werd verwacht. Dit jaar en komend jaar zal de wereldeconomie met respectievelijk 3,1 en 3,2 procent groeien. ‘Voor het eerst in een lange tijd is het weer een optimistisch geluid’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De economie van de eurozone is op het nippertje toch niet in een recessie beland. De groei in het laatste kwartaal van 2023 bedroeg precies nul, de groei over het hele vorige jaar kwam uit op 0,5 procent. De Duitse economie kromp in het vierde kwartaal wel, en daar voelt de hele eurozone de gevolgen van. ‘Vergeleken met de cijfers die uit Amerika naar buiten komen, is het magertjes’, zegt econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

ABN Amro slaat de handen ineen met de Europese Investeringsbank (EIB) voor een totaalbedrag van 500 miljoen euro. En dat is goed nieuws volgens hoogleraar Arnoud Boot, die de bank hiermee ziet terugkeren naar zijn roots met betrekking tot het mkb. De bedoeling van die leningen is om de verduurzaming en de overgang naar een nieuwe economie te versnellen. Het initiatief komt eigenlijk vanuit die Europese Investeringsbank. Zij stellen 250 miljoen euro in deze tranche ter beschikking, die gematcht wordt door ABN Amro. Deze leningen, die tot 12,5 miljoen euro per stuk lopen, zijn voor het mkb. Ook worden er normale condities voor gehanteerd, naast de lagere rente. En daarmee grijpt de bank terug op zijn dna: het voorzien in financiering aan het kleinere en middelgrote bedrijfsleven. Bedrijven profiteren dus het meest? De leningen onderscheiden zich vooral van potentiële directe overheidsacties waar niet-zakelijke condities worden gehanteerd. In plaats daarvan worden hier de expertise van ABN Amro en - op de achtergrond - de EIB gebundeld. Dus de gewone evaluatie van leningen, wat wel zinvol is en wat niet, blijft identiek. In dat opzicht is deze extra allocatie ook een aanzet voor ABN Amro om te zorgen dat ze hun expertise versterken en op peil houden. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Arnoud Boot maakt zich ondanks de deprimerende geluiden weinig zorgen over de economie. ‘Pessimisme voert de boventoon, maar de economie draait als een tierelier.’ Hij schetst het contrast met twee jaar geleden, toen er massaal steunpakketten werden uitgedeeld. Toch ziet hij een probleem ontstaan, omdat kleinere bedrijven minder ruimte krijgen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland profiteert het meest van alle landen van de internationale handel, dat blijkt uit een rapport van het Internationaal Monetair Fonds. Gemiddeld hebben Nederlanders hierdoor 91 uur extra vrije tijd per jaar erbij gekregen. Maar protectionistische maatregelen van overheden kunnen roet in het eten gooien, waarschuwt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Er is een duidelijk verband tussen de mate van internationale handel en het gemiddelde werkuren in een jaar.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Steeds vaker verkopen banken een ‘nee’ als het een aanvraag ontvang voor een lening. Dat blijkt uit een survey van de Europese Centrale Bank (ECB) onder Europese banken. ‘Als ze ‘ja’ zeggen, dan is het bedrijf dat een lening heeft aangevraagd ongetwijfeld blij, in eerste instantie. Maar dan komen de voorwaarden aan de orde, want dan blijkt dat banken meer zekerheden willen hebben’, zegt econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

DNB-baas Klaas Knot heeft op het World Economic Forum in Davos nog eens benadrukt dat verdere verlaging van de rentes pas mogelijk is als de lonen in Europa wat matigen. Daarmee lijkt hij ietwat stiekem de schuld van de aanhoudend hoge inflatie in de schoenen van de vakbonden te willen schuiven, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Misschien kan Knot als bestuurslid van de ECB beter de hand in eigen boezem steken. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Door teruglopende investeringen komt het verdienvermogen van de Nederlandse economie steeds verder onder druk te staan. Die waarschuwing doen werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland aan de Tweede Kamer. ‘De afgelopen jaren is er over het bedrijfsleven gepraat alsof het een kwade geest in de samenleving is’, stelt econoom Arnoud Boot. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Arnoud Boot is vol lof over de uitspraken van Sandor Gaastra, de secretaris-generaal van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat om boeren te laten betalen voor stikstofuitstoot. ‘Er wordt een moedig standpunt ingenomen’, vindt de econoom. Hij steunt de uitspraken van de hoogste ambtenaar van het ministerie. ‘Een economie zonder negatieve externe factoren is onmogelijk’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De renteverlagingen waar beleggers ‘vurig’ op hopen, zullen waarschijnlijk pas later dan verwacht worden doorgevoerd door de Europese Centrale Bank (ECB) en de Federal Reserve. ‘De beurzen kleurden daardoor rood, met name in China’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens Hugo de Jonge ligt de oorzaak van de hoge huren in Nederland bij de schaarste van woningen en het gebrek aan regulering. Een uitspraak die Edin Mujagic zijn wenkbrauwen doet fronzen. ‘Onderzoeken wijzen keer op keer uit dat naarmate er meer regels komen, de kwaliteit en kwantiteit van woningen omlaag gaat.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Edin Mujagic begint zich hardop af te vragen waarom de Europese Centrale Bank met een Central Bank Digital Currency (CBDC), ook wel de digitale euro genoemd, bezig is. ‘Munten lossen het probleem van ruilhandel op, banken losten het probleem van munten op met biljetten, maar welk probleem lost de digitale euro op?’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De extreemrechtse Duitse partij Alternative für Deutschland (AfD) doet het steeds beter in de peilingen, en zou in een landelijke verkiezing groter worden dan de huidige Duitse regeringscoalitie. Maar in plaats van te onderzoeken waarom de partij zo populair is, wordt er in Duitsland gesproken over het verbieden van AfD. En dat is de verkeerde aanpak, aldus macro-econoom Edin Mujagic. Ik ben geen jurist of politicus, dus ik laat het graag aan hen over om er op die manier over te praten. Maar als econoom valt het me op dat het een nieuw voorbeeld is van hoe onze maatschappij en onze beleidsmakers hele grote problemen 'op proberen te lossen'. Met inflatie zagen we dat ook; toen prijzen begonnen te stijgen werden er heel snel maatregelen genomen en werden mensen gecompenseerd. Er waren zelfs landen waarin de prijzen bevroren werden. Maar dat zijn geen oplossingen. De onderliggende oorzaak werd niet aangepakt, en laat het grote probleem eigenlijk nog groter worden. Oftewel: zachte heelmeesters maken stinkende wonden? Dat is hier ook echt van toepassing. Je zou je dus eigenlijk af moeten vragen waarom de AfD zo groot is, of om het algemener te maken: waarom zijn dit soort partijen in heel veel landen in Europa en in de Verenigde Staten steeds populairder aan het worden. Mijn antwoord? Het is een uiting van een grote mate van ontevredenheid onder het volk.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens Christine Lagarde, de president van de Europese Centrale Bank, is de mogelijke herverkiezing van Donald Trump als president van de Verenigde Staten een grote bedreiging voor Europa. Daarmee heeft zij, in de ogen van macro-econoom Edin Mujagic, een lijn overschreden. 'Eigenlijk is Lagarde zelf een bedreiging voor Europa.’ Wat is er zo verkeerd aan haar opmerking? Centrale banken in de hele wereld, dus niet alleen de ECB en de Fed, horen onafhankelijk te zijn. Lagarde heeft nu laten zien dat, in dit geval de ECB, juist steeds minder onafhankelijk is. Of je het met haar eens bent of niet, ze mengt zich hier in politieke aangelegenheden van een ander land. Dat doe je gewoon niet. En dit is dezelfde persoon die, als ze de vraag krijgt, niet wil ingaan op het beleid van de Fed. Want dat zou niet chique zijn. Lees ook | Lagarde past voor ministerpost in nieuwe Franse regering Maar dit past in een lijn die we vanaf dag één van haar periode als president van de ECB hebben gezien. Lagarde heeft de centrale bank gepolitiseerd. Het gaat te vaak over andere zaken dan monetair beleid, zoals klimaat, en nu dus ook over politieke zaken. Waarom is dat erg? Ze mag die opvattingen hebben, maar een centrale bank hoort zich niet uit te laten over welke leiders aan de macht zijn elders in de wereld. Daarnaast heeft ze een bepaalde taak als ECB-baas, namelijk het verlagen van de inflatie. Daar faalt ze vanaf dag één in: Sinds haar aantreden is de inflatie veel te hoog, ze is veel te laat in actie gekomen en in mijn optiek heeft ze te weinig gedaan. De inflatie blijft waarschijnlijk ook nog jaren te hoog. ‘Hiermee kweekt ze een vruchtbare bodem voor populisme’ Edin Mujagic, macro-econoom Daarmee zet ze veel op het spel. Ze ondermijnt de Europese belangen en de Europese samenwerking. Hiermee kweekt ze een vruchtbare bodem voor populisme, en als er iemand een gevaar is voor Europa, de euro en de ECB dan is het de president van de ECB wel. Lees ook | Trump doet 'slotpleidooi' voor de televisiecamera: 'Niks geleerd van 2016' In de statuten van de ECB staat dat ieder lid van het bestuur door het Hof van Justitie uit zijn of haar ambt gezet kan worden als er sprake is van ernstige tekortkoming. Als ik de president van de Nederlandse bank zou zijn, zou ik bij de eerstvolgende vergadering van de directie van ECB de directie vragen om dit artikel in werking te gaan stellen. Volgens Christine Lagarde, de president van de Europese Centrale Bank, is de mogelijke herverkiezing van Donald Trump als president van de Verenigde Staten een grote bedreiging voor Europa. Daarmee heeft zij, in de ogen van macro-econoom Edin Mujagic, een lijn overschreden. 'Eigenlijk is Lagarde zelf een bedreiging voor Europa.’ (Copyright: xEibner-Pressefoto/FlorianxWieganx EP_FWD) (ANP / Imago Stock & People GmbH)Maar de wereld heeft ook gewacht op Amerikaanse inflatiecijfers. Wat zie je daar? De geldontwaarding in Amerika is uitgekomen op 3,4 procent, iets meer dan de 3,1 procent van november. Zo blijft uit de inflatiecijfers die donderdag bekend zijn gemaakt. Het is ook iets meer dan waar analisten op hadden gerekend. De kerninflatie, waarbij energie en voedsel buiten beschouwing blijven, kwam ook lager uit. Maar vooral diensten, zoals horeca en bioscopen, zijn duurder geworden. Terwijl de prijs van veel goederen juist goedkoper is geworden. Wat zegt dit over de mogelijke verlaging van de rente door de Fed? De hele wereld heeft op deze cijfers gewacht. Daarbij heeft iedereen de vraag in het achterhoofd of de rente inderdaad vanaf maart omlaag kan. Maar in de grote hoeveelheid rapporten over de inflatie die we krijgen, kunnen we eigenlijk alle kanten op. Lees ook | 'Fed schiet Amerikaanse overheid te hulp, en dat is niet zuiver' We kunnen kijken naar de afgelopen drie maanden, naar de afgelopen zes maanden. Je kunt er echt alle kanten mee op en je kunt er ook alles in lezen wat je wilt lezen. En dat betekent dat ook de Fed er alle kanten mee op kan. Maar tijdens de vergadering van december bleek dat alle comitéleden van de Fed eigenlijk niet kunnen wachten totdat ze de rente gaan verlagen. Dus ik verwacht de eerste rentedaling in maart.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In het licht van de aankomende inflatiecijfers uit de Verenigde Staten is het belangrijk om aandacht te vragen voor de balans van de Amerikaanse centrale bank, de Fed. Die is in de loop der tijd opgeblazen naar 9.000 miljard dollar, terwijl dat een ruim decennium geleden nog rond de 1.000 miljard dollar lag. 'Vriend en vijand is het erover eens dat dit veel te veel is, de Fed is hiermee veel te dominant', zegt macro-econoom Edin Mujagic. Die balans is in loop der tijd zo opgeblazen omdat ook de Amerikaanse centrale bank op grote schaal staatsobligaties heeft gekocht. Die balans zal moeten worden afgebouwd zonder dat er al te veel schokken ontstaan in de economie. Door de opbrengst van de verkoop van die staatsobligaties deels of volledig te gebruiken voor de aankoop van nieuwe obligaties, wordt de balans automatisch verkleind. Waarom is dit zo van belang? Omdat het afbouwen van die balans neerkomt op het verhogen van de rente. Terwijl de centrale bank zich juist opmaakt voor het verlagen van de rente, dat hebben we bij het laatste rentebesluit duidelijk te horen gekregen van voorzitter Jerome Powell. Wat overeind blijft staan is dat de balans 9.000 miljard dollar groot is. Daarmee is de Fed een hele dominante speler op die markt, en misschien wel de speler die de markt verstoort. En dat is een rol die je als centrale bank nou net níet wil spelen. Maar ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat dit allemaal te maken heeft met de financiële positie van die Amerikaanse overheid. Die gaat de komende jaren heel veel obligaties proberen te verkopen, omdat het begrotingstekort van de VS gigantisch is en ook gigantisch blijft de komende jaren. De afgelopen decennia stonden de kopers van Amerikaanse staatsobligatie rijen dik, maar de interesse bij met name China, Saudi-Arabië en Japan zijn een stuk minder enthousiast. Beleggen in Amerikaanse staatsobligaties staat namelijk vrijwel garant staat voor verlies. En niemand wil willens en wetens verlies lijden. Maar de Fed zal zich echt zorgen gaan maken. Want wanneer de drie grote afnemers minder happig zijn op Amerikaanse staatsobligaties terwijl het aanbod daarvan enorm gaat stijgen, dan neemt de kans op een financiële ramp alleen maar toe. Terwijl het begrotingstekort in Amerika dit en volgend jaar heel hoog zal zijn. Dan zou je als Fed inderdaad kunnen overwegen om toch weer te gaan beleggen in Amerikaanse staatsobligaties. Maar dan schiet de Fed dus Amerikaanse overheid feitelijk te hulp? Klopt, en dat is begrijpelijk maar niet zuiver. Het opkopen van staatsobligaties was ooit controversieel, maar sinds 2021 zien alle centrale banken, inclusief de Fed, het als een standaard instrument. Maar als de Amerikaanse overheid in problemen komt met financieren van de almaar hogere schulden, dan is het niet uitgesloten dat de Fed de rol van Japan, China en Saudi-Arabië overneemt. Maar dat is een hele gevaarlijke conclusie, want een onafhankelijke centrale bank is eigenlijk het enige wat tussen de bevolking en een hoge inflatie staat. Maar het gaat de verkeerde kant op met die onafhankelijkheid van de centrale banken, niet alleen bij de Fed maar ook de ECB. Mijn vertrouwen in de wil van de centrale bankiers om in eerste instantie te handelen in belang van de maatschappij in plaats van de overheid is in elk geval heel laag. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De groei van de wereldeconomie gaat dit jaar vertragen, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Maar de geschiedenis leert ons dat zulke periodes kraamkamers zijn voor betere tijden. Er is geen enkele reden waarom dat nu anders zou zijn.' Volgens de Wereldbank gaat de economie van de wereld in 2024 vertragen vergeleken met vorig jaar. Op zich niet zo heel schokkend, maar het is al wel het derde opeenvolgende jaar waarin de groei lager uitkomt. Namelijk op iets meer dan 2 procent. Dat is echt heel mager als cijfer voor de hele wereld. De vertraging zie je eigenlijk bijna overal waar je kijkt. Van Europa tot Azië en Noord-Amerika. Overal wordt het minder. Kleine plusjes zijn er in het Midden-Oosten, maar gezien de situatie daar is het ook maar de vraag of dat zo blijft. Zuid-Amerika redt de eer van de wereld door dit jaar net iets harder te groeien.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met een eigen rapport laat de Europese Centrale Bank zien dat de vermogensongelijkheid in de EU de afgelopen vijf jaar is afgenomen. Maar volgens macro-econoom Edin Mujagic schuilen er meerdere addertjes onder het gras. Het is een van de vaakst genoemde kritiekpunten op het beleid van de Europese Centrale Bank van de afgelopen tien jaar. Door de rente zo lang op nul te houden en veel geld bij te drukken, zou de ongelijkheid alleen maar zijn toegenomen. De ECB deelt nu een rapport waaruit blijkt dat het omgekeerde het geval is: de vermogensongelijkheid is in de afgelopen vijf jaar – weliswaar met een klein beetje – afgenomen. In diezelfde periode namen de vermogens wel gewoon toe, gemiddeld met 29 procent. Hoe komt het dat de ongelijkheid is afgenomen? De belangrijkste reden voor die kleine daling van de vermogensongelijkheid is het feit dat de huizenprijzen zijn gestegen. Ruim zestig procent van de huishoudens in de eurozone heeft een eigen huis. Dus als de huizenprijzen stijgen, neemt de ongelijkheid af. Niet onlogisch, gezien meer dan de helft van de mensen ervan profiteert.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens macro-econoom Edin Mujagic is verdere afkoeling van de Amerikaanse economie eerder goed dan slecht nieuws, ‘want het was de oververhitte arbeidsmarkt die dit jaar voor veel slapeloze nachten bij de Fed zorgde.’ Al denkt hij niet dat de huidige omstandigheden de Amerikaanse centrale bank voldoende ruimte bieden voor een renteverlaging. Afgelopen vrijdag werden de arbeidsmarktcijfers uit de Verenigde Staten bekend. Die cijfers gaven over het algemeen een positief beeld, aldus Mujagic. Al vielen twee punten hem op. Allereerst dat het aantal mensen dat deeltijd werkt is gestegen. Niet zozeer omdat ze dat willen, maar omdat er onvoldoende werk is om voltijd aan de slag te gaan, stelt hij. ‘Je kunt je voorstellen dat in tijden van vergrijzing werkgevers wat minder huiverig zijn personeel te ontslaan, want waarschijnlijk zijn ze over een tijd weer nodig en er is geen garantie dat zij dan weer terug komen.’ Deze werknemers worden dus niet ontslagen, maar er is wel minder werk om te doen. Een ander opvallend punt uit de arbeidsmarktcijfers is dat het aantal mensen dat meer dan één baan heeft is gestegen tot een recordhoogte, aldus Mujagic. ‘Voor het gemak kunnen we aannemen dat deze mensen niet twee banen hebben omdat ze het leuk vinden of omdat ze minder thuis willen zijn. Dan blijft de verklaring over dat ze het doen om rond te komen.’ Een ander teken dat het economisch minder gaat, zegt hij. Renteverlaging Ondanks dat de markt nog steeds uitgaat van forse renteverlagingen, ziet Mujagic dat de Fed die ruimte helemaal niet heeft. ‘Het gaat economisch wat minder, maar het is niet slecht. De arbeidsmarkt koelt wat af, maar er is geen sprake van massawerkeloosheid. En ondertussen is het de vraag of de inflatie gaat zakken.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie is in december gedaald ten opzichte van een maand eerder, en dus mag de vlag uit. Of toch niet? Volgens macro-econoom Edin Mujagic moet een slag om de arm worden gehouden, en dat heeft alles te maken met de rekenmethode die gebruikt is om het percentage te formuleren. Waar de prijzen gemiddeld genomen in november nog met 1,4 procent stegen, berekend volgens de Europese manier, daar stegen de prijzen in december nog met 1,0 procent. Inflatie bestaat dus nog steeds, maar hij is lager dan in de maanden ervoor. Ook energie is fors in prijs gedaald, met maar liefst 25 procent op jaarbasis. Maar voor de rest is eigenlijk alles op energie na - zoals eten en diensten - toch 4 à 5 procent duurder geweest in de laatste maand van 2023 ten opzichte van diezelfde maand in 2022. En hoe zit het met de rekenmethodes? Uiteraard is het zo dat het Nederlandse inflatiecijfer heel belangrijk is voor ons, omdat we hier wonen. Maar er zijn twee redenen waarom je zou kunnen zeggen dat het cijfer relatief irrelevant is. Allereerst heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek afgelopen zomer de manier waarop inflatie berekend wordt veranderd in Nederland. Dat betekent dat er tot aan de zomer van volgend jaar sprake is van een dusdanig vertekend beeld van inflatie, dat er eigenlijk heel weinig over te zeggen is.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De fikse stijging van de cao-lonen, met 6,1 procent de hoogste stijging in veertig jaar, is ‘vreemd’. Dat zegt macro-econoom en BNR-columnist Edin Mujagic. De Nederlandse economie is in de eerste drie kwartalen van 2023 gekrompen en zal dat waarschijnlijk ook hebben gedaan in het vierde kwartaal. In zo'n situatie is het eigenlijk logisch dat de werkloosheid stijgt en de lijnstijging minder wordt. Maar dat gebeurt niet. ‘We zien hier de vingerafdrukken van de vergrijzing op de arbeidsmarkt.’ Hoe is de loonstijging verder te verklaren dan? Naast die demografische reden, is er ook sprake van achterstallig onderhoud. De factor arbeid heeft de afgelopen veertig, vijftig jaar echt verloren van de factor kapitaal. Vakbonden weten nu dat ze betere kaarten in de hand hebben dan de werkgevers, daar willen ze dus gebruik van maken. In het laatste kwartaal van 2023 is de loonstijging zelfs versneld, daar zien we een stijging van 7 procent. Maar in die laatste drie maanden is de inflatie laag geweest, een signaal dat de vergrijzing een dominante factor gaat spelen op de arbeidsmarkt, ongeacht de inflatie. De vakbonden proberen nu compensatie te regelen voor de schade van afgelopen jaren afgelopen decennia, en ik kan ze daar geen ongelijk in geven. Hoe gaat het bedrijfsleven hier mee om? We weten dat nieuw personeel de komende jaren niet rijen dik voor de deur zal staan. En daar sorteren bedrijven al op voor, door te investeren in technologieën om zo het productieproces minder afhankelijk te maken van fysieke werknemer. Die trend zal de komende jaren veel sterker zal gaan worden. En bedrijven moeten kijken naar de productiviteit van mensen. Als dat achterblijft bij de loonstijging, met 6 procent loonstijging kan je er vanuit gaan dat dat gaat nu te groot is, dan zul je als bedrijf uiteindelijk een hele nare keuze moet gaan maken, tussen winstgevendheid en het doorberekenen van de hogere kosten per eenheid product. Maar daarmee loopt je een risico dat de inflatie weer gaat stijgen, waardoor de lonen ook weer omhoog moeten. Een heel lastige periode voor het bedrijfsleven. Is er wel een pluspunt hier? Ja. Het productieniveau van de gemiddelde Nederlandse werknemer ligt hoger dan waar dan ook ter wereld. Dus voor Nederland is dit geen accuut probleem, het bedrijfsleven heeft voldoende tijd om het gat tussen de loonstijging en de arbeidsproductiviteit te dichten, maar veel andere landen hebben die luxe niet. Maar het grootste deel van de loonstijging komt bij overheden vandaan. Wat zegt dat? Dat is een slechte zaak. Het geeft aan dat de overheid steeds meer mensen nodig heeft, ze vechten daarmee om werknemers die het bedrijfsleven ook nodig heeft. Dat zegt volgens mij een aantal dingen. De omvang van de overheid wordt steeds groter. En, het maakt het voor de bedrijven nog lastiger om aan goede mensen te komen. En laten we niet vergeten dat het bruto binnenlands inkomen voor het grootste deel verdiend door het bedrijfsleven, en niet door de publieke sector. De loonstijging zou dus vooral omhoog moeten gaan bij het bedrijfsleven, maar dat is nu niet het geval. En het Nederlandse bedrijfsleven behoort tot de wereldtop, maar dat betekent niet dat ze alles aankunnen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Niet alleen in Nederland is op 1 januari een aantal beleidsmaatregelen ingevoerd, ook in Zwitserland zijn er belastingveranderingen van kracht geworden. Het BTW-tarief is verhoogd, maar nog opvallender vindt macro-econoom Edin Mujagic het feit dat de invoerheffing op alle industriegoederen is afgeschaft. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de Verenigde Staten het economisch beter deed dan Europa, was volgens macro-econoom Edin Mujagic al een tijdje duidelijk. Maar dat het verschil tussen de twee grootmachten in de afgelopen jaren toenam, is een zorgwekkende constatering. Al kunnen Europeanen 'de verleiding om negatief te zijn' maar moeilijk weerstaan, zegt hij. Ik doe daar zelf ook aan mee. Maar in het laatste weekend van 2023 prijkte er op de voorpagina van Het Financieele Dagblad een schitterend artikel, wat mogelijk tot meer optimisme leidt als je naar Europa kijkt. Weet wel: het is niet zo dat het op één plek in de wereld wél allemaal goed gaat, en bij ons alles misgaat. Er zijn juist ook veel goede dingen gebeurd - het is maar waar je de nadrukt op legt. Als je dus constateert dat de Verenigde Staten het economisch beter doet, en de afgelopen jaren steeds beter is gaan doen ten opzichte van Europa, dan moet je gaan kijken naar hoe dat komt. Dus welke economische indicatoren gaan er aan vooraf? Neem de wereldwijde welvaart als voorbeeld - die is in de afgelopen decennia enorm gestegen. En dan dient de vraag zich aan welke keuzes wij gemaakt hebben mét die extra welvaart. Waar hebben we het aan uitgegeven? De keuze in Europa is op een aantal belangrijke terreinen een hele andere geweest dan in de VS.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een nieuw kabinet zou volgens econoom Arnout Boot bij het doen van overheidsinvesteringen vooral goed de afweging moeten maken tussen zichtbare resultaten op de korte termijn en beleid voor de lange termijn. ‘We hebben de afgelopen twee jaar gezien hoe het niet moet, dus dat helpt’, aldus Boot. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Beleggers in goud hebben eind dit jaar reden om de champagne te ontkurken. Het ziet er namelijk naar uit dat de goudprijs dit jaar significant boven de grens van tweeduizend dollar sluit. Dat is opvallend, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘De goudprijs heeft in 2020 drie keer een aanval geopend op die psychologische grens, en keer op keer ketste het af. Nu lijkt de prijs niet alleen eventjes, maar zelfs blijvend hoger uit te komen.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het aantal recessies is in de loop der tijd sterk gereduceerd, zo blijkt uit een fotografiek die rondgaat op sociale media. En hoewel dat positief lijkt, zit er wel degelijk een addertje onder het gras, weet macro-econoom Edin Mujagic. Voor de fotografiek is gekeken naar een tijdsspanne van 1860 tot nu, en daaruit blijkt grofweg dat recessies vóór 1940 zeer regelmatig voorkwamen. Daarna echter nam het sterk af. In de laatste decennia spreken we zelfs van gemiddeld één keer in de tien jaar. Dat is uiteraard goed nieuws, want een periode van economische groei is beter dan een periode waarin de economie niet groeit - en dat verklaart ook het halleluja-gevoel dat 'we zover zijn gekomen' en 'hoeveel beter het gaat'. En voor een deel is dat te danken aan het feit dat we met nieuwe technologieën en inzichten in de economie expansie langer weten vast te houden. Maar er zijn ook kanttekeningen te plaatsen als we kijken naar de data die er achter de fotografiek schuilgaat. Zoals? Een van de belangrijkste redenen waarom we in de afgelopen decennia veel minder recessies hebben meegemaakt, is omdat er wereldwijd op grote schaal heel veel geld is bijgedrukt. Bij het eerste de beste negatieve voorteken van de economie, werd de geldpers aangezwengeld om een recessie te voorkomen. Daarnaast zijn de schulden enorm gestegen, wat ook helpt bij het milder maken van recessies en het minder vaak voor laten komen ervan. Ook hebben we te maken met aanhoudende inflatie - jaar in jaar uit bleven de prijzen stijgen, tegen een achtergrond van globalisering en enorme technologische vooruitgang. Daar zouden stijgende prijzen niet bepaald een logisch gevolg van moeten zijn.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

China gaat de export verbieden van technologieën die nodig zijn om zeldzame metalen te bewerken. Econoom Edin Mujagic beschouwt het besluit van de Chinezen als een waarschuwing aan het Westen. ‘Ze zeggen: als jullie doorgaan met verboden instellen over welke chips naar China mogen gaan, zouden wij kunnen overgaan op het verbieden van de export van de zeldzame metalen zelf. En dat komt het Westen niet goed uit.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar de Europese politici en financiën-ministers verheugd zijn met de nieuwe Europese begrotingsregels, daar is de stemming bij econoom Edin Mujagić somber. ‘Ik zou zeggen: het is code rood.’ De econoom ziet namelijk bijzondere maatregelen die zorgen voor weinig grip vanuit Brussel op de nationale schuldenposities van landen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is nog een lange weg te gaan voordat we met zijn allen echt de zon weer zien schijnen, maar het gaat de goede kant op met het humeur van de Nederlandse consument, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Laten we hopen dat we deze lijn vasthouden en dat we ergens voor de zomer kunnen zeggen dat de meerderheid de toekomst zonnig tegemoet ziet.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandsche Bank (DNB) publiceerde gisteren zijn najaarsramingen, en het deed macro-econoom Edin Mujagic bij het lezen ervan direct aan oud-premier Ruud Lubbers denken. 'Hij zei ooit: "Zodra de eerste bladeren van de bomen vallen, komt DNB met de eerste waarschuwingen voor het jaar erop".' En dat is nu ook niet anders. Ze zijn nu misschien wat later dan normaal, maar DNB waarschuwt in feite voor een guur economisch jaar in 2024. Volgens de ramingen van onze centrale bank, krijgen we komend jaar maar een economische groei van 0,3 procent. Mits het allemaal loopt zoals de economen denken dat het zal lopen. En dat is ontzettend laag. Echter, als het niet meezit en zaken anders lopen dan men nu aanneemt, dan gaan we volgend jaar helemaal geen groei meemaken. Integendeel. Dan is er waarschijnlijk sprake van een krimp 0,5 procent. We kunnen dus al met al zeggen dat het bericht van de burelen van DNB niet positief is. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De langetermijnrente is de laatste tijd flink gedaald, en dat is goed nieuws voor veel bedrijven die oude leningen moeten herfinancieren. ‘Maar dat betekent niet dat die bedrijven in 2024 ineens geen problemen meer hoeven te verwachten’, zegt econoom Edin Mujagic. Ook na de recente daling zijn de rentes nog steeds veel hoger dan de rentes die bedrijven vier of vijf jaar geleden zijn overeengekomen met de banken. Dat kan met het oog op 2024 in toenemende mate een probleem worden, naarmate bedrijven afscheid moeten nemen van die oude leningen en nieuwe leningen moeten afspreken met de banken. Dat zou kunnen leiden tot een stijging van het aantal faillissementen, want de verschillen in rentes zijn nog steeds behoorlijk.See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘Fed doet het slechter dan ECB’ De Europese Centrale Bank heeft, zoals bekend, gisteren besloten de rente te laten zoals het is. Voorlopig. De Amerikaanse centrale bank deed eerder die dag al hetzelfde. En toch ziet macro-econoom Edin Mujagic verschillen. ‘Ik had niet verwacht dat ik dit ooit zou zeggen, maat de Fed doet het slechter dan de ECB.’ Wat is er aan de hand? Dat beide centrale banken hebben besloten de rente niet aan te passen, was voor niemand een verrassing. Terwijl de Fed echter de deur wagenwijd openzet voor het verlagen van de rente, slaat de ECB een heel alleen andere toon aan. Volgens Lagarde is er nog veel werk te doen, en daarbij zei ze ook dat er niet wordt gesproken over het verlagen van de rente. Het plan van aanpak is nog steeds vasthouden. Maar de ECB stopt wel met het opkopen van staatsobligaties. Waarom? Dat is een logisch besluit, denk ik. Dat programma was als bedoeld om, als additioneel middel naast het verlagen van de rente, de inflatie aan te jagen. Dat hoeft niet meer, integendeel. Het gevolg hiervan kan wel zijn dat de rente van wat zwakkere eurolanden wat omhooggaat. Maar, dit speelt pas in de tweede helft van volgend jaar. En het kan zo zijn dat de rente tegen die tijd wel weer wat omlaaggaat. Is dat al besloten? In dat bestuur van de ECB zitten 26 mensen. En er zit altijd wel iemand tussen die heel graag de rente wil verlagen of juist wil verhogen. Achter de schermen is denk ik een gentlemen's agreement gesloten, tussen de haviken die juist willen verhogen en de duiven die juist willen verlagen. Het stoppen met opkopen van staatsobligaties als wisselgeld voor het ongemoeid laten van de rente. Volgens de ramingen van de ECB zakt de inflatie duidelijk. Het wordt steeds minder een probleem, maar we zijn er nog niet. In combinatie met een lage economische groei heb je een goed verhaal om eind 2024 de rente te verlagen. De financiële markten gaan daar wel al van uit, terwijl Lagarde bij hoog en bij laag beweert dat daar niet over is gesproken. We zullen dat pas echt weten in 2053. Want de Europese Centrale Bank publiceert de ongecensureerde notulen pas na 30 jaar. Maar hoe kunnen de markten hier dan al van uit gaan? Dat is iets van alle tijden. Als de Amerikaanse centrale banken beginnen met verhogen of verlagen van de rente, dan volgen de Europese centrale banken altijd. Dus als de Fed inderdaad in de eerste helft van volgend jaar de rente verlaagt, dan zal het niet lang duren voordat de ECB daar achteraangaat. De markt verwacht dat de verlagingen in april beginnen, dat betekent dat de ECB in de loop van 2024 anderhalf procentpunt v an de rente afhaalt. Daar zet ik nog mijn vraagtekens bij, dat is misschien wat te veel van het goede. Om het in perspectief te plaatsen: de Fed zal naar verwachting maar één procentpunt verlagen, de kans is klein dat de ECB daar een schepje bovenop doet. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse centrale bank, de Fed, heeft gisteren besloten de rente ongewijzigd te laten. Dat was geen verrassing, maar dat Fed-baas Jerome Powell een aantal renteverlagingen in het verschiet stelde, was voor macro-econoom Edin Mujagic de verrassing van de avond. Hij vraagt zich af waar die u-bocht vandaan is gekomen. Allereerst Edin, hoe kijk je terug op de persconferentie van Powell? Daar is maar één woord voor: wow. Dat werd besloten de rente ongewijzigd te laten, was inderdaad geen verrassing. Maar dat Powell tijdens de persconferentie zei dat er uitvoerig wordt gesproken over renteverlagingen, zag niemand aankomen. Sterker nog, hij is tot nu toe juist heel fel geweest op de financiële markten die überhaupt alleen maar dachten aan een mogelijke renteverlaging. En nu kondigt hij als het ware niet één maar drie verlagingen aan voor volgend jaar. Powell zei tot nu toe steeds dat de inflatie moet worden aangepakt. Doen we dat niet, dan is de schade vele malen groter. De centrale bank mocht volgens hem niet de fout maken de rente te vroeg te gaan verlagen. Maar dat is nu allemaal weg, er is niemand meer binnen de Fed die nog een renteverhoging zie aankomen. Wat is hier gebeurd dan? Dit is in elk geval zeer opmerkelijk. Maar dit kan een aantal zaken betekenen, bijvoorbeeld dat de Fed ervan is overtuigd dat de oorlog tegen inflatie is gewonnen. Maar niets wijst daarop, want de Fed zei gisteravond dat de inflatie mogelijk in 2026 terug is op 2 procent. Dus die oorlog is nog niet gewonnen. Wat ook kan, is dat de economen van de Fed ineens verwachten dat de het slecht zal gaan met de Amerikaanse economie. Maar, daar zijn ook geen signalen van. Wat is dan de reden voor de u-bocht van Powell? Ik denk dat dat te maken heeft met iets wat eigenlijk bijna niemand binnen de Fed openlijk zal zeggen. Sterker, als je ze ernaar zal vragen, dan zullen ze het gaan ontkennen. Maar ik denk dat zij zich in toenemende mate laten leiden door de belangen van de Amerikaanse overheid. Die moet volgend jaar bijna achtduizend miljard dollar aan oude leningen herfinancieren. En daarnaast zal het begrotingstekort uitkomen op tweeduizend miljard dollar. Dat zijn gigantische bedragen, waarbij een klein beetje stijging van de rente al enorm hogere rentelasten betekent. Maar een centrale bank hoort zich hier eigenlijk niets van aan te trekken. En dus mogen we nu voorzichtig concluderen dat de bestrijding van de inflatie niet meer de allerhoogste prioriteit is van de Fed. De belangen van de Amerikaanse overheid gaan de komende jaren voor en dat is heel slecht nieuws voor de inflatieontwikkeling en je kunt je ook afvragen of Jerome Powell nog wel in control is. Is Powell dan verworden tot een sitting duck? Dit is iemand die nog geen twee weken geleden een hele andere taal uitsloeg. Binnen de Fed zijn er mensen die anders denken over het rentebeleid en de inflatievooruitzichten dan Powell, en dat was het geluid dat we gisteravond hebben gehoord. Één van de uitkomsten van gisteravond is dan ook dat hij geen meerderheid meer heeft in zijn bestuur, en dat is funest voor een voorzitter van de Fed. Zijn termijn loopt nog tot begin 2026, als die inflatie op 2 procent zit. Maar volgend jaar zijn er verkiezingen in de Verenigde Staten, en de nieuwe president gaat over wie de voorzitter van de Fed mag zijn. Dus de u-turn van Powell kan ook daar mee te maken hebben. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Normaal gesproken is de centrale van Australië niet het middelpunt van de aandacht, maar niet voor econoom Edin Mujagic. Hij ziet in Australië namelijk iets bijzonders gebeuren. ‘De Australische regering wil de centrale bank hervormen. Dat heeft meestal een doel dat iets oplevert voor de regering, dat zie je hier heel duidelijk.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

China wordt geteisterd door flinke deflatie, maar waar consumenten in Europa en de Verenigde Staten er heel veel voor over zouden hebben om de prijzen te zien dalen, daar hebben Chinezen er slapeloze nachten van. Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic. En dat heeft alles te maken met de lage uitgaven van de Chinese consument. Als we inflatie zien als een weergave van het feit dat de vraag naar goederen en diensten groter is dan wat er aangeboden wordt, dan staat deflatie in dezen ervoor dat Chinezen heel weinig spenderen. Oftewel: de economie in China loopt niet lekker. En dan begrijp je waarom de beleidsmakers in China zich daar grote zorgen over maken. Het geeft aan dat de economie - waarvan iedereen dacht dat die verbetering zou laten zien ná het opheffen van de coronamaatregelen - niet van de grond komt. De consument houdt de hand stevig op de knip, maar als geld niet rolt, groeit de economie ook niet.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Veel Nederlanders blijken voor een hypotheek niet alleen aan te kloppen bij de bank, maar ook bij familieleden. Uit onderzoek van De Nederlandsche Bank blijkt dat in 2020 een zesde van de Nederlandse huishoudens met een hypotheek gebruik heeft gemaakt van zo'n familiehypotheek. En dat is een spannend onderwerpt, zegt macro-econoom Arnoud Boot. Wat is het probleem? Kijk, familiehypotheken zijn op zich geen probleem. De echte discussie begint pas als dit op een fiscale manier gaan aanmoedigen. Dan vind je mij op je weg, want dat is niet de bedoeling. Het feit dat rijke mensen geld kunnen schenken of uitlenen aan hun kinderen, vergroot de ongelijkheid en creëert problemen op de huizenmarkt. Dan heb je het over de fundamenten van onze maatschappij. Schenkingsbelasting en erfbelasting zijn in mijn ogen de meest redelijke belastingen die er zijn. Het geld dat ik namelijk tijdens mijn leven verdien, dat heeft deels met mijn capaciteiten te maken maar ook met geluk. Als ik doodga, dan klopt de fiscus aan bij mijn nabestaanden. Waarom zouden zij het geld dat ik heb verdiend gratis in hun schoot geworpen krijgen? Welke rol speelt de familiehypotheek in dit verhaal? Deze week heeft economenvakblad ESB een mooi verhaal gepubliceerd hierover, geschreven door een onderzoeker van De Nederlandsche Bank en iemand van de Vrije Universiteit. Zij schrijven dat de familiehypotheek invloed heeft op de woningmarkt: het drijft de prijzen op. De neiging van mensen om goed voor hun kinderen te zorgen, is belangrijk voor de maatschappij. Één van die uitwassen hiervan is, is dat je eigen kinderen een groot voordeel dan hebben ten opzichte van anderen. Maar hier zitten financiële fiscale voordelen aan, en die zijn feitelijk oneigenlijk. Want als ik een hypotheek aan mijn dochter geef, dan kan zij de rente aftrekken van de belastingen en dat heeft zij een rentevoordeel. Want zij kan netto een grotere hypotheek hebben dan als ze alleen bij de bank terecht zij kunnen. En dat is een fiscaal voordeel waar elke Nederlander eigenlijk voor betaalt. Hoe nu verder dan? Je kunt in Nederland tot 130.000 euro schenken per jaar, tegen een 10 procent. De vraag is of dat percentage voldoende is, maar met een hoger rentepercentage werk je belastingontwijking wellicht in de hand. Daarnaast ben ik absoluut niet tegen familiehypotheken, want het maakt de financiële instellingen eigenlijk ook wat minder belangrijk. Maar we moeten wel opletten dat de fiscale voordelen niet te groot worden, want dat werkt ongelijkheid in de hand. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Spanje komen de EU-ministers van Financiën bijeen om over de hervorming van de Europese begrotinsregels te soebatten. Ondanks dat verscheidene landen lijnrecht tegenover elkaar staan, verwacht macro-econoom Edin Mujagic dat ze er wel uit gaan komen. Hij maakt zich ook zorgen: ‘ die nieuwe regels houden is bijna per definitie ongeloofwaardig.’ Wat is de inzet van de onderhandelingen? Al maanden wordt er gesteggeld over nieuwe begrotingsregels. De EU wil de regels versimpelen en meer ruimte geven om duurzaam te investeren, zonder dat staatsschulden nóg hoger worden. We kennen het spreekwoordelijke schaap met 5 poten. Dit is een schaap met 6 poten. Het grote probleem is dat we hier te maken hebben met een gebrek aan geloofwaardigheid. Omdat de afgelopen twintig jaar heel veel landen zich niet hebben gehouden aan de nu geldende regels. Elke nieuwe afspraak met als laatste zin ‘en nu gaan we ons aan die nieuwe regels houden’ is per definitie ongeloofwaardig. Gaan de onderhandelingen zoals altijd? Sommige dingen die veranderen nooit dat zal vanavond niet anders zijn. Nog steeds staan Duitsland en Frankrijk op veel punten lijnrecht tegenover elkaar. Wat wel is veranderd is dat Nederland voorheen altijd samen met Duitsland optrok, maar dat de het standpunt van de Nederlandse regering is tegenwoordig dichterbij standpunt van de Fransen en de Italianen ligt. En dat het ministerie van Financiën de lange traditie van de Nederlandse opstelling – namelijk achter Duitsland – heeft laten vallen, neem ik ze echt kwalijk. Waar maak jij je zorgen over? Ik denk dat je nu al langzaam de contouren van die nieuwe afspraak je kunt gaan zien. Eén ding dat volgens mij echt zeker is, dat de regels soepeler en vrijblijvender worden. Zodat investeringen in verduurzaming en groen niet meetellen voor de hoogte van begrotingstekort en staatsschuld. Ik kan je één ding garanderen, in alle hoofdsteden in Europa, op alle ministeries van Financiën gaan er werkgroepen gevormd worden met als een opdracht elke geplande uitgave. Ga nou kijken hoe je daar stempel, groen/duurzaam op kunt zetten, want dan wordt het niet meer meegerekend. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De lees-en rekenvaardigheden van Nederlandse leerlingen staan onder druk. Dat blijkt uit internationaal onderzoek naar die vaardigheden onder Europese vijftienjarigen. Hoewel Nederland nog relatief goed scoort ten opzichte van andere Europese landen, maakt macro-econoom Edin Mujagic zich toch zorgen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Europese lidstaten besteden bijna allemaal te weinig geld aan onderzoek en ontwikkeling, terwijl dat juist hard nodig is om toekomstige economische groei te waarborgen. ‘In 2022 gaven we nog minder uit dan het jaar ervoor, en toen was het met 2,3 procent eigenlijk ook al veel te laag’, zegt econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Huizenprijzen in Nederland zijn tussen 2015 en 2022 met maar liefst 86 procent gestegen, en dat is een bizar percentage vindt hoogleraar financiële markten Arnoud Boot. Maar heel verrassend vindt hij het niet. We hadden immers te maken met een volslagen gekte op de huizenmarkt. De stijgingen waren enorm, en de correcties - nadat de Europese Centrale Bank actief werd en de rente verhoogde - waren zeer beperkt. En in de markt werd dat eigenlijk al snel gezien als koopkans, waarop iedereen en masse begon te kopen. Hoe verhoudt dat zich tot andere landen in Europa? Je kunt allerlei redenen noemen waarom de Nederlandse huizenmarkt op slot zit, en dus heel snel in prijzen stijgt. Er is bijvoorbeeld heel weinig beschikbaar, waardoor dat weinige qua prijs dus door het dak schiet. Daarnaast hebben we een - op het oog - zeer sociale huizenmarkt. Van de woningen in Nederland valt namelijk 35 procent onder de sociale sector, en dat is een gigantisch percentage. In Hongarije bijvoorbeeld is dat percentage maar 4 procent. Daar tegenover staat dat de prijsstijging van woningen in Hongarije: 254 procent omhoog. Je zou dus bijna genegen zijn om de percentages te koppelen aan de hogere stijging, maar dat is niet het geval: wij hebben een hoog percentage sociale woningen met een hoge stijging van de prijs, terwijl de prijzen in Hongarije nog verder zijn geëxplodeerd tegenover een zeer laag percentage van sociale huur. Dat geeft al aan dat er geen simpel antwoord is.See omnystudio.com/listener for privacy information.