Macro met Boot en Mujagić | BNR

Het is onzekerheid troef op de financiële markten. De invloed die oorlogen, conflicten en polarisatie hebben, moet dus niet onderschat worden volgens hoogleraar Arnoud Boot. Sterker nog: positieve verwachtingen sneeuwen erdoor onder. 'Het is na deze week ingewikkeld om echt optimistisch te zijn.' Hoewel Boot hoop en vertrouwen houdt in het uiteindelijk overwinnen van alle (economische) uitdagingen die nu in de rondte vliegen, heeft hij grote twijfels over het leiderschap en het beleid dat daaraan ten grondslag ligt. 'Wat moeten we eigenlijk op dit moment', stelt hij. 'Ik zie vooral onvoorstelbaar veel dilemma's.' Een van die dilemma's ligt in de economie van de Verenigde Staten. Afgelopen week bleek uit cijfers van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) dat de economie aldaar relatief sterk draait, en dat er ook sprake is van een opwaartse druk op de rente. Dat betekent dat de Amerikaanse centrale bank - de Federal Reserve - eigenlijk niet hoeft te acteren: markten doen het zelf. Onzekerheid Desalniettemin heerst er nog altijd onzekerheid over het volgende Fed-besluit, of de rente omhooggaat of niet. 'De economie draait heel goed, dus er zijn tekorten', vervolgt Boot. 'Daarnaast wilde Fed-baas Jerome Powell tijdens zijn toespraak niet vooruitlopen op wat er over twee weken wordt besloten. Terwijl hij toch best informatieve dingen zei.' Ook consumentenonzekerheid speelt een rol, omdat het ertoe leidt dat de Federal Reserve liever terughoudender acteert dan actiever. 'Ze willen toch in zekere zin voorspelbaarheid uitstralen, en dat speelt nu ook mee.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voorspellingen van economen hebben één groot mankement, aldus econoom Edin Mujagic: 'de uitkomst van modellen is een objectief resultaat, maar daar komt vanuit de economen een soort saus van subjectiviteit overheen.' Door naar het verleden te kijken, kunnen voorspellingen over de economie minder subjectief worden gemaakt. Een groep economen van de lokale centrale bank in Philadelphia publiceert daarom elk kwartaal een rapport waarin ze voorspellingen over de economie doen, maar waarbij ze alleen kijken naar de werking van economische mechanismen uit het verleden. 'Ze halen eigenlijk het subjectieve eruit', zegt Mujagic. Resultaten uit het verleden geven geen garanties voor de toekomst en de methode is dan ook niet perfect, erkent Mujagic. Maar: sommige zaken die in het verleden speelden veranderen niet of nauwelijks en kunnen wel degelijk inzichten voor de toekomst bieden. Bijvoorbeeld dat de economische groei afneemt als je de rente verhoogt. 'Dit geeft je naast al die subjectieve oordelen meer houvast om zelf een oordeel te vormen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De financiële gezondheid van de Europese lidstaten en de hoogte van de staatsschulden vormt al jaren een heet hangijzer. Nieuwe Europese begrotingsregels zijn er ondanks langdurig en veelvuldig overleg nog niet. Macro-econoom Edin Mujagic ziet het dan ook somber in: 'Ik denk dat wij eerder met zijn allen moeiteloos de langste plaatsnaam in Wales zouden kunnen uitspreken, dan dat er in Europa verstandige begrotingsregels komen waar iedereen zich aan houdt.' Dat laatste vormt voor veel landen zoals Frankrijk en Italië al sinds de invoering van de euro een probleem, merkt Mujagic. Dat terwijl juist die landen een torenhoge staatsschuld hebben en ieder jaar dieprode cijfers laten zien. 'Dat is een slechte zaak. De inflatie wordt omhoog gejaagd, de economische groei remt af en het zorgt ervoor dat de ongelijkheid eerder groter wordt dan afneemt.' Want ook de landen die beter presteren willen nu werken onder eigen voorwaarden en bijvoorbeeld af van de regeling die zegt dat de staatsschuld ieder jaar met vijf procent moet reduceren. Volgens Mujagic komt dat doordat veel landen verzaken en excuses verzinnen om niets te doen aan de te hoge staatsschulden. 'Als het economisch goed gaat wordt dat als argument gegeven om niets te doen, gaat het economisch slecht dan roept men dat dit niet het moment is om te bezuinigen', legt de macro-econoom uit. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar het ogenschijnlijk goed gaat met de Amerikaanse economie, daar houdt macro-econoom Edin Mujagic er een veel sceptischer blik op na. En dat heeft alles te maken met de spanningen die tegenover de economische meevallers komen te staan. Dat het goed lijkt te gaan in de Verenigde Staten komt door een aantal factoren. Zo behelst de economische groei zo'n twee procent, loopt de Amerikaanse banenmachine op rolletjes, is de inflatie relatief laag en draait de aandelenmarkt zeer goed. 'En dat allemaal tegen een achtergrond van spanningen met China, een oorlog in Oekraïne met alle gevolgen van dien en de snelste reeks aan renteverhogingen van de Federal Reserve die we in vijftig jaar hebben gezien', duidt Mujagic. Het verbaast hem dan ook niet dat het Internationaal Monetair Fonds tot de conclusie is gekomen dat de Amerikaanse ramingen over de economie 'in toenemende mate' te rijmen zijn met de befaamde landing. 'Die is zeer zeldzaam, maar het lijkt allemaal te gaan zoals men hoopte dat het zou gaan.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland moet flink transformeren om de gevolgen van een verouderende bevolking het hoofd te bieden. Alleen een publiek-private bank kan zo'n transformatie mogelijk maken, zegt zegt macro-econoom Arnoud Boot. Het Nationaal Groeifonds volstaat daarvoor niet, 'dat deelt het geld eigenlijk gratis uit'. Het was de belangrijkste conclusie in Marrakesh, waar afgelopen week de Wereldbank en het IMF vergaderden: de economische groei op de langere termijn dreigt te stokken. Ook wereldwijd is een verouderende bevolking een belangrijke oorzaak. Maar daarnaast moet het geld voor de transitie efficiënt besteed worden, zegt Boot. 'Daar heb je regie en discipline voor nodig, en dat kan met een publiek-private bank.' Het is schrijnend om te zien hoe er geruzied wordt over het Nationaal Groeifonds – ook wel graaifonds of Wopke-Wiebes-fonds, of hoe je het ook noemen wilt. 'Daar zit 20 miljard euro in, terwijl we driekwart jaar eerder nog Invest-NL hadden gecreëerd, waar Wouter Bos de eerste bestuursvoorzitter van was en waar allemaal expertise in zat over hoe je een rol kunt vervullen in de transformatie in Nederland.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens macro-econoom Arnoud Boot wordt innovatie de kop ingedrukt door het sponsoren van oude technologieën, zoals dat gebeurt met fossiele subsidies. 'Dynamisch denken, vanuit productiviteit en innovatie, ontbreekt in deze hele discussie', zegt hij. Boot maakt zich boos over een kop die hij eerder deze week las in het FD: Afschaffen fossiele subsidies onnodig voor halen CO₂-doelen, stellen experts. Dit zet, wat hem betreft, lezers en beleidsmakers helemaal op het verkeerde been. Het geeft volgens hem de indruk dat wat we doen met die fossiele subsidies eigenlijk geen grote invloed heeft.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ruimtevaartorganisaties NASA en SpaceX lanceren morgen een missie naar een kilometers grote asteroïde die grotendeels uit goud bestaat. Maar in tegenstelling tot wat krantenkoppen doen vermoeden, gaat die ons niet plotsklaps rijk maken, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Het vertelt ons iets over de kern van de economie.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De sussende geluiden over de hoge schulden van landen en de stijgende rentes kunnen niet op steun rekenen van econoom Edin Mujagic. Hij ziet dat er mogelijk 'een joekel van een probleem' ontstaat. 'Hoge schulden zoals in de Verenigde Staten drukken de rentes omhoog, maar de groei omlaag. Dan kan een vicieuze cirkel ontstaan', waarschuwt de econoom. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De economische consequenties voor het Westen van het escalerende conflict in Israël kunnen behoorlijk groot worden. Dat betoogt BNR's huiseconoom Han de Jong. 'Conflicten in het Midden-Oosten kunnen soms grote invloeden hebben op de mondiale economie.' Hoewel er volgens De Jong nog niets te zeggen valt over het verdere verloop van het conflict, leert de geschiedenis uit dat landen die Israël steunden tijdens de Yom Kippoer-oorlog van 50 jaar geleden na de Israëlische overwinning te maken kregen met een olie-embargo. 'Bovendien bleek dat de OPEC-landen zich bewust waren van hun macht als kartel', duidt De Jong. 'De olieprijs verdrievoudigde toen, en dat heeft in de jaren '70 tot een diepe recessie en hoge inflatie geleid.' De Jong verwacht echter niet dat olie opnieuw gebruikt zal worden als een instrument om zaken voor elkaar te krijgen. 'De olielanden moeten de boel in hun eigen land immers ook rustig houden', vervolgt hij. 'Ze zijn dan ook erg afhankelijk van de olie-inkomsten. Als ze dus opnieuw een soort embargo zouden afkondigen, zouden ze zich in hun eigen voet kunnen schieten.' Iran Wat wél denkbaar is, is dat Iran zijn kont tegen de krib gooit. Momenteel produceert Iran ruim 3 miljoen vaten olie per dag - drie procent van de totale wereldproductie, maar het land lijdt tevens onder de sancties vanuit de Verenigde Staten. 'Desondanks slaagt Iran er in om te blijven exporteren', legt De Jong uit. 'Misschien komt dat ook wel doordat de Verenigde Staten soepel met de sancties omgaat. Maar als er iets met de Iraanse olieproductie of -export zou gebeuren, kan dat ook weer tot nieuwe tekorten op de oliemarkt leiden. Daarop kan de prijs dus stijgen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De escalatie tussen Israël en de Hamas-strijders in Gaza heeft ingrijpende gevolgen voor de wereldeconomie. De dominantie van de dollar blijft een gevoelig thema, zegt macro-econoom Arnoud Boot. 'Iedere crisis maakt de Amerikaanse dollar in wezen sterker.' Hoewel de meest recente escalatie van het conflict tussen Israël relatief pril is, en de dollar er nog niet heel erg van geprofiteerd heeft, benadrukt Boot dat de dollar gezien wordt als 'veilige haven' en over de langere termijn duidelijke stijgingen laat zien bij crises. En dat zorgt op zijn beurt voor de uitvergroting van verschillen tussen landen onderling. 'Nederland heeft er niet zoveel last van', legt Boot uit. 'We hebben grote buitenlandse reserves en lenen niet in het buitenland. Maar in landen waar buitenlands kapitaal wél naar binnen vloeit, vloeit het net zo hard weer terug richting de Verenigde Staten.' En dat roept volgens Boot twee vragen op. Waaronder ook of de dominante positie van de dollar ook in stand zal blijven. 'De dollardominantie is momenteel fenomenaal. We zien misschien wel wat fragmentatie in de wereld in termen van buitenlandse reserves van centrale banken, omdat een China bijvoorbeeld niet happig is op dollar-gedomineerde assets te hebben, maar de rest van de buitenlandse foreign exchange reserves zit nog op 57 procent.' Amerikaanse prioriteiten Hij benadrukt dat de Verenigde Staten goed is voor 12 procent van de wereldhandel. Dat is een relatief laag percentage, maar allesbehalve problematisch, weet Boot. 'De handel zelf is namelijk niet zo belangrijk voor de Verenigde Staten', duidt hij. 'Maar meer dan 80 procent van alle handel in de wereld is in dollars, en dat neemt alleen maar toe. Voor transacties is de dollar dus alleen maar belangrijker geworden.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De voorgenomen verhoging van de bankenbelasting, die tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen, aan bod is gekomen, mag niet worden gebruikt als restpost voor het begrotingsbeleid van de overheid. Dat zegt macro-econoom en hoogleraar Arnoud Boot. 'Dat is meestal een onverstandig idee.' Bij het voeren van het gesprek over bankenbelasting, de belasting die banken betalen over hun ongedekte schulden, is het van belang eerst duidelijk te krijgen wat we nou willen van banken, stelt Boot. Volgens hem krijgen banken in Nederland veel te weinig ruimte om te ondernemen. 'Ze zitten vast aan regelgeving en belemmeringen.' Al hebben ze die, zegt hij, wel over zichzelf afgeroepen. Volgens hem moeten we waken voor dat bankenbelasting een speelbal wordt van politieke willekeur, want we willen juist dat banken bij gaan dragen aan de economie. 'Straks na de verkiezingen is het afhankelijk van een toevallige samenloop van partijen of die belasting verder omhoog gaat, of verdubbelt et cetera. Dat is natuurlijk geen manier van met bedrijven omgaan.' Want we willen dat die banken bij gaan dragen aan de economie, zegt Boot. Boot ziet liever dat de belasting afhankelijk wordt gemaakt van de winst, zoals dat bij normale belasting gebeurt. 'Als je wil dat banken meer belasting betalen, verhoog de vennootschapsbelasting.' En als je dan helemaal slim wil zijn, zegt hij - bij een goed glas wijn - dus hij wil niet zeggen dat we het moeten invoeren, 'maar als je het progressief maakt dan zorg je er ook voor dat banken niet to big to fail zijn'. Dus als je slim wil zijn als politiek dan moet je geen vast bedrag bankbelasting doen, dan moet je zorgen dat je aan winstbelasting doet. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse tienjaarsrente loopt heel hard richting 5 procent, vanaf een niveau van 3,5 procent begin dit jaar. Er zijn twee componenten die deze lange rente grotendeels bepalen: de verwachte ontwikkeling van de korte rente over diezelfde periode én de kans dat die verwachting niet uitkomt – uitgedrukt in de term premium. Je kunt je geld voor tien jaar lang gaan uitlenen aan de Amerikaanse centrale bank, je kunt het ook elke week op je bankrekening zetten, zegt macro-econoom Edin Mujagic – bijvoorbeeld bij de centrale bank. 'En als dat geld tien jaar doorrolt, zou de rente ongeveer op hetzelfde punt uit moeten komen als de lange rente. Dus je moet een inschatting maken van wat de Fed de komende jaren gaat doen.' Voor die onzekerheid willen beleggers compensatie zien in hun rentetarief, zegt Mujagic. Zo willen ze zich indekken tegen het risico dat er allemaal onverwachte dingen gebeuren gedurende de looptijd van zo'n lening – bijvoorbeeld: een inflatie van 5 procent in plaats van 2 procent. 'Die inschatting moet je maken. Die term premium kun je nog het best zien als een maatstaf voor de onzekerheid op de financiële markten. Beleggers nemen het zekere voor het onzekere en vragen ze een hogere rente.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

We zouden het vrij bezopen vinden als de overheid de prijzen van brood, schoenen, brandstof, kleding, auto's en meubels zou vaststellen. Een beeld dat macro-econoom Edin Mujagic bevestigd zag in een poll die hij op social medium X plaatste. Maar waarom vinden we het dan wel de gewoonste zaak van de wereld dat een selectief gezelschap centrale bankiers de waarde van geld bepaalt? Op X legde Mujagic zijn volgers de stelling voor dat de overheid de prijzen van brood, schoenen, brandstof, kleding, auto's en meubels moet vaststellen. Van de 900 stemmers verwierp zo'n 93 procent die stelling, tot vreugde van Mujagic. 'Want: hoe weet de overheid nou wat de juiste prijs moet zijn van een auto, of van schoenen.' Bovendien is het 'economisch inefficiënt' als de overheid continu in de weer is met consumentenprijzen. Maar vervang nou eens auto's en schoenen door de rente. 'Dan hebben we het over de centrale banken. Die komen heel vaak bij elkaar om de rente te bepalen. Maar je kunt je afvragen hoe logisch het is dat steeds een groepje mannen en vrouwen bij elkaar zitten, in de volste overtuiging dat ze beter dan de markt weten wat de prijs van geld moet zijn.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het niet goed ging met de economie van China en de omringende landen, was al bekend. Maar de Wereldbank doet daar nog een schepje bovenop. En omdat een hoge schuldenlast als oorzaak wordt aangeduid, ziet macro-econoom Edin Mujagic in het rapport van de bank ook een waarschuwing voor het Westen. Mujagic noemt de voorspelling van de Wereldbank 'zorgwekkend'. Zeker omdat Azië lang als de groeimotor werd gezien van de wereldeconomie. Het gaat weliswaar nog steeds om groeicijfers van 3,5 tot 4 procent, percentages waar westerse landen volgens de econoom 'een figuurlijke moord voor zouden begaan'. Maar in Azië neigen deze cijfers volgens hem richting een recessie.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De echte uitdagingen bij de aankomende Tweede Kamerverkiezingen liggen in het buitenland, en de rol die Nederland in internationale handel speelt. Dat vindt hoogleraar economie Arnoud Boot. 'Dat is waar we goed in zijn, en dat is wat ons bedrijfsleven sterk maakt.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het leven is in september 0,2 procent duurder geworden in vergelijking met dezelfde maand vorig jaar, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bij een eerste raming. Daarmee is de inflatie fors gedaald. Maar we moeten niet te veel waarde hechten aan dit getal, waarschuwt econoom Arnoud Boot. 'We hebben het zitten meten op een manier die eigenlijk nergens op sloeg.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De afname van de geldhoeveelheid in de eurozone is in augustus verder gedaald. En dat is heerlijk nieuws in het kader van de inflatiebestrijding, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Geldgroei is de brandstof voor meer inflatie en we hebben het nu inderdaad over afname van de geldhoeveelheid. Het lijkt wel of het thema geldgroei in de lucht hangt. Tot Mujagic' zeer aangename verrassing kwam de Duitse ESB-bestuurder Isabel Schnabel met een hele toespraak die aan het onderwerp gewijd was. Een heel andere invalshoek dan de gemiddelde toespraak van een ECB'er van de laatste tijd. 'Je hebt al heel gauw het idee dat je naar de directeur van het Wereld Natuur Fonds luistert: het gaat over klimaat en het redden van vogels, maar nauwelijks over geldgroei.' Een centrale bankier die het over de geldhoeveelheid heeft, dat kan ook helemaal verkeerd uitpakken. Maar Schnabel leek het te snappen: sinds de coronapandemie was de geldgroei zo'n 30 procent, terwijl de inflatie over dezelfde periode van 1 procent naar zo'n 10 procent steeg. 'Dat zie je ook buiten de muntunie, zegt ze, dus is de conclusie: geld doet ertoe. En dat is nogal een conclusie, dat hebben we heel lang niet gehoord van de ECB.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse overheid kan weleens in de problemen komen wanneer een groot deel van de 33.000 miljard dollar staatsschuld in de komende twaalf maanden geherfinancierd moet worden. 'Dit is een van de grootste zorgen die ik heb voor de komende tien jaar', zegt econoom Edin Mujagic. De Amerikaanse staatsschuld neemt op dit moment met ongeveer anderhalf tot twee miljard dollar aan rente per dag toe, weet Mujagic. Een kwart van die schuld, zo'n 8000 miljard, moet binnen nu en twaalf maanden geherfinancierd worden, aangezien de jaarlijkse belastinginkomsten van de federale overheid met 5000 miljard dollar lang niet dekkend zijn. 'En dan loop je tegen het probleem aan dat de rente aanzienlijk hoger is dan hij is geweest, en ondertussen blijft de schuld maar stijgen. Er is volgens de econoom niet veel voor nodig om de omvang van de Amerikaanse staatsschuld uit de hand te laten lopen. 'Als dat niet meer te herfinancieren is, krijg je daar allerlei ongewenste gevolgen van. Ondertussen remt de hoge rente, die maar blijft stijgen omdat de schuld blijft stijgen, ook nog de economische groei af.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Zuid-Amerikaanse landenverbond Mercosur heeft de Europese Unie een ultimatium gesteld. Zij willen voor 6 december een Europese handtekening onder het handelsakkoord waar de Mercosur-landen en de EU ruim twintig jaar aan hebben gewerkt. 'Gebeurt dat niet, verschuift het Zuid-Amerikaanse vizier naar de Aziatische landen', duidt macro-econoom Edin Mujagic. De Mercosur-landen en de Europese Unie onderhandelen al ruim twintig jaar over het sluiten van handelsakkoorden, en waren de afgelopen maanden zeer dicht bij een daadwerkelijke deal. 'Maar op het laatste moment hebben enkele landen - onder leiding van Frankrijk - extra eisen gesteld', stelt Mujagic. 'Dat was zogenaamd omdat ze zich zorgen maakten over het milieu, maar vrijwel iedereen denkt dat het een excuus is voor protectionistische maatregelen om hun eigen industrieën te beschermen.' Voor Mercosur - dat bestaat uit landen als Brazilië en Argentinië - is de maat vol, en dus wordt er openlijk geflirt met Azië. En gek is dat niet: 'Met hen verlopen de gesprekken veel sneller', vervolgt Mujagic. 'Én het is de plek waar de groei van de toekomst plaats gaat vinden.' Meer concurrentie, maar ook meer welvaart? Hoewel handelsafspraken ervoor zorgen dat er meer concurrentie komt, hetgeen op korte termijn slecht is voor bedrijven of hele sectoren, benadrukt Mujagic dat er vooruit gekeken dient te worden. 'We weten uit het verleden dat handelsakkoorden via de hogere concurrentie zorgen voor een lagere inflatie, innovatie en dat landen zich specialiseren in dingen waar ze goed in zijn', gaat hij verder. 'Ze leveren dus een win-win-situatie op.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens hoogleraar Arnoud Boot had GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver gelijk toen hij in Buitenhof stelde dat Nederland is 'achtergebleven op het gebied van loongroei'. 'De economie heeft zich inmiddels gezet naar een laag loonniveau voor een rijk land zoals Nederland', aldus Boot. Maar om dat te veranderen, is tijd nodig. En dat maakt het ingewikkeld, vervolgt hij. 'Je kunt het minimumloon verhogen, en bedrijven zwaarder belasten om dat hogere minimumloon te betalen', duidt Boot. 'Maar het resetten van de economie naar hogere toegevoegde waarde van activiteiten neemt tijd in beslag.' Daarnaast heeft het bedrijfsleven baat bij voorspelbaarheid, in plaats van overhaaste beslissingen, vindt hij. Het feit dat Klaver pleit voor een verdere verhoging van het minimumloon dan nu is voorgesteld, is volgens Boot ook niet zo gek. Er zijn namelijk altijd gevallen van huishoudens die - ondanks een volle maand gewerkt te hebben - de eindjes met moeite aan elkaar kunnen knopen en in armoede verzeild raken. 'Tegelijkertijd kunnen we geen vangnet hebben én financieren uit bedrijfswinsten, terwijl we juist heel veel opdrachten hebben voor dat bedrijfsleven', betoogt hij. 'Hoe ze beter kunnen bijdragen aan wat de maatschappij nodig heeft.' Iedereen krijgt geld Volgens Boot is het onmogelijk om iedereen financieel uit de wind te houden. Zeker nu de Kamer de keuze heeft gemaakt om het bedrijfsleven zwaarder te belasten. 'Met overheidsbeleid kun je er nooit voor zorgen dat iedereen boven water blijft', zegt hij. 'Dat betekent namelijk dat je iedereen geld moet toestoppen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ondanks de grote aangekondigde operaties en reparaties, vond hoogleraar Arnoud Boot eigenlijk niet dat er veel verrassends gemeld werd in de Miljoenennota. 'Alles stond in het teken van het feit dat we verkiezingen krijgen, en dus zit alles los.' Volgens Boot worden verkiezingen gewonnen door de lasten te leggen 'bij wat populistisch goed klinkt'. 'En dat zijn bedrijven en hoge inkomens', duidt hij. 'Of het economisch nou werkt of niet, en dat is eigenlijk wat je van links tot rechts in de politiek kon ontcijferen.' Desondanks is Boot blij met het streven dat partijen de begroting sluitend willen krijgen. 'Hadden we dat de afgelopen jaren maar gehad, dan stonden we er nog veel beter voor', vervolgt hij. 'Dan hadden we geen verkiezingen had waarschijnlijk.' Ook de focus op de bestaanszekerheid van huishoudens noemt hij 'geweldig', temeer omdat de term allesomvattend kan zijn en niet te bagatelliseren is. 'Je kunt er je eigen interpretatie aan geven', zegt hij. 'Maar het is nu verkiezingstijd. Op de valreep is iedereen opeens bereid cadeautjes uit te delen, en er is altijd wel iemand zielig.' Scheve voordelen Als voorbeeld noemt Boot de afgeschoten accijnsverhogingen op brandstof. In plaats van dat de voordelen daarvan terechtkomen bij de bevolkingsgroep die het het hardst nodig heeft, komt het juist terecht bij de hogere inkomens. 'Het is de meest inefficiënte maatregel die je je kunt voorstellen.' En dat is volkomen logisch, voegt hij toe. 'Want op een laatste moment, op een middagje, kun je alleen maar inefficiënte maatregelen nemen, die potentieel snel uit te voeren zijn.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is altijd goed als de bijna goddelijke alwetendheid van centrale bankiers eens wordt doorgeprikt. Daarom was de speech van Fed-baas Jerome Powell gisteravond zo'n verademing, zegt econoom Edin Mujagic: eindelijk eens een centrale bankier die zegt dat hij ook niet precies weet waar het allemaal naartoe gaat. 'Dat kun je zien als iets zwaks, maar ik zie het als iets sterks: gewoon je menselijke gezicht laten zien.' Zo werd het 'één grote genietshow', de presentatie van het rentebesluit van de Fed. 'Wij houden het in de gaten, dus u kunt gerust gaan slapen', is de boodschap die Powell bracht. Het is volgens Mujagic een resolute breuk met de forward guidance waar veel centrale bankiers zich graag op voorstaan. 'Er gebeuren dingen die we tot voor kort voor onmogelijk hielden. Bescheidenheid is nu echt op zijn plaats, zeker bij centrale bankiers. En dát is wat je gisteravond heel duidelijk zag.' De rente bleef onveranderd in de bandbreedte tussen 5,25 en 5,5 procent. De arbeidsmarkt is niet meer zo oververhit als de afgelopen maanden en jaren. De economie draait ook lekker, maar koelt wel wat af en dat is precies wat de Fed wil zien. En ook de inflatie zakt, zegt Mujagic. 'Als je dat allemaal samen neemt, zegt de Fed: 'Het gaat allemaal in de goede richting, dus dat geeft ons de ruimte om de rente op dit moment niet verder te verhogen'.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De verwachtingen voor de Duitse economie blijven onverminderd somber, zo meldt de Duitse Bundesbank. Volgens de Duitse centrale bank zal de lokale economie ook in het derde kwartaal krimpen. Dat betekent dat Duitsland al sinds de herfst van 2022 economische kramp meemaakt. 'Als die economie maar niet goed gaat draaien, dan zal dat zomaar gevolgen hebben voor onze economie', vreest econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De vandaag gepresenteerde miljoenennota is met name gericht op de bestaanszekerheid van burgers. Maar volgens Edin Mujagic is hier 'iets raars aan de hand'. Door de maatregelen om die zekerheid voor zoveel mogelijk mensen te garanderen, zal het begrotingstekort oplopen en de inflatie toenemen, vreest de marco-econoom. De verwachting is dat het tekort zal oplopen tot 2,9 procent, net onder de 3-procentnorm die de Europese Commissie oplegt. 'Maar een overheid die structureel meer uitgeeft dan wat er binnenkomt, jaagt de inflatie juist aan', zegt Mujagic. De vandaag gepresenteerde miljoenennota is met name gericht op de bestaanszekerheid van burgers. Maar volgens macro-econoom Edin Mujagic is hier 'iets raars aan de hand'. Door de maatregelen om die zekerheid voor zoveel mogelijk mensen te garanderen, zal het begrotingstekort toenemen. 'Als iets funest is voor bestaanszekerheid, dan is het wel inflatie.' (BNR) Door meer uit te geven in een tijd van oplopende inflatie, is de overheid bezig met het oplossen van 'een probleem dat de afgelopen jaren door hen zelf is gecreëerd', zegt hij. 'Met deze maatregelen wordt het probleem alleen maar groter.' De kosten voor de maatregelen kunnen echter niet alleen worden opgebracht door huishoudens en het bedrijfsleven. 'Die vormen geen spons die onbeperkte hoeveelheden water kan opnemen.' De overheid zou dan ook meer naar zichzelf moeten kijken, stelt hij. 'Want die is zelf goed voor zo'n 40 procent van ons bbp.' Doordat Nederland jarenlang meer dan ordentelijk heeft begroot, zal een lichte overschrijding van de begrotingsnorm niet direct door de Europese Commissie worden bestraft, denkt Mujagic. 'Door onze manier van begroten, maakte niemand zich zorgen over de betaalbaarheid van de Nederlandse staat.' Maar inmiddels lopen de rentes op, mede versterkt door het eigen beleid. 'De kern is dat een probleem wordt opgelost dat voor een deel zelf is gecreëerd. De oplossingen maken het misschien wel groter.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens hoogleraar Arnoud Boot is het goed dat het kabinet zich in de uitgelekte Prinsjesdagplannen op armoedebestrijding toelegt, maar moet er tegelijkertijd worden opgepast. 'We kunnen niet blijven rommelen met het minimumloon.' Dat het kabinet Nederlandse huishoudens met lage inkomens beschermt tegen inflatie met een verhoogd kindgebonden budget en hogere toeslagen vindt hij goed, maar waakzaamheid is geboden, zegt hij. 'We moeten niet op het moment komen dat we het minimumloon gaan verhogen', duidt Boot. 'Dat hebben we namelijk al aanzienlijk verhoogd, en we kunnen niet op die wijze blijven rommelen met de hoogte daarvan.' Daarnaast is het Nederlandse minimumloon ten opzichte van andere landen in Europa al buitengewoon hoog. Iets dat ook NSC-lijsttrekker Pieter Omtzigt afgelopen zondag Buitenhof benoemde, tot vreugde van Boot. 'Omtzigt zei een aantal dingen waar ik gisteren moeite mee had, maar hij had gelijk wat betreft waarborging van de bestaanszekerheid', vervolgt hij. 'Bij bestaanszekerheid gaat het erom dat men vooruit kan in het leven.' Huurmarkt Boot neemt als voorbeeld de huurmarkt. Als die namelijk op slot gaat, of buitengewoon duur wordt wegens een woningtekort, 'hebben mensen geen bestaanszekerheid'. 'En daar kun je met meer loon niet tegenop. En dus moeten we de omstandigheden en de mogelijkheden van mensen versterken.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Pas wanneer de overheid bedrijven de juiste prikkels geeft, kunnen bedrijven bijdragen aan een betere wereld. Dat is de strekking van een rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, genaamd 'Goede zaken'. Econoom Arnoud Boot werkte mee aan het rapport. 'Dat we aardgas zo goedkoop hebben gemaakt en het westen van het land vol glastuinbouw hebben gezet, kun je die ondernemers niet verwijten.' 'Dat hebben we zelf aangemoedigd', zegt Boot. 'Er is daar een gigantische industrie neergezet die in ons land veel ruimte in beslag neemt en afhankelijk is van heel goedkoop gas. We hebben ze de verkeerde prikkels gegeven.' Volgens Boot maakt het bedrijfsleven de juiste keuzes bij de juiste prikkels. Het gaat in het rapport niet over lastenverzwaring, benadrukt hij, maar vooral om bedrijven 'in hun kracht zetten.' Daarbij wordt onder meer gekeken naar het belasten van CO2. 'Wanneer vervuiling beprijsd wordt, zul je zien dat bedrijven buitengewoon inventief zijn om de goede dingen te gaan doen. Dat is juist de kracht van het bedrijfsleven.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Europese Centrale Bank maakt later vandaag bekend of de rente op 3,75 procent zal blijven of toch met een kwart punt zal worden verhoogd tot 4 procent. Volgens macro-econoom Edin Mujagic staat de ECB voor het moment van de waarheid. 'Dit is het moment waarop je als centrale bankier moet laten zien wat je waard bent.' De ECB opereert tussen twee vuren, zegt Mujagic. 'Aan de ene kant draait de Europese economie voelbaar minder goed, terwijl aan de andere kant inflatie nog steeds aan de hoge kant is. En de recente stijging van de olieprijs doet niet vermoeden dat die inflatie op korte termijn zal gaan dalen.' Tegelijkertijd mag de dalende trend in de economie niet zomaar worden doorgetrokken naar de rest van het jaar. 'Dat is vooral veroorzaakt door statistisch effecten.' Daarom staan de centrale bankiers voor een moeilijke keuze, denkt hij. 'Moeten zij zich gaan richten op die economie, die schreeuwt om een pauze in de renteverhogingen? Of moeten ze zich laten leiden door inflatie en de onzekerheid daarover?' Dat brengt de ECB op uur U, het moment van de waarheid, zegt Mujagic. 'Dit zijn momenten waarop lastige beslissingen moeten worden genomen.' Op basis van ervaringen uit het verleden, heeft Mujagic weinig vertrouwen. In 2021, 2022 heeft de ECB te lang volgehouden dat de hoge inflatie tijdelijk was. 'Nu krijgen ze een herkansing.' Een geslaagde herkansing is volgens Mujagic een renteverhoging. 'En kondig aan dat er meer verhogingen aan zullen komen.' Die renteverhoging zal de koopkracht een nieuwe knauw geven. Vandaag werd bekend dat de koopkracht van de Nederlandse bevolking vorig jaar met 1,2 procent gedaald. De grootste daling in veertig jaar, blijkt uit cijfers van het CBS. Hiervoor zal het nieuwe kabinet met nieuwe compensatie moeten komen. Maar dat zijn in essenties pleisters die het onderliggende probleem niet aanpakken. 'Het probleem is echt die hoge inflatie. En dat probleem kan voor een belangrijk deel verder opgelost worden door de ECB. Ik hoop dat ze de rente verder gaan verhogen.' Wat Mujagic betreft is het de laatste ronde voor ECB, en die laatste rond is vaak een van de belangrijkste. 'Wij willen niet dat de huidige president van de ECB de geschiedenis ingaat als de monetaire evenknie van schaatser Hilbert van der Duin, die in 1981 dacht al bij de finish te zijn maar nog een rondje moest en de wedstrijd verloor.' De Amerikaanse centrale bank, de Fed, maakt volgende week een nieuw rentebesluit bekend. De gisteren gepresenteerde inflatiecijfers geven Mujagic 'mixed feelings'. De totale inflatie is hoger uitgekomen, maar de kerninflatie is gedaald. Dat moet de gewone Amerikaan een 'schizofreen gevoel' geven, volgens de macro-econoom. 'Die mensen gaan in de auto naar hun werk en dan zien ze bij de benzinepomp dat de inflatie hoger is geworden.' De brandstofprijzen zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor het inflatiecijfer, naast de kosten voor huisvesting die ook omhoog zijn gegaan. Recente ontwikkelingen voorspellen beter nieuws. De stijging van de huurprijzen vlakt af, waardoor de inflatie mogelijk de komende maanden ook wat zou kunnen gaan dalen, denkt Mujagic. 'Het glas is halfvol of halfleeg.' Op basis hiervan verwacht hij dat de Fed volgende week de rente ongewijzigd laat, maar tegelijkertijd de opties voor een verhoging op later moment wel openhoudt. 'De arbeidsmarkt en de economie vertonen tekenen van normalisering. Economisch gaat het wat minder, de kans is groot dat het in de komende maanden ook wat minder goed zal gaan.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De ECB komt morgen bij elkaar voor de maandelijkse monetaire beleidsvergadering, volgende week overleggen centrale bankiers in nog veel meer landen over wat ze met de rente gaan doen. 'De vraag die je moet stellen is hoe ze dat doen', zegt econoom Edin Mujagic. Een van de dingen waar de centrale bankiers hun hoofden over breken bij het bepalen van de nieuwe rentestand is de 'output cap', legt Mujagic uit. 'Ze moeten een inschatting maken hoe groot het verschil is tussen de huidige economische groei en de groei die de economie op een houdbare manier kan voortbrengen en hoe groot dat verschil over ene jaar of twee zal zijn.' En dat valt volgens de econoom nog lang niet mee. 'We hebben al grote moeite om te weten wat de economie in elk lopend kwartaal doet, laat staan wat een beetje houdbare groei is.' Het percentage van de output cap laat zich volgens hem ook alleen maar schatten. 'En het verandert ook nog in de loop der tijd, niet in de laatste plaats door besluiten van diezelfde centrale bankiers.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De door de Europese Commissie naar beneden bijgestelde groeiverwachting van de Nederlandse economie is zo slecht nog niet, betoogt macro-econoom Edin Mujagic. 'De neerwaartse bijstelling werd meteen gezien als slecht nieuws, maar het is precies wat we nodig hebben in het grote gevecht tegen geldontwaarding.' Mujagic geeft toe dat de neerwaartse bijstelling van de groeiverwachting door de Europese Commissie voor dit jaar én volgend jaar hoger uitvalt dan oorspronkelijk verwacht, maar 'dat is af en toe zo slecht nog niet'. 'We zijn de afgelopen 40 à 50 opgegroeid met het mantra dat het altijd maar meer moet zijn, maar als je naar deze bijstelling kijkt, biedt het juist een beetje zekerheid dat we de inflatie uiteindelijk zullen verslaan.' Het Nederlandse groeicijfer komt onder het Europese gemiddelde uit, maar dat betekent volgens Mujagic niet de facto dat de Nederlandse economie er slecht voor staat. 'Als je in een jaar twee procent groei hebt gehad, terwijl je een jaar later "maar" anderhalf procent groei hebt, spreek je van een slecht jaar', duidt hij. 'Dat is nergens voor nodig.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Studiegroep Begrotingsruimte adviseert de regering om een zuinig begrotingsbeleid te voeren. Zo luidde ook voor de afgelopen kabinetsperiode het advies van de studiegroep, maar dat werd volgens hoogleraar Arnoud Boot volledig genegeerd. 'Toen zijn de uitgaven per jaar 26 miljard opgelopen, en nu zitten we op iets van 45 miljard. En dat in een periode waarin de economie goed liep, wat de inflatie onvoorstelbaar heeft verhoogd.' Of de regering dit keer wél luistert naar het advies, durft Boot te betwijfelen. 'Elk probleem geven we geld in plaats van het op te lossen. Dat is geen probleem oplossen, dat kan ook niet.' Volgens Boot opereert de regering als het ware in omgekeerde volgorde, waarbij er eerst een pot geld wordt klaargezet om een probleem op te lossen en vervolgens naar de mogelijkheden wordt gekeken. 'Alle partijen in de markt doen dan een stapje terug en zeggen: die overheid betaalt wel. Dan heb je eigenlijk het paard achter de wagen gespannen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een overheid die zich al een jaar of vijftien achter allerlei klimaatdoelstellingen schaart, maar weinig tot niets heeft gepresteerd op dat punt, zet in feite de maatschappij op het verkeerde spoor. En door 'fossiel opereren' te subsidiëren, stuur je ook nog eens het hele bedrijfsleven de verkeerde kant op, zegt macro-econoom Arnout Boot. Zijn oplossing: geef (boeren)bedrijven de juiste prikkels. Het fossiel inrichten van de maatschappij biedt prikkels die 'evident niet meer mogen bestaan'. Een correctie, om de juiste prikkels te verschaffen, is volgens Boot daarom cruciaal. Landbouwbedrijven zijn door de verkeerde prikkels groter gemaakt dan ze ooit waren. Dat is ook de insteek van het WRR-rapport dat volgende week verschijnt: 'Dat zal heel nadrukkelijk zeggen dat je niet kunt verwachten dat het bedrijfsleven het juiste doet als je de prikkels verkeerd legt.' Want, zo zegt Boot, het bedrijfsleven is nou eenmaal niet Moeder Teresa: het zal altijd achter de opportunities aangaan. En dat zal verkeerd uitpakken zolang de prikkels verkeerd zijn. 'Het mooie van de discussie over fossiele subsidies is dat het niet eens meer gaat over het beprijzen van schade die je toebrengt via hoge heffingen. Dát is wat economen altijd zeggen: beprijs het slechte. Maar zolang de verkeerde bedrijven fiscale voordelen krijgen, is dát het hoofdprobleem.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

'Magere Europese groei is relatief goed nieuws'De economie van de Eurozone is in het tweede kwartaal met welgeteld 0,1 procent gegroeid. 'Het is een heel mager cijfer', zegt econoom Edin Mujagic. Met het oog op de beteugeling van de inflatie, is de zeer bescheiden groei van de economie volgens Mujagic niet eens zo'n slecht nieuws. 'Enige tijd van lage groei heb je nodig om dat inflatieprobleem op te lossen, je kan het alleen aanpakken als je de vraag reduceert. Dit is dus relatief goed nieuws, maar in de kern is de magere groei slecht nieuws.' Onlosmakelijk verbonden met de minieme groei van de Europese economie is het feit dat de Duitse economie al enige tijd in zwaar weer verkeert. 'Alle indicatoren over die economie laten zien dat een nieuwe krimp zeer waarschijnlijk is, het gaat structureel niet goed met dat land', aldus Mujagic. 'En als het met Duitsland slecht gaat, kán het per definitie bijna niet goed gaan met de Eurozone. Want Duitsland is nog steeds goed voor ruim een kwart van de Europese economie.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

DNB-president Klaas Knot heeft leiders van de G20-landen in een brief gewaarschuwd voor mogelijke nare gevolgen van de hoge staatsschulden waar sommige landen mee kampen. De manier waarop hij dat deed, noemt econoom Edin Mujagic 'fantastisch'.Knot gaf de waarschuwing vanuit zijn rol bij de Financial Stability Board (FSB), dat economische ontwikkelingen in de gaten houdt en probeert te voorkomen dat zich grote rampen voordoen. 'Daar hoort dit bij, want als je leiders waarschuwt dan kunnen ze ook maatregelen nemen', zegt Mujagic.Tussen de redenering van Knot is volgens Mujagic geen speld te krijgen. 'De schulden zijn opgelopen, de rentes zijn opgelopen, en de kans is ook groot dat de rentes verder gaan oplopen.' Het is volgens hem overigens wel te hopen dat de leiders van de G20-landen niet totaal overvallen zijn door de brief van Knot.De manier waarop Knot zijn waarschuwing verwoordde, noemt Mujagic 'fantastisch'. 'Er staat duidelijk: jongens, doe nou niet of er niets aan de hand is. Maar dat doet hij zonder dat het overslaat tot paniek en zonder te zeggen dat het onoverkoombaar is dat er grote rampen gaan gebeuren.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De huidige lijdensweg van Big Bazar staat eigenlijk voor een veel breder probleem, zegt econoom Edin Mujagic. De winkelketen lijkt het loodje te leggen, mede door de hogere huur-, personeels- en energiekosten, naast bedrijfsspecifieke omstandigheden. 'Het ene bedrijf kan minder goed om met die gestegen kosten dan het ander, maar dát de kosten stijgen, daar hebben alle bedrijven mee te maken.' Een voorzichtige blik in de toekomst leert dat het om structurele kostenstijgingen gaat, zegt Mujagic. Ga maar na: loonstijging hangt samen met vraag en aanbod van arbeid. Ook vergrijzing zorgt voor structurele schaarste van arbeid, waardoor ook de kans op loonstijgingen verder groeit. 'Je moet ervoor waken dat je alleen de koppeling legt met inflatie. De afgelopen jaren is er iets structureel veranderd: arbeid wordt schaarser en dat gaat een rol spelen.' Voor de vakbonden betekent het dat ze bovenop een compensatie voor de inflatie geen genoegen nemen met alleen een compensatie, wat de inflatie juist verder kan opjagen. Als je ervan uitgaat dat de stijging van de consumptie gelijke tred houdt met de economische groei, dan gaan de stijgende kosten relatief steeds zwaarder wegen. 'Dus ik ben bang dat bedrijven zich moeten opmaken voor lastigere jaren die voor ons liggen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het moet voor Fed-voorzitter een feestelijk weekend zijn geweest, denkt econoom Edin Mujagic. Er kwamen in de Verenigde Staten vorige maand 187.000 nieuwe banen bij, wat volgens Mujagic muziek in de oren van Powell moet zijn geweest. 'Het geeft aan dat de arbeidsmarkt lekker draait, maar dat de oververhitting daarvan steeds kleiner wordt.' Volgens Mujagic is de groei van de werkgelegenheid net genoeg om de aanwas van de Amerikaanse beroepsbevolking op te vangen. Ook aan de stijging van de werkloosheid is volgens de econoom te zien dat de arbeidsmarkt normaliseert. 'Die stijging kwam uit de best mogelijke hoek, namelijk: meer mensen die zich aanbieden als werkzoekende. De vraag naar arbeid blijft dus ongeveer even groot en het aanbod neemt toe.'Hoewel de arbeidsmarkt dus steeds minder oververhit is, bestaat er nog altijd wel grote krapte. Toch is de situatie een stuk gunstiger dan we een paar maanden geleden hadden voorzien. 'Het aantal nieuwe banen over de afgelopen maanden is omlaag bijgesteld. Dat zijn er over de laatste zes maanden ruim 300.000 minder dan verwacht. Dat geeft aan dat de oververhitting al in een eerder stadium begon te spelen, niet alleen vorige maand.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse inflatie op jaarbasis is van 4,6 procent in juli gedaald naar 3 procent in augustus, maar in de landen om ons heen is de trend minder gunstig. 'De ECB ziet dat de inflatie stabiliseert, maar dat is wel op een behoorlijk hoog niveau', zegt econoom Edin Mujagic. Voor het bepalen van het rentebeleid kijkt de centrale bank volgens Mujagic niet naar naar de huidige inflatiecijfers, maar naar de trend van inflatie. 'De trend is dalend, en dat geeft de ECB enige ruimte om de rente de komende maanden misschien niet al teveel te verhogen.' Hoewel de ECB de rente bij de volgende vergadering op 14 september dus mogelijk niet hoeft te verhogen, kunnen we er in ieder geval op rekenen dat er voorlopig geen verlaging aan zit te komen, aldus Mujagic. 'Op welk hoog niveau de ECB ook stopt met de cyclus van renteverhogingen, dat zal het niveau zijn waarop het nog lang zal blijven. Renteverlagingen zitten er voorlopig echt niet in.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

In juli was er geen sprake van toenemende geldgroei, zo blijkt uit cijfers van de Europese Centrale Bank. Sterker nog - de geldhoeveelheid in de eurozone is voor het eerst sinds 2010 gekrompen, en dat is een belangrijk gegeven vindt macro-econoom Edin Mujagic. 'De toename van geldgroei is uiteindelijk de brandstof die aanhoudende inflatie mogelijk maakt.' Inflatie die zeker al twee jaar lang als een wilde om zich heen slaat, en die ervoor zorgt dat al het monetaire beleid in die periode erop gericht is om de inflatie te verslaan, aldus Mujagic. 'Als je dan nu het bericht krijgt dat de geldgroei afneemt, dan is dat zeker goed nieuws', duidt hij. 'Zeker met het oog op het winnen van de oorlog tegen inflatie.' De volgende ECB-vergadering op 14 september is dan ook een cruciale datum voor de centrale bank, omdat de cijfers meegenomen zullen worden in een volgend rentebesluit. De mogelijkheid bestaat zelfs dat de ECB - dankzij de bevindingen - afziet van een verdere renteverhoging. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Centrale banken zitten met de handen in het haar door de dominante rol van de overspannen arbeidsmarkt. Dat vindt hoogleraar Arnoud Boot. Hoewel dat met name geldt voor de Verenigde Staten, zoals uit toespraken tijdens het Federal Reserve-symposium in het Amerikaanse Jackson Hole bleek, speelt het ook een rol in Nederland. Boot constateert dan ook dat er 'schijnbaar geen enkel monetair beleid' opgewassen is tegen die overspannenheid. 'Als dat zo is, blijft de prijsdruk aanwezig en zal het heel moeilijk zijn - zelfs in de Verenigde Staten waar men qua inflatie op ons voor ligt - om de uiteindelijke inflatie terug te krijgen naar 2 procent.' Een onverwoestbare economie, zo lijkt. Boot benadrukt echter dat er in de Verenigde Staten met 5,5 procent een hogere rente is dan in Europa, waar de rente 3,75 procent is. 'Er is sprake van een positieve reële rente in de Verenigde Staten, in verband met de kerninflatie van 4 procent en de naar beneden bijgestelde inflatieverwachting.' Groot optimisme Boot spreekt dan ook van een 'moderne welvaartsziekte', kijkend naar de stug overeind blijvende Amerikaanse economie. Het optimisme in de Verenigde Staten - wat politiek gezien niet lijkt te bestaan, afgaand op de verkiezingen - en in de economie aldaar, is volgens hem 'geweldig groot'. 'En wat is er nodig om die economie af te remmen? Men weet het gewoonweg niet.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar in België de overheid miljarden weet op te halen met het aanbieden van een eigen spaarrekening, onder de 'staatsbon', daar zou Nederland datzelfde moeten doen. Daar pleit econoom Edin Mujagić voor. 'Ongeveer de helft van alle Nederlandse staatsschuld is in handen van mensen die buiten Nederland wonen.' In België is sinds donderdag de 'staatsbon' geopend. Daarop kunnen mensen vanuit de hele Europese Unie hun spaargeld voor een looptijd van een jaar parkeren. In ruil daarvoor biedt de overheid een nettorendement van 2,81 procent aan. Doel van de staatsbon is met name om banken wakker te schudden om hun rentes te verhogen. Binnen één dag heeft de overheid daarmee al bijna twee miljard euro opgehaald, terwijl de inschrijving nog een week duurt. Ook voor Nederland zou deze optie financieel aantrekkelijk kunnen zijn, denkt Mujagić. Hij verwijst onder andere naar de Nederlandse grootbanken die 'slechts' een spaarrente van 1,25 tot 1,50 procent aanbieden. 'Maar dan hebben we het alleen nog maar over het voordeel voor de kleine spaarder die een hoger rendement kan krijgen.' Hij wijst ook naar de financiële voordelen voor de staat Nederland. 'Wij betalen over de staatsschuld ook rente, daar hebben we afgelopen jaar 5 miljard euro over betaald. Terwijl we toen in een jaar zaten met een historisch lage rente. De schattingen zijn dat de rentelasten van de Nederlandse staat de komende jaren boven de 10 miljard euro kunnen oplopen', voorziet Mujagić. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Alle ogen in de financiële wereld zijn gericht op het Amerikaanse Jackson Hole, waar vandaag en morgen dé jaarlijkse bijeenkomst voor centrale bankiers plaatsvindt. Volgens econoom Edin Mujagic zijn het twee vragen die de gemoederen vooral bezighouden: 'hoe lang gaan de centrale banken de rente op huidige niveaus houden en wanneer kunnen we de eerste verlagingen gaan zien? De conferentie in Jackson Hole heeft in zijn 45-jarig bestaan lang niet altijd spektakel opgeleverd, maar sinds 2008 is die verwachting volgens Mujagic wel ontstaan, 'omdat er regelmatig hele belangrijke aankondigingen zijn gedaan'. 'Het was daar dat de Fed zei dat ze op grote schaal obligaties gingen kopen, het was daar dat de Europese Centrale Bank dat zei.' Afgelopen editie bracht Fed-baas Jerome Powell het nieuws dat de Amerikaanse centrale bank de rente behoorlijk ging verhogen. 'Dat is gebeurd, dus de verwachtingen zijn hoog', aldus Mujagic. Dat is de reden waarom iedereen op de financiële markten zijn adem inhoudt en kijkt wat ze daar morgen gaan zeggen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De kans is groot dat de inflatie aan het eind van dit jaar weer zal stijgen. Daarvoor ziet macro-econoom Edin Mujagic verschillende negatieve economische omstandigheden samenkomen. Hij wijst daarbij onder meer naar het dalende consumentenvertrouwen en minder aanbod van olie uit OPEC-landen. 'De inflatie kan zomaar opwekkend gaan werken', waarschuwt de econoom. De inflatie is vergeleken met vorig jaar fors gedaald, maar daarbij kreeg de economie 'hulp vanuit wiskunde', legt Mujagic uit. 'In de eerste helft van dit jaar viel de inflatie gunstig uit, want vorig jaar zijn die energieprijzen skyhigh gegaan. Dat drukte de inflatie nu omlaag. Maar als je kijkt naar de olieprijs, die loopt weer op. Die bevindt zich nu op een niveau dat vergelijkbaar is met het niveau van de tweede helft van vorig jaar.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het feit dat de Verenigde Staten de dollar als economisch wapen in kan zetten, baart de BRICS-landen tot grote zorgen. Derhalve kijken die landen naar mogelijkheden om de dollar als dominante munt te vervangen, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Ze hebben een hekel aan de rol die de dollar inneemt, en willen niet meer afhankelijk zijn van het land daarachter: de Verenigde Staten.' Temeer omdat de schulden van BRICS-landen - bestaande uit Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika - voornamelijk in dollars worden gerekend. Als zij afhankelijk blijven van die (sterker wordende) dollar, groeit de schuld ook. 'Ze zijn dus weer bij elkaar om onder andere te praten over die afhankelijkheid, en hoe ze die kunnen afbouwen', duidt Mujagic. 'En dan wordt er al snel gedacht aan het naar voren schuiven van een BRICS-munt om de rol van de dollar over te nemen.' Mujagic begrijpt dat sentiment, maar benadrukt dat een munt niet zomaar tot wereldmunt kan worden gebombardeerd. 'Daarvoor moet je aan bepaalde voorwaarden voldoen', vervolgt hij. 'Om te beginnen moet het een munt zijn van een sterke economie. En China is dat niet, en hetzelfde geldt voor Rusland en Brazilië. Eigenlijk is India de sterkste van de vijf, maar het is geen land dat de wereldmunt kan hebben.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Chinese centrale bank verlaagde de afgelopen weken allerhande soorten rentes, en vanochtend was het de beurt aan de eenjaarsrente. Maar de vijfjaarsrente is ongewijzigd gebleven, en dat leidde tot teleurstelling op de markt, aldus macro-econoom Edin Mujagic. 'De markt had namelijk verwacht dat beide omlaag zouden gaan.' Niet alleen verwachtte de markt een daling van beide rentes, ook de grootte van de daling leidt tot teleurstelling, weet Mujagic. Maar het feit dat het percentage lager uitvalt dan gehoopt, zegt een hoop, vindt hij. 'Ook de Chinese centrale bank heeft in de smiezen dat het niet lekker loopt met de economie in China', duidt Mujagic. 'En dan kies je er sneller voor om de rente minder stevig te verlagen.' En dat kan twee betekenissen hebben volgens Mujagic. Dat kan inhouden dat de centrale bank eigenlijk tussen twee vuren zit, omdat ze de economie willen helpen door de rente te verlagen, waardoor de groei mogelijk aantrekt. 'Dat doen ze door meer schulden op te bouwen, en daar zitten ze niet op te wachten', legt hij uit. 'En die schuldenlast mag er zijn, zeker als je naar de Chinese staatsschuld kijkt. Die wordt namelijk geschat op zo'n 80 tot 85 procent van de economie.' KritiekEn daarmee zit China al in een kritieke fase, benadrukt Mujagic. Uit verschillende berekeningen is namelijk gebleken dat een staatsschuld tussen de 75 en 100 procent van de economie de economische groei afremt. 'Het opbouwen van die schuld was een van de redenen van de Chinese economische groei van de afgelopen 30 jaar', duidt hij. 'Maar dat valt nu weg. De centrale bank zit er dus niet op te wachten om dat weer aan te jagen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Edin Mujagic las de conceptraming van het Centraal Planbureau (CPB) en zag weinig redenen voor optimisme. 'Vooral het stuk waarin staat dat de middenklasse erop achteruit gaat, vond ik angstaanjagend,' zegt hij. 'Want die fungeert als lijm om de samenleving bij elkaar te houden.' Het CPB, dat eerder ook aangaf dat de armoede gaat toenemen, verwacht dat de economie in 2023 met 'slechts' 0,7 procent groeit, en in 2024 met 1,4 procent. 'Ik word er somber van,' reageert Mujagic. 'En ik vraag me af wie dat niet is. Die verdubbeling van de groei volgend jaar is ook niets om te vieren. Bovendien was, is en blijft de inflatie hoog.' De econoom verwijst naar het nieuws van gisteren, dat Nederland in een recessie is beland. 'We zeiden toen dat het niet zo aanvoelt. Maar nu stelt toch ook het CPB dat de economie kwakkelt.' Mujagic verwacht ondanks de huidige arbeidskrapte daarom toch ook een hogere werkloosheid. 'Mensen gaan banen verliezen en er zal onzekerheid ontstaan', voorspelt hij.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Gisteren maakte het Centraal Planbureau de ramingen voor de rest van 2023 en van 2024 bekend, en die noopten een hoop sombere reacties bij een hoop economen. Maar niet bij hoogleraar Arnoud Boot. 'Ik heb het juist in een positieve noot gelezen', zegt hij. En dat heeft alles te maken met zijn verwachtingsmanagement. De afgelopen twee jaar werd er namelijk dusdanig veel geld in de economie gepompt - zowel door de overheden als door de consumenten - dat er sprake was van een buitengewoon grote groei. 'En dat past niet bij de omvang van de economie, en dat verklaart gedeeltelijk ook de inflatie', duidt Boot. 'Men wist dan ook dat er een stapje terug moest worden gedaan om weer wat lucht te creëren. Dat wordt dan lichte recessie en stagnatie genoemd.' Terwijl daar eigenlijk helemaal geen sprake van is, betoogt hij. Integendeel. 'We hebben de economie in het afgelopen jaar over de kling gejaagd', vervolgt hij. 'De doorgemaakte economische groei was onhoudbaar en paste niet bij de volledige bezetting van de economie.' Personeelstekort Iets dat hij in de meest letterlijke zin van het woord bedoelt, 'want er is geen arbeidskracht te vinden. En dan wordt het jaar erop gezegd dat het niet nog eens zo moet lopen, en dat is dan een recessie.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Formeel zit Nederland in een recessie. Maar, 'als mensen dit niet zouden weten, dan zouden ze het ook niet doorhebben', denkt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Normaal gesproken voelen mensen een recessie, omdat dat gepaard gaat met bedrijven die sluiten en mensen die worden ontslagen. Dat zijn zaken die nu niet spelen.’ De Nederlandse economie is in het tweede kwartaal met 0,3 procent gekrompen ten opzichte van de voorgaande drie maanden. In formele zin is Nederland daarmee inderdaad in een recessie terechtgekomen. 'Maar we hebben op dit moment voor elke 100 werklozen 122 vacatures', geeft Mujagic aan. ‘De werkloosheid is laag en de loonstijging is hoger dan de inflatie.’ Het weinige vertrouwen in de economie wordt dan ook veroorzaakt door de inflatie. Daardoor houden mensen de hand op de knip. Dat gebrek aan vertrouwen is cruciaal, denkt Mujagic. 'Dat mensen nu wel kunnen uitgeven maar het niet willen, geeft aan hoe somber men is.’ Mensen zijn wellicht bang dat situaties met oplopende werkloosheid en faillissementen alsnog kunnen komen, denkt hij. Maar zolang de kleine minnetjes elkaar blijven opvolgen en de werkloosheid laag blijft, maakt Mujagic zich geen zorgen. Dat hangt ook samen met de andere kurk waar de Nederlandse economie op drijft: de internationale handel. 'Wij hebben in het tweede kwartaal minder spullen verkocht aan het buitenland, maar wel meer spullen gekocht', zegt Mujagic. ‘Als je Nederland als een soort bedrijf ziet, dan heeft Nederland BV minder winst gemaakt en ook geen dividend uitgekeerd.’ Een van de internationale handelspartners is China. Daar spelen substantiëlere problemen. De consumentenprijzen zijn de afgelopen maand gedaald. ‘Dat is nog geen deflatie,' benadrukt Mujagic. Dat komt vooral omdat varkensvlees goedkoper is geworden.’ Toch wordt angstvallig gekeken naar de Chinese overheid en ook naar de centrale bank. Die zullen iets moeten gaan doen, geeft Mujagic aan. ‘Dit heeft steeds minder weg van een tijdelijke dip en steeds meer van iets dat structureel kan gaan zijn.’ Een renteverlaging zet in het geval van China weinig zoden aan de dijk, denkt hij. ‘Net als in Nederland is het vertrouwen onder Chinese consumenten ontzettend laag. Dan kan je het lenen van geld wel goedkoper maken, maar als mensen somber zijn, gaan ze echt niet extra uitgeven.’ Wat dat betreft staan de Chinese overheid en centrale bank voor een ‘lastige karwei om hier weer uit te komen.' Daarnaast vertoont China wel enige 'dictatoriale trekjes', benadrukt Mujagic. En het zal niet voor het eerst zijn dat een leider van een dergelijk land als afleidingsmanoeuvre voor de interne problemen ruzie gaat zoeken met een ander land, zegt Mujagic, die daarvoor de schrijver Ernest Hemingway citeert. 'The first panacea for a mismanaged nation is inflation of the currency; the second is war. Both bring temporary prosperity; both bring permanent ruin. But both are the refuge of political and economic opportunists.' Oftewel, inflatie en oorlog zijn wondermiddelen voor een slecht geleide natie. ‘Beide zorgen voor tijdelijke welvaart maar brengen permanente schade met zich mee. En beide zijn een uitvlucht voor politieke en economische opportunisten,' aldus Mujagic. ‘Dat hebben we in het verleden vaker gezien.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Goed nieuws voor de portemonnees van veel huishoudens, want in steeds meer landen stijgen de lonen harder dan de inflatie. Die constatering doet macro-econoom Edin Mujagic. 'Als je kijkt naar de Verenigde Staten, Engeland en veel Europese landen, dan zie je dat de loonstijging hoger is dan de stijging van de prijzen.' Daarmee wordt de inflatie beter gecompenseerd dan eerder het geval is, merkt de econoom op. 'De koopkracht verbetert. Daarbij is de kans groot dat we die gevreesde recessie niet ingaan.' Toch is er ook een keerzijde van de salarisverhogingen die veel mensen nu meemaken. 'Als de lonen harder stijgen dan de prijzen, dan betekent het dat werknemers hun kosten niet kunnen doorberekenen. Daarbij houden we dan opwaartse druk op de inflatie, die we met z'n allen juist willen bestrijden', aldus Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat investeringsfonds Exor een groot belang heeft genomen in Philips, is een goede zaak, zegt hoogleraar Arnoud Boot. Hij stelt namelijk dat stabiele aandeelhouders binnen grote bedrijven 'belangrijk zijn voor de economie als geheel'. Voor Philips is het namelijk goed nieuws als een grootminderheidsaandeelhouder bereid is om vanuit eigen strategie een belang van 15 procent neemt. 'Terwijl je weet dat het fonds niet beoogt om het bedrijf op te kopen', duidt Boot. 'Het is puur een strategisch belang dat ze nemen.' Exor heeft namelijk gezegd een belang van maximaal 20 procent in Philips te willen, waar het dan ook bij zal blijven, zegt Boot. 'Zo is het in de samenwerkingsovereenkomst afgesproken', vervolgt hij. 'Hoewel je daar theoretisch gezien op een gegeven moment van kunt afwijken, staat het fonds niet bekend om dergelijke agressiviteit. Het is dus een beetje als Warren Buffett: een motie van vertrouwen, geen motie van wantrouwen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat De Nederlandsche Bank boetes heeft uitgedeeld aan allerhande (grote) banken in Nederland wegens gebrekkige integriteitsrisico-analyses, is alleen maar goed. Dat stelt hoogleraar Arnoud Boot. 'Het is belangrijk dat banken - die een belangrijke rol vervullen in het geldverkeer - goed opletten.' Volgens Boot dienen banken dan ook een soort veiligheidsgarantie te bieden waardoor witwasserij voorkomen wordt. Maar hij benadrukt dat er nuances in die aanpak aan te brengen zijn. 'Zeker gezien de hoge winsten van banken en het nieuws van de afgelopen dagen dat depositohouders hun spaargelden niet genoeg gecompenseerd zien', duidt Boot. 'Daar ben ik geweldig kritisch op. Dat banken dat niet doen. Die keerzijde moet ook worden getoond.' Boot noemt het raar dat banken individueel 'onvoorstelbaar hard aangepakt' worden. Een van die banken, de Volksbank, zou volgens Boot nu vrezen voor een strafrechtelijke zaak. 'Ze hebben dus niet alleen een boete van DNB gekregen, maar lopen nu een strafrechtelijk risico', vervolgt hij. Bij andere banken gebeurde immers hetzelfde. 'Dat bestuurders worden aangeklaagd wegens strafrechtelijk foutief handelen, wat in de media al snel gezien wordt als dat bestuurders witwassen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een progressieve winstbelasting is het ideale middel tegen de grote winsten van banken door hoge rentes. Dat zegt macro-econoom Arnoud Boot. Zo'n progressieve belasting houdt in: hogere winsten naar rato meer belasten dan lagere winsten. Ten eerste kunnen progressieve belastingen een tegenwicht bieden tegen consolidaties in het bankwezen, legt Boot uit. 'Twee kleine banken worden immers minder zwaar belast dan één grote met een hoger absoluut winstniveau – en dus een hoger belastingtarief.' Met een progressieve winstbelasting worden bovendien hoge winsten als gevolg van grote risico's zwaarder belast. Daardoor ben je als bank minder geneigd om veel risico te nemen, verwacht Boot. Rest de vraag: kunnen de spaarrentes niet gewoon omhoog? Boot is resoluut: 'Dat is zelfs absolute noodzaak. En als dat niet kan, zijn banken kennelijk niet in staat om hun beroep uit te oefenen. Dan zijn ze gewoon incapabel.' Dat regeringen en particulieren moeite hebben met banken die slapend rijk worden door hele lage rentes te betalen op spaargelden is zeer begrijpelijk, vindt Boot. Banken verdienen immers gigantisch veel geld met spaargelden waar ze amper depositorente op geven, terwijl die spaargelden in feite door de belastingbetaler worden gegarandeerd. Je mag ervan uitgaan dat banken in staat zijn om de lage rentes van de afgelopen jaren in te dekken, vindt Boot. 'Je mag hopen dat de banken ondanks de enorme overheidssteun en hun speciale positie over voldoende commercieel en professioneel inzicht beschikken om dat goed te managen. Daar zit dus geen rechtvaardiging in voor het betalen van hele lage vergoedingen op spaargelden of deposito's.' See omnystudio.com/listener for privacy information.