Macro met Boot en Mujagić | BNR

Het gaat slecht met de Chinese economie. De verwachting was dat de economie zou opkrabbelen na de strenge lockdowns, maar in plaats daarvan kampt het land nu met deflatie. Volgens BNR's huiseconoom Han de Jong is het 'net alsof de motor van de Chinese economie maar niet aan wil'. 'Het ziet er niet best uit', zegt De Jong. Vorig jaar had China het heel moeilijk omdat het land voortdurend in strikte lockdown was. Toen de regering in december besloot af te stappen van de strenge coronamaatregelen en de samenleving te heropenen, was de verwachting dat de economie sterk zou groeien. Dit zou eveneens een impuls geven aan de rest van de wereld. 'Maar het loopt nu heel anders.' Verminderen van afhankelijkheid Volgens De Jong speelt mee dat landen het productieproces van verschillende producten verplaatsen van China naar landen als Vietnam. Laatstgenoemde land is in veel gevallen inmiddels goedkoper als vestigingsplaats en productieplaats dan China. Daarnaast zit er ook een geopolitiek aspect aan het probleem. Zo vragen bedrijven zich af of het verstandig is om sterk in te zetten op activiteiten in China. De angst bestaat namelijk dat wanneer er in de toekomst geopolitieke spanningen met China ontstaan, die gepaard gaan met maatregelen door westerse overheden, waardoor activiteiten in China wellicht moeten worden beperkt.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatieverwachting en het rentebeleid van de ECB zijn positief. Maar de conclusie van ÉCB-baas Christine Lagarde dat er nu niets meer hoeft te gebeuren is voorbarig, zegt Sweder van Wijnbergen, hoogleraar economie verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. 'Mevrouw Lagarde is iets voorzichtiger geworden, maar dat is niet terecht.' Van Wijnbergen erkent dat de inflatie zich de goede kant lijkt op te bewegen, met name als gevolg van dalende energieprijzen. 'Maar wanneer je energie uit de cijfers filtert, zie je dat de inflatie helemaal niet daalt.' De grafieken waar de ECB-baas zich op baseert, zijn wat dat betreft kraakhelder, denkt Van Wijnbergen. De lichtblauwe lijn staat voor de kerninflatie en die is helemaal vlak, 'daar is geen dip in te zien'. De donkerblauwe lijn geeft de voorspelling van de inflatie weer, en die gaat steil omlaag naar 2 procent. 'Dat ziet er dus niet goed uit en als Lagarde zich hierop baseert, dan is dat wishful thinking.' Normaal gesproken heeft langdurige inflatie te maken met het rentebeleid van een centrale bank. De huidige inflatie is echter veroorzaakt door schokken zoals de Russische inval in Oekraïne en de gevolgen van de coronapandemie. 'Dat heeft helemaal niets te maken met inflatie, daar heeft de ECB niets mee te maken.' Het accommoderende beleid van de ECB houdt deze inflatie wel in stand, meent Van Wijnbergen. 'De rente is weliswaar verhoogd, maar ligt nog steeds twee basispunten onder de kerninflatie. Terwijl de rente in de Verenigde Staten gelijk ligt aan die echte inflatie.' In die zin maakt de ECB dan ook een 'echte denkfout', geeft Van Wijnbergen aan. 'Ze hebben het idee dat inflatie iets is wat een soort God doet. Dat gebeurt gewoon, net zoals het weer. Daar kun je niets aan doen. Ze vergeten dat zijzelf echter een bijdrage hieraan leveren.' Het wishful thinking-model wordt versterkt door de verhoudingen binnen de centrale bank. De Nederlander Klaas Knot wordt gezien als een havik binnen de ECB, maar heeft aangegeven dat een nieuwe renteverhoging in het najaar niet zeker is. Van Wijnbergen betwijfelt of dit zijn echte mening is. 'Ik denk dat hij zich voorzichtig opstelt om niet helemaal geïsoleerd te raken.' De inflatieverwachting en het rentebeleid van de ECB zijn positief, en dat is een onterechte conclusie. Dat zegt Sweder van Wijnbergen, hoogleraar economie verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. 'Mevrouw Lagarde is iets voorzichtiger geworden, maar dat is niet terecht.' De Nederlandse inflatie is volgens het CBS uitgekomen op 4,6 procent. Voor het eerst onder de 5 procent, maar de kerninflatie ligt boven het Europese gemiddelde. Van Wijnbergen verwijt hier het beleid van demissionair minister van Financiën, Sigrid Kaag. 'Dat is kabinetsbeleid, maar zij heeft ervoor gekozen voor een heel expansief beleid.' Het structurele tekort van Nederland ligt nu rond de 3 procent. Ten tijde van een recessie is dat acceptabel, maar in tijden van economische groei is dat olie op het vuur gooien, waarschuwt Van Wijnbergen. 'Dat is fout, dat is slecht beleid, maar helaas gaat ze ermee door.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het kabinet start een onderzoek naar het prijsopdrijvende effect van zogenaamde 'territoriale leveringsrestricties' voor winkels zoals supermarkten, drogisterijen en elektronicaketens. Deze beperkingen, opgelegd door fabrikanten en leveranciers, zorgen ervoor dat de prijs van identieke producten per land verschilt, terwijl ze in dezelfde fabriek zijn gemaakt. Volgens macro-econoom Arnoud Boot spelen hier verschillende problemen. Demissionair minister Micky Adriaansens van Economische Zaken reageert in een brief aan de Tweede Kamer op een verzoek van de Nationale Winkelraad van MKB-Nederland, het Centraal Bureau voor Levensmiddelenhandel (CBL) en de Raad Nederlandse Detailhandel (RND). Consultant Ecorys zal de gevolgen van deze inkoopbeperkingen voor Nederland onderzoeken. De studie moet voor het einde van het jaar zijn afgerond. Boot gebruikt de prijs van Coca-Cola als een veelvoorkomend voorbeeld. 'Coca-Cola is in Duitsland veel goedkoper dan in Nederland', zegt Boot. 'De vraag is of dit komt door specifieke omstandigheden waardoor het logisch zou zijn dat het in Nederland duurder is, of dat het komt door gedwongen acties van leveranciers die het goedkoper verkopen van Coca-Cola in Nederland bemoeilijken.' Bovendien is het van belang of deze acties legaal zijn, of dat er misbruik van wordt gemaakt, benadrukt hij. Ook kan het ingewikkeld zijn om Duitse cola in Nederland te importeren vanwege de vereiste Nederlandse etikettering. Hoewel een consument over het algemeen snel een lagere prijs zal accepteren, zelfs als de ingrediënten in het Duits op het blikje staan vermeld, zal de bestaande wet- en regelgeving dit belemmeren. De Europese Unie heeft echter een interne markt, waarin het vrije verkeer van personen en goederen is opgenomen. Hier ziet Boot een oplossing: 'De producten zouden in verschillende talen moeten aangeven wat erin zit. Dit zou op een eenvoudige manier kunnen worden opgelost.'Boot benadrukt dat ondanks de hogere prijs van Coca-Cola in Nederland vergeleken met Duitsland, Nederland geen 'duurte-eiland' binnen de Europese Unie is. Integendeel, wat betreft voedsel en kleding liggen de prijzen in Nederland onder het Europese gemiddelde. 'Dit terwijl veel landen armer zijn dan wij, wat zou suggereren dat de prijzen daar lager zouden zijn.'Hier speelt echter een ander probleem binnen de Europese Unie, volgens Boot. 'Een aanbieding moet voor iedereen toegankelijk zijn, ongeacht waar in de Europese Unie die plaatsvindt.' Distributeurs zouden hiervan moeten kunnen profiteren, denkt de macro-econoom. 'Het is niet handig als consumenten hun cola in Oost-Europa moeten gaan halen.' Online supermarkt Picnic heeft echter bewust wel stappen ondernomen om deze prijsverschillen aan te tonen. 'Door het etiket op het product aan te passen, kan het bedrijf gebruikmaken van de prijsverschillen en voorkomen dat deze onterecht blijven bestaan.'Boot verwacht dat de Europese interne markt op de lange termijn zal zegevieren. 'Gedwongen afspraken zijn illegaal', benadrukt hij. Het aanpakken van dit probleem zorgt voor meer transparantie. 'En dat is eigenlijk wat je wilt in een interne markt.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Algemene Rekenkamer waarschuwt vrijdag in de Volkskrant voor onuitvoerbare verkiezingsprogramma's. Waarnemend president Ewout Irrgang zegt: 'Houd het simpel.' 'Hij heeft zeker een punt, en ik denk ook dat het een heel goed moment is voor de Rekenkamer om zich uit te spreken', stelt hoogleraar economie Arnoud Boot. Aanstaande november zijn er - vanwege de val van het kabinet vorige maand - Tweede Kamerverkiezingen. Een politieke partij scoort met nieuw beleid, merkt Boot op, want iets moet anders en iets moet aangepakt worden. Maar 'nieuw beleid kan opzichzelfstaand complex zijn. En nieuw beleid komt bovenop bestaand beleid, wat ook een grote complexiteit met zich meebrengt', zegt hij. Het uitvoeren van nieuw beleid vergt heel veel geduld en heel veel aandacht, aldus de hoogleraar economie. 'Maar daar valt politiek moeilijk mee te scoren.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) laat zien hoe het ervoor staat met de brede welvaart in Nederland. De cijfers geven een veel completer beeld van hoe Nederland er eigenlijk voor staat, zegt hoogleraar economie Arnoud Boot. Enige probleem: hoe bepaal je de waarde van 'zachte' factoren als kwaliteit van leven, gezondheid en woonomgeving, en hoe tel je ze op? See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Duitsland zijn er de afgelopen maand ruim 62.000 werklozen bijgekomen, maar reden tot paniek is het niet volgens BNR's huiseconoom Han de Jong. Hoewel hij het moeilijk noemt om die cijfers goed in perspectief te plaatsen, wijzen diverse indicatoren erop dat de Duitse arbeidsmarkt langzaam begint te verzwakken. Hij benadrukt dat het aantal werklozen in Duitsland altijd stijgt in juli. 'Als je dan voor het seizoen corrigeert, is er misschien zelfs sprake van een daling van het aantal werklozen', duidt hij. Volgens De Jong moet er ook rekening gehouden worden met het enorme aantal Oekraïense immigranten, dat het beeld ook vertekent. 'Vorig jaar ving Duitsland bijna een miljoen Oekraïners op, en een deel daarvan heeft zich op de arbeidsmarkt gemeld.' Maar toch zijn er allerhande tekenen dat de Duitse economie een verzwakking heeft ingezet. Daar komt nog bij dat Duitsland - net als Nederland - te kampen heeft met een krappe arbeidsmarkt. 'Al is dat een breed internationaal verschijnsel', vervolgt De Jong. 'De Duitse economie groeit al een aantal kwartalen niet of nauwelijks, en kromp zelfs twee kwartalen. Er is dus eigenlijk geen groei meer, waardoor je dus ontspanning op de arbeidsmarkt kunt verwachten.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel de inflatie gedaald is, is de mate waarmee een beetje teleurstellend. Dat vindt hoofd research Menno Middeldorp van Rabobank. 'Het is in lijn met wat we verwachtten, maar dan 0,2 procent lager.' Daarmee volgde Rabobank het Centraal Planbureau, wat eerder ook al aangaf te verwachten dat de inflatie sneller zou dalen. 'Dat belooft weer wat voor de koopkrachtberekeningen met Prinsjesdag', aldus Middeldorp. De inflatie blijft relatief hoog omdat de energieprijzen hard dalen ten opzichte van de piek waar Nederland vorig jaar mee kampte, duidt hij. 'In andere sectoren zit nog gewoon inflatie, en dat is gebruikelijk. Energieschokken golven altijd door in de rest van de economie.' Dalingen Maar wel met een vertraagd tempo dus, en daarom zijn de dalingen nog niet zichtbaar in andere takken van de economie. Als voorbeeld noemt Middeldorp de voedselprijzen, die nog altijd heel hoog zijn als gevolg van een prijsschok van agrarische grondstoffen. Hoewel die grondstofprijzen weer gedaald zijn, zijn de supermarktprijzen dat nog niet. Ook normaal, weet Middeldorp. 'Je hebt daar lange ketens, dus het duurt echt wel even voordat alles doorberekend is.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

In twintig jaar heeft de rente van de Europese Centrale Bank niet zo hoog gestaan als nu. Gisteren besloot de ECB de rente opnieuw met 0,25 procentpunt te verhogen, waardoor ze nu op 3,75 procent staat. Esther Barendrecht, hoofdeconoom van de Rabobank, zou het logisch vinden dat nu een pauze volgt. 'De economische onzekerheid is groot. En het is niet duidelijk hoeveel effect de eerdere verhogingen hebben gehad op de economie.' Of de ECB zelf een pauze of stop overweegt na de eerdere renteverhogingen, is niet duidelijk. In een toelichting op het rentebesluit liet ECB-president Christine Lagarde de optie om de rente in september nogmaals te verhogen juist open. Volgens Barendrecht is dat verstandig. 'We moeten eerst naar de data kijken voordat er nieuwe stappen worden genomen.' De effecten van renteverhogingen zijn niet direct zichtbaar, geeft Barendrecht aan. 'Niet alle leningen hebben een variabele rente. Denk aan hypotheken, die in Nederland vaak een lange looptijd hebben. Mensen met een rentevaste periode merken niet snel iets van de renteverhogingen.' Lees ook | Geen 'zachte landing' voor VanMoof, wel voor de economie De onzekerheid in de economie kan echter wel twee kanten opgaan, denkt de econoom. Dat de inflatie lange tijd hoog blijft, is tegen de verwachtingen in. Desondanks zijn consumentenbestedingen op peil gebleven. 'Een gevolg van steunmaatregelen van de overheid, maar ook de lonen stijgen. Er zijn verschillende factoren die de onzekerheid verklaren.' De vraag is of een pauze in de renteverhogingen ook zal resulteren in een stop. Daar moeten we wel rekening mee houden, denkt Barendrecht. 'Voorlopig wel.' Als de inflatie zich niet naar wens ontwikkelt, kan de ECB besluiten om toch weer een nieuw rentebesluit te nemen. De voornaamste zorgen van de centrale bankiers gaan echter over de markten. 'Het gevaar is dat de markten te snel renteverlagingen gaan incalculeren. De communicatie van de ECB is erop gericht om dat te voorkomen.' Lagarde heeft aangegeven dat een verlaging is uitgesloten.' In een toelichting op het rentebesluit liet ECB-president Christine Lagarde de optie om de rente in september nogmaals te verhogen al open. Volgens Barendrecht is dat vooral verstandig. 'We moeten eerst naar de data kijken voordat er nieuwe stappen worden genomen', zegt Esther Barendrecht, hoofdeconoom van de Rabobank (Unsplash) De ECB-president heeft ook aangegeven dat de prijsverlaging van energie en grondstoffen sneller voelbaar zou moeten zijn in de reële economie. Dat daar een vertraging in zit, heeft te maken met de langlopende contracten die zijn afgesloten. 'Achter de schermen vindt een gevecht plaats tussen verschillende partijen in de economie. Wie pakt de meeste pijn van de hoge energieprijzen? Die strijd is nog niet klaar', geeft Barendrecht aan. Hoe eerder die strijd klaar is, hoe sneller de consument ook profiteert van lage energieprijzen. Om dezelfde reden blijft de spaarrente ook achter ten opzichte van de gehanteerde rente van de ECB. Die staat nog lang niet op 3,75 procent. 'Banken gebruiken spaargeld om andere partijen langere leningen te geven. Die zijn vastgelegd op lagere rentetarieven dan nu.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na een periode van relatieve windstilte bleek een Amerikaanse renteverhoging van 0,25 procentpunt toch weer onvermijdelijk, zegt macro-econoom Edin Mujagić. Althans: Fed-baas Jerome Powell hoopt met deze stap te voorkomen dat de Amerikaanse centrale bank te vroeg juicht en zich voor de derde keer aan dezelfde steen stoot. Want, zegt Mujagić: de verleiding is groot om te denken dat de inflatie verslagen is, nadat die de afgelopen maand veel lager uitkwam dan verwacht. Ook de gunstige cijfers over de economie zetten bij Powell niet zomaar alle seinen op groen. 'Powell zei gisteren: dit hebben we in het verleden al een paar keer meegemaakt, dat het inflatiecijfer ontzettend meeviel en dat eigenlijk te snel werd geconcludeerd: 'yes, we hebben de inflatie verslagen!'.' Powell gaat voor het eerlijke verhaal, zegt Mujagić. Inflatie bestrijden zonder economische pijn is nou eenmaal niet mogelijk. Daarom is voorkomen beter dan genezen. Powell toonde zich in zijn persconferentie vastberaden om de inflatie te verslaan. Ook nam hij verantwoordelijkheid voor prijsstabiliteit. 'Dat vond ik een heel opmerkelijke. We hebben het de laatste maanden heel vaak gehad over hoge looneisen en graaiflatie. Maar hij zegt: wij zijn daar verantwoordelijk voor.' Daarmee is Powell een van de weinige centrale bankiers die hun verantwoordelijkheid nemen en toch vastberaden zijn om inflatie te verslaan. Toch: als je de hele persconferentie goed beluisterde, kreeg je de indruk dat dit wel eens de laatste renteverhoging kan zijn. Dat zal in september blijken, als de Fed weer bijeenkomt. 'In de komende acht weken krijgen we nog twee inflatiecijfers en banenrapporten, dus hij kan nog helemaal niks zeggen over het besluit in september.' Powell lijkt duidelijk te willen maken dat de voet iets van het rempedaal af kan, nu de inflatie wel degelijk een daling heeft ingezet, denkt Mujagić. 'Hij zegt in feite: we hebben het rempedaal de laatste twaalf maanden behoorlijk stevig ingedrukt. Je moet je voet er nog niet van afhalen, maar nog steviger indrukken hoeft ook niet. Voor centrale banken geldt: tussen het moment van rentewijziging en het moment waarop dat grip krijgt op de economie zit al gauw een of twee jaar.' Mujagić ziet deze renteverhoging dan ook vooral als een manier van de Fed om zekerheid voor zichzelf te creëren. Juni was een goede maand, maar omdat nog niet duidelijk is of dat ook voor juli geldt, doet hij voor alle zekerheid nog een extra renteverhoging. 'Maar de kans is echt heel groot dat dit de laatste zal zijn. En eigenlijk geldt ook voor de ECB, gezien de ontwikkeling van de inflatie en de wat guurdere economische groei, dat het zomaar de laatste renteverhoging kan zijn.' Want Europa mag dan flink achterlopen op de VS, de afkoeling van de economie zet hier wel sneller in door de oorlog in Oekraïne. Bovendien is een aantal ECB-bestuurders toch wat minder streng in de leer. Zij lijken niet erg vastberaden om inflatie aan te pakken, zegt Mujagić. 'Ze kijken meer naar de economie en zoeken - al zullen ze het nooit toegeven - de schuld bij allerlei eurolanden. Als je de rente nog verder verhoogt, riskeer je echt financiële chaos in het zuiden.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Internationaal Monetair Fonds heeft de groeiverwachting naar boven bijgesteld, maar desondanks zal de inflatie komend jaar minder hard dalen. De prognose voor de wereldeconomie komt op 3 procent te liggen, en hoewel dat goed nieuws lijkt, vindt macro-econoom het meer voelen als recessie. Want in een normaal jaar groeit de wereldeconomie met al gauw 3,5 tot zelfs 4 procent, en de prognose voor volgend jaar ligt daar toch behoorlijk onder. 'En als je inzoomt op het cijfer, zie je dat het vooral de opkomende landen zijn die ervoor zorgen dat het toch nog aan de hoge kant is', duidt Mujagic. 'Want vooral in rijke landen stelt de groei dit en volgend jaar niet veel voor, aldus het IMF.' En van die landen heeft Nederland de twijfelachtige eer van het hebben van de minste economische groei. 'Over Nederland is het IMF allesbehalve positief', vervolgt hij. 'Dit jaar is er minder dan één procent groei, omdat we relatief gezien het meest last hebben van de oorlog in Oekraïne, net als Duitsland.' Made in Germany En het feit dat de Duitse economie goed is voor meer dan een kwart van de Europese economie, betekent dat als het daar slecht gaat, het elders ook slecht gaat. 'Het IMF zegt dat Duitsland eigenlijk het enige rijke land is dat zijn economie niet ziet groeien.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is nog altijd niet duidelijk of de wereldeconomie te maken gaat krijgen met een zachte landing, en daarom wordt er door economen wereldwijd ook deze maand gezocht naar hints, volgens macro-econoom Edin Mujagic. 'Het houdt de gemoederen bezig', zegt hij. Maar de felbegeerde hints stapelen zich wel op, weet Mujagic. De meest recente hint komt vanuit de maandelijkse cijfers van de inkoopmanagersindices. 'Dat zijn maandelijkse enquêtes die naar mensen worden verstuurd in de leiding van grote bedrijven in vrijwel alle landen', duidt hij. 'Zij worden dan bevraagd over nieuwe orders, werkgelegenheid en dat soort zaken.' Volgens Mujagic geeft de index die daaruit voortvloeit een goede en betrouwbare historie als het aankomt op het voorspellen van hoe het met de econome zal gaan. 'De index kan een score opleveren van 0 tot en met 100, waarbij 50 de grens is', vervolgt hij. 'Een score onder de 50 betekent dat de sector krimpt, en een score daarboven geeft aan dat er groei in zit.' Cijfers En dat betekent dat er in veel delen van de wereld sprake is van een economisch minpuntje. De index in onder meer Duitsland, Japan, Frankrijk, de rest van Europa, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten komt uit op een score van onder de 50. 'Dat geeft aan dat het niet lekker gaat met de economie', zegt hij. 'En daar waar er nog een index te vinden is die boven de 50 uitkomt, verkeert ook dat land in een neerwaartse trend, en het wijst er dus op dat we later dit jaar mogelijk in een recessie terecht komen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Spaarders zoeken steeds vaker hun heil in het buitenland, omdat daar de rentes vaak hoger zijn dan in Nederland. Dat meldt het AD vanochtend. Er zou zo'n 100 miljoen euro per week aan spaargelden richting het buitenland worden gesluisd, en heel leuk vinden Nederlandse banken dat niet, denkt macro-econoom Edin Mujagic. Temeer omdat de hoeveelheid spaargeld die een bank bezit bepaalt hoeveel leningen een bank kan verstrekken. En het verschil tussen die rentes is dan winst. 'Dat verschil is tegenwoordig behoorlijk, dus banken zullen het niet leuk vinden', duidt Mujagic. 'Maar het is niet zo dat ze er wakker van zullen liggen.' Volgens Mujagic moet het bedrag ook in perspectief worden gezien. Nederlandse spaarders zijn in Nederland alleen al goed voor zo'n 444 miljard euro, waarmee 100 miljoen een peulenschil wordt. 'Als je 100 miljoen euro per week voor een heel jaar weg ziet vloeien, dan is er na een jaar iets meer dan één procent van het Nederlandse spaargeld weg', vervolgt hij. 'Maar ik geloof niet dat het tot kopzorgen leidt.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl de inflatie nog altijd als een malle om zich heenslaat en steeds meer mensen in financiële malaise terechtkomen, heeft de Australische minister van Financiën Jim Chalmers juist een begrotingsoverschot. Maar ten goede van de Australische bevolking komt dat niet, aldus macro-econoom Edin Mujagic. 'Hij heeft voet bij stuk gehouden.' Een van de belangrijkste redenen is dat het geen structureel begrotingsoverschot is. De 20 miljard dollar die nu overblijft, komt door eenmalige meevallers. 'Daarnaast heeft Australië - net als Europese landen - ook allerlei uitdagingen die op het land afkomen in de komende jaren', duidt Mujagic. 'En dat kost allemaal heel veel geld. Hij zegt dan ook dat de druk op inflatie niet verder opgevoerd moet worden en dat reserves moeten worden hersteld. Precies wat je van een prudente minister van Financiën wil horen.' Mujagic ziet ook andere parallellen tussen de Australische en Europese situatie. Want zowel de Europese Centrale Bank als de Australische Centrale Bank zijn bezig met het verhogen van de rente. 'Al enige tijd zelfs', vervolgt hij. 'Dus als je nu als overheid een begrotingstekort hebt, komt het er in feite op neer dat als een centrale bank een sloot water op het inflatievuurtje gooit, dat een overheid er weer olie overheen sprenkelt. Dat helpt dus niet.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het heeft er alle schijn van dat de inflatie verslagen gaat worden. Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic, al zijn er wel vraagtekens bij te zetten. 'Hoe schatten we in of er niet toch een recessie komt?' Volgens Mujagic moet daarvoor het vizier op de Verenigde Staten worden gericht. 'Dat is de grootste en belangrijkste economie van de wereld', zegt hij. 'Er zijn allerlei indicatoren die je kunt gebruiken, maar een van de beste is het verschil tussen de tienjaarsrente op Amerikaanse staatsobligaties en de driemaandsrente.' Normaliter is het zo dat hoe langer de looptijd van een lening is, des te hoger de rente is. 'Want als je als geldgever geld uitleent voor tien jaar, loopt het geld in die tijd allerlei risico's', vervolgt Mujagic. 'Daar wil je voor gedekt zijn in de vorm van hogere rente.' Omgekeerde rentecurve Dat betekent echter niet dat er geen uitzonderingen plaats kunnen vinden, duidt hij. In dit geval is die zogeheten rentecurve dus omgedraaid. En hoewel Mujagic betoogt dat iets nooit 100 procent zeker kan zijn, benadrukt hij dat het verschil tussen de tienjarige- en driemaandse rente in de Verenigde Staten in de afgelopen decennia iedere keer negatief werd vlak voor een recessie. 'En als we nu kijken naar het verschil, moeten we concluderen dat hij nu ook negatief is', zegt hij. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De wereldeconomie zit middenin de zogeheten 'zachte landing', en dat is een zeer zeldzaam gegeven volgens macro-econoom Edin Mujagic. Zeker gezien de huidige economische omstandigheden, pleit hij. Tijdens een zachte landing verhoogt de centrale bank net voldoende om inflatie af te remmen, maar niet zodanig dat economie tot stilstand komt. En dat is een absolute zeldzaamheid, zegt Mujagic. 'In het verleden is dat heel sporadisch voorgekomen, en de gemeenschappelijke noemer bij die keren was dat de centrale banken in anticipeerden op problemen', duidt. 'Niet zoals nu, nu reageren de banken er juist op.' Echter, als de rest van de economische omstandigheden in beschouwing wordt genomen, zijn er juist grote verschillen op te merken. De inflatie daalt wereldwijd en een recessie blijft uit óf is zeer mild. 'Het kan zijn dat ergens formeel sprake is van een recessie, maar dat het niet merkbaar is', vervolgt Mujagic. 'Daarnaast blijft de werkloosheid laag en stijgen aandelenkoersen en huizenprijzen weer. En dat allemaal nadat de rente van 0 naar 4 à 5 procent is opgelopen. Het heeft er dus alle schijn van dat we getuige zijn van de zachte landing.' Missie geslaagd Maar om te zeggen dat de missie van de centrale banken geslaagd is, vindt Mujagic wat ver gaan. Hoewel het er op lijkt, is het nog te vroeg om te concluderen dat het zover is. 'Ik ben nog niet overtuigd', zegt hij. 'Enerzijds omdat de geschiedenis ons leert dat het heel sporadisch voorkomt. Al betekent dat wel dat het kán voorkomen.' Daarnaast heeft Mujagic 'sterk het gevoel' dat de effecten van de opgelopen rentes en renteverhogingen van de afgelopen twaalf maanden nog zichtbaar moeten worden. 'Er zijn een hoop bedrijven die de komende twee jaar gunstig afgesloten leningen moeten herfinancieren', legt hij uit. 'Dan pas wordt de pijn van de opgelopen rentes heel duidelijk.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het omvallen van fietsenfabrikant VanMoof is volgens macro-econoom Edin Mujagic niets meer dan het omvallen van een zombiebedrijf. Dat zegt hij in BNR Zakendoen. 'En er zijn de laatste tijd steeds vaker van dat soort bedrijven die omvallen.' In de meest letterlijke zin van het woord is een zombiebedrijf een bedrijf dat wel omzet genereert, maar niet genoeg overhoudt om schulden af te lossen nadat alle vaste lasten zoals lonen en huur zijn betaald. 'Soms is er niet eens genoeg om de rente op de schuld te betalen', duidt Mujagic. 'En dat komt niet alleen doordat de rente de afgelopen vijf à tien jaar 0 procent was.' Mujagic noemt het dan ook 'een grote fout' om te concluderen dat zombiebedrijven alleen door de coronapandemie en de lage rente zijn ontstaan. Hij stelt juist dat het probleem al decennialang speelt. 'Je ziet heel duidelijk een stijgende lijn vanaf eind jaren '70. Sinds die tijd neemt het aantal zombiebedrijven in de westerse economie stelselmatig toe.' Langjarig probleem Daarmee vindt de opmars zijn oorsprong dus ver voordat er sprake was van een kunstmatig laag gehouden rente. De reden dat het nu meer in het oog springt, komt volgens Mujagic doordat het probleem eerst stukken kleiner was. 'Dat werd in de loop der tijd groter, al bleef het vooral klein', legt hij uit. 'De economie had er dus niet veel last van.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie in de Verenigde Staten is stukken beter onder controle dan aanvankelijk verwacht. Dat zegt hoogleraar financiële markten Arnoud Boot. 'En hoewel het op het eerste gezicht negatief klinkt dat het aantal nieuwe banen in de VS het afgelopen kwartaal een stuk lager was dan verwacht, was het precies wat de economie daar nodig had: afkoeling.' Boot doelt daarmee eveneens op de afkoeling van de arbeidsmarkt en de loonprijsspiraal die op de achtergrond meespeelt. 'Het betekent dat de inflatie in de Verenigde Staten gewoon een stuk lager is uitgevallen dan oorspronkelijk verwacht werd', duidt hij. Hij benadrukt echter wel dat de kerninflatie nog altijd op 4,8 procent ligt, veel hoger dan het gewenste percentage van de Federal Reserve. 'Inflatie is natuurlijk niet zomaar weg', vervolgt hij. Boot noemt het dan ook een signaal dat er een - in deze mate onverwachte - afkoeling komt op de arbeidsmarkt, 'en als je die doortrekt, is dat een kernmechanisme om de inflatie verder onder controle te krijgen.' Zoden aan de dijk En dus zet het rentebeleid van de Fed zoden aan de dijk, vindt Boot. Meer dan hij oorspronkelijk verwachtte. Temeer ook omdat Fed-baas Jerome Powell bij het vorige rentebesluit een verhoging oversloeg. 'Hij gaf daarbij wel een duidelijk signaal dat hij nog wel verdere verhogingen verwachtte', legt Boot uit. 'En dat zal ook nog wel gebeuren. Maar het beeld was stukken positiever.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Europa lijkt het belang van concurrentie tussen bedrijven soms over het hoofd gezien te worden, en dat is zorgelijk volgens hoogleraar Arnoud Boot. 'Europa is voor Nederland heel belangrijk, maar tegelijkertijd staat Europa vaak haaks op waar we als Nederland goed in zijn.' Terwijl volgens Boot concurrentie in het bedrijfsleven voor Nederland onvoorstelbaar belangrijk is, ziet hij dat daar elders in Europa hele andere gedachten over zijn. 'Frankrijk is bijvoorbeeld meer van reguleren en samenwerking. De groene agenda van Europa waar Frankrijk veel invloed op heeft, is gericht op samenwerking. En samenwerking staat op gespannen voet met concurrentie.' De gedeelde Europese interne markt zou juist een 'stepping stone' moeten zijn waarmee je de massa hebt om te concurreren met landen als China, aldus Boot, maar dat werken sommige landen nu tegen. 'De interne markt biedt een grote thuismarkt, dat is cruciaal. Maar dat vereist ook dat de grenzen open zijn en dat je makkelijk kunt concurreren in andere landen. En dus moeten andere landen niet hun eigen bedrijven uit de wind kunnen houden ten koste van bedrijven van buiten. Want daarmee frustreer je de interne markt.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar het inflatiecijfer van de Verenigde Staten een maand geleden nog 4 procent noteerde, daar is dat getal nu nog 3 procent. ‘Voor het eerst in een hele lange tijd is het tijd om te juichen in de Verenigde Staten’, zegt econoom Edin Mujagic. Ook de kerninflatie, waar de prijzen voor brandstof en voedingsmiddelen niet in worden meegenomen, is iets gedaald, maar ‘is nog steeds hoog’, benadrukt Mujagic. De inflatiecijfers worden echter met name beheerst door de prijsverandering van de huurwoningen. ‘Er is een soort Funda in de VS waar er een index bijgehouden wordt, waarop staat wat er gevraagd wordt voor nieuwe huurwoningen. Die index voorspelt heel goed wat het inflatiecijfer gaat doen’, duidt de econoom. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het faillissementscijfer is weer lichtelijk gestegen, zo heeft het CBS geconcludeerd. In totaal zijn er bijna twintig procent meer faillissementen uitgesproken dan vorige maand, en het is de derde maand op rij dat het cijfer stijgt. En toch is er een lichtpuntje te herkennen, aldus macro-econoom Edin Mujagic. 'Het goede nieuws is dat we qua totale aantallen nog altijd ver onder het gemiddelde van de afgelopen tijd zitten', duidt hij, al erkent hij tegelijkertijd dat men daar weinig voor koopt. In die zin is de opwaartse spiraal wat betreft het aantal faillissementen géén goed nieuws. 'Als je de eerste zes maanden van dit jaar vergelijkt met de eerste zes maanden van vorig jaar, dan is er sprake van een stijging van 60 procent. En dat zijn hoge cijfers.' Mujagic vindt wel dat het in een bepaald perspectief moet worden gezien, omdat er vorig jaar sprake was van een historisch dieptepunt wat betreft faillissementen, en de wereld uit een vreemde periode komt. 'Het dieptepunt qua aantal faillissementen lag namelijk in de coronajaren', vervolgt Mujagic. 'Mede dankzij de omvangrijke steun die toen gegeven werd aan het bedrijfsleven.' Logisch En dus vindt hij het logisch dat het aantal faillissementen is toegenomen. Men komt namelijk uit een situatie waarin er veel steungelden waren voor het bedrijfsleven. 'Die steun werd afgebouwd, maar bestond nog steeds in een omgeving waarin de economie geweldig groeide, zoals in 2022', legt Mujagic uit. 'En nu zitten we in een situatie waarin er geen steun is, en waarin de bestaande steun terugbetaald moet worden. En dat terwijl de economie nauwelijks groeit, bedrijven te maken hebben met steeds hogere kosten en er sprake is van algemene onzekerheid.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De consument is de gemeenschappelijke noemer als het gaat om vragen als hoe lang de hoge inflatie nog aanhoudt, of dat er ook daadwerkelijk een recessie volgt. Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'En dan gaat het met name om wat wij als consumenten spenderen', zegt hij. Mujagic stelt dat inflatie eigenlijk een weergave is van het feit dat men in korte tijd van alles heeft willen kopen, 'terwijl hetgeen dat aangeboden kan worden eigenlijk achter de vraag aankachelt', duidt hij. 'Daardoor raakt de vraag en het aanbod uit balans, en volgt er inflatie.' En de reden dat de consument - zowel in Europa als in de Verenigde Staten - in staat is om zo veel uit te geven, zit hem volgens Mujagic in het feit dat men in 2020 en 2021 'noodgedwongen besparingen' hebben opgebouwd. 'Men kon simpelweg geen geld uitgeven vanwege de lockdowns. Daar bovenop kwam allerlei steun van overheden, dus het geld hoopte zich op.' Sloot Volgens Mujagic was er sprake van een ware 'sloot aan extra spaargeld'. Dat en masse werd uitgegeven toen de lockdowns werden afgeschaft. 'Toen kon men weer naar de winkels, en dat hebben ze ook gedaan', zegt hij. En door die uitgaves, zijn spaargelden bij consumenten langzaam maar zeker geslonken.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na dertien jaar komt er een einde aan de regeerperiode van premier Mark Rutte, en daarmee komt er een tijdperk ten einde. Dat vindt hoogleraar Arnoud Boot. 'Het zat er al twee jaar aan te komen', duidt hij. Boot noemt het bewonderenswaardig dat Rutte voor een lange tijd in staat was om het land te regeren en partijen bij elkaar te houden, maar is tegelijkertijd realistisch. 'Er is uiteindelijk vernieuwing nodig', zegt hij. 'Er komen namelijk grote uitdagingen aan.' Volgens Boot gold Rutte niet als een 'richtinggever'. In plaats daarvan hield hij 'het zaakje bij elkaar', zegt hij. In tegenstelling tot Ruttes voorganger Jan-Peter Balkenende, die Nederland ten tijde van de financiële crisis leidde. 'Eigenlijk was dat het begin van het herontdekken van wat de rol van de overheid zou moeten zijn in de samenleving', aldus Boot. 'En wat de verantwoordelijkheid van de bevolking zou moeten zijn. Balkenende kwam daar niet goed uit, maar het gaf Rutte de gelegenheid om aan de macht te komen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De economie heeft grote schokken zoals de energiecrisis en corona veel beter doorstaan dan werd verwacht. En dat betekent volgens hoogleraar Arnoud Boot dat we qua beleid veel minder opportunistisch hoeven te zijn. 'De onderliggende cijfers blijken veel robuuster te zijn dan we een paar maanden geleden dachten.' Volgens Boot blijken de onderliggende economische cijfers veel robuuster te zijn dan we een paar maanden geleden dachten. Zo is het gemiddelde reëel loon vorig jaar gestegen in Nederland en bleek vandaag uit cijfers van het CBS dat de bestedingen van huishoudens op peil blijven. 'Dus het idee dat er massaal koopkracht is ingeleverd, is onjuist. Nederland is op Prinsjesdag dan ook niet gebaat bij nieuwe noodmaatregelen, aldus Boot, waarmee hij doelt op generieke koopkrachtcompensatie zoals de eenmalige energietoeslag. 'De nood in het land is niet groter dan voor de coronacrisis. Er zijn groepen die het moeilijk hebben, daarom hebben we een verzorgingsstaat en vangnetten. Als die niet goed geregeld zijn, moeten we daar structureel iets aan doen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De producentenprijsindex in Europa is voor de vijfde maand op rij gedaald, en dat is goed nieuws voor de inflatie. 'Het past heel goed in het rijtje krachten dat samenkomt om de inflatie behoorlijk omlaag te brengen', aldus macro-econoom Edin Mujagic. De daling van de producentenprijsindex komt vooral doordat de energieprijzen flink zijn gedaald, maar zelfs zonder die daling is er volgens Mujagic sprake van een daling. 'Ook als je alleen naar de kosten naast energie kijkt, is er sprake van een daling van 0,4 procent', duidt hij. 'Verder is de producentenprijsindex voor het eerst sinds eind 2020 op jaarbasis gedaald.' Op het eerste gezicht ziet het er dus allemaal spic en span uit 'onder de motorkap', zegt Mujagic, maar hij benadrukt dat het loont om zeer diep onder die motorkap te kruipen. 'En hoe dieper je kijkt, hoe minder redenen er zijn om feest te vieren', vervolgt hij. 'Eén woord speelt namelijk een cruciale rol: productiviteit. En vooral de stijging daarvan bij mensen. Dat is een belangrijke bepaler van inflatie.' Loon Mujagic betoogt dat als de lonen harder stijgen dan de toename van productiviteit, de kosten van bedrijven toenemen. Als resultaat is er sprake van opwaartse structurele druk op inflatie. 'En als je kijkt naar de stijging van productiviteit in de eurozone, ligt die net iets onder de één procent', aldus Mujagic. 'En we weten allemaal dat lonen met zes, zeven of meer procent stijgen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) ligt op het hakblok van econoom Edin Mujagić. Volgens de econoom is het IMF tot de ‘rare conclusie’ gekomen dat ‘hoge schulden niet problematisch zijn in ontwikkelde landen, maar wel in opkomende landen’. ‘Dat vind ik een hele rare conclusie’, zegt Mujagić. De econoom durft de conclusie zelfs ‘lachwekkend’ te noemen. ‘Nota bene de baas van het IMF was vorige week bij de Europese Centrale Bank (ECB). Daar heeft zij (Kristalina Georgieva, red), gezegd dat de ECB voor een langere tijd de hoge inflatie zou moeten tolereren.’ Haar argument: ‘Als de inflatie daadkrachtig wordt aangepakt door de rente veel verder te verhogen, dan riskeren de banken financiële chaos, omdat de schulden hoog zijn’, legt Mujagić uit. ‘Ergens in de communicatie bij het IMF lijkt er iets mis te gaan.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens het Internationaal Monetair Fonds (IMF) is de relatie tussen de hoeveelheid geld en de inflatie helemaal niet zo sterk als wordt gedacht door veel economen. Uit onderzoek van het IMF blijkt dat over de afgelopen decennia de hoeveelheid geld heel weinig directe invloed had op de hoogte van de inflatie. 'Het IMF zegt eigenlijk tegen beleidsmakers: Pas op met de redenatie dat te veel geld lijdt tot inflatie, dat is valkuil waar je niet in moet vallen als beleidsmaker', stelt econoom Edin Mujagić. De conclusie van het fonds staat haaks op de inzichten van Mujagić. Al snapt hij de uitkomsten wel. 'De relatie tussen de variabelen is in de loop der tijd kleiner geworden, dat komt met name door de tijd in de jaren '70 en '80 dat mensen niet heel actief waren op de financiële markten', stelt de econoom. 'Heel simpel betekent dat: Al het extra geld dat in die tijd werd vrijgemaakt, vloeide snel en direct naar de economie. Het werd uitgegeven. Daardoor zeg je eerst heel snel het verband tussen geld bijdrukken en inflatie.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

'Er zijn hele specifieke redenen waarom de maakindustrie het lastig heeft', zegt Arnoud Boot in BNR Zakendoen. Vandaag meldde de Nederlandse Vereniging van Inkoopmanagers (Nevi) dat de bedrijfsomstandigheden in de Nederlandse industrie in juni flink zijn verslechterd door een verder afzwakkende vraag. Volgens de organisatie gaat het om de grootste verslechtering van de omstandigheden in meer dan drie jaar. Boot noemt verschillende redenen hiervoor, waaronder 'de geweldige vraag die er meteen na de coronacrisis is geweest'. Woningbouwprojecten die op slot zitten en een tekort aan bouwmaterialen spelen volgens hem een rol. Ook de hogere rente heeft, juist in de maakindustrie, gevolgen. Je ziet dat investeringen teruglopen.' En dat is logisch, vindt Boot, 'want de vraag is afgenomen en er wordt op voorraden ingeteerd. Men wil – als de vraag afneemt - met lage voorraden naar voren toe. Het is dus logisch dat de sector een stapje terug doet', vindt hij. 'Een zegen' Voor de sector is het volgens Boot een kwestie van 'aanpassen'. Als voorbeeld noemt hij 'het op slot zetten van bouwprojecten, bijvoorbeeld door stikstofmaatregelen of door het onaantrekkelijk maken om nieuwbouwprojecten te ondernemen'. 'Denk aan de woningmarktmaatregelen van minister De Jonge, waar de sector meer last van heeft. Dat zijn pijnlijke aanpassingen die nodig zijn.' Tegelijkertijd moeten we het volgens Boot in het grotere kader van de economie plaatsen, en dan is een lichte daling in de werkgelegenheid eigenlijk een eerste daling in drie jaar. En volgens Boot is dat 'een zegen'. Op die manier neemt de druk namelijk af, en hopelijk neemt dan ook de druk op inflatie af. Dát is namelijk uiteindelijk de reden waarom die maakindustrie het moeilijker krijgt. Naarmate we de rente moeten blijven verhogen om de economie af te remmen en de inflatie onder controle te krijgen, heeft de maakindustrie het lastig.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie is deze maand gedaald naar 5,7 procent, terwijl het in mei nog 6,1 procent was. En dat is volgens Bas Jacobs, hoogleraar Economie en Overheidsfinanciën aan de VU Amsterdam, ‘heel goed nieuws'. Volgens Jacobs is de daling geen gevolg van de nieuwe rekenmethode. 'Want ook als je de rekenmethode terugrekent naar de cijfers voor deze maand, zie je ook in de vorige maanden dat de inflatie hoger was dan nu. Dus ongeacht de methode, gaat de inflatie omlaag. Dat is heel goed nieuws', zegt Jacobs in BNR Zakendoen. De nieuwe rekenmethode heeft er volgens hem echter wel voor gezorgd dat we nu iets minder inflatie hebben dan we eerder dachten. 'De oude rekenmethode was gebaseerd op energiecontracten die mensen nu konden afsluiten in de markt, maar niet noodzakelijkerwijs op de energiecontracten die ze al hadden. Daardoor was de inflatie in eerste instantie erg hoog. Dat is nu gecorrigeerd door een nieuwe reeks berekeningen.' Jacobs merkt wel op dat deze nieuwe reeksen niet geldig zijn als ze worden teruggerekend; de oude inflatiecijfers blijven van kracht. Verdere renteverhogingen Hoewel de inflatie afneemt, zijn er nog steeds geluiden, onder andere van president Klaas Knot van de Nederlansche Bank en ECB-president Christine Lagarde, die dit recentelijk in Portugal benadrukte, dat het nog niet voldoende is. Zij pleiten voor verdere renteverhogingen. Verstandig? 'Dat weet ik niet', zegt Jacos. 'Ik denk dat hun eerlijke antwoord moet zijn: volgens mij weten we het ook niet, want we zien allerlei conflicterende signalen.' De ECB kwam vandaag met nieuwe inflatiecijfers, en volgens Jacobs komt de headline inflatie, gemeten over het hele consumptiepakket, fors omlaag. 'Maar ondertussen zien we dat de kerninflatie, waar je de energie- en voedselprijzen uithaalt, een klein tikje (0,1 procent) hoger is geworden. Dat bezorgt al die centrale bankiers hoofdbrekens, want onderliggend wordt het inflatiecijfer niet beter, maar slechter.' Tegelijkertijd zijn er volgens hem wel een paar signalen die duiden op een sterk dalende inflatie. 'De belangrijkste vind ik de geldhoeveelheid M3, dat is de meest ruime definitie van geld die de ECB hanteert. Die zien we echt omlaag knallen en dat heeft ook iets te maken met de slechtere kredietverlening. We zien nu in de cijfers dat de kredietverlening heel hard achteruit kachelt en dat heeft natuurlijk weer alles te maken met die hoge rente.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Amerikaanse banken hebben met glans een stresstest doorstaan, waarbij ze rekening houden met extreme economische scenario's. 'De test heeft blijkbaar niet al teveel stress opgeleverd, dat is goed nieuws', zegt econoom Edin Mujagic. De grote Amerikaanse banken doen regelmatig een simulatie van de ergst denkbare economische situaties. In dit geval zouden de vastgoedprijzen met 40 procent dalen, de werkloosheid naar 10 procent oplopen en de rentes naar nul zakken, weet Mujagic, met de vraag hoe dat op de grote Amerikaanse banken zou uitwerken. 'Dat zou niet fijn zijn, maar ze blijven allemaal overeind. En dat is goed nieuws.' De positieve uitslag geeft volgens Mujagic veel vertrouwen dat het bankenstelsel er een stuk beter en stabieler voorstaat dan in 2008. 'Je weet niet zeker hoe zaken lopen als er iets ontstaat, maar de grote banken staan er in ieder geval beter voor. En dat is goed nieuws' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mensen die te maken hebben met een hoge hypotheekrente wijzen naar de Europese Centrale Bank (ECB) voor het verhogen van hun rente, maar de kans bestaat dat als de ECB dat niet had gedaan, de hypotheekrente nog veel hoger was uitgevallen. Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'En nog erger: hij was veel langer veel hoger gebleven.' Volgens Mujagic ontstaan er namelijk grote problemen als de centrale bank de rentes niet verhoogt bij oplopende inflatie. 'Want de hypotheekrente - waar heel veel mensen mee te maken hebben - wordt afgeleid van de rente op kapitaalmarkt', duidt hij. 'En die rente wordt niet bepaald door de ECB, maar die ontstaat op de markt.' Die rentes reageren op hun beurt weer op twee factoren: de vooruitzichten van wat de inflatie de komende jaren gaat doen én hoe de economische groei eruit komt te zien. Dat betekent dat als de ECB veel in het werk stelt om de inflatie te beteugelen, het uiteindelijk goed nieuws zal zijn. Zelfs als de hypotheekrente oploopt. Stijging Mujagic benadrukt dat de hypotheekrente en de kapitaalmarktrente de afgelopen twaalf maanden behoorlijk zijn gestegen. En dat komt niet omdat er ineens 'spectaculaire vooruitzichten' zijn voor de economische groei, zegt hij. 'Het komt echt door de oplopende inflatie', vervolgt Mujagic. 'Als een centrale bank - in dit geval de ECB - niet daadkrachtig ingrijpt, dan gaan de verwachtingen over de inflatie zich op de kapitaalmarkten metselen. En dan blijft de hypotheekrente veel langer veel te hoog.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens het IMF gaat het nog lang duren voordat de inflatie terug is op het oude niveau. Dat heeft Gita Gopinath gezegd, de 'nummer twee' van het IMF, tijdens een bijeenkomst in het Portugese Sintra. Het was slechts één van de in totaal drie benoemde ongemakkelijke waarheden die het IMF voorspiegelde. 'Daar moeten we iets mee', zegt macro-econoom Edin Mujagic. Naast het tijdspad benoemde Gopinath ook de aanpak van de inflatie en de daarbij behorende spanningen. De noodzakelijke verhoging van de rentes kan immers zorgen voor financiële instabiliteit. Daarnaast ging de adjunct-directeur-generaal in op de rol van de centrale banken. Die zullen waarschijnlijk gedurende een langere periode een hoge inflatie moeten tolereren. 'Drie ongemakkelijke waarheden', zegt Mujagic. IMF-econoom Gita Gopinath. Volgens het IMF gaat het nog lang duren voordat de inflatie terug is op het oude niveau. Het was slechts één van de in totaal drie benoemde ongemakkelijke waarheden die het IMF voorspiegelde. (ANP / Associated Press)Centrale banken verhogen rentes Maar het verhaal dat Gopinath vertelt is niet geheel nieuw. Zowel de ECB als de Fed hebben de afgelopen tijd meerdere keren aangegeven dat ze de rente moeten verhogen. En ook de Bank of England besloot vorige week om de rente opnieuw te verhogen. 'Daar moeten wij iets mee doen', zegt Mujagic. Lees ook | ECB verhoogt rente in juli Die boodschap kwam nagenoeg simultaan met het IMF-betoog van de topman van de Bank voor de Internationale Betalingen, de Mexicaan Agustín Carstens. 'Hij zei dat inflatie weliswaar een gevolg is van de oorlog in Oekraïne, maar dat de steun vanuit de overheden en de aarzelingen bij de centrale banken hier ook een rol spelen. Die moeten hier iets aan doen', zegt Mujagic. Daarom denkt de macro-econoom dat er ruimte is voor een vierde ongemakkelijke waarheid. 'Centrale banken verhogen de rentes om de inflatie aan te pakken. Dat remt de economische groei en dat is pijnlijk voor mensen. Overheden gaan die pijn echter compenseren en dan belanden we in een vicieuze cirkel die niets oplost.' Daarom denkt Mujagic dat overheden moeten stoppen met compenseren en dat de centrale banken moeten doorgaan met het verhogen van de rente. Lees ook | 'Overheid moet stoppen met stimuleren' Het is een ongemakkelijke maar waarheidsgetrouwe conclusie, denkt Mujagic. Gopinath zei overigens wel het vertrouwen te hebben dat de centrale bankiers deze taak met succes kunnen uitvoeren. 'Ondanks alle mooie woorden, gelooft men nog steeds in sprookjes.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De wereld stond afgelopen weekeinde in de fik, maar de financiële markten reageerden zo goed als nergens op. En dat heeft alles te maken met het feit dat er veel meer aan de hand is, aldus hoogleraar Arnoud Boot. 'Financiële markten opereren op twee manier: dempend of hyperactief.' Bij dat laatste spreekt Boot van scenario's waar er niets aan de hand is, totdat er iets aan de hand is. 'In toenemende mate zijn financiële markten op die manier gaan reageren', aldus Boot. 'En dat heeft voor de hand liggende redenen: als overheden de economie permanent ondersteunen, wordt iedere rimpeling opgevangen.' \Terwijl er in oude patronen mogelijkerwijs sprake was geweest van valutaschommelingen en een zwakkere euro, weet Boot. 'Op het moment dat er onrust is, is de dollar altijd de veilige haven. Daarom had ik gedacht dat de dollar aan zou trekken', vervolgt hij. 'Zeker als je kijkt naar de ligging en de energieafhankelijkheid van Europa.' Maar het loopt wel degelijk anders, constateert Boot. 'En dan zet dit een onvoorstelbaar grote druk op centrale banken, maar ook op overheden', zegt hij.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het besteedbaar inkomen van Nederlandse huishoudens lag in het eerste kwartaal 1,7 procent hoger dan een jaar eerder. Dat heeft volgens hoogleraar economie Arnoud Boot te maken met allerlei aanpassingen, zoals verhoging van de cao-lonen en het minimumloon en een lichte stijging van het aantal uren. Dat huishoudens er ondanks de hoge inflatie het afgelopen jaar per saldo dus niet op achteruit zijn gegaan, ziet Boot echter niet als louter positief. 'We hebben die inflatie omdat we iedereen aan het pamperen zijn. Iedereen, en dat geldt dus ook voor de gemiddelde werknemer.' In tijden van economische schokken zijn er volgens Boot altijd groepen die er heel slecht uitkomen, mensen die tussen wal en schip vallen. En juist dat laat de politiek op dit moment veel te weinig toe, meent hij. 'Je ziet in de Tweede Kamer dat iedereen omhoog getrokken moet worden, niemand mag verzuipen, en dat betekent dat het gemiddelde erop vooruit gaat.' Het grote probleem zit hem er volgens Boot dus in dat de overheid iedereen op generieke wijze wil compenseren voor de hoge inflatie. Daardoor gaan sommige mensen er flink op vooruit, terwijl zij de hogere lasten eigenlijk wel zouden kunnen dragen. En dan wakker je dus de inflatie verder aan. 'Je hebt een overheid die op allerlei manieren uitgaven verhoogt, en daarnaast heb je werknemers die als een gek geld uitgeven en nog meer krachten op de economie die het aanbod onder zetten. Dan heb je hoge vraag en druk op het aanbod, en dat is inflatie.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De woningmarkt heeft zijn dieptepunt nog niet bereikt. Pas begin volgend jaar zullen de prijzen stabiliseren op een niveau dat zo'n 9 procent lager ligt dan de piek van vorige zomer, verwacht Menno Middeldorp, hoofd van RaboResearch. 'Dan krijgt de markt wat steun van de hypotheekrente, die niet echt meer doorstijgt.' De huizenprijzen daalden in mei verder ten opzichte van april, meldt het CBS. Maar op jaarbasis daalden de prijzen wel fors, met 5,6 procent. Een gemiddeld huis kost nu bijna 404.000 euro. Met een totale daling van 9 procent zitten we begin volgend jaar op het niveau van 2021, zegt Middeldorp. 'Het is een correctie op een hele flinke stijging die daarvoor kwam.' Ook het overbieden lijkt weer enigszins op gang te komen, constateerde Makelaarsland in de Telegraaf. Al kan dat volgens Middeldorp een na-ijleffect zijn van de lagere vraagprijzen. Een belangrijke factor in de huizenprijzen zijn de verwachtingen in de markt, zegt Middeldorp. Wie een nieuw huis koopt, moet doorgaans immers ook zijn oude huis verkopen. 'Men wil niet verkeerd zitten in die mismatch en dan beginnen prijsverwachtingen ook een rol te spelen.' Uiteindelijk wordt er juist 'in de piek van de prijzen' niet genoeg gebouwd. Als de prijzen vervolgens terugvallen zakt met name de nieuwbouw in, waardoor er nóg minder bijgebouwd wordt. Daarmee blijft de schaarste voorlopig nog wel bestaan, vreest Middeldorp. 'Het is alleen maar rondschuiven. In een geheel vrije markt bepaalt de prijs wie welk huis krijgt. Nu intervenieer je erin, maar daarmee schuif je gewoon het probleem van de ene partij naar de andere.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

'Vriend en vijand zijn het erover eens dat kunstmatige intelligentie en de toepassingen daarvan de productiviteit van mensen ten goede zullen komen en daarmee de economische groei zullen stimuleren.' Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic in BNR Zakendoen. Sinds de komst van ChatGPT is er veel aandacht voor kunstmatige intelligentie. Er worden aanzienlijke stappen gemaakt die tevens een grote invloed hebben op de economie. Mujagic is van mening dat dit met name een positief effect zal hebben op de economie. Volgens Mujagic zijn er schattingen dat in de komende zeven tot acht jaar ongeveer 70 procent van de bedrijven wereldwijd een vorm van kunstmatige intelligentie zal gebruiken in hun bedrijfsvoering. 'Het ligt dan voor de hand om te verwachten dat dit een boost zal geven aan de economische groei', zegt hij. Het onderzoeksinstituut Centre for Economic Policy Research in Londen voorspelt volgens Mujagic een extra groei van 4 tot 6 procentpunt voor de wereldeconomie in het komende decennium. 'Dat is nogal wat. Want als de wereldeconomie met zo'n 3 à 4 procent groeit, dan hebben we het over een heel goed jaar.' Massawerkloosheid Tegelijkertijd is er ook een rapport verschenen dat volgens Mujagic stelt dat wereldwijd 300 miljoen banen zullen verdwijnen door AI. 'Er zijn twee kampen', aldus de macro-econoom. 'Het ene kamp beweert dat het veel groei kan opleveren, maar zonder nieuwe banen, wat zou leiden tot aanzienlijk veel werkloosheid. Het andere kamp denkt dat er veel banen verdwijnen, maar dat er veel nieuwe banen voor terugkomen die nu nog niet bestaan.' Mujagic gelooft zelfs in de opkomst van miljoenen nieuwe banen. 'Het is dus goed voor de economische groei, en het leidt ook niet tot massawerkloosheid, wat ook heel moeilijk zou worden in het komende decennium want je zit met de vergrijzing en het feit dat de arbeid in toenemende mate schaarser wordt.' Mujagic benadrukt de belangrijke rol van de overheid in deze 'nieuwe' tijd. 'De overheid moet ervoor zorgen dat mensen tijdens deze transitie zo min mogelijk nadelige gevolgen ondervinden. In deze nieuwe wereld van kunstmatige intelligentie zie ik een zeer belangrijke rol voor de overheid om die transitie goed te begeleiden.' Blijven leren Maar, benadrukt hij, 'blijven leren is ook een must'. 'Zo voorkom je dat jouw baan op de tocht komt te staan, en kun je mogelijk een switch maken.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandsche Bank (DNB) heeft de hulp ingeroepen van de overheid en het bedrijfsleven om de inflatie te beteugelen. Eerder al riep DNB vakbonden op tot matiging van de looneisen, en de nieuwe stap past volgens macro-econoom Edin Mujagic goed in het mantra 'alles en iedereen moet meehelpen aan inflatiebestrijding'. Volgens Mujagic wordt door de herhaalde oproepen van DNB ook duidelijk dat de Nederlandse centrale bank nog altijd angst heeft voor een langer aanwezige inflatie. 'De laatste tijd vloeit er echt een stroom aan documenten en analyses over inflatie vanuit DNB', duidt hij. 'En dat is logisch, want iedereen heeft het over inflatie.' Desondanks heeft Mujagic de indruk dat de toon die in de documenten en analyses wordt gebruikt, ook het doel heeft om Nederland voor te bereiden op een langer durende inflatie. 'De inflatie blijft langdurig hoog, en daarop moet de buitenwereld worden voorbereid.' 'Geef minder uit'Volgens Mujagic probeert DNB hiermee ook consumenten en de overheid aan te sporen minder uit te geven. 'Want hoe meer je als overheid spendeert, hoe meer olie je op het inflatievuur gooit', duidt hij. 'DNB wil dan ook dat werkgevers voorzichtig omgaan met de prijsverhogingen en dat vakbonden voorzichtig zijn met looneisen. En het overkoepelende doel daarvan is om de vraag naar goederen en diensten te doen afnemen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Starters op de woningmarkt kochten vorig jaar meer huizen in wijken waar gemeenten eerder nog beleggers weerden. Dat meldt het FD vandaag. Landelijk gezien gaat dat over 2.000 woningen die naar 'gewone' kopers gingen, en dat is - gedeeltelijk - goed nieuws vindt hoogleraar Arnoud Boot. Want als een gemeente zegt een gedeelte van de nieuwbouw beschikbaar te willen maken voor starters en regionaal gebonden mensen, is dat hun goed recht vindt Boot. 'Maar waar het probleem hem in zit, is dat er sprake is van een cumulatie van beleid tegen beleggers en dus ook tegen investeerders op de woningmarkt', duidt Boot. 'En wat we nodig hebben, is dat er meer gebouwd wordt én kan worden.' Boot durft zelfs te spreken over een verdelingsvraagstuk, waar in dit geval een paar duizend starters van zullen hebben. 'Maar tegelijkertijd donderen er allerlei potentiële huurders van tafel af', vervolgt hij. 'En wat dit onderzoek laat zien is dat de kopers van deze woningen huurders hebben verdrongen, die in wezen een lager inkomen zouden hebben gehad. Is dat de keuze die we hadden willen maken?'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Landen moeten voorzichtiger zijn met het geven van allerlei compensaties. Dat is de boodschap die econoom Arnoud Boot opviel bij de toespraak van president Christine Lagarde, van de Europese Centrale Bank (ECB). Volgens haar valt de inflatie niet te beteugelen, zolang overheden makkelijk geld geven aan burgers. 'Eigenlijk was haar boodschap: hoe krijg je overheden in het gareel, om de constante compensaties voor van alles en nog wat te stoppen', zegt Boot. Maar de econoom vindt de boodschap van Lagarde opvallend, want volgens hem is de ECB de schuldige als het gaat om het beleid. 'Als de ECB, Lagarde en haar voorgangers, jarenlang niet hadden gezegd dat geld gratis was, de rente nul of negatief was, dan was dit niet gebeurd. De ECB staat aan de basis van de ontsporing van de politiek en de overheid.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het was eigenlijk vrij voorspelbaar: na tien achtereenvolgende renteverhogingen maakte de Fed gisteren weer een keer pas op de plaats. Toch had het Fed-besluit ets geks, vindt macro-econoom Edin Mujagic. Want terwijl eigenlijk alle economische seinen op groen stonden - een hogere inflatie en een dalende werkloosheid - lag een nieuwe renteverhoging in de lijn der verwachting. Zeker omdat een van de grootste fouten in de afgelopen twee jaar was dat er te lang gewacht werd met het verhogen van de rente. En hoewel Jerome Powell de rentebesluiten niet in zijn eentje neemt, gaat de Fed-baas volgens Mujagic niet geheel vrijuit. 'Als de Fed alle seinen op groen ziet staan en tóch de rente niet verhoogt, kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat de centrale bank de rente eigenlijk gewoon niet wíl verhogen.' Waarschijnlijk regeert de angst dat elke nieuwe rentestap onvoorspelbare gevolgen kan leiden. Dan kan het verstandig zijn om even een pauze in te lassen en naar buiten te brengen dat je kijkt hoe eerdere renteverhogingen uitpakken. 'En wat je dan niet vertelt, maar wat ik gisteren wel hoorde, is dat je ondertussen hoopt dat de macro-economische cijfers in de komende weken zodanig worden dat je over een week of vier tot acht kunt zeggen dat je die rente niet hóeft te verhogen.' Hoewel een rentestijging naar 5 procent uiteindelijk onvermijdelijk is, worstelt de Fed duidelijk met de nieuwe fase, waarin je de gevolgen van elke kleine rentewijziging goed moet afwegen. Diezelfde afweging geldt voor de ECB, die de rente inmiddels wél met 0,25 procentpunt heeft verhoogd. Het blijft een subtiele balans tussen een stabiele inflatie en een aanvaardbare rente. Gelukkig toont Powell zich keer op keer een meester-communicator. 'Als iemand de Fed door dit linguïstische moeras kan loodsen, dan is hij het wel.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De opgelopen rente zorgt ervoor dat de energietransitie ruim 17 miljard euro duurder wordt. Dat schrijft het Financieele Dagblad vandaag. Maar om daar nou gek over te gaan doen, vindt macro-econoom Edin Mujagic onnodig. 'Mensen doen alsof er bij een rente van 4 of 5 procent helemaal niks meer kan.' Terwijl het tegendeel volgens Mujagic waar is. 'Mensen vergeten dat de rente vóór 2008 op 5 à 6 procent lag', duidt hij. 'En de economie ging toen gewoon door. Laten we niet al te gek gaan doen. Inderdaad, de rente is hoger, maar het is niet zo dat daardoor alles stil komt te vallen.' Ook de oproepen tot ingrijpen en het nemen van verantwoordelijkheid door de Europese Centrale Bank (ECB) en termen als 'rentekorting' voor groene investeringen zeggen volgens Mujagic een hoop over de 'micromanagende' samenleving. 'Wat is de volgende stap? Dat we voor alle sectoren een aparte ECB-rente gaan opstellen', verzucht hij. 'Het gaat over serieuze producten, maar je weet dat als je met rentekortingen gaat werken, alles en iedereen gaat proberen een investering onder 'groene investeringen' te scharen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De centrale banken van Canada en Australië hebben de afgelopen week besloten om toch door te gaan met renteverhogingen. 'Hier schuilt een les in voor de Fed en de ECB,' zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Ze zijn tot de conclusie gekomen dat eerdere verhogingen onvoldoende waren en dat ze door moeten gaan.' Later deze week komen de Europese Centrale Bank (ECB), de Amerikaanse Federal Reserve (Fed) en de Bank of Japan (BOJ) met nieuwe rentebesluiten. En wat er de voorbije week in Canberra en Ottawa is gebeurd, zou wel eens een tipje van de sluier kunnen oplichten. Het was niet genoeg 'Ze hebben daar besloten om de rentes te verhogen', stelt Mujagic, 'en hoewel dat op zich niets nieuws lijkt is het toch bijzonder.' De econoom benadrukt dat de centrale banken van Australië en Canada de eersten waren die destijds begonnen met renteverhogingen. 'Dus je zou verwachten dat ze er nu ook als eersten mee stoppen.' Dat doen ze dus niet. Sterker nog: 'Beide zijn de afgelopen maanden even gepauzeerd met renteverhogingen om te kijken hoe de eerdere verhogingen zouden uitwerken. Nu zijn ze tot de conclusie gekomen dat het allemaal niet genoeg was en dat ze moeten doorgaan.' Geen tijd voor een pauze Daar schuilt volgens Mujagic een les in voor Europa en de VS. 'Want ook hier komt het woord 'pauze' vaak voor. Terwijl die landen ons hebben laten zien dat het besluit te vroeg kwam. Ik vrees zelf ook dat er geen ruimte is om te pauzeren en dat we die hele discussie beter kunnen overslaan. Als het niet voldoende is, moet je gewoon doorgaan.' Mujagic beseft dat bij sommigen daardoor de vrees groeit dat opeenvolgende renteverhogingen de economie hard zullen treffen. 'Het is een nare boodschap, maar zo werkt het nu eenmaal,' zegt hij. 'Je kunt niet zeggen: ik wil die economie koste wat kost stimuleren om te groeien en tegelijkertijd ook even de inflatie aanpakken. Die twee gaan helaas niet samen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als bedrijven werknemers aan willen moedigen om te participeren in een bedrijf, dan moeten bedrijven nadenken over fiscale voordelen in de vorm van aandelen tot een waarde van 2.000 euro. Dat schrijft vakbond CNV in het Financieele Dagblad. Een sympathiek idee volgens hoogleraar Arnoud Boot, 'maar totaal ongewenst'. Hij benadrukt dat het idee van de vakbond allesbehalve nieuw is. Vakbond FNV presenteerde een kleine kwart eeuw geleden al een soortgelijk idee, toen beurskoersen stegen. 'Toen vonden we het ook allemaal redelijk dat werknemers daar onderdeel van waren en ervan konden profiteren', aldus Boot. 'Het is dus heel sympathiek, maar dat kan nog steeds betekenen dat het volstrekt ongewenst is en dat het het laatste is dat je moet doen.' De drang om werknemers te willen compenseren komt volgens Boot omdat er een fout zit in het 'onderliggende kapitalistische systeem'. 'Als werknemersorganisatie moet je juist daarin veranderingen zien aan te brengen', duidt Boot. 'Er is een grote maatschappelijke verontwaardiging - een soort tweesplitsing in de maatschappij of ondernemingen hun verantwoordelijkheid wel nemen.' Profiteren Hij vindt dan ook dat CNV zich laat 'omkopen door het verkeerde kapitalistische systeem' door te zeggen dat medewerkers moeten meeprofiteren. Daarnaast moet volgens hem worden gerealiseerd dat de belastingbetaler ervoor opdraait. 'Er moet namelijk weer belasting gefaciliteerd worden', zegt hij. 'Dus op kosten van de schatkist. Dat betekent dat de belastingtarieven weer omhoog moeten. Dat klinkt heel vervelend, maar in feite gaan ondernemingen er met 'de buit' vandoor, en schakelen de werknemers de politie niet in voor een klein stukje van die buit.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het kabinet gaat meer aandacht besteden aan het armoedebeleid, tot vreugde van de oppositie. Zij achten dat extra beleid hard nodig, omdat er vandaag de dag meer mensen in armoede leven. Maar hoogleraar Arnoud Boot is het daar niet mee eens. 'Armoede moet je hoe dan ook bestrijden, begrijp me niet verkeerd, maar het gaat wéér over nieuw beleid.' En dat stoot hem tegen de borst, waarmee hij 'heimwee' krijgt naar België. 'Daar heb je af en toe 500 dagen geen regering', stelt Boot. 'En 500 dagen dat er geen beleid wordt gemaakt.' Hij vindt dat er al voldoende beleid is, temeer omdat 'een maatschappij is ingericht op armoedebeleid'. 'En dat hebben we gemaakt over langere periodes van tijd.' Maar de oppositie vindt het niet genoeg. Zij baseren zich op het cijfers van het Centraal Planbureau, dat zegt dat er zonder maatregelen binnenkort sprake zal zijn van een miljoen mensen in armoede. Terwijl kabinet-Rutte IV juist de ambitie heeft om het aantal mensen in armoede te halveren. Boot: 'Het kabinet en CPB moeten reëel zijn; het aantal mensen in armoede schurkt áltijd tegen een miljoen aan', duidt hij. 'Dat is buitengewoon vervelend, omdat het laat zien dat er mensen tussen wal en schip vallen in onze maatschappij.' Vangnetten Of dat nou door eigen toedoen is, of door die van iets of iemand anders, volgens Boot zijn er voldoende vangnetten gecreëerd om dat op te vangen. Vangnetten die structureel onderhouden moeten worden, 'want er zijn nou eenmaal onzekerheden in de economie', vervolgt hij. 'En daarom heb je overheidsbeleid. Maar mijn grootste probleem zit hem in het feit dat de Kamer ogenblikkelijk in de modus schiet van nieuw beleid maken, om er invulling aan te geven terwijl er duizenden beleidsinitiatieven zijn.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Uit herziene cijfers van statistiekbureau Eurostat blijkt dat de eurozone in een recessie is beland. Een verwachte groei van 0,1 procent in het eerste kwartaal werd gewijzigd naar een minieme krimp van 0,1 procent, en toen zag econoom Edin Mujagic iets heel geks gebeuren: 'dan overheerst er een soort grafstemming, want we zitten in een recessie. Maar als het 0,1 procent aan de rechterkant van de nul was, stonden we hier in juichstemming dat we géén recessie hebben, terwijl het eigenlijk niks uitmaakt.'Veel belangrijker is volgens Mujagic dat de economische situatie voor veel mensen 'zwaar' aanvoelt, en daar gaat die kleine aanpassing door Eurostat niets aan veranderen. 'Voor veel mensen voelt het niet lekker aan, dan doet het er niet toe of we formeel in een recessie zitten of niet. Ook als we 0,1 procent groei hadden gehad, was het leven voor heel veel mensen nog net zo zwaar als de afgelopen maanden.'Moment van bezinningDe herziene cijfers van Eurostat kwamen voor Mujagic bovendien niet als een verrassing. Zo wisten we al dat de Duitse economie, de grootste in de eurozone, in het eerste kwartaal van dit jaar is gekrompen. En een paar weken terug meldde het CBS al dat de Nederlandse economie 0,7 procent inleverde in de eerste drie maanden. 'Het gaat slecht, en ik ben bang dat het nog slechter zal gaan', aldus de econoom. Dat het voor mensen 'niet lekker voelt', heeft volgens hem mogelijk eerder te maken met de hoge inflatie dan de tegenvallende groei, 'maar dat helpt die groei weer niet.'Overigens denkt Mujagic dat het voor onze oververhitte economie helemaal nog zo slecht niet is enige tijd in een milde recessie te verkeren. 'Een economie kan niet alleen maar groeien, af en toe is een moment van bezinning nodig, van even pas op de plaats. Dat is een recessie, daar moet je geen horrorverhalen over ophangen. Het hoort erbij, en op lange termijn wordt de economie daar alleen maar beter van.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De koperprijs daalt, en dat is slecht nieuws voor de wereldeconomie volgens macro-econoom Edin Mujagic. 'De koperprijs beweegt namelijk mee met die wereldeconomie, en is dus een goede indicator om te duiden wat er met de wereldeconomie staat te gebeuren.' Temeer omdat 'je maar iets hoeft te noemen, of koper zit er in', duidt Mujagic. Volgens hem betekent dat ook dat de vraag naar koper toeneemt naarmate het beter gaat met de economie, wat betekent dat ook de prijs van koper stijgt. 'Koper wordt daarom ook wel eens het enige metaal met een PhD genoemd - omdat het heeft 'doorgestudeerd' voor die wereldeconomie', aldus de macro-econoom. Toch is er een aardige daling in de koperprijs van de afgelopen maanden te zien: koper is ruim 25 procent minder waard geworden. 'Meestal betekent dat dat de vraag naar koper even niet lekker draait, en dat is dan waarschijnlijk het gevolg van een wereldeconomie die even niet lekker draait.' 'Eventjes' Mujagic benadrukt echter dat het om een dipje gaat, omdat hij denkt dat de structurele vraag naar koper zal toenemen. Zeker gezien de transitie van fossiele naar groene brandstof. 'Daar zal heel veel koper voor nodig zijn, dus op middel- en lange termijn zijn de vooruitzichten voor koper - en dus de wereldeconomie - goed te noemen. Maar als we ons beperken tot het hier en nu en de komende tijd, dan wijst de prijs van koper niet in de goede richting.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De kans dat de inflatie de komende tijd gaat dalen is ontzettend groot. Volgens econoom Eden Mujagic zijn daar twee redenen voor. In de eerste plaats was het juni vorig jaar toen de energieprijzen zo omhoog schoten. Voorts zijn er steeds meer signalen dat de economische activiteit in Nederland, Europa en de VS vertraagt. 'Dat betekent kortweg dat de toename van de vraag afneemt, en dat helpt de inflatie dempen.' Zo is nu driekwart van de Nederlandse bedrijven niet in staat om de volledige stijging van de loonkosten door te berekenen aan de klant. Dit uit angst dat er geen omzet meer behaald wordt omdat klanten de winkel gaan mijden. Dus afgezien van de aannemelijkheid dat energie niet zo absurd duur zal zijn als een jaar gelden en afgezien van de verwachte economische vertraging, heeft inflatie gewoon een grens. Nota: als de inflatie daalt wil dat nog niet zeggen dat ook de prijzen dalen. 'Als inflatie van 10 naar 2 procent gaat, betekent het niet dat alles goedkoper wordt, alleen dat het iets minder snel duurder wordt dan voorheen.' Opmerkelijk nieuws: in Duitsland zijn de voedselprijzen met 20 procent gestegen, die van boter zijn echter sinds december met 30 procent gedaald. Dat heeft ermee te maken dat de botermarkt een specifieke markt is met kortlopende contracten die om de paar weken herzien worden. Dus als de productiekosten zoals stroom en gas dalen, dan zien we dat eerder in de boterprijzen dan in die van andere voedingswaren, zegt Mujagic.'Als dat bij boter speelt. Dan zal dat bij andere voedselproducten ook gaan spelen, weliswaar met een vertraging, want daar heb je wel met die contracten van 6 maanden te maken.' Maar volgens Mujagic komt er een moment dat wat er met boter gebeurt op zeker moment ook elders in de voedselketen gaat plaatshebben en dat boter dus een indicatie is van dalende inflatie. 'Hoe saai boter ook kan zijn.' Mujagic sluit niet uit dat ook een deel van die voedselprijzen ook daadwerkelijk gaat dalen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De recentelijk herkozen Turkse president Recep Tayyip Erdogan heeft met Mehmet Simsek een 'nieuwe' minister van Financiën aangesteld om de financiële malaise in Turkije een halt toe te roepen. Al moet er volgens hoogleraar Arnoud Boot juist gesproken worden van een terugkeer. In de periode 2007-2018 was Simsek al minister van Financiën in Turkije en werd hij gezien als stabiel bestuurder, aldus Boot. 'Erdogan heeft dus een bewuste keuze gemaakt om rust te brengen op het economisch vlak.' Erdogan pleitte eveneens terug te willen keren naar 'rationeel beleid', waarmee hij volgens Boot bedoelt dat het Turkse economische beleid minder extreem zal worden. 'In de verleden decennia heeft Turkije een geweldige periode aan economische groei gekend', duidt Boot. Onvoorspelbaar Boot benadrukt dat Turkije allesbehalve een ontwikkelingsland is en dat het mogelijk een economische motor kan zijn, maar dat dat in verband met de onvoorspelbaarheid van Erdogans beleid en politiek een lastige opgave wordt. 'Hij heeft de economie eigenlijk willen neutraliseren', zegt Boot. 'En dat is het tegenovergestelde van wat men normaal gesproken had moeten doen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Aandeelhoudersvergaderingen en debatten op universiteiten hebben steeds vaker te maken met demonstrerende klimaatactivisten. Een groep mensen die, volgens macro-econoom Arnoud Boot, een 'buitengewoon legitiem doel nastreeft', maar onvoldoende in de gaten heeft hoe anderen misbruik maken van hun protesten. 'We moeten met alle partijen in gesprek blijven.' Terugkijkend op de Nederlandse geschiedenis, hebben 'tolerantie en een mix van mensen en ideeën ons sterk gemaakt', zegt Boot. 'Dat gaat terug tot de Portugezen die in de Gouden Eeuw naar Nederland kwamen.' Maar een combinatie van een cancelcultuur, klimaatprotesten en bedreigingen zorgen er, volgens Boot, voor dat gesprekken over legitieme zorgen zoals het klimaatvraagstuk, niet meer gevoerd worden. 'ING kan geen verhaal houden want ze worden tegengehouden door demonstranten. Bij de Rabobank speelt hetzelfde. Nog erger is dat bepaalde mensen niet meer uitgenodigd worden op universiteiten, de primaire bron van debat in een maatschappelijk debat.' Boot refereert naar een gepland gesprek met Jeroen van der Veer, de oud-topman van Shell, op de Universiteit van Amsterdam. Dat werd geannuleerd als gevolg van bedreigingen. Maar volgens Boot moeten alle partijen juist met elkaar in gesprek blijven, in plaats van een samenwerking met de fossiele industrie bevriezen. Pensioenfonds ABP, een van de grootste pensioenfondsen van Nederland, deed iets soortgelijks. 'Pensioenen zijn van ons allemaal, miljoenen mensen zijn er bij aangesloten. Maar deze nationale instelling heeft besloten een deel van de economie uit te sluiten door niet meer in de fossiele industrie te gaan investeren. Een deel van de economie dat binnen de wetgeving valt, laten we daar heel duidelijk over zijn.' Wat Boot betreft mag een pensioenfonds als het ABP wel degelijk een signaal afgeven richting bedrijven die bezig zijn met vervuilende activiteiten. Echter, op het moment dat het fonds zegt waar wel en niet in belegd mag worden dan is het ABP verkeerd bezig. 'Dan zit je aan de grens van de cancelcultuur.' Als de Universiteit van Amsterdam ook zegt dat een samenwerking met een deel van de maatschappij onmogelijk is, als gevolg van een gijzeling door klimaatactivisten, dan zijn we verkeerd bezig. 'Dan heb je een soort grachtengordel die weet wat goed is voor de mensheid, zonder daarover in debat te gaan. Dat is geen democratie.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland zwemt op het gebied van inflatie tegen de stroom in, en dat is geen goed nieuws volgens macro-econoom Edin Mujagic. In Nederland stijgt de inflatie, terwijl hij elders daalt. De reden? 'Het is eigenlijk heel moeilijk aan te geven.' Mujagic benadrukt dat het gaat om de eerste raming van het Centraal Bureau voor de Statistiek, en dat het dus gaat om beperkte data. 'Maar, als je kijkt naar de ontwikkelingen in Nederland, zie je dat de loonstijgingen de afgelopen maanden behoorlijk zijn geweest', duidt Mujagic. 'Dus dat zal zijn werking hebben gehad op die data.' Daarnaast is het volgens Mujagic evident dat de daling van energieprijzen in andere landen sneller doorwerkt naar het inflatiecijfer dan in Nederland, wat op zijn beurt te maken heeft met het door Nederland ingevoerde prijsplafond op energie. 'Dat dempt de neerwaartse druk op inflatie.' Loonstijgingen Men neme daarmee de loonstijging die in steeds meer sectoren zichtbaar is, en het is volgens Mujagic niet verrassend dat de prijzen van diensten en goederen behoorlijk stijgen. 'Dus als je het samen neemt: het dempende effect is bij ons minder, terwijl het opwaartse effect zeer sterk is', zegt hij. 'En dus stijgt de inflatie, terwijl hij bij andere landen zakt.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zo slecht staat Nederland er helemaal niet voor als het gaat om het financiële stelsel. Dat concludeert het Centraal Planbureau in een vandaag verschenen rapport. Temeer omdat Nederlandse banken er beter voor staan dan Amerikaanse banken, en dat is tot vreugde van macro-econoom Edin Mujagic. 'We worden tegenwoordig om de oren geslagen met negatieve berichten en feiten, dus het is echt een verademing.' Het CPB voorspelt tevens dat er in Nederland bijna geen kans is op een herhaling van de Amerikaanse bankensituatie, waarbij er sprake is van faillissementen en gedwongen overnames. 'Ook staan onze bedrijven en grosso modo goed voor, en heel belangrijk: het aanpassingsvermogen van die bedrijven is heel sterk', duidt Mujagic. 'Dat zijn allemaal zaken die je wil hebben als het minder gaat met de economie.' Want dat mag volgens Mujagic niet vergeten worden: het gaat nog altijd minder goed met de economie dan gehoopt. Het CPB houdt er derhalve ook rekening mee dat er nog altijd een kleine recessie kan volgen. En dat hangt vooral samen met de hoge inflatie, denkt Mujagic. 'Daardoor worstelt de Europese Centrale Bank (ECB) nog altijd met de vraag hoe ver de rente nog verhoogd moet worden', duidt hij. 'Een hogere rente is op de middellange termijn goed, want daarmee dam je de inflatie in. Maar op de korte termijn kan het voor problemen zorgen hier en daar.'See omnystudio.com/listener for privacy information.