Macro met Boot en Mujagić | BNR

Het plan van Europees commissaris Margrethe Vestager om als EU te gaan investeren in bedrijven is een slecht idee. Volgens BNR's macro-econoom Edin Mujagic zal de EU een forse prijs moeten betalen voor meer overheidsbemoeienis. Europees commissaris voor Concurrentie Margrethe Vestager pleit voor investeringen en meer durfkapitaal om techbedrijven in Europa te laten groeien. Volgens Mujagic gaat het vooral om 'bedrijven die groen zijn of groen bezig zijn.' En dat is voor een Europees commissaris die moet zorgen voor meer concurrentie 'nogal wat', meent macro-econoom Edin Mujagic. 'Zij noemt het zelf een alternatief voor subsidies. Maar als de EU toch zoekt naar een alternatief voor subsidies, kunnen ze beter het ondernemersklimaat voor bedrijven optimaliseren.' Het is volgens Mujagic nuttiger wanneer bedrijven makkelijker kunnen produceren en hun goederen vervolgens ook makkelijker kunnen verkopen. 'Door dit soort dingen te doen, verstoor je de markt.' Luister ook | Macro met Boot en Mujagić Als de EU een belang neemt in een bedrijf, is de kans groot dat zo'n bedrijf makkelijker geld kan lenen bij een bank. 'Want de bank denkt dat zo'n bedrijf minder snel failliet zal gaan omdat de EU er in investeert', beweert Mujagic. Een zoveelste signaal dat EU bezig is met het loslaten van de eigen regels. 'We hebben het week in, week uit over nieuwe protectionistische maatregelen en staatssteun dat makkelijk moet worden.' Lees ook | 'Geld en soepelheid' moeten EU beter concurrentiepositie geven Dit past in een breder beeld waarin overheidsbemoeienis met de economie eerder een regel dan een uitzondering is, zegt de econoom. En daar moet de EU weg van blijven. 'Veel Oost-Europese landen zijn lid van de EU en dat zijn landen die decennialang die beleid hebben gevoerd en dat heeft overal gefaald.' Een route die niet genomen moet worden, ook niet als de Verenigde Staten dat wel doet. Het gevaar is dat het innovatievermogen van de Europese economie op lange termijn kleiner wordt met een beleid waarin de overheidsbemoeienis groot is, denkt Mujagic. 'Er hangt een prijs aan dit beleid.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro met Boot en Mujagić | Vraagtekens bij Amerikaans banenrapport Uit nieuwe arbeidscijfers van vorige week vrijdag zou blijken dat er in de VS in januari 517.000 nieuwe banen zijn bijgekomen. Econoom Edin Mujagić betwijfelt of die data wel kloppen, onder meer door de manier waarop de Fed reageert op het nieuws. Huiseconoom Mujagić zet vraagtekens bij Amerikaans banenrapportUit nieuwe arbeidscijfers van vorige week vrijdag zou blijken dat er in de VS in januari 517.000 nieuwe banen zijn bijgekomen. Econoom Edin Mujagić betwijfelt of die data wel kloppen, onder meer door de manier waarop de Fed reageert op het nieuws. Even terug naar vorige week woensdag: toen liet Jerome Powell, de baas van de Amerikaanse centrale bank (Fed), weten dat hij pas kan denken aan stoppen met renteverhogingen als de arbeidsmarkt wat minder oververhit is. Want die is volgens hem totaal uit balans. En dan moest het nieuws van vrijdag nog komen. In plaats van 200.000 nieuwe banen, zoals analisten hadden voorspeld, raakte bekend dat er meer dan een half miljoen nieuwe banen waren bijgekomen in januari. Nog een schep bovenop die oververhitting dus. Mujagić verwachtte daarom dat Powell gisteren zijn boodschap van vorige week 'in het kwadraat zou herhalen. Hij had alle redenen om stoer voor de dag te komen en te claimen dat dit zijn gelijk bevestigt'. Maar dat deed Powell niet. Andere indicatoren geven beperkte groei aan Mujagić heeft een vermoeden waarom. De banencijfers lijken hem sterk overdreven. 'Als we kijken naar de andere indicatoren op de arbeidsmarkt, dan zien we een veel beperktere groei dan wat de werkgevers aangeven.' Hij verwijst naar het aantal mensen dat WW aanvraagt of cijfers van bedrijven die loonlijsten van andere bedrijven verwerken. Bovendien, áls dat cijfer juist zou zijn, dan heeft de VS een groot probleem, aldus de econoom. 'De economische activiteit is in januari maar langzaam gegroeid. Als er tegelijkertijd wel een half miljoen nieuwe banen zijn bijgekomen, betekent het dat de productiviteit in Amerika spectaculair zou zijn gedaald.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Kapitalisme is niet te rijmen met de marktmacht van sommige bedrijven. Dat zegt econoom Edin Mujagic. 'Echte marktwerking is daar geen structureel iets.' Mujagic reageert op het nieuws dat de ACM de tarieven van enkele grote energieleveranciers onderzoekt. 'Dat doe je niet zomaar.' 'Blijkbaar bestaat het vermoeden dat er illegale prijsafspraken zijn gemaakt. Als je gaat kijken hoe prijzen tot stand komen, dat doe je niet zomaar.' Volgens Mujagic is er geen sector te vinden die geen geschiedenis heeft van illegale prijsafspraken. Dat, en de marktmacht die sommige bedrijven daarmee verwerven, vloekt met vrije marktwerking en kapitalisme. En is op termijn funest voor een macro-economie - economische groei wordt immers gedreven door innovatie en wie marktmacht heeft, heeft geen intentie om te innoveren. 'De prijzen van gas en stroom schurken dicht aan tegen het door de overheid ingestelde prijsplafond. Is dat toeval of speelt er meer? Ik weet het niet, maar het is wel toevallig.' Volgens Mujacic moeten bedrijven zich opsplitsen wanneer ze marktwerking belemmeren. Als lelijk voorbeeld geeft hij de techsector waar innovatieve bedrijven door grote techreuzen opgekocht worden om vervolgens 'kaltgestellt' te worden. 'Weg is de concurrentie. Voor de macro-economie is dat slecht nieuws, want economische groei komt voort uit innovatie. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar de president van de Europese Centrale Bank (ECB) en de Federal Reserve afgelopen week zeiden dat de rente mogelijk nog zou kunnen stijgen, daar hebben financiële markten enigszins enthousiast gereageerd. Zij lijken het niet al te serieus te nemen, en dat komt volgens hoogleraar Arnoud Boot omdat die markten het goed doen Wel vindt hij dat er naar de economische cijfers gekeken moet worden, 'en niet alleen kijken naar wat presidenten van een centrale bank zeggen', aldus Boot. 'Waarbij de Verenigde Staten positiever overkwamen dan de strenge woorden van de ECB.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Arnoud Boot vindt dat oliebedrijf Shell niet het maatschappelijke recht heeft om de miljarden winst als gevolg van de Oekraïnecrisis binnen te halen. 'Wat hier gebeurt, heeft niks meer te maken met marktwerking.' Gisteren werd bekend dat Shell in 2022 een recordwinst van 42,3 miljard dollar heeft geboekt: meer dan een verdubbeling in vergelijking met een jaar eerder. Maar, Arnoud Boot, hoogleraar in ondernemingsfinanciering aan de Universiteit van Amsterdam, vindt niet dat het bedrijf recht heeft op dat geld. 'Je kan misschien wel het juridische recht hebben op die winst, die niet veroorzaakt is door je eigen kunde maar door de acties van Rusland. Maar je hebt ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid.' Daar heeft Shell helemaal geen invulling aan gegeven, beargumenteert Boot. 'Shell denkt: de komende tien tot vijftien jaar zijn wij onmisbaar. We halen snel deze miljardenwinst uit de markt, we geven ze aan onze aandeelhouders, en dan zien we wel weer.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Markten reageren positief op het nieuwe rentebesluit van de Fed en weten zeker dat het einde van de renteverhogingen in zicht is. Maar volgens macro-econoom Edin Mujagic heeft de markt, ondanks beweringen, helemaal niet altijd gelijk. Sterker nog, het is beter om juist níet de strijd aan te gaan met de Fed.Fed-baas Jerome Powell kondigde woensdagavond aan de Amerikaanse rente met 25 basispunten te verhogen. Wat minder dan voorheen, maar dat is 'niet heel gek', zegt Mujagic. 'Sinds vorig jaar is de rente met 4 procentpunten omhoog gegaan. Nu wordt gekeken naar de effecten van de renteverhogingen. Heel logisch.' Maar de Fed-baas zei ook dat deze renteverhoging niet de laatste zal zijn. 'Hij zei blij te zijn met de dalende inflatie, om deze laag te houden zal aan een aantal voorwaarden voldaan moeten worden', zegt Mujagic die de speech van Powell aandachtig heeft bekeken. Zo moet gedurende een bepaalde tijd de economische groei wat lager zijn en daar is nog geen sprake van, zegt Mujagic. 'Dat kan voor veel mensen al aanvoelen als een recessie. De economische groei in Amerika daalt al iets maar is nog niet daar waar de Fed het zou willen hebben.'Daarnaast moet volgens Powell de arbeidsmarkt een slag maken. 'Nu zijn er nog steeds twee vacatures per werkloze. Pas als er meer balans op de arbeidsmarkt is, kan de Fed volgens Powell pas overtuigd zijn van een dalende inflatie en kan er gestopt worden met de renteverhoging.' Geloofwaardig Door eerlijk te zeggen het niet altijd te weten, werkt Powell juist aan zijn geloofwaardigheid. 'Centrale bankiers hebben vaak de neiging om, ook als ze het niet weten, te doen alsof ze alles weten. Powell zegt eerlijk dat hij te maken heeft met veel onzekerheid en zegt eerlijk dat hij het af en toe niet weet.' Op lange termijn moet dat eerlijke verhaal geloofwaardigheid opleveren, denkt Mujagic. De aandelenmarkten reageerden positief op het rentebesluit van de Fed, daar overheerst de overtuiging dat de renteverhogingen nog voor het einde van het jaar zullen stoppen. 'Er wordt vaak gezegd dat de markt altijd gelijk heeft, maar daar kan je vraagtekens bij zetten', zegt Mujagic. 'De markt verkeert in een roes: het gaat goed, er is geen recessie en de inflatie zakt. Maar een andere stelregel is hier meer van toepassing: don't fight the Fed.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie daalt, maar de voedselprijzen stijgen. Nederland krijgt te maken met wat econoom Edin Mujagic 'slow motion-inflatie' noemt. 'Het hoofdinflatiecijfer gaat zakken omdat de energieprijzen dalen, maar je gaat inflatie op meer gebieden tegenkomen, het gaat in steeds meer goederen en diensten zitten.' 'We zitten in een omgeving waarin de inflatie maand op maand zakt. Het zou me niks verbazen als we ergens later in het jaar van het CBS te horen krijgen dat de inflatie nul procent is geweest op een gegeven ogenblik. Dat komt vooral doordat het enorme effect vanuit de energiehoek nu wegvalt. Het is voor het eerst sinds lange tijd dat energie geen invloed heeft op inflatie, dus het jaar op jaar-effect dat je krijgt, gaat vanaf nu duidelijk spelen.' Energie die de inflatie drukt: hoe lang kunnen en willen overheden dit beleid voortzetten? Volgens Mujagic komen twee onzekerheden nadrukkelijker in beeld naarmate we het eind van een jaar naderen: wat doen de prijzen van olie, gas en stroom tegen die tijd? (wat afhankelijk is van hoe streng de winter zal zijn). En wat gaat de overheid doen met het prijsplafond? 'Het instellen daarvan heeft vanaf januari een gunstig effect op het inflatiecijfer. Continueer je dat niet en de gas- en stroomprijzen gaan stijgen, dan krijg je het omgekeerde effect in 2024. Ten slotte blikt Mujagic vooruit op rentebesluit vanavond van de Amerikaanse centrale bank, de Fed. Of om preciezer te zijn: op de persconferentie na afloop. Want voor Mujagic staat de president van de Fed voor een 'linguïstische uitdaging'. Powell moet immers erkennen dat het qua inflatie ook in de VS de goede kant op gaat, maar hij mag het er niet te dik bovenop leggen, denkt Mujagic. 'Omdat de markt dan gaat denken dat ze snel gaan stoppen met de renteverhoging. De markt gaat dan feest vieren en daarmee een deel van het voorwerk dat de Fed heeft gedaan teniet doen.' Powell moet een dunne lijn bewandelen, maar als iemand dat kan, dan is hij dat wel, denkt Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het IMF komt vandaag met nieuwe ramingen voor 2023. En die zien er een stuk positiever uit dan de laatste ramingen, die dateren van oktober vorig jaar. 'Die ramingen kunnen veranderen, die komen heel vaak niet uit. Dat is ook niet van belang. Van belang is dat de stemming anders is.' Macro-econoom Edin Mujagic kijkt liever naar het ECB-rapport, dat ook vandaag uitkwam. Daarin vroeg de centrale bank aan 150 andere banken hoe streng ze de afgelopen tijd zijn geweest met het verstrekken van leningen, en hoe streng ze de komende tijd zullen zijn. 'De banken uit de eurozone zeggen dat ze in het laatste kwartaal van vorig jaar veel strenger zijn geweest dan in het derde kwartaal vorig jaar. Een meerderheid van de banken zegt zelfs de komende tijd nog strenger te worden.' En dat is slecht nieuws volgens Mujagic. 'Je ziet dat de vraag naar leningen mede daardoor afneemt. En hoe je het ook wendt of keert, onze moderne economieën moeten het voor een belangrijk deel wat groei betreft hebben van geld dat geleend en uitgegeven wordt. Een sombere consument laat zijn geld liever niet rollen, laat staan een lening afsluiten om dat te gaan doen. Dat is geen goed nieuws voor de economische groei.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Raad van State heeft geen spaan heel gelaten van de plannen van het kabinet voor de huurtoeslagverandering. En dat is jammer volgens econoom Arnoud Boot, die het zelf wel een zinvol plan vond. Momenteel is de huurtoeslag gekoppeld aan de hoogte van de huur, maar het kabinet wil dat veranderen door het aan de inkomenssituatie van een huurder te koppelen. 'Als die persoon er dan voor kiest om in een duurder huis te gaan zitten, dan krijgt diegene geen extra huurtoeslag', duidt Boot de situatie. 'Dus op zichzelf is dat een zinvol plan.' Volgens Boot zou het tevens betekenen dat de 'kunstmatige grens' tussen de huur waar men nog huurtoeslag voor krijgt en de hogere huren - waar dat dus niet het geval is - zou verdwijnen. 'Omdat men een vaste toeslag krijgt, ongeacht wat de huur is. Dat is zinvol', stelt hij, al geeft hij toe dat er genoeg haken en ogen aan zitten. 'Als je het zomaar invoert echter én je wil het budgetneutraal doen als overheid, dan krijg je groepen die erop achteruit gaan.' Berekening Ondanks alle mooie ambities van het kabinet, mag er volgens Boot dus worden gesproken van winnaars en verliezers. En dat zit hem in meerdere factoren, zoals de verhoging van het minimumloon. 'De doelgroep is al groter gemaakt, omdat mensen met hoge huur nu wél in aanmerking zouden komen voor huurtoeslag', vervolgt Boot. 'En er zijn altijd winnaars en verliezers als er een systeem wordt gewijzigd. Maar nu zijn ze er voor twee redenen. Dat levert een groep op die er per definitie beter uitkomt, omdat de groep groter is, en een groep die er per definitie slechter uitkomt.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse groeicijfers over het vierde kwartaal zijn beter dan verwacht. Wel groeide de economie met 2,9 procent iets minder dan in het voorgaande kwartaal. 'Maar dat is toch keurige groei, gegeven wat voor lastig jaar het is geweest. Gezien waar de economie allemaal mee te maken heeft gehad, zoals hoge inflatie, stijgende rentes en sombere consumenten, is dat gewoon goed.' Trek je die factoren door naar het komende jaar, dan kan je er volgens Mujagic wel vanuit gaan dat de groei dit jaar wat minder zal worden. 'Maar als dat niet al teveel wordt, kun je wel spreken van een goed draaiende Amerikaanse economie.' Heerste enkele maanden geleden nog de angst dat een recessie onvermijdelijk was, daar wijzen de cijfers er nu op dat die recessie mogelijk toch ontlopen kan worden. Toch zijn er enkele zorgelijke indicatoren als je kijkt naar waar de groei precies vandaan komt, aldus Mujagic. 'Bedrijven hebben bijvoorbeeld voorraden aangelegd, dat doen ze uit voorzorg. Je haalt daarmee een stuk van de groei naar voren.' Ook het feit dat een groot deel van de groei komt door opgehoogde overheidsbestedingen is geen goed teken. 'Daar komt 0,7 procentpunt van de groei vandaan, ongeveer een kwart. Dat is niet lang houdbaar, je kunt niet continu blijven uitgeven als Amerikaanse overheid. Doordat ze meer uitgeven dan er binnenkomt, worden het begrotingstekort en de staatsschuld hoger. Dat kan in de toekomst weer negatieve gevolgen krijgen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De gezamenlijke staatsschuld van Eurolanden is in het derde kwartaal afgenomen tot 93 procent van de totale economie. Een daling ten opzichte van een kwartaal ervoor, en een flinke daling ten opzichte van een jaar ervoor. Dat klinkt als goed nieuws, maar dat valt helaas tegen. 'Er is geen cent afgelost. Sterker nog, veel Eurolanden hebben geld bijgeleend', legt econoom Edin Mujagic uit. Volgens de econoom komt dat door de manier waarop de staatsschuld wordt uitgedrukt. 'Wij drukken het uit als percentage van wat wij economen het nominale bruto binnenlands product noemen. Dat is de echte economische groei plus de inflatie. En we weten allemaal dat de inflatie zeker vorig jaar ontzettend hoog is geweest, dus dat betekent dat de schuldberg als percentage van die nominale groei veel minder is, dus dat is de nuancering die van goed nieuws slecht nieuws maakt.' Dit effect is het sterkst bij landen met een hoge staatsschuld. 'Voor Nederland daalde de staatsschuld met vier procentpunt. De absolute koploper is Griekenland, daar is een kwart van de staatsschuld vergeleken met 2021 eraf. Maar er is geen cent afgelost', zegt Mujagic. 'En dat gebeurt eigenlijk nooit. De Nederlandse staat heeft toevallig vorig jaar twee leningen afgelost, uit 1815 en 1896. Dus om even aan te geven: ja, er wordt wat afgelost, maar dat gebeurt meestal honderd jaar na dato.' Speling Een veelgehoord geluid vanuit ons kabinet is dat we niet geld uit kunnen blijven geven. Toch geeft de staatsschulddaling wat speling volgens Mujagic. Hoge inflatie is de beste vriend van iedereen met hoge schulden. En wie heeft de hoogste schulden? Dat zijn overheden. Nederland had altijd een redelijk lage staatsschuld, die is nu ook lager dan wat Europa wil. We hebben dus ruimte om in te grijpen, mocht dat nodig zijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er zijn stevige financiële zorgen in de Verenigde Staten naar aanleiding van de kwartaalcijfers in het derde kwartaal aldaar. Zeker met betrekking tot de schulden van huishoudens. 'Uit de cijfers blijkt dat de enorme schuldenberg in het derde kwartaal van vorig jaar met twee procent gegroeid', duidt econoom Edin Mujagic. Maar, zo stelt hij, als er vervolgens gekeken wordt naar de gedeeltes van die schuldenberg, dan springt één factor er uit. 'Dat zijn de creditcardschulden', zegt hij. 'Die zijn met vijftien procent toegenomen. En dat is de grootste stijging in meer dan twintig jaar tijd.' Hij benadrukt dat het hoogtepunt ook nog niet bereikt is. 'Maar de situatie is erger dan het ooit is geweest, want de rente op creditcardschulden kwam gemiddeld genomen op 19,8 procent uit', vervolgt hij. 'Dus als je als gemiddelde creditcardschuld van een Amerikaans huishouden neemt - om en nabij 5.500 dollar - en je gaat er vanuit dat een huishouden het minimale maandbedrag aflost, dan duurt het 16,5 jaar voordat je van de schuld af bent.' Alternatieven Volgens Mujagic is er een mogelijkheid om creditcardschuld in één keer af te lossen, maar is er sprake van een minimaal aantal Amerikanen die van die mogelijkheid gebruik maakt. 'Zij betalen het minimale bedrag per maand, en dat heeft dezelfde reden als waarom men de schulden zover laat oplopen', zegt hij. 'Het zijn hoofdzakelijk nooduitgaven. Het is niet zo dat mensen een vakantie boeken, maar een kwart van de Amerikaanse huishoudens geeft aan een creditcard te gebruiken om rond te kunnen komen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgende week komt het rentecomité van de Fed voor het eerst dit jaar bijeen om, zoals ze altijd doen, de wereld te schetsen zoals zij de komende jaren gestalte zien krijgen. De kans dat die door de Fed geschetste wereld er ook daadwerkelijk komt, acht econoom Edin Mujagic net zo groot als dat Jennifer Aniston hem om een date vraagt. 'Dat is net zo plausibel.' Want hoe ziet het Fed-scenario er dan uit? Mujagic: 'De inflatie zal ergens in 2025 naar het vurige gewenste percentage van twee zakken, de werkloosheid loopt op naar iets van 4,6 procent, daarna zakt hij weer. En al die tijd groeit de economie keurig tussen anderhalf en twee procent en kan de Fed de rente in 2024 of 2025 weer verlagen en bijna halveren.' Telefoon. Jennifer Aniston. Niet plausibel. Zelfs twee Fed-economen achten de kans op dat Fed-scenario gering. Voor een inflatie van 2 procent, moet de werkloosheid richting 7,5 procent oplopen en dat zal niemand toestaan. helaas heeft de Fed slechts één scenario, en dat is deze fantasiewereld. De kans op een zogeheten soft landing waar de Fed op mikt, is dan ook heel klein. Wat is dan wel een waarschijnlijk scenario voor 2025? Vier Spaanse economen hebben onderzoek gedaan naar wat er in 17 ontwikkelde landen de afgelopen 150 jaar gebeurde wanneer de rente sterk verhoogd werd. Het antwoord: er ontstaat chaos. 'De economen stelden zich echter ook de vervolgvraag: waarom leiden renteverhogingen tot chaos?'Dat heeft ermee te maken dat diezelfde centrale banken in een eerder stadium, voor de crisis, de rente te lang te laag hebben gehouden. De fout is dus al gemaakt. Het blijkt zelfs dat wanneer je de rente te lang te laag houdt, de kans op financiële instabiliteit (chaos) toeneemt van 10 naar 20 procent. Een verdubbeling. 'Elke grote crisis in de westerse wereld na het eind van de Tweede Wereldoorlog werd vooraf gegaan door zo'n periode van een te lage rente.' Dus wat dan doen? Hoe deze fout herstellen? 'Het is maar de vraag of je die fout kunt herstellen. Je moet de eerste fout niet maken.' Maar dat is nu toch gebeurd. Dat betekent dat als je nu de gevolgen zoals hoge inflatie probeert te herstellen, je de rente moet verhogen. Dat kan chaos opleveren. Maar als je niks doet, loopt de inflatie op en levert ook dat weer chaos op. Kortom, het is kiezen tussen twee kwaden. En hoe lang duurt het gemiddeld vanaf het moment dat je begint met renteverhoging tot de crisis uitbreekt? 'Drie jaar. Hou je maar vast voor 2025.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Amerikaanse bedrijven hebben in 2021 prijzen meer verhoogd dan de kosten zijn gestegen. Dat heeft de Kansas City Fed berekend. 'Daar komt meer dan de helft van de inflatie in dat jaar ook uit voort', zo weet econoom Edin Mujagic. Volgens de regionale centrale bank hebben de bedrijven dat gedaan met de verwachting dat de kosten de aankomende jaren structureel zullen stijgen. En dat verklaart waarom de winstcijfers de afgelopen twee jaar zo goed bleven, denkt Mujagic. 'Ondanks de hoge inflatie, ondanks de lage economische groei, ze bleven winst maken.' Hij stelt zich dan ook hardop de vraag wanneer het bedrijven lukt om prijzen te hoog te maken. 'Ik denk dat het magische woord 'concurrentie' is', vervolgt hij. 'Als je weinig concurrentie hebt, kun je heel gemakkelijk de prijzen verhogen. En als we met die bril naar de Amerikaanse economie gaan kijken, dan wijst heel veel erop dat er in driekwart van de sectoren in de Amerikaanse economie sprake is van twee of drie bedrijven die het leeuwendeel van de markt in handen hebben. En dan begrijp je dat het ook in de Verenigde Staten redelijk gemakkelijk is om de prijzen wat verder te verhogen dan de stijging van de kosten. Die macht hebben ze nou eenmaal.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De ECB blijft de rente de komende tijd verhogen, en lijkt niet van plan om daar op korte termijn mee te stoppen. Dat zei ECB-president Christine Lagarde gisteren op het WEF. Volgens econoom Edin Mujagic mag die boodschap als waarschuwing worden gezien voor financiële markten. Temeer omdat markten er volgens Mujagic keer op keer anders over denken. 'Markten houden vol dat de renteverhogingen binnenkort verleden tijd zijn', stelt hij. 'Maar gisteren zei Lagarde de markten uit te nodigen om hun posities te herzien. In normaal Nederlands vertaald zegt ze eigenlijk markten te waarschuwen om hun verwachtingen bij te stellen, omdat ze anders nat gaan. De ECB gaat namelijk gewoon door met het verhogen van de rente.' En ook de mate van de rentestijging lijkt niet te zullen veranderen. Waar markten graag spreken over een verkleining van de rentestap naar 25 basispunten, daar houdt Lagarde ook gewoon vast aan 50 basispunten volgens Mujagic. 'De eerste verhoging wordt op 2 februari doorgevoerd, en in maart volgen er nog eens vijftig.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de Verenigde Staten wordt vandaag het schuldenplafond aangetikt, en dat betekent dat de Amerikaanse overheid geen cent meer mag lenen tenzij het Huis van Afgevaardigden oordeelt om het plafond te verhogen. Econoom Edin Mujagic spreekt van een belangrijke gebeurtenis op de financiële markt. 'Door dat schuldenplafond blijf je in de onzekerheid hangen', stelt hij. 'Men weet niet wanneer het omhoog gaat, met hoeveel het omhoog gaat en of het op tijd zal komen. Als dat besluit niet op tijd genomen wordt, komt de Amerikaanse overheid voor het probleem te staan dat er gekeken moet worden welke uitgaves ze wel of niet doen.' Onder die uitgaves valt bijvoorbeeld ook het uitbetalen van de rente over die gigantische schuld, stelt Mujagic. En dat is belangrijk voor de financiële markten. 'Daarnaast heb je ook nog de aflossing van die schuld, en de regel is dat als er één rentebetaling wordt gemist, er sprake is van een faillissement. Het behoeft dan ook geen duiding wat het zou betekenen als een land ter grootte van de Verenigde Staten failliet zou gaan.' Op het randje Mujagic gaat zelfs zover om te stellen dat de Verenigde Staten op het randje van faillissement staat, maar reden tot paniek is er nog niet. 'Vandaag raken ze het plafond dus aan, al maant het Amerikaanse ministerie van Financiën de markten tot kalmte', vervolgt hij. 'Ze kunnen nog - met wat kunst- en vliegwerk - schuiven met uitgaven, dus kunnen ze het ongeveer tot juni uithouden, maar tegen die tijd moet het wel geregeld zijn. Anders loopt de VS het risico op sluiting van diensten en het missen van rentebetalingen. En daar zit niemand op te wachten.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het vertrouwen in de leiding van de Europese Centrale Bank is 'behoorlijk laag', zo merkt econoom Edin Mujagic op. Het lage vertrouwen is gebaseerd op een peiling onder het personeel door vakbond IPSO. 'Twee derde van de ondervraagde zegt dat het vertrouwen in bestuur sinds 2019 gedaald is', vertelt Mujagic. Voor het bestuur van de ECB is de peiling pijnlijk. Helemaal voor Christine Lagarde, de president van de centrale bank. Het is namelijk de eerste vertrouwenspeiling onder haar bewind. 'Op de vraag waarom het vertrouwen zo laag is, dan blijkt dat het personeel van de ECB ook gewoon mens is. Zij maken zich heel erg zorgen over de koopkrachtontwikkeling.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor het eerst sinds de jaren '60 is het aantal inwoners van China gedaald. Althans, volgens de officiële Chinese cijfers. En dat heeft nogal wat repercussies voor de economische vooruitzichten, zegt econoom Edin Mujagic. Drie procent Vorig jaar groeide de Chinese economie met 3 procent, wat schril contrasteert met de groeicijfers die we de afgelopen jaren gewend waren te zijn: 7 procent, 10 procent. Die 3 procent, en de euforie daarover, geeft aan dat die economie moeite heeft om te groeien. En dat hangt samen met onder andere het aantal inwoners dat een land heeft. Immers, economie is niets anders dan meer mensen aan het werk die op jaarbasis ook nog eens productiever worden. Groei.. Als we die groeicijfers van de afgelopen jaren ontleden, dan bedroeg de toename van de productiviteit altijd 3 procent, een derde van de groei kwam daar vandaan - de rest kwam voor een belangrijk deel uit de demografie: meer mensen aan het werk. Daar gaat nu de streep doorheen nu het aantal Chinezen afneemt en ook de beroepsbevolking krimpt. De reden dat China zo lang zo hard kon groeien was dat het westerse technologieën voor bijna niets overnam en in de eigen economie implementeerde. Dan ga je hard inderdaad groeien. ...totdat Tot je op het kantelpunt belandt waar we ons nu bevinden: een westerse aversie tegen die technologieoverdracht in combinatie met het feit dat er niet veel meer over te nemen valt. Zo groot was die Chinese inhaalslag. Voor groei is China dus meer op zichzelf aangewezen en moet het land het meer dan ooit hebben van productiviteitsstijging. En daar wreekt het systeem zich van de centraal geleide economie. Een belangrijke voorwaarde voor productiviteitsgroei is dat er uitvindingen gedaan worden die ook nog eens geïmplementeerd moeten worden in de economie. En daar leent de vrije markteconomie zich nu eenmaal beter voor dan een centraal geregisseerde economie. De afnemende bevolkingsgroei is geen probleem dat zich tot de Chinese landsgrenzen beperkt, maar dat ook ons raakt. De afgelopen decennia 'exporteerde' China deflatie en heeft het onze inflatie stelselmatig omlaag gedrukt. Met deze nieuwe economische werkelijkheid kan daar ook een streep doorheen, mogelijk gaat China onze inflatie zelfs aanjagen. Een ander gevolg van lagere economische groei is dat de onzekerheid toeneemt, dat de werkloosheid kan stijgen met in het kielzog daarvan: sociale onrust. Een beetje dictatoriaal regime heeft in dat geval vaak de neiging om de aandacht af te leiden door een gemeenschappelijke vijand, en daarmee vertaalt het Chinese probleem zich in een geopolitieke consequentie. India Als China over zijn zenit heen is, wie gaat dan het stokje overnemen? Diens oude aartsrivaal, het nabije India. Een groot land met een groeiende bevolking en een groeiende beroepsbevolking. En dat met een vrije markteconomie, democratische instituties en een goede relatie met het Westen. En dat kan niet gezegd worden van China. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De geloofwaardigheid van centrale banken lijkt in het geding te zijn volgens econoom Edin Mujagic. Terwijl dat juist hetgeen is waar de banken zoveel waarde aan hechten. 'Als de geloofwaardigheid afneemt, kunnen centrale bankiers daar slapeloze nachten van krijgen.' En dat lijkt nu ook het geval te zijn, zo denkt hij. 'Een van de manieren om te kijken hoe het gaat met geloofwaardigheid van bijvoorbeeld de Federal Reserve, is kijken naar wat de bank zegt te zullen doen met de rente', stelt Mujagic. 'In dit geval zegt de Fed de rente te willen verhogen. In dit geval willen ze dat naar iets meer dan vijf procent doen, en ze willen die rente voor de rest van het jaar op die vijf procent houden.' Maar, zo benadrukt Mujagic, de markt heeft twijfels over die ambitie. 'De markt wil best geloven dat de Fed naar de vijf procent wil, maar vervolgens zullen ze het jaar uitluiden op 4,25 procent', vervolgt hij. 'Dat is één procentpunt lager dan wat de centrale bank zelf aangeeft, en dat is nogal wat.' Volgens Mujagic kan dat het beste worden gezien als puur ongeloof. 'Alsof de markt eigenlijk zegt - in al zijn wijsheid - 'wij geloven jou niet'.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het leven in de Verenigde Staten is de afgelopen tijd goedkoper geworden, en dat is volgens econoom Edin Mujagic deels reden voor een feestje. 'We moeten tegenwoordig blij zijn met maar 6,5 procent inflatie in de Verenigde Staten.' 6,5 is namelijk het magische getal voor december, zo stelt Mujagic. 'Dat werd gisteren bekendgemaakt, en daarmee is de inflatie sinds juni iedere maand gedaald. Met uitzondering van één maand. Als je dat een half jaar volhoudt, dan mag je nu wel de conclusie trekken dat het ergste achter de rug is.' Maar, zo nuanceert Mujagic de cijfers, er kan op twee wijzen naar de inflatie worden gekeken: op jaarbasis, en op maandbasis. 'De prijzen waren in de Verenigde Staten 0,1 procent lager in december dan in november, maar om dan meteen te concluderen dat het leven goedkoper is geworden gaat mij te ver', zegt hij. 'Dit zijn tevens cijfers die achteraf bijgesteld kunnen worden. Dus het is echt een afrondingsverschil waar we het over hebben.' Frustratie Volgens Mujagic is het wel een getal voor frustratie zorgt in deze economische situatie. 'Ik las na de publicatie van de cijfers heel veel berichten op sociale media waarin werd gesproken van deflatie in de Verenigde Staten', vervolgt hij. 'Maar deflatie treedt pas op als prijzen dalen. En daarvoor moet het prijspeil over een breed niveau gedurende ene langere periode dalen. Eén maand met een daling van 0,1 procent komt - met alle respect - niet in de buurt van deflatie.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er lijkt een kentering plaats te vinden in het aantal faillissementen. De afgelopen jaren was het aantal - ondanks de coronacrisis - erg laag, maar er is sprake van een voorzichtige stijging. Dat ziet ook econoom Edin Mujagic. Hij benadrukt echter dat het aantal nog steeds laag is. 'Dat wordt voor een groot deel verklaard door twee factoren - allereerst zijn er veel ondernemers die zien dat het niets wordt, en zij stoppen dus al voordat het faillissement uitgesproken wordt', aldus Mujagic. 'Dat is niet te zien in de cijfers. Daarnaast konden veel bedrijven vorig jaar nog gebruik maken van de steunmaatregelen van de overheid, en dat valt dit jaar voor een groot deel weg.' Volgens Mujagic was er in de afgelopen jaren ook nog sprake van economische groei. 'We gaan nu echter naar een periode van lage groei', vervolgt hij. 'En dus denk ik dat we ons er helaas voor moeten opmaken dat we behoorlijk meer faillissementen krijgen dit jaar.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Edin Mujagic prijst Jerome Powell, de president van de Amerikaanse centrale bank de Federal Reserve. 'Niet alleen om wat hij zegt, maar ook hoe hij het zegt. Hij straalt rust uit. Dat is in deze tijd extra belangrijk.' Maar ook de inhoud van de toespraak die Powell deed in de Zweedse hoofdstad Stockholm looft Mujagic. 'Hij heeft besloten het te hebben over het vertrouwen vanuit het buitenland in de Fed en de onafhankelijkheid van de centrale bank. Om dat te verbeteren zei hij dat de bank vooral moet doen waar men verstand van heeft en waarvoor de bank het mandaat heeft', zo beschrijft Mujagic. Powell zei dan ook dat de Fed ver weg moet blijven van gebieden waar men geen verstand van heeft en waar geen mandaat voor is. 'Het voorbeeld dat hij daarbij gaf is de strijd tegen klimaatverandering. Dat noemde hij een nobel streven. Maar als daar een beleid op gemaakt wordt, het betekent dat de situatie tussen bedrijven, individuen, sectoren en landen wordt herverdeeld. Maar de mensen die daar beleid op moeten gaan voeren, moet gekozen zijn daarvoor. Daar zijn centrale bankiers niet voor aangesteld, stelde Powell', beschrijft Mujagic die er een sneer naar de Europese Centrale Bank in hoort. 'Hij zegt niet dat het onbelangrijk is en dat het niet het werkveld van centrale bankiers raakt, maar hij zegt dat het wat anders is dan er echt beleid op te voeren', volgens de econoom. 'De ECB heeft daar wat meer moeite mee. Want zodra je beleid voert, dan word je gedwongen om te kiezen welke bedrijven groen of grijs zijn en welke bedrijven wel of niet goed bezig zijn. Powells punt is dat daarmee het imago van onafhankelijkheid op het spel wordt gezet.' Mujagic vindt dan ook dat de ECB zich op glad ijs begeeft, vanwege het klimaatbeleid dat de centrale bank voert. 'De onafhankelijkheid en de geloofwaardigheid die de rest van de wereld in je heeft, is het belangrijkst wat je hebt. Dat moet je niet op het spel zetten.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het jaar is nog geen twee weken oud maar de inflatie is nu al gezakt onder de tien procent. En dat is reden voor een feestje volgens econoom Edin Mujagic. 'Het CBS heeft ons vanmorgen laten weten dat het magische cijfer van december 9,6 procent bedraagt, en tegenwoordig worden we geacht om blij te zijn om dat soort percentages.' Mits de inflatiecijfers op de juiste berekend worden, benadrukt Mujagic. De vele rekenmethodes kunnen als teveel worden beschouwd, denkt hij. 'Het is alleen maar goed als je een bericht van het CBS krijgt dat ze erin zijn geslaagd om een betere manier te vinden om inflatie te meten', stelt hij. 'Maar dat altijd zo is dat inflatie na een nieuwe meetmethode lager uitvalt, zorgt bij heel veel mensen voor wantrouwen.' Volgens Mujagic is het momenteel ook onmogelijk om fatsoenlijk terug te kijken naar eerder berekende inflatiepercentages, in verband met de inconsistentie in rekenmethodes. 'Als ze inflatie vanaf de zomer van dit jaar beter gaan berekenen, dan worden de cijfers van de afgelopen jaren niet herberekend', zegt hij. 'Voor economen is het heel veel waard als er sprake is van lange reeksen, omdat je daar iets mee kan. Je kunt dus patronen en trends ontdekken.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De strijd om een hogere pensioenleeftijd is in Frankrijk in volle gang en wordt door de media aldaar zelfs 'de moeder van alle gevechten' genoemd. Volgens econoom Arnoud Boot is het echter maar de vraag of dat gevecht succesvol verloopt voor president Macron. Hoe anders is de situatie in Nederland, vraagt Boot zich hardop af. 'Wij kunnen ons in Nederland prima tevreden voelen', stelt hij. 'Waar het met pensioenen om gaat, is dat je genoeg werkenden hebt ten opzichte van het aantal mensen dat met pensioen is. Die verhouding is cruciaal, en die is in Frankrijk helemaal scheef gegroeid.' Volgens Boot is het aantal werkenden vanaf 56 jaar in Frankrijk 'procentueel heel laag'. 'Zelfs zo'n zeven procent lager dan het OECD-gemiddelde, waar wij het goed tegen afsteken', vervolgt hij. 'Die pensioenleeftijd móet dus omhoog. Het kan ook niet anders, want anders verzuip je de jongere generatie die de kosten van alle gepensioneerde ouderen moet opbrengen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Europese inflatiecijfer is gedaald, maar niet met de hoeveelheid waarop analisten gehoopt hadden. Zij hadden verwacht dat het inflatiecijfer verder zou zijn gedaald, maar dat was niet aan de orde. Zo ziet ook econoom Arnoud Boot. Een daling betekent echter niet dat de inflatie ook laag is, benadrukt hij. 'De inflatie werkt door in voedsel en andere producten, en dat valt allemaal in de lijn der verwachting', aldus Boot. 'Wij hebben een centrale bank die het pad heeft uitgezet naar renteverhogingen. Onze rente ligt rond de twee procent, in de Verenigde Staten ligt hij rond de vijf procent, en omdat Europa achterloopt op de VS zal de rente ook weer stijgen.' Derhalve wordt de economie afgeremd, en dat is volgens Boot ook de bedoeling. 'Het is allemaal ingeprijsd, en in de tussentijd moeten overheden ervoor zorgen dat ze niet allemaal geld uitgeven. Daarmee zouden ze zich in eigen staart bijten, temeer omdat de economie volledig bezet is. En dus zul je zien dat er gewacht moet worden op de afwachting van de economie, en dat is eigenlijk geen nieuws.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De cao-loonstijgingen van het afgelopen jaar vallen in het niet bij de torenhoge inflatie, blijkt uit cijfers van het CBS. Volgens econoom Edin Mujagic was dat al heel lang bekend. 'Dit is wat je ziet in de achteruitkijkspiegel, maar voor ons is het vooral belangrijk wat we zien als we vooruit kijken.' Kijken we vooruit, dan zien we volgens Mujagic dat het beeld voor volgend jaar er beduidend anders uitziet dan afgelopen jaar. 'Het is steeds moeilijker om aan mensen te komen. Loonstijgingen van 5 procent en meer die de afgelopen maanden zijn afgesproken, worden dit jaar geïmplementeerd. Als ik daarbij de dalende inflatie en de maatregelen optel die de overheid heeft genomen om de koopkracht te stutten, dan kan 2023 zomaar een jaar worden waarin bijna iedereen in Nederland erop vooruitgaat. Volgens president van De Nederlandsche Bank Klaas Knot is er momenteel loonruimte van zo'n 5 tot 7 procent, werkgeversorganisatie AWVN is daar een stuk kritischer over. Toch zullen veel bedrijven er niet aan ontkomen om hogere lonen te gaan betalen, denkt Mujagic. 'De krapte op de arbeidsmarkt wordt alleen maar erger en erger. Natuurlijk vindt de werkgever het niet leuk om de lonen extra hard te verhogen, maar als je moet kiezen tussen dat of niet aan mensen komen, ga je toch voor dat eerste.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Sinds 1 januari is Kroatië lid van de eurozone en kan er derhalve betaald worden met de gelijknamige valuta. Maar de vraag die bij veel mensen boven komt drijven - of Kroatië wel goed heeft gedaan aan die stap - is een vraag die volgens econoom Edin Mujagic eigenlijk nergens op slaat. 'Ik weet niet of het door mijn achternaam komt, maar ik krijg de laatste tijd heel veel vragen van mensen of Kroatië er goed aan deed om mee te doen met de Euro', aldus de in Bosnië geboren econoom. 'En ik vind dat een vraag die nergens op slaat: het is namelijk geen keuze.' Mujagic benadrukt dat er eigenlijk geen sprake is van een vrijwillige overstap op de euro als een land lid wordt van de Europese Unie. 'Zodra je lidstaat bent geworden en je voldoet aan vijf criteria, móet je de euro gaan invoeren. Dat is een verplichting. Het enige land dat daar niet aan hoeft te voldoen - omdat ze daarom vroegen bij de oprichting van de EU - is Denemarken. Maar voor de rest is iedereen verplicht de euro in te voeren.' Scores Dus nadat uit een inventarisatie van de Europese Commissie bleek dat Kroatië aan de benodigde vijf criteria voor de invoering van de euro voldeed, moest er daad bij het woord gevoegd worden. 'En dus moest Kroatië de euro invoeren.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel vaker is gesuggereerd dat renteverhogingen van de Europese Centrale Bank nog niet van de lucht zijn, denkt Mujagic dat het einde van de verhogingen in zicht is. 'Ik denk dat ze voor de zomer ermee stoppen.' Mujagic baseert zich daarvoor op onderzoek van economen verbonden aan het IMF en de Bank voor Internationale Betalingen. Zij hebben gekeken naar creditcardbetalingen in Duitsland, het grootste land van de eurozone, tussen 2017 en 2021 om er achter te komen wat het effect van rentewijzigingen is geweest op consumptie. 'Daaruit blijkt dat het effect heel sterk is, dat wisten we al. Maar ook blijkt dat het effect al na twee maanden is terug te zien in het uitgavenpatroon van consumenten. Wij reageren dus veel sneller op rentewijzigingen dan een consument dat 30 jaar geleden zou hebben gedaan.' Omhoog of omlaag Er is ook gekeken of er verschillend wordt gereageerd op een renteverhoging ten opzichte van een een renteverlaging. 'Het blijkt dat het effect groot is als de ECB de rente verhoogt. Daar hebben we allemaal last van en dat is dus ook goed te zien in ons uitgavenpatroon. Maar als de rente wordt verlaagd, is er daarentegen geen enkel effect te zien. Er gebeurt geen moer.' Een verklaring daarvoor wordt niet gegeven, maar Mujagic denkt een oorzaak te weten. 'De rente wordt verlaagd als het economisch slecht gaat. Mensen zijn dan vaak somber, ze maken zich zorgen om de toekomst en geven niet graag geld uit. Dat zal de verklaring zijn voor het uitblijven van een reactie als de rente wordt verlaagd.' Lees ook | 'Rente gaat nog wel met procent omhoog' Dit Europese onderzoek volgt op een regionaal onderzoek van de Fed in Kansas. Dat wees eind vorig jaar uit dat het effect van een renteverhoging ook al eerder merkbaar is dan waar voorheen van werd uitgegaan. 'Normaal gesproken heeft een rentewijziging na anderhalf of twee jaar een noemenswaardig effect. Volgens deze twee onderzoekers is dat dus anders. ' Hoewel al meerdere keren en door meerdere mensen is gezegd dat de Europese Centrale Bank nog wel even doorgaat met het verhogen van de rente, denkt macro-econoom Mujagic dat het einde van de verhogingen in zicht is. 'Ik denk dat ze voor de zomer ermee stoppen.' (Unsplash)Einde verhoging in zicht Meerdere keren is al aangegeven dat de Europese Centrale Bank de rente nog vaker gaat verhogen. Onder meer Klaas Knot, bestuurslid van de ECB en president van De Nederlandsche Bank, heeft dat recent ook nog gezegd. Volgens Mujagic moet de ECB echter goed naar het onderzoek van het uitgavenpatroon in Duitsland kijken. 'Dit rapport moeten ze 26 keer uitprinten en vervolgens uitdelen aan de centrale banken in de eurozone. Het is namelijk niet zo dat de effecten van de renteverhogingen pas over een paar jaar zichtbaar zijn, die zijn er nu al. Daarom denk ik dat de ECB nog voor de zomer stopt met het verhogen van de rente' Doemscenario in VK Tegelijkertijd voorziet Mujagic voor de Britse economie een langdurige en diepe recessie. 'De problemen in Nederland zijn groot maar wel van voorbijgaande aard. Ze zijn behapbaar en lopen niet uit de hand. Terwijl het VK met structurele problemen te maken heeft.' Mujagic ziet een duidelijk verband met brexit. 'Je kunt niet om het feit heen dat ze uit de EU zijn gestapt. Onder ideale omstandigheden zou dat al een klap geven aan de economie, maar achteraf oordelend kan je zeggen dat de Britten op het slechts denkbare moment uit de EU zijn gestapt. Dat heeft gevolgen voor de economie.' Mede door brexit hebben de Britten meer moeite met het oplossen van het personeelstekort, vrij verkeer van mensen is niet meer mogelijk met het Verenigd Koninkrijk sinds brexit. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als 'echte rampen' in het verse jaar worden gemeden, waarmee econoom Arnoud Boot geopolitieke rampen bedoelt, is er volgens hem een grote kans dat met name de Nederlandse economie zich veerkrachtig zal tonen. De jaarwisseling is volgens hem dan ook een goede geweest, omdat de grootste onzekerheid volgens Boot achter ons ligt. 'Financiële markten zijn op dit moment prima in staat om in te schatten hoe de toekomst eruitziet', stelt hij. 'Mits de grote rampen vermeden worden.' Hij benadrukt daarbij dat de kans op een grote ramp niet bijster groot is, maar nog altijd bestaat. Het grote fiscale conflict dat momenteel bestaat zou volgens Boot continueren, 'maar is in zekere zin overzichtelijk geworden', vervolgt hij. 'Maar uitsluiten kun je het nooit. En voor dat scenario moet je zorgen dat je als land duidelijk hebt hoe de economie ondersteund dient te worden.' Eigen verantwoordelijkheden Boot sneert daarmee deels naar de eerdere aanpak tijdens de coronacrisis. 'Het moet duidelijk zijn wat we wél gaan doen en wat we niet gaan doen', gaat hij verder. 'En waar de eigen verantwoordelijkheid van mensen ligt en waar ze kunnen rekenen op hun overheid.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De arbeidsinkomensquote is historisch laag, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Planbureau. En dat is al lange tijd zo, zo stelt econoom Arnoud Boot. 'En dat betekent in wezen dat de lonen in de Nederlandse economie te laag zijn.' En dat zorgt voor een dubio, denkt Boot. 'Dat is de discussie die meermaals gevoerd is en gevoerd zal worden', stelt hij. 'Ten tijde van een inflatie is men bang dat loonstijgingen leiden tot meer inflatie, maar dit is een structureel probleem: de lonen zijn structureel te laag. En dus is het de vraag hoe dat loongebouw - het loongemiddelde - hoger kan krijgen op een goede manier.' Dat is van belang volgens Boot, want als lonen te laag blijven, komen er nadelen bij kijken. 'Het is niet alleen nadelig voor de factor arbeid, maar het betekent ook dat de overheid het inkomen met een toelage', vervolgt hij. 'Dus eigenlijk worden arbeidskrachten door de overheid - dus de belastingbetaler - gesubsidieerd. De toelage is gewoon een inkomen wat niet betaald wordt door bedrijven, en dat is raar.' Dood gewicht Volgens Boot heeft het ook als bijeffect dat bedrijven en bedrijfsactiviteiten met lage toegevoegde waarde koste wat kost in stand worden gehouden. Boot: 'Ik moet daarvoor altijd denken aan de geweldig grote agrisector die we hebben. Als je naar de grote varkensstallen kijkt die we de afgelopen 20-25 jaar hebben gecreëerd, hoef je geen Einstein te zijn om te zien dat dat type hoogintensieve en milieubelastende activiteit voor Nederland geen toegevoegde waarde heeft.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

2022 is economisch gezien het jaar van alle overheidssteun. Waar het begon met allemaal coronasteunpakketten is de overheid nu het orgaan dat steun moet bieden in tijden van hoge energiekosten. 'Het was cruciaal in de coronacrisis met de lockdown. Dan moet de overheid bijspringen. Ook de kwetsbaren bij de energiecrisis is het logisch dat er naar de overheid wordt gekeken', zegt econoom Arnoud Boot in de podcast Macro met Boot en Mujagić Waar Boot wel een uitdaging ziet is de onafhankelijkheid van de Nederlandse economie. Een oplossing zou zijn onafhankelijk te worden van andere landen op het gebied van energieproductie. 'We moeten meer energie-onafhankelijk worden, maar dan heb je de verantwoordelijkheid nodig van alle actoren in de economie. De bedrijven, de woningcorporaties en de inwoners zelf.'De econoom ziet dat er te veel naar de overheid wordt gekeken. 'De overheid stelt zich voorop en zorgt daarmee dat alle andere mensen een stapje achteruit doen. Dan ben je niet meer de kracht van de samenleving aan het gebruiken.' Terwijl dat volgens Boot juist zou kunnen. 'De belangrijkste les van het afgelopen jaar is: hoe krijg je de overheid en de maatschappij in de juiste rol?' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De gevolgen van rentestijgingen zijn de laatste jaren sneller merkbaar geworden, dat zegt econoom Edin Mujagic. 'Voor 2009 had je het sterkste gevolg voor inflatie bij een renteverhoging pas na drie jaar, en na 2009 is dat teruggelopen naar één jaar.' En die inkorting heeft gevolgen voor centrale bankiers, zo denkt Mujagic. 'Je kunt nu namelijk niet zeggen van 'oeps, we zaten er naast', om vervolgens te zeggen de rentes niet al te snel te willen verhogen omdat het toch drie jaar duurt voor het effect heeft. Met andere woorden: 2023 en 2024 zouden er niet meer toe doen.' Onderzoekers van de regionale centrale bank in het Amerikaanse Kansas zeggen echter dat daar een streep doorheen kan. 'Vroeger werkte het misschien zo, maar nu niet meer. Nu werken cijfers sneller, eerder en sterker door', aldus Mujagic. 'Daardoor heeft een centrale bankier niet de luxe om rustig aan te doen met de rente.' Scherp 'Sterker nog', gaat hij verder. 'Een gevolg van de conclusie van die economen uit Kansas is dat men er scherper bovenop moet zitten. Het moment dat er aan de renteknop gedraaid wordt, merkt men dat over enkele maanden al.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als banken geld gaan lenen bij het zogeheten Federal Reserve Discount Window, is dat volgens econoom Edin Mujagic een teken dat er iets aan de hand is. 'Als ze daar komen lenen, zijn de namen van de banken een van de best bewaarde geheimen van de Fed.' Basaal gezien is de Amerikaanse Federal Reserve een bank waar banken geld kunnen lenen, zo duidt Mujagic het speelveld. 'En binnen dat systeem heb je allerlei leenloketten. En als dat Discount Window een fysiek loket was geweest, was het ver weggestopt van de hoofdingang. Ergens in een steegje. Banken komen daar alleen maar als ze echt nergens anders aan geld kunnen komen op financiële markten.' En precies omdat er een stigma rondom dat loket bestaat, is het volgens Mujagic interessant om op te merken als het druk wordt. 'Dat kun je namelijk zien als eerste voorteken dat er iets aan de hand is', vervolgt hij. 'Áls de banken er geld komen lenen, zijn de namen van die banken een van de best bewaarde geheimen van de Fed. In normale tijden komt daar eigenlijk niemand, maar als er iets uitzonderlijks gebeurt in de wereld is er klandizie.' Crises Als voorbeeld noemt Mujagic oktober 2008. 'Toen leende men er per week zo'n 100 miljard dollar. Of wat dacht je van maart 2020, aan het begin van de pandemie, toen ging het om 50 miljard dollar per week. Maar normaal gesproken komt er niemand langs.' Des te frappanter is het te noemen dat die situatie onlangs weer is veranderd. 'Afgelopen weken werd er iets meer dan 10 miljard dollar per week uitgeleend, dus er komen daar weer figuren langs - gehuld in hoodies en met zonnebrillen op. Het is heel weinig in vergelijking met maart 2020, maar daar moet je niet naar kijken. Je moet het vergelijken met de normale tijd, en dan komt er niemand langs. Dus dat er nu banken zijn die daar geld komen lenen, is opmerkelijk te noemen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De staatsschuld is gedaald en de vlag mag dus uit, zo vindt senior econoom Bert Colijn van ING. 'Hij gaat staccato naar beneden, en dat is prettig', zo stelt hij. De daling geeft ook een bepaald niveau van luxe aan, zo denkt Colijn. 'De Europese norm is 60 procent, en een hoop landen stoeien met dat percentage. Italië bijvoorbeeld zit er een procent of 90 boven.' Volgens Colijn ligt de staatsschuld nu weer op het niveau van eind 2019, vlak voor het uitbreken van de coronacrisis. 'En dat ondanks alle grote steunpakketten die we uitgegeven hebben', vervolgt hij. 'Natuurlijk, er komt nog wat aan in verband met de energiecrisis, maar over het algemeen is het vrij succesvol.' Sterke groei en herstel Dat succes zit hem volgens Colijn in twee factoren: een sterke economische groei en een sterk herstel én een hoge inflatie. 'De economie is heel sterk gegroeid en hersteld, want je meet de staatsschuld altijd als percentage van inkomen. Dat is flink gegroeid', stelt hij. 'Daarnaast helpt de hogere inflatie ook mee, want de schuld wordt als het ware weggeïnfleerd. Dat zien we in andere landen ook gebeuren, en dat geeft een prettig buffertje als we naar de staatsschuld kijken.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De huizenprijzen zijn voor de vierde maand op rij gedaald en kenmerken de sterkste daling sinds 2013. En daarmee lijkt er reden tot zorg te zijn voor huizenbezitters, zo vindt Menno Middeldorp, hoofd van RaboResearch. Maar onverwachts is het niet. 'Meerdere mensen - waaronder wij - voorspelden dit al', sttelt Middeldorp. 'DNB zei eerder deze week nog dat de daling van huizenprijzen door zal zetten, waar wij het ook mee eens zijn. En dat zit hem in een simpele redenering: de rente is hoger en dus kunnen mensen minder neerleggen voor hun huis. Oftewel, de huizenprijzen moeten zich aanpassen aan de veranderende hypotheekrente.' Daarmee gaat de betaalbaarheid van een huis juist achteruit, zo betoogt hij. 'Je zou dus denken dat als prijzen dalen, huizen juist betaalbaarder worden. Echter, de meeste mensen - bijna iedereen - heeft een hypotheek nodig om een huis te kopen. En op het moment dat de rente zo is gestegen, komt het erop neer dat mensen minder huis kunnen kopen voor hun hypotheek.' 7 procent RaboResearch voorziet een daling van zo'n 7 procent voor de aankomende twee jaar. 'Dat heeft alles te maken met de stijgende rente', vervolgt Middeldorp. 'Maar ook het inkomen speelt mee. Dat bepaalt namelijk hoeveel hypotheek je kunt krijgen samen met die rente, en daar zou je verwachten dat er wel wat inkomensstijging is. Dat het nieuwe evenwicht per saldo lager terechtkomt, maar niet zo laag als dat je alleen met rente zou werken.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het bankenlandschap in Nederland wordt met de grond gelijk gemaakt door alle beschuldigingen van witwassen aan het adres van voormalige CEO's. Dat zegt macro-econoom Arnoud Boot in reactie op het nieuws dat de voormalige topman van ABN Amro Kees van Dijkhuizen door het Openbaar Ministerie als verdachte wordt gezien in het onderzoek naar overtredingen van de antiwitwaswet bij de bank. Volgens Boot is Van Dijkhuizen geen verdachte maar juist slachtoffer van de geldende regels. Net zoals Gerrit Zalm, Joop Wijn en Chris Vogelzang ook geen verdachten zijn van witwassen. 'En dan heb je het nog niet gehad over de bestuurders van ING en van de Rabobank. Natuurlijk klopt dat niet, ze hebben geen dubbeltje witgewassen.' 'De vraag is of banken hun systemen op orde hebben en of ze volgens de wet functioneren. Als dat niet gebeurt, dan moet een bank tot de orde worden geroepen. En dat is wat anders dan iemand bestempelen als witwasverdachte, zoals in de media wordt gedaan', zegt Boot. 'Een bank tot de orde roepen is wat anders dan zeggen dat de betreffende bestuurder een integriteitsprobleem heeft of een witwasverdachte is. Dan zijn totaal verschillende dingen.' Lees ook | Ex-topman ABN AMRO verdachte in strafzaak witwassen Doodstil Volgens Boot is de controle op witwassen bij banken wel legitiem, 'absoluut, ga er achter aan en zet er druk op!' Alleen gaat de discussie nu over het verkeerde onderwerp. 'Want als je nu aan ABN Amro vraagt wat over een paar jaar het verdienmodel van de bank is, blijft het doodstil. Daar moeten de zorgen over gaan.' De rol van de banken verandert volgens Boot in hoog tempo, mede als gevolg van de komst van bedrijven als Adyen. 'Dat die rol verandert is niet erg. Maar wat wel erg is: als we banken vastnagelen zodat ze niet hun eigen toekomst kunnen kiezen en daar ook niet kunnen komen. Dan zijn we met een poortwachter bezig die onbelangrijk is geworden en buitenspel wordt gezet.' Boot hamert dan ook op evenwicht. 'Iedereen moet scherp en kritisch zijn, maar we gaan niet mensen als witwasser aan de hoogste boom hangen op het moment dat er iets verkeerd gaat.' Lees ook | 'Aanpak van witwassen is publieke verantwoordelijkheid' Kabinet De macro-econoom is later vandaag aanwezig bij een gesprek op het Catshuis met onder meer premier Rutte en enkele ministers om van gedachten te wisselen over het toekomstig economisch beleid van Nederland. 'Het kabinet heeft een open agenda, maar deze discussie is binnenskamers. Het is goed dat dit soort gesprekken worden georganiseerd', denkt Boot. 'Eraan meedoen is vorm van maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen.' Lees ook | 'Stijging Japanse rente kan voor aardverschuiving zorgen'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Japanse centrale bank heeft al jarenlang het beleid dat de tienjarige staatsrente aldaar op nul procent gehouden wordt, waarbij er ruimte is voor schommelingen van 25 basispunten omhoog én omlaag. Gisteravond heeft Japan die ruimte vergroot naar 50 basispunten, en dat is volgens econoom Edin Mujagic reden voor een feestje. 'Het lijkt heel weinig, maar het is echt heel groot nieuws', aldus Mujagic. 'Er is namelijk een reden dat veel Japanse beleggers een groot deel van hun geld buiten Japan beleggen. Precies hierom. De Japanse centrale bank slaagt er al jaren in om de rentes aldaar heel laag te houden, dus als Japanse belegger valt er weinig rendement te halen in eigen land.' Volgens Mujagic hikt de tienjarige rente van de Japanse overheid inmiddels tegen 0,5 procent aan. 'Hij is dus verdubbeld. En hoewel het voor ons nog steeds als heel weinig klinkt, maar voor een Japanse belegger is het heel groot nieuws', vervolgt Mujagic. 'Want zij gaan nu voor het eerst in een heel lange tijd naar een situatie toe waarin beleggen in eigen land misschien net zo interessant kan zijn als beleggen elders. En dat kan grote gevolgen hebben voor buiten Japan.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Edin Mujagic hoopt vurig dat de ramingen van De Nederlandsche Bank voor 2023 werkelijkheid worden. Alleen dan wordt 2023 'relatief gezien een goed economisch jaar', zo denkt hij. 'En ik moet eerlijk zeggen dat de ramingen realistisch overkomen.' En verbaasd is Mujagic daar niet over. 'Als ik iemand van DNB hoor zeggen dat de Nederlandse economie met zo'n anderhalf procent zal groeien als alle stof is neergedwarreld, dan is dat ongeveer het percentage wat je als Nederlandse economie kunt hebben zonder dat je spreekt over teveel of te weinig groei. Derhalve realistisch.' Maar waar de inflatieramingen van DNB realistisch overkomen op Mujagic, daar komt het DNB Inflatiecollege van Klaas Knot - dat afgelopen vrijdag werd gehouden - allesbehalve realistisch over. 'Ik heb daar toch opmerkelijke dingen gehoord', vervolgt hij. 'Zo ging het bijvoorbeeld heel snel over het verleden. We hebben nu een een hoge inflatie, en de laatste keer dat dat zo was was in de jaren 70. Knot zei daarover: 'By the way, toen hadden we ook een oliecrisis.'' Toen de reden, nu de reden Volgens Mujagic wil Knot daarmee zeggen dat de oliecrisis toen de reden was van de inflatie, evenals nu. 'Daarmee gaat hij heel kort door de bocht', vindt Mujagic. 'In de zin dat hij maar de helft van het verhaal heeft verteld. De andere helft is dat de inflatie in de jaren 70 hoog kon blijven en hardnekkig werd door het foutieve monetaire beleid van de centrale banken.' Mujagic spreekt van een 'rode lijn' in het inflatiecollege, 'want er werd heel weinig tot niet gesproken over de gevolgen van het beleid zoals DNB dat voert sinds 2008.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie blijft waarschijnlijk veel langer hoog dan de Europese Centrale Bank eerder voorzag. De hoge vraag van consumenten naar producten en diensten maakt die duurder en de in veel eurolanden zeer krappe arbeidsmarkt stuwt de lonen op, zei ECB-president Christine Lagarde gisteren. De ECB stelde dan ook dat de rente zal moeten blijven stijgen om de economie ver genoeg af te remmen. Volgens Lagarde betekent dit dat de komende rentevergaderingen de rente waarschijnlijk ook nog met stappen van een half procentpunt omhoog gaan. De ECB neemt begin februari een volgend rentebesluit en daarna nog drie keer in de eerste helft van 2023. 'Voor de centrale bank is het cruciaal om aan te geven dat ze niet in slaap aan het vallen zijn, en dat ze het nog onopgeloste inflatieprobleem serieus nemen', stelt econoom Arnoud Boot. Volgens Boot heeft de inflatie 'zeer grote consequenties. Juist ook voor kwetsbare mensen', zegt hij. 'Ik denk dat Lagarde een zeer grote waarschuwing wilde geven aan de politiek.' Eigenlijk heeft Lagarde gezegd: politiek, als jullie met je budgettair beleid allemaal olie op het vuur blijven gooien met extra uitgaven, dan wakker je die inflatie aan en dwing je ons tot verdere renteverhogingen.' 'Lagarde zal dit ongetwijfeld nog honderden keren blijven herhalen omdat ze weet dat het politieke proces op dat punt disfunctioneel is. De neiging om geld te gaan besteden en om kiezers op de korte termijn tegemoet te komen is gigantisch. De enige rem daarop is dat de centrale bank bereid is om die rente te verhogen. Of ze uiteindelijk agressief genoeg kan zijn met het rentebeleid, zien we dan wel weer. Maar ze heeft de handdoek in ieder geval niet in de ring gegooid. Ik ben blij dat Lagarde zich zo heeft opgesteld.' Macro met Boot en Mujagić Elke dag een intrigerende gedachtewisseling over de stand van de macro-economie. Op maandag en vrijdag gaat presentator Thomas van Zijl in gesprek met econoom Arnoud Boot, de rest van de week praat Van Zijl met econoom Edin Mujagić.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deep down weet de Fed niet wat werkeloosheid, economische groei en inflatie de komende jaren gaan doen. Econoom Edin Mujagic bekeek de persconferentie van Jerome Powell en voelde dat de Fed die voorspellingen als een verplicht nummer zag, maar dat de bank het eigenlijk niet weet. 'Dat zag je duidelijk.' 'De leden van het comité wordt gevraagd naar de verwachtingen tot en met 2025, hen wordt ook gevraagd wat ze zien gebeuren met de rente in die jaren.' Volgens Mujagic is die rente vastgesteld tussen de 2,4 en 5,8 procent. 'Dat is een range van niks.' Mujagic geeft wat historische context: 'Eind 2021 zei Fed ergens tussen 2,3 en 2,5 procent, in 2017 zeiden ergens tussen 2,8 en 3,0 procent; dat is een range waar je iets aan hebt. Deze range zegt eigenlijk dat ze het niet weten, want als je een beetje overtuigd zou zijn van de eigen ramingen over groei, inflatie en werkloosheid, dan vloeit daaruit voort een soort renteniveau dat daarbij hoort'. En dat is met deze range dus niet het geval. Ergo, de Fed weet het niet. En dat terwijl financiële markten toch enig houvast en sturing van de Fed verwachten. Mujagic maakt een niet onbelangrijke kanttekening: Er is een verschil tussen wat de Fed zegt te gaan doen en wat er uiteindelijk gebeurt. Daar kan nogal wat licht tussen zitten. In 2021 verwachtte de Fed voor 2022 een economische groei van 4 procent, een inflatie van 2,5 procent en een rente van 0,9 procent. 'De Fed-rente is nu vier procent, je ziet hoeveel dingen kunnen veranderen in twaalf maanden.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de inflatie in de VS gedaald is naar 7,1 procent is om verschillend redenen goed nieuws. Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic. Weliswaar is de inflatie nog hoog, maar volgens Mujagic is het de vijfde keer op rij en kan na drie dalingen achter elkaar al geconcludeerd worden dat de piek achter de rug is. Vanavond geeft de president Powell van de Federal Reserve een persconferentie, volgens Mujagic zal hij laten doorschemeren dat de Fed het zich vooralsnog niet kan permitteren de renteverhogingen te staken. 'Maar omdat de beweging omlaag gericht is, zal het niet lang duren voordat ook de Fed goed nieuws heeft voor de buitenwereld.' Nog twee verhogingen De Fed heeft keer op keer gezegd de rente naar vijf te moeten brengen, hij staat nu op vier procent. Nog een of twee verhogingen en je bent er.' En dat zal ook goed nieuws zijn voor Europa, wiens economie met elastiek aan die van de VS vastzit. Grote kans dus dat ook hier de inflatie over een paar maanden weer daalt. In de VS stijgen de lonen intussen, nu met iets meer dan 5 procent, volgend jaar zal dat 6 procent zijn. 'Het zal niet lang duren voor je voor het eerst in een hele lange tijd ziet dat mensen hun lonen harder zien stijgen dan de inflatie. Dat heeft twee voordelen. Je hebt meer geld over en het doet wonderen voor de stemming. Dat is een goed moment, 2023 wordt een laar van recessie of lage economische groei, dus elke hulp is welkom.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens het IMF is er sprake van een historische daling van de mondiale schuldenberg. Maar zelfs daar is goed en slecht nieuws in te onderscheiden, zo denkt econoom Edin Mujagic. Voorop staat dat de algehele daling aan schulden in 2021 goed nieuws is, zo vindt Mujagic. 'Maar daar heb ik meteen een stukje slecht nieuws bij', steekt hij van wal. 'Het gaat om 2021, dus dit jaar zit daar nog niet bij. En de daling komt niet doordat landen ineens hun schuld zijn gaan afbetalen, dat gebeurt namelijk bijna nooit. In plaats daarvan is de inflatie vorig jaar juist gestegen.' En het slechte nieuws houdt daar niet op, zo benadrukt Mujagic. 'Als ik verder lees, zie ik dat het IMF zegt dat het omgaan met hoge schulden moeilijker wordt als economische groei daalt de rentes stijgen', vervolgt hij. 'Maar dan denk ik: hoezo 'als'? Wij gaan al naar een omgeving van lage economische groei en de rentes zijn al gestegen, en zullen zelfs blijven stijgen. Dus het IMF zegt hier eigenlijk op diplomatieke wijze van 'veel succes straks'.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het mag gerust de week van de renteverhogingen genoemd worden. Aanstaande woensdag zal de Fed naar alle waarschijnlijkheid een renteverhoging presenteren, waarna de ECB op donderdag volgt. Maar, zo tempert econoom Arnoud Boot de verwachtingen, de rentestappen zullen kleiner zijn dan voorheen. Volgens Boot gaat het over rentestappen die waarschijnlijkheid 50 basispunten bedragen. 'Maar wat nog veel belangrijker is, is dat ze heel duidelijk aangeven dat ze bereid zijn om redelijk agressief monetair beleid te voeren tot de inflatie onder controle is', stelt hij. 'Inflatie is uitermate kostbaar voor de economie, het geeft geweldige onzekerheid in termen van investeringen, grote verdelingsvraagstukken, noem maar op. De onderkant komt er altijd slecht af bij inflatie, dus het bestrijden van de inflatie is cruciaal.' Eerder zei Fed-baas Jerome Powell nog dat de piek van de inflatie voorbij is, en dat rentestappen daarom kleiner kunnen zijn. Maar Boot vindt dat een gevaarlijk idee. 'Ik zou er niet op tegen zijn als de Fed agressiever zou zijn met hun renteverhogingen', vervolgt hij. 'En ook met het afbouwen van de balans. Ze hebben nog van alles op die balans staan wat bedoeld is om de rente te verlagen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Banken liggen in het vizier van het Openbaar Ministerie vanwege de aanpak van witwaspraktijken. De Rabobank in het bijzonder, vanwege de matige inzet van de bank om witwassen tegen te gaan. Econoom Arnoud Boot ziet verschillende problemen in de Nederlandse aanpak van witwassen. 'Het iets waar je als systeem naar moet kijken, elke bank is een radartje in het geheel.' Volgens Boot komt een te groot deel van de verantwoordelijkheid nu terecht bij banken. De afgelopen jaren zijn er duizenden mensen door banken aangenomen die zich uitsluitend bezighouden met het controleren van klanten en transacties om witwassen tegen te gaan. 'Het is een publieke verantwoordelijkheid, dus doe het gezamenlijk.' Boot ziet ook problemen met het strafrechtelijk vervolgen van bankbestuurders. 'We hebben dit in Nederland helemaal in de strafrechtelijke hoek geduwd. Ik ben er niet voor om bankbestuurders te beschermen, maar ik vind dat we hier scheef zitten. Dit is geen zelfverrijking.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor het eerst in tijden is de inflatie in Nederland gedaald tot onder de 10 procent, en waar dat een positief gegeven lijkt, daar heeft econoom Edin Mujagic slecht nieuws. 'De inflatie is inderdaad naar 9,9 procent gezakt, maar dat is volgens de Nederlandse rekenmethode.' Als de inflatie volgens de Europese rekenmethode wordt berekend, is er volgens Mujagic een andere conclusie te trekken. 'Dan zijn we nog niet zo ver', stelt hij. 'Maar het is alsnog een relevante maatstaf: de inflatie zakt namelijk van ruim 14 procent naar 9,9 procent. Dat is nog steeds hoog, maar je kunt je ondertussen heel moeilijk aan het gevoel onttrekken dat de piek achter ons ligt.' Slow motion-inflatie Hoewel de inflatiepiek - volgens Mujagic - voorbij is, stijgen de prijzen van eten, drinken, vlees en met name zuivel. 'Je gaat nu zien dat de inflatiecijfers die we te zien krijgen zakken', vervolgt hij. 'Maar de inflatie verspreidt zich nu heel goed naar alle porieën van de economie. Een slow motion-inflatie als het ware, het gaat langzamer maar het gaat breder in de economie zitten, en dan gaan we het dus vaker merken.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het grotere plaatje op de economie raakt soms uit zicht, omdat we te gedetailleerd naar de economie proberen te kijken, betoogt econoom Edin Mujagic. 'Stel je gaat heel dichtbij de Nachtwacht staan, dan heb je als gevolg dat je het niet ziet. De enige manier om dat prachtige schilderij te zien, is om een paar stappen achteruit te zetten.' Deze metafoor gebruikt Mujagic in verband met cijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) naar buiten bracht. 'Dat kwam vanochtend met het nieuws dat 71 procent van de ondernemers nog minstens een jaar verwacht te kunnen bestaan. Dat betekent dat een grote groep denkt dat het de volgende kerst niet haalt. Dit past in de golf die er heel lang leeft dat er een golf van faillissementen mee gaat maken.' Dat er tot nog toe geen faillissementsgolf is gekomen, ondanks de coronacrisis en de Oekraïne-oorlog, heeft te maken met de enorme steunpakketten vanuit de overheid, stelt Mujagic. En die steun houdt waarschijnlijk niet op, verwacht de econoom. 'De president van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, heeft gezegd dat Europese bedrijven subsidie moeten krijgen om concurrerend te blijven met de Amerikanen. Die krijgen namelijk steun van de Amerikaanse regering.' Mujagic vreest de enorme schuldenberg die ontstaat. 'Er wordt al gedacht hoe het plan eruit kan komen te zien, maar er ligt iets groters achter. De aanname dat de schuldopbouw gewoon door kan gaan. Daar stelt niemand vragen bij.' Mujagic ziet dat er daarom een stap naar achter gezet moet worden: 'Kiezen voor eigen belang op korte termijn prevaleert boven het eigen belang op de langere termijn. We weten van protectionisme dat het duur is, niet efficiënt en het de economische groei drukt op termijn.' Buiten het zicht van de balansen van bedrijven groeit de schuld, waarschuwt Mujagic. 'Daarbij gaat het om 85.000 miljard dollar, dat staat off-balance op de valutamarkt. Daar worden aan de lopende band leningen aangegaan met een munt als onderpand. Die onzichtbare schulden blijven onzichtbaar, totdat er ergens iets misgaat.' En mocht dat zover komen, dan is de impact groot. 'Dan heeft het grote gevolgen voor de rest van de economie', waarschuwt Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel het door het CPB gepresenteerde koopkrachtcijfer allesbehalve positief lijkt te zijn, kan er volgens econoom Edin Mujagic in principe gesproken worden over een kleine meevaller. 'Als je eerder dit jaar het idee had dat de hoge inflatie door zou zetten naar 2023, dan valt dit ergens wel mee ja', stelt hij. 'Het CPB zegt dat de geldontwaarding uit zal komen op 3,5 procent, en dat is behoorlijk lager dan dat we dit jaar hebben meegemaakt.' De voornaamste reden van die daling noemt Mujagic het feit dat de Nederlandse overheid het prijsplafond voor consumenten heeft ingezet. 'Het CPB zegt daarover dat als het níet was ingesteld, dat de inflatie volgend jaar zes procent zou zijn geweest. Dus je ziet wel degelijk dat het behoorlijk helpt.' Goede indicatie Volgens Mujagic geeft het CPB ook op een goede manier aan hoe de situatie er volgend jaar uit komt te zien. 'Als we in de loop van volgend jaar het nieuws krijgen waar we allemaal op hopen - dat de oorlog in Oekraïne ten einde is - is de kans dat energieprijzen teruggaan naar het niveau van voor de oorlog heel klein is', vervolgt hij. 'Volgens het CPB moet er rekening worden gehouden met het feit dat die prijzen de komende jaren hoog zullen blijven.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De personeelstekorten in de Verenigde Staten lopen zowat parallel aan de tekorten in Europa, zo heeft econoom Arnoud Boot aldaar geconstateerd. 'Het was verbijsterend.' 'De druk op de arbeidsmarkt in de Verenigde Staten is echt ongelooflijk te noemen', stelt Boot. 'Afgelopen vrijdag kwam er een rapport naar buiten waarin werd gesteld dat er 200.000 banen bij zouden komen in november, maar het zijn er zelfs 260.000 geworden.' Volgens Boot is die opwaartse trend duidelijker te zien als er gekeken wordt naar het gehele jaar 2022. 'Er is dan sprake van 370.000 banen die er gemiddeld iedere maand bijkomt', vervolgt hij. 'En om de afkoeling van de Amerikaanse economie te bewerkstelligen die in wezen nodig is, zal het nodig zijn om het aantal banen terug te brengen naar 100.000 per maand. Amerika zit dus in het scenario dat de rente verder verhoogd moet worden om de economie te doen afkoelen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel de Amerikaanse centrale bank de rente nog altijd verhoogt, worden de stapjes steeds kleiner. Dat zei Fed-baas Jerome Powell afgelopen week in een toespraak, en dat heeft volgens econoom Edin Mujagic gezorgd voor 'een groot feest' op de financiële markten. In tegenstelling tot de stoere taal die Powell de afgelopen maanden sprak, gebruikte de voorzitter van de Fed in deze toespraak een mildere toon, zo stelt Mujagic. 'Het verkleinen van de stapjes begint waarschijnlijk al deze maand. De rente stijgt nog steeds, maar de stapjes worden kleiner en kleiner.' Volgens Mujagic gaan de stappen van 75 basispunten naar 50 basispunten. 'Dus financiële markten hebben over het algemeen heel erg weinig nodig om feest te gaan vieren.' Naast de aankondiging van de verkleining van de rentestappen, zei Powell ook ervoor te willen waken dat de rente te hoog oploopt. Mujagic: 'Ik denk dat dat een zeer belangrijke uitspraak is. Een centrale bank weet dat de rente omhoog moet als de inflatie heel hoog is, maar een centrale bank weet ook dat er ergens een grens is wanneer er teveel van het goede is gedaan. Maar waar die grens ligt, is onbekend.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Arnoud Boot noemt de energiecompensatie voor huishoudens de 'duurste compensatiemaatregel in de Nederlandse geschiedenis'. 'De discussie in de Tweede Kamer dreigt altijd te gaan om die ene persoon die er te weinig voordeel aan heeft, maar ze realiseren niet dat dit een ongehoorde maatregel is', zo vindt Boot. Boot waarschuwt dat er in de toekomst mogelijk een parlementaire enquete kan komen over het aanstaande beleid. 'De uitvoering is zo cruciaal om in de toekomst allerlei parlementaire enquetes te voorkomen.' Hij merkt ook op dat de kritiek wordt genegeerd. 'Er worden duizenden excuses verzonnen om op voorhand de kritiek te weerspreken. De micro-economen Maarten Pieter Schinkel en Marco Haan zorgen ervoor dat het vooraf al bekritiseerd wordt', zo verwijst Boot naar het debat in de Tweede Kamer over de compensatie. 'We moeten op een juiste manier hiermee omgaan. Het geld moet terecht komen bij consumenten en niet leiden tot extra winsten bij producten, dat is cruciaal. Ook moeten we zorgen dat mensen een belang hebben bij het zuinig omgaan met energie. Als dat wegvalt, zijn we aan de ene kant geld aan het weggooien, terwijl we de energietransitie vertragen en de energiebedrijven verrijken', zo waarschuwt Boot. See omnystudio.com/listener for privacy information.