Macro met Boot en Mujagić | BNR

De inflatie is in december gedaald ten opzichte van een maand eerder, en dus mag de vlag uit. Of toch niet? Volgens macro-econoom Edin Mujagic moet een slag om de arm worden gehouden, en dat heeft alles te maken met de rekenmethode die gebruikt is om het percentage te formuleren. Waar de prijzen gemiddeld genomen in november nog met 1,4 procent stegen, berekend volgens de Europese manier, daar stegen de prijzen in december nog met 1,0 procent. Inflatie bestaat dus nog steeds, maar hij is lager dan in de maanden ervoor. Ook energie is fors in prijs gedaald, met maar liefst 25 procent op jaarbasis. Maar voor de rest is eigenlijk alles op energie na - zoals eten en diensten - toch 4 à 5 procent duurder geweest in de laatste maand van 2023 ten opzichte van diezelfde maand in 2022. En hoe zit het met de rekenmethodes? Uiteraard is het zo dat het Nederlandse inflatiecijfer heel belangrijk is voor ons, omdat we hier wonen. Maar er zijn twee redenen waarom je zou kunnen zeggen dat het cijfer relatief irrelevant is. Allereerst heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek afgelopen zomer de manier waarop inflatie berekend wordt veranderd in Nederland. Dat betekent dat er tot aan de zomer van volgend jaar sprake is van een dusdanig vertekend beeld van inflatie, dat er eigenlijk heel weinig over te zeggen is.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De fikse stijging van de cao-lonen, met 6,1 procent de hoogste stijging in veertig jaar, is ‘vreemd’. Dat zegt macro-econoom en BNR-columnist Edin Mujagic. De Nederlandse economie is in de eerste drie kwartalen van 2023 gekrompen en zal dat waarschijnlijk ook hebben gedaan in het vierde kwartaal. In zo'n situatie is het eigenlijk logisch dat de werkloosheid stijgt en de lijnstijging minder wordt. Maar dat gebeurt niet. ‘We zien hier de vingerafdrukken van de vergrijzing op de arbeidsmarkt.’ Hoe is de loonstijging verder te verklaren dan? Naast die demografische reden, is er ook sprake van achterstallig onderhoud. De factor arbeid heeft de afgelopen veertig, vijftig jaar echt verloren van de factor kapitaal. Vakbonden weten nu dat ze betere kaarten in de hand hebben dan de werkgevers, daar willen ze dus gebruik van maken. In het laatste kwartaal van 2023 is de loonstijging zelfs versneld, daar zien we een stijging van 7 procent. Maar in die laatste drie maanden is de inflatie laag geweest, een signaal dat de vergrijzing een dominante factor gaat spelen op de arbeidsmarkt, ongeacht de inflatie. De vakbonden proberen nu compensatie te regelen voor de schade van afgelopen jaren afgelopen decennia, en ik kan ze daar geen ongelijk in geven. Hoe gaat het bedrijfsleven hier mee om? We weten dat nieuw personeel de komende jaren niet rijen dik voor de deur zal staan. En daar sorteren bedrijven al op voor, door te investeren in technologieën om zo het productieproces minder afhankelijk te maken van fysieke werknemer. Die trend zal de komende jaren veel sterker zal gaan worden. En bedrijven moeten kijken naar de productiviteit van mensen. Als dat achterblijft bij de loonstijging, met 6 procent loonstijging kan je er vanuit gaan dat dat gaat nu te groot is, dan zul je als bedrijf uiteindelijk een hele nare keuze moet gaan maken, tussen winstgevendheid en het doorberekenen van de hogere kosten per eenheid product. Maar daarmee loopt je een risico dat de inflatie weer gaat stijgen, waardoor de lonen ook weer omhoog moeten. Een heel lastige periode voor het bedrijfsleven. Is er wel een pluspunt hier? Ja. Het productieniveau van de gemiddelde Nederlandse werknemer ligt hoger dan waar dan ook ter wereld. Dus voor Nederland is dit geen accuut probleem, het bedrijfsleven heeft voldoende tijd om het gat tussen de loonstijging en de arbeidsproductiviteit te dichten, maar veel andere landen hebben die luxe niet. Maar het grootste deel van de loonstijging komt bij overheden vandaan. Wat zegt dat? Dat is een slechte zaak. Het geeft aan dat de overheid steeds meer mensen nodig heeft, ze vechten daarmee om werknemers die het bedrijfsleven ook nodig heeft. Dat zegt volgens mij een aantal dingen. De omvang van de overheid wordt steeds groter. En, het maakt het voor de bedrijven nog lastiger om aan goede mensen te komen. En laten we niet vergeten dat het bruto binnenlands inkomen voor het grootste deel verdiend door het bedrijfsleven, en niet door de publieke sector. De loonstijging zou dus vooral omhoog moeten gaan bij het bedrijfsleven, maar dat is nu niet het geval. En het Nederlandse bedrijfsleven behoort tot de wereldtop, maar dat betekent niet dat ze alles aankunnen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Niet alleen in Nederland is op 1 januari een aantal beleidsmaatregelen ingevoerd, ook in Zwitserland zijn er belastingveranderingen van kracht geworden. Het BTW-tarief is verhoogd, maar nog opvallender vindt macro-econoom Edin Mujagic het feit dat de invoerheffing op alle industriegoederen is afgeschaft. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de Verenigde Staten het economisch beter deed dan Europa, was volgens macro-econoom Edin Mujagic al een tijdje duidelijk. Maar dat het verschil tussen de twee grootmachten in de afgelopen jaren toenam, is een zorgwekkende constatering. Al kunnen Europeanen 'de verleiding om negatief te zijn' maar moeilijk weerstaan, zegt hij. Ik doe daar zelf ook aan mee. Maar in het laatste weekend van 2023 prijkte er op de voorpagina van Het Financieele Dagblad een schitterend artikel, wat mogelijk tot meer optimisme leidt als je naar Europa kijkt. Weet wel: het is niet zo dat het op één plek in de wereld wél allemaal goed gaat, en bij ons alles misgaat. Er zijn juist ook veel goede dingen gebeurd - het is maar waar je de nadrukt op legt. Als je dus constateert dat de Verenigde Staten het economisch beter doet, en de afgelopen jaren steeds beter is gaan doen ten opzichte van Europa, dan moet je gaan kijken naar hoe dat komt. Dus welke economische indicatoren gaan er aan vooraf? Neem de wereldwijde welvaart als voorbeeld - die is in de afgelopen decennia enorm gestegen. En dan dient de vraag zich aan welke keuzes wij gemaakt hebben mét die extra welvaart. Waar hebben we het aan uitgegeven? De keuze in Europa is op een aantal belangrijke terreinen een hele andere geweest dan in de VS.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een nieuw kabinet zou volgens econoom Arnout Boot bij het doen van overheidsinvesteringen vooral goed de afweging moeten maken tussen zichtbare resultaten op de korte termijn en beleid voor de lange termijn. ‘We hebben de afgelopen twee jaar gezien hoe het niet moet, dus dat helpt’, aldus Boot. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Beleggers in goud hebben eind dit jaar reden om de champagne te ontkurken. Het ziet er namelijk naar uit dat de goudprijs dit jaar significant boven de grens van tweeduizend dollar sluit. Dat is opvallend, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘De goudprijs heeft in 2020 drie keer een aanval geopend op die psychologische grens, en keer op keer ketste het af. Nu lijkt de prijs niet alleen eventjes, maar zelfs blijvend hoger uit te komen.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het aantal recessies is in de loop der tijd sterk gereduceerd, zo blijkt uit een fotografiek die rondgaat op sociale media. En hoewel dat positief lijkt, zit er wel degelijk een addertje onder het gras, weet macro-econoom Edin Mujagic. Voor de fotografiek is gekeken naar een tijdsspanne van 1860 tot nu, en daaruit blijkt grofweg dat recessies vóór 1940 zeer regelmatig voorkwamen. Daarna echter nam het sterk af. In de laatste decennia spreken we zelfs van gemiddeld één keer in de tien jaar. Dat is uiteraard goed nieuws, want een periode van economische groei is beter dan een periode waarin de economie niet groeit - en dat verklaart ook het halleluja-gevoel dat 'we zover zijn gekomen' en 'hoeveel beter het gaat'. En voor een deel is dat te danken aan het feit dat we met nieuwe technologieën en inzichten in de economie expansie langer weten vast te houden. Maar er zijn ook kanttekeningen te plaatsen als we kijken naar de data die er achter de fotografiek schuilgaat. Zoals? Een van de belangrijkste redenen waarom we in de afgelopen decennia veel minder recessies hebben meegemaakt, is omdat er wereldwijd op grote schaal heel veel geld is bijgedrukt. Bij het eerste de beste negatieve voorteken van de economie, werd de geldpers aangezwengeld om een recessie te voorkomen. Daarnaast zijn de schulden enorm gestegen, wat ook helpt bij het milder maken van recessies en het minder vaak voor laten komen ervan. Ook hebben we te maken met aanhoudende inflatie - jaar in jaar uit bleven de prijzen stijgen, tegen een achtergrond van globalisering en enorme technologische vooruitgang. Daar zouden stijgende prijzen niet bepaald een logisch gevolg van moeten zijn.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

China gaat de export verbieden van technologieën die nodig zijn om zeldzame metalen te bewerken. Econoom Edin Mujagic beschouwt het besluit van de Chinezen als een waarschuwing aan het Westen. ‘Ze zeggen: als jullie doorgaan met verboden instellen over welke chips naar China mogen gaan, zouden wij kunnen overgaan op het verbieden van de export van de zeldzame metalen zelf. En dat komt het Westen niet goed uit.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar de Europese politici en financiën-ministers verheugd zijn met de nieuwe Europese begrotingsregels, daar is de stemming bij econoom Edin Mujagić somber. ‘Ik zou zeggen: het is code rood.’ De econoom ziet namelijk bijzondere maatregelen die zorgen voor weinig grip vanuit Brussel op de nationale schuldenposities van landen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is nog een lange weg te gaan voordat we met zijn allen echt de zon weer zien schijnen, maar het gaat de goede kant op met het humeur van de Nederlandse consument, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Laten we hopen dat we deze lijn vasthouden en dat we ergens voor de zomer kunnen zeggen dat de meerderheid de toekomst zonnig tegemoet ziet.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandsche Bank (DNB) publiceerde gisteren zijn najaarsramingen, en het deed macro-econoom Edin Mujagic bij het lezen ervan direct aan oud-premier Ruud Lubbers denken. 'Hij zei ooit: "Zodra de eerste bladeren van de bomen vallen, komt DNB met de eerste waarschuwingen voor het jaar erop".' En dat is nu ook niet anders. Ze zijn nu misschien wat later dan normaal, maar DNB waarschuwt in feite voor een guur economisch jaar in 2024. Volgens de ramingen van onze centrale bank, krijgen we komend jaar maar een economische groei van 0,3 procent. Mits het allemaal loopt zoals de economen denken dat het zal lopen. En dat is ontzettend laag. Echter, als het niet meezit en zaken anders lopen dan men nu aanneemt, dan gaan we volgend jaar helemaal geen groei meemaken. Integendeel. Dan is er waarschijnlijk sprake van een krimp 0,5 procent. We kunnen dus al met al zeggen dat het bericht van de burelen van DNB niet positief is. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De langetermijnrente is de laatste tijd flink gedaald, en dat is goed nieuws voor veel bedrijven die oude leningen moeten herfinancieren. ‘Maar dat betekent niet dat die bedrijven in 2024 ineens geen problemen meer hoeven te verwachten’, zegt econoom Edin Mujagic. Ook na de recente daling zijn de rentes nog steeds veel hoger dan de rentes die bedrijven vier of vijf jaar geleden zijn overeengekomen met de banken. Dat kan met het oog op 2024 in toenemende mate een probleem worden, naarmate bedrijven afscheid moeten nemen van die oude leningen en nieuwe leningen moeten afspreken met de banken. Dat zou kunnen leiden tot een stijging van het aantal faillissementen, want de verschillen in rentes zijn nog steeds behoorlijk.See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘Fed doet het slechter dan ECB’ De Europese Centrale Bank heeft, zoals bekend, gisteren besloten de rente te laten zoals het is. Voorlopig. De Amerikaanse centrale bank deed eerder die dag al hetzelfde. En toch ziet macro-econoom Edin Mujagic verschillen. ‘Ik had niet verwacht dat ik dit ooit zou zeggen, maat de Fed doet het slechter dan de ECB.’ Wat is er aan de hand? Dat beide centrale banken hebben besloten de rente niet aan te passen, was voor niemand een verrassing. Terwijl de Fed echter de deur wagenwijd openzet voor het verlagen van de rente, slaat de ECB een heel alleen andere toon aan. Volgens Lagarde is er nog veel werk te doen, en daarbij zei ze ook dat er niet wordt gesproken over het verlagen van de rente. Het plan van aanpak is nog steeds vasthouden. Maar de ECB stopt wel met het opkopen van staatsobligaties. Waarom? Dat is een logisch besluit, denk ik. Dat programma was als bedoeld om, als additioneel middel naast het verlagen van de rente, de inflatie aan te jagen. Dat hoeft niet meer, integendeel. Het gevolg hiervan kan wel zijn dat de rente van wat zwakkere eurolanden wat omhooggaat. Maar, dit speelt pas in de tweede helft van volgend jaar. En het kan zo zijn dat de rente tegen die tijd wel weer wat omlaaggaat. Is dat al besloten? In dat bestuur van de ECB zitten 26 mensen. En er zit altijd wel iemand tussen die heel graag de rente wil verlagen of juist wil verhogen. Achter de schermen is denk ik een gentlemen's agreement gesloten, tussen de haviken die juist willen verhogen en de duiven die juist willen verlagen. Het stoppen met opkopen van staatsobligaties als wisselgeld voor het ongemoeid laten van de rente. Volgens de ramingen van de ECB zakt de inflatie duidelijk. Het wordt steeds minder een probleem, maar we zijn er nog niet. In combinatie met een lage economische groei heb je een goed verhaal om eind 2024 de rente te verlagen. De financiële markten gaan daar wel al van uit, terwijl Lagarde bij hoog en bij laag beweert dat daar niet over is gesproken. We zullen dat pas echt weten in 2053. Want de Europese Centrale Bank publiceert de ongecensureerde notulen pas na 30 jaar. Maar hoe kunnen de markten hier dan al van uit gaan? Dat is iets van alle tijden. Als de Amerikaanse centrale banken beginnen met verhogen of verlagen van de rente, dan volgen de Europese centrale banken altijd. Dus als de Fed inderdaad in de eerste helft van volgend jaar de rente verlaagt, dan zal het niet lang duren voordat de ECB daar achteraangaat. De markt verwacht dat de verlagingen in april beginnen, dat betekent dat de ECB in de loop van 2024 anderhalf procentpunt v an de rente afhaalt. Daar zet ik nog mijn vraagtekens bij, dat is misschien wat te veel van het goede. Om het in perspectief te plaatsen: de Fed zal naar verwachting maar één procentpunt verlagen, de kans is klein dat de ECB daar een schepje bovenop doet. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse centrale bank, de Fed, heeft gisteren besloten de rente ongewijzigd te laten. Dat was geen verrassing, maar dat Fed-baas Jerome Powell een aantal renteverlagingen in het verschiet stelde, was voor macro-econoom Edin Mujagic de verrassing van de avond. Hij vraagt zich af waar die u-bocht vandaan is gekomen. Allereerst Edin, hoe kijk je terug op de persconferentie van Powell? Daar is maar één woord voor: wow. Dat werd besloten de rente ongewijzigd te laten, was inderdaad geen verrassing. Maar dat Powell tijdens de persconferentie zei dat er uitvoerig wordt gesproken over renteverlagingen, zag niemand aankomen. Sterker nog, hij is tot nu toe juist heel fel geweest op de financiële markten die überhaupt alleen maar dachten aan een mogelijke renteverlaging. En nu kondigt hij als het ware niet één maar drie verlagingen aan voor volgend jaar. Powell zei tot nu toe steeds dat de inflatie moet worden aangepakt. Doen we dat niet, dan is de schade vele malen groter. De centrale bank mocht volgens hem niet de fout maken de rente te vroeg te gaan verlagen. Maar dat is nu allemaal weg, er is niemand meer binnen de Fed die nog een renteverhoging zie aankomen. Wat is hier gebeurd dan? Dit is in elk geval zeer opmerkelijk. Maar dit kan een aantal zaken betekenen, bijvoorbeeld dat de Fed ervan is overtuigd dat de oorlog tegen inflatie is gewonnen. Maar niets wijst daarop, want de Fed zei gisteravond dat de inflatie mogelijk in 2026 terug is op 2 procent. Dus die oorlog is nog niet gewonnen. Wat ook kan, is dat de economen van de Fed ineens verwachten dat de het slecht zal gaan met de Amerikaanse economie. Maar, daar zijn ook geen signalen van. Wat is dan de reden voor de u-bocht van Powell? Ik denk dat dat te maken heeft met iets wat eigenlijk bijna niemand binnen de Fed openlijk zal zeggen. Sterker, als je ze ernaar zal vragen, dan zullen ze het gaan ontkennen. Maar ik denk dat zij zich in toenemende mate laten leiden door de belangen van de Amerikaanse overheid. Die moet volgend jaar bijna achtduizend miljard dollar aan oude leningen herfinancieren. En daarnaast zal het begrotingstekort uitkomen op tweeduizend miljard dollar. Dat zijn gigantische bedragen, waarbij een klein beetje stijging van de rente al enorm hogere rentelasten betekent. Maar een centrale bank hoort zich hier eigenlijk niets van aan te trekken. En dus mogen we nu voorzichtig concluderen dat de bestrijding van de inflatie niet meer de allerhoogste prioriteit is van de Fed. De belangen van de Amerikaanse overheid gaan de komende jaren voor en dat is heel slecht nieuws voor de inflatieontwikkeling en je kunt je ook afvragen of Jerome Powell nog wel in control is. Is Powell dan verworden tot een sitting duck? Dit is iemand die nog geen twee weken geleden een hele andere taal uitsloeg. Binnen de Fed zijn er mensen die anders denken over het rentebeleid en de inflatievooruitzichten dan Powell, en dat was het geluid dat we gisteravond hebben gehoord. Één van de uitkomsten van gisteravond is dan ook dat hij geen meerderheid meer heeft in zijn bestuur, en dat is funest voor een voorzitter van de Fed. Zijn termijn loopt nog tot begin 2026, als die inflatie op 2 procent zit. Maar volgend jaar zijn er verkiezingen in de Verenigde Staten, en de nieuwe president gaat over wie de voorzitter van de Fed mag zijn. Dus de u-turn van Powell kan ook daar mee te maken hebben. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Normaal gesproken is de centrale van Australië niet het middelpunt van de aandacht, maar niet voor econoom Edin Mujagic. Hij ziet in Australië namelijk iets bijzonders gebeuren. ‘De Australische regering wil de centrale bank hervormen. Dat heeft meestal een doel dat iets oplevert voor de regering, dat zie je hier heel duidelijk.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

China wordt geteisterd door flinke deflatie, maar waar consumenten in Europa en de Verenigde Staten er heel veel voor over zouden hebben om de prijzen te zien dalen, daar hebben Chinezen er slapeloze nachten van. Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic. En dat heeft alles te maken met de lage uitgaven van de Chinese consument. Als we inflatie zien als een weergave van het feit dat de vraag naar goederen en diensten groter is dan wat er aangeboden wordt, dan staat deflatie in dezen ervoor dat Chinezen heel weinig spenderen. Oftewel: de economie in China loopt niet lekker. En dan begrijp je waarom de beleidsmakers in China zich daar grote zorgen over maken. Het geeft aan dat de economie - waarvan iedereen dacht dat die verbetering zou laten zien ná het opheffen van de coronamaatregelen - niet van de grond komt. De consument houdt de hand stevig op de knip, maar als geld niet rolt, groeit de economie ook niet.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Veel Nederlanders blijken voor een hypotheek niet alleen aan te kloppen bij de bank, maar ook bij familieleden. Uit onderzoek van De Nederlandsche Bank blijkt dat in 2020 een zesde van de Nederlandse huishoudens met een hypotheek gebruik heeft gemaakt van zo'n familiehypotheek. En dat is een spannend onderwerpt, zegt macro-econoom Arnoud Boot. Wat is het probleem? Kijk, familiehypotheken zijn op zich geen probleem. De echte discussie begint pas als dit op een fiscale manier gaan aanmoedigen. Dan vind je mij op je weg, want dat is niet de bedoeling. Het feit dat rijke mensen geld kunnen schenken of uitlenen aan hun kinderen, vergroot de ongelijkheid en creëert problemen op de huizenmarkt. Dan heb je het over de fundamenten van onze maatschappij. Schenkingsbelasting en erfbelasting zijn in mijn ogen de meest redelijke belastingen die er zijn. Het geld dat ik namelijk tijdens mijn leven verdien, dat heeft deels met mijn capaciteiten te maken maar ook met geluk. Als ik doodga, dan klopt de fiscus aan bij mijn nabestaanden. Waarom zouden zij het geld dat ik heb verdiend gratis in hun schoot geworpen krijgen? Welke rol speelt de familiehypotheek in dit verhaal? Deze week heeft economenvakblad ESB een mooi verhaal gepubliceerd hierover, geschreven door een onderzoeker van De Nederlandsche Bank en iemand van de Vrije Universiteit. Zij schrijven dat de familiehypotheek invloed heeft op de woningmarkt: het drijft de prijzen op. De neiging van mensen om goed voor hun kinderen te zorgen, is belangrijk voor de maatschappij. Één van die uitwassen hiervan is, is dat je eigen kinderen een groot voordeel dan hebben ten opzichte van anderen. Maar hier zitten financiële fiscale voordelen aan, en die zijn feitelijk oneigenlijk. Want als ik een hypotheek aan mijn dochter geef, dan kan zij de rente aftrekken van de belastingen en dat heeft zij een rentevoordeel. Want zij kan netto een grotere hypotheek hebben dan als ze alleen bij de bank terecht zij kunnen. En dat is een fiscaal voordeel waar elke Nederlander eigenlijk voor betaalt. Hoe nu verder dan? Je kunt in Nederland tot 130.000 euro schenken per jaar, tegen een 10 procent. De vraag is of dat percentage voldoende is, maar met een hoger rentepercentage werk je belastingontwijking wellicht in de hand. Daarnaast ben ik absoluut niet tegen familiehypotheken, want het maakt de financiële instellingen eigenlijk ook wat minder belangrijk. Maar we moeten wel opletten dat de fiscale voordelen niet te groot worden, want dat werkt ongelijkheid in de hand. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Spanje komen de EU-ministers van Financiën bijeen om over de hervorming van de Europese begrotinsregels te soebatten. Ondanks dat verscheidene landen lijnrecht tegenover elkaar staan, verwacht macro-econoom Edin Mujagic dat ze er wel uit gaan komen. Hij maakt zich ook zorgen: ‘ die nieuwe regels houden is bijna per definitie ongeloofwaardig.’ Wat is de inzet van de onderhandelingen? Al maanden wordt er gesteggeld over nieuwe begrotingsregels. De EU wil de regels versimpelen en meer ruimte geven om duurzaam te investeren, zonder dat staatsschulden nóg hoger worden. We kennen het spreekwoordelijke schaap met 5 poten. Dit is een schaap met 6 poten. Het grote probleem is dat we hier te maken hebben met een gebrek aan geloofwaardigheid. Omdat de afgelopen twintig jaar heel veel landen zich niet hebben gehouden aan de nu geldende regels. Elke nieuwe afspraak met als laatste zin ‘en nu gaan we ons aan die nieuwe regels houden’ is per definitie ongeloofwaardig. Gaan de onderhandelingen zoals altijd? Sommige dingen die veranderen nooit dat zal vanavond niet anders zijn. Nog steeds staan Duitsland en Frankrijk op veel punten lijnrecht tegenover elkaar. Wat wel is veranderd is dat Nederland voorheen altijd samen met Duitsland optrok, maar dat de het standpunt van de Nederlandse regering is tegenwoordig dichterbij standpunt van de Fransen en de Italianen ligt. En dat het ministerie van Financiën de lange traditie van de Nederlandse opstelling – namelijk achter Duitsland – heeft laten vallen, neem ik ze echt kwalijk. Waar maak jij je zorgen over? Ik denk dat je nu al langzaam de contouren van die nieuwe afspraak je kunt gaan zien. Eén ding dat volgens mij echt zeker is, dat de regels soepeler en vrijblijvender worden. Zodat investeringen in verduurzaming en groen niet meetellen voor de hoogte van begrotingstekort en staatsschuld. Ik kan je één ding garanderen, in alle hoofdsteden in Europa, op alle ministeries van Financiën gaan er werkgroepen gevormd worden met als een opdracht elke geplande uitgave. Ga nou kijken hoe je daar stempel, groen/duurzaam op kunt zetten, want dan wordt het niet meer meegerekend. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De lees-en rekenvaardigheden van Nederlandse leerlingen staan onder druk. Dat blijkt uit internationaal onderzoek naar die vaardigheden onder Europese vijftienjarigen. Hoewel Nederland nog relatief goed scoort ten opzichte van andere Europese landen, maakt macro-econoom Edin Mujagic zich toch zorgen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Europese lidstaten besteden bijna allemaal te weinig geld aan onderzoek en ontwikkeling, terwijl dat juist hard nodig is om toekomstige economische groei te waarborgen. ‘In 2022 gaven we nog minder uit dan het jaar ervoor, en toen was het met 2,3 procent eigenlijk ook al veel te laag’, zegt econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Huizenprijzen in Nederland zijn tussen 2015 en 2022 met maar liefst 86 procent gestegen, en dat is een bizar percentage vindt hoogleraar financiële markten Arnoud Boot. Maar heel verrassend vindt hij het niet. We hadden immers te maken met een volslagen gekte op de huizenmarkt. De stijgingen waren enorm, en de correcties - nadat de Europese Centrale Bank actief werd en de rente verhoogde - waren zeer beperkt. En in de markt werd dat eigenlijk al snel gezien als koopkans, waarop iedereen en masse begon te kopen. Hoe verhoudt dat zich tot andere landen in Europa? Je kunt allerlei redenen noemen waarom de Nederlandse huizenmarkt op slot zit, en dus heel snel in prijzen stijgt. Er is bijvoorbeeld heel weinig beschikbaar, waardoor dat weinige qua prijs dus door het dak schiet. Daarnaast hebben we een - op het oog - zeer sociale huizenmarkt. Van de woningen in Nederland valt namelijk 35 procent onder de sociale sector, en dat is een gigantisch percentage. In Hongarije bijvoorbeeld is dat percentage maar 4 procent. Daar tegenover staat dat de prijsstijging van woningen in Hongarije: 254 procent omhoog. Je zou dus bijna genegen zijn om de percentages te koppelen aan de hogere stijging, maar dat is niet het geval: wij hebben een hoog percentage sociale woningen met een hoge stijging van de prijs, terwijl de prijzen in Hongarije nog verder zijn geëxplodeerd tegenover een zeer laag percentage van sociale huur. Dat geeft al aan dat er geen simpel antwoord is.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens econoom Arnoud Boot is met de afwikkeling van de woekerpolissen het ‘grootste financiële schandaal uit de recente geschiedenis’ opgelost. Grote woorden die hij zelf niet ziet als dergelijk. ‘We praten uiteindelijk over tientallen miljarden euro’s aan schade.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel het inflatiecijfer van het CBS vandaag volop in de belangstelling staat, is de stand van de conjunctuurklok minstens even veelzeggend, stelt macro-econoom Edin Mujagic. De conjunctuurklok weergeeft met 13 indicatoren de hoe de economische vlag erbij hangt. ‘Als je daarnaar kijkt moet je concluderen dat de vlag er behoorlijk slapjes bijhangt.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Amerikaanse huishoudens hebben tijdens de koopjesdagen Black Friday en Cyber Monday een recordbedrag gespendeerd. Macro-econoom Edin Mujagic noemt het indrukwekkend dat er in totaal in de Verenigde Staten 38 miljard dollar werd uitgegeven in één weekend. Dat Amerikaanse huishoudens tijdens de kortingsparade diep in de buidel hebben getast, geeft Mujagic een goed gevoel. ‘Daardoor acht ik de kans groter dat we de befaamde zachte landing in Amerika mee gaan maken.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

President Christine Lagarde van de Europese Centrale Bank heeft in het Europees Parlement haar nieuwe zienswijze op het opkopen van obligaties gedeeld, tot ongenoegen van macro-econoom Edin Mujagic. 'Het is niet te rijmen met de strijd die je tegen inflatie voert.' Ik ben macro-econoom, dus ik lees heel erg veel. Zo neem ik regelmatig een duik in de spelonken van de meest vage centrale banken ter wereld. Maar als ik op een rijtje zet wat ik de laatste tijd heb meegekregen op macro-economisch gebied, krijg ik heel sterk het gevoel alsof ik in een aflevering van Jiskefet zit. En hoewel men er graag naar keek, is de situatie echter wat minder leuk. Is het beleid van Lagarde dan zo absurdistisch? Het is in ieder geval een goed voorbeeld. Ze heeft in het Europees Parlement onder andere gezegd dat 'het bestuur van de ECB mogelijkerwijs in de toekomst gaat praten om het opkopen van staatsobligaties eerder te beëindigen dan eind 2024'. Die woorden sloegen wat mij betreft nergens op: mogelijkerwijs, in de toekomst, praten... De ECB koopt nog steeds voor bijna 180 à 190 miljard euro per jaar aan obligaties op, en dat is simpelweg niet te rijmen met de strijd die tegen inflatie gevoerd wordt. In plaats daarvan zou de ECB juist zo snel mogelijk moeten stoppen met het opkopen van die obligaties, en niet 'misschien in de toekomst erover gaan praten' of het misschien wat vervroegd kan worden.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een belastingstelsel moet redelijk en rechtvaardig zijn, stelt hoogleraar Arnoud Boot. Dat is volgens hem niet het geval met het huidige systeem. 'Heb je geld op een bankrekening staan, betaal je 0,7 procent belasting. Hou je het geld op eender welke andere manier bij, betaal je meer dan 2 procent.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het huidige demissionaire kabinet heeft allerlei fondsen gecreëerd op een moment dat geld lenen bijna gratis was en dat Nederland bij beleggers veel financieel vertrouwen had, stelt macro-econoom Arnoud Boot. Daardoor kan een nieuwe regering onverantwoord financieel beleid voeren en pas jaren later het deksel op de neus krijgen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Edin Mujagic ziet dat er een ‘nieuw strijdtoneel’ ontstaat tussen ‘centrale bankiers en de financiële markten’. Die conclusie trekt hij op basis van uitspraken van centrale bankiers, waaruit blijkt dat er op korte termijn geen verlaging van de rente, maar ook geen verhoging verwacht kan worden. ‘De markten verwachten dat de rente vanaf volgende zomer weer verlaagd wordt.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Consumenten waren in november iets minder somber gestemd dan een maand eerder. Het consumentenvertrouwen kwam in november uit op min 33, ten opzichte van min 38 in oktober, blijkt uit cijfers van het CBS. Macro-econoom Edin Mujagic stelt op basis daarvan dat het voorzichtig weer de goede kant op gaat met het consumentenvertrouwen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De nieuwe president van Argentinië, Javier Milei, moet de economie van het Zuid-Amerikaanse land uit het slop trekken. Om dat te bereiken heeft hij radicale plannen en wil hij, letterlijk, met een kettingzaag door het huidige beleid. Volgens macro-econoom Edin Mujagic gaat het hele pakket aan maatregelen heel erg ver zal het heel veel mensen raken. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is weer verkiezingstijd dus de politieke partijen hebben de aanval geopend op de toeslagen. In ieder programma zijn er wel stelselhervormingen te vinden, en er zijn zelfs partijen die er vanaf willen. Tot genoegen van hoogleraar Arnoud Boot, al heeft dat wel consequenties. 'Het is naar mijn zin, maar het betekent nogal wat voor het komende regeerakkoord.' Oh ja? Wat dan? Nou, er wordt in dit hele verkiezingscircus telkens gesproken over toeslagen, maar dat was bij de vorige verkiezingen ook al het geval. Toen gebeurde er helemaal niets. En precies dat dreigt nu ook te gebeuren. De kiezer moet zich - nu we zo dicht tegen de verkiezingen aan zitten - realiseren dat het hele belastingstelsel en het toeslagencircus wat er omheen zit zich leent voor gelegenheidspolitiek en dagelijkse ruzie. Mits we het fundament niet goed krijgen. Het regeerakkoord moet derhalve uitstippelen hoe we het belastingstelsel de komende jaren fundamenteel gaan aanpassen, waardoor het toeslagencircus - wat permanente onrust geeft - wordt aangepakt.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie in de eurozone is onder de 3 procent gedaald en daar zal met name de Europese Centrale Bank blij mee zijn. Het enige minpunt aan de 2,9 procent inflatie is volgens macro-econoom Edin Mujagic dat de daling louter wordt veroorzaakt door dalende energieprijzen. De rest wordt behoorlijk veel duurder. De inflatie zou in 2024 minder hard moeten gaan dalen, maar die daling zou dan wel op een breder front zichtbaar moeten worden. En niet bij energie alleen. De ECB wil dat de inflatie in 2025 naar 2 procent is gedaald. Maar dat is nog twee jaar falend beleid volhouden. Er zal ander beleid nodig zijn. Op basis van de nieuwe cijfers, zal er alleen niet snel een andere aanpak volgen. Deze daling is ook voor een groot deel ingecalculeerd, maar alles begint met een eerste stap. En laten we hopen dat dit die eerste stap is. Een eerste stap lijkt ook de wethouder in de gemeente Almere te hebben gezet als het gaat om stroomnetcapaciteit. Die zegt geschokt en verrast te zijn door het feit dat die capaciteit op is. Hoe kun je daar verrast door zijn? Je weet de stroomcapaciteit en je weet grosso modo ook hoeveel aansluitingen er komen per jaar. Dit heeft niks met voorspellingen doen maar projecties doortrekken. Dit had geen verrassing hoeven te zijn, we zien dit al heel lang aankomen. Net zoals dat centrale bankiers niet verrast hadden moeten zijn toen de inflatie uit de hand liep. Ze hebben vijftien jaar lang hemel en aarde bewogen om de inflatie juist aan te jagen. Dan moet je niet verrast zijn wanneer dat een keer lukt. Datzelfde geldt voor arbeidstekorten door vergrijzing, we wisten vijftien jaar geleden ook al dat dat er aan zat te komen. En waarom konden minder mensen een medische studie doen, toen bekend werd dat er chronische arbeidstekorten zouden optreden in de zorg? Hierdoor mogen wij ons niet laten verrassen. En als dat wel gebeurt, dan heb je de gevaren niet zien aankomen, of niet hebben willen zien aankomen, waardoor je niet hebt kunnen anticiperen. In de gemeente Almere wordt nu gezegd dat met een beetje geluk er in 2029 weer ruimte is om huizen aan te sluiten op het netwerk. Terwijl de gemeente Almere een van de snelst groeiende gemeentes van Nederland is. Zowel het Rijk als de gemeente wil dat er meer gebouwd wordt. Maar voor een betere ontsluiting zou de metro vanuit Amsterdam doorgetrokken moeten worden. Er gebeurt alleen al vijftien jaar helemaal niks. Misschien ziet men het probleem wel, maar is men niet in staat om er naar te handelen. We hebben dat vaker gezien, zoals bij de Zuiderzee-spoorlijn. Dat idee dateert uit de jaren 80 en er ligt nog steeds niks. Een stuk voortvarender zijn de Chinezen op dit gebied. In 2002 was er geen hogesnelheidsspoorlijn in China, nu reis je in negen uur van Hongkong naar Beijing. Elke provinciale hoofdstad is nu aangesloten op het hsl-netwerk. Dat niemand een bezwaar heeft kunnen maken over het traject, is ook niet goed. Maar ruim dertig jaar over praten en nog steeds geen spoorlijn hebben is dat ook niet. Er is ergens een optimum. Als het voortdurend indienen van bezwaren en protesten ertoe dat er uiteindelijk geen spoorlijn wordt aangelegd, dan ben je te ver doorgeschoten. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Om de hoge inflatie écht aan te pakken, zouden centrale banken de rente opnieuw moeten verhogen. Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Een hoge inflatie is echt heel slecht. Niet alleen voor de economie maar ook voor de samenleving.' Als voorbeeld van de mogelijke schade van een, zeer, hoge inflatie, gaat Mujagic honderd jaar terug in de tijd. Toen Duitsland te maken had met een hyperinflatie, 'van een twee met dertien nullen. De Duitse Mark was in die tijd minder waard dan het papier waarop het was gedrukt. Je kon er helemaal niks mee.' Een dusdanige hyperinflatie zorgt voor vernietiging van niet alleen een economie, maar ook de hele maatschappij. 'Mensen waren zeer ontevreden, en dat heeft ertoe geleid dat ene Adolf Hitler aan de macht kwam', zegt Mujagic. 'We weten allemaal waar dat vervolgens toe heeft geleid.' Dat Nederland, en ook de Eurozone, nog niet eens in de buurt is van zo'n hyperinflatie, betekent volgens Mujagic niet dat we dat verleden moeten negeren. 'Het leert ons dat een hoge inflatie daadkrachtig en meedogenloos moet worden aangepakt.' De economische pijn op korte termijn is geen argument om dat niet te doen, geeft hij aan. 'Niet ingrepen betekent heviger pijn over een langere tijd.' Lees ook | Zorgwekkend nieuws VS: 'Triple A-status in gevaar' En dan gaat het niet alleen over economische pijn. 'Denk ook aan de cohesie in de samenleving. Een sterke middenklasse zorgt voor stabiliteit. Een hoge inflatie zorgt ervoor dat de lijm die de samenleving bij elkaar houdt, gaat loslaten.' De situatie in Duitsland honderd jaar geleden is daar een voorbeeld van. Een recenter voorbeeld heeft Mujagic zelf meegemaakt, in het voormalige Joegoslavië waar hij is opgegroeid. 'Daarom waarschuw ik al tien, vijftien, jaar voor het beleid van centrale banken. Ik heb niet het idee dat iedereen beseft dat een hoge inflatie echt heel slecht is.' Dat die lijm van de middenklasse nu ook al begint los te laten, is te zien in de Verenigde Staten en ook in Europese landen. 'Er ontstaat populisme, landen willen minder samenwerken met andere landen. Dat komt voort uit mensen die ontevreden zijn en uiteindelijk ook hun stem mogen uitbrengen tijdens verkiezingen.' Lees ook | Russische roebel op weg naar hoogste niveau in maanden Geduld is een schone zaak De daling van het inflatiecijfer is een goed teken. 'Maar de oorlog is nog niet gewonnen. Die fout mogen we niet maken', waarschuwt Mujagic. Geduld is een schone zaak, maar dat de meeste centrale bankiers de huidige rente zo lang mogelijk op dit niveau te willen houden om in 2025 op het gewenste niveau van 2 procent uit te komen, is volgens hem een teken van falend beleid. 'Daarmee zeggen ze eigenlijk dat ze de komende jaren zullen blijven falen in de aanpak van de hoge inflatie.' En dus moet de rente omhoog, ondanks de pijn die dat op korte termijn zal doen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het inflatiecijfers van de Verenigde Staten van 3,2 procent kan econoom Edin Mujagic wel bekoren. 'Het is voor het eerst in vier maanden dat er weer goed nieuws komt van dat front, want de inflatie zakt weer.' En dat is zeker met het zicht op het rentebesluit van de Federal Reserve goed nieuws. 'Op de financiële markten zag je dat men direct een beetje ging feestvieren, want de kans dat de Fed de rente in december verhoogt is met dit cijfer wat kleiner geworden.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De recessie in Nederland houdt aan. Voor het derde kwartaal op rij is er namelijk sprake van een economische krimp, dit keer met een percentage van 0,2 procent. Daarmee komt het CBS toch terug op hun eerdere raming, aldus macro-econoom Edin Mujagic. 'Voor de eerste twee kwartalen wisten we al dat er een minnetje voor het cijfer zou komen te staan, maar het CBS zegt nu bij nader inzien dat het cijfer áchter de komma toch iets groter is dan voorheen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen draaien de campagnes vooral over termen als 'bestaanszekerheid', en vragen als 'waar moet alles van betaald worden', maar over de Nederlandse pensioenpot à meer dan 1.500 miljard gaat het amper. Onbegrijpelijk, noemt hoogleraar Arnoud Boot dat. Hij snapt de strategie van politieke partijen om woorden als 'bestaanszekerheid' te gebruiken om jonge(re) mensen aan te spreken, omdat pensioen vaak over ouderen gaan. 'Maar tegelijkertijd zie je in alle debatten dat er geen makkelijke oplossingen zijn voor de bestaande partijen', duidt Boot. 'En dat heeft niets met de partijen te maken. Uiteindelijk zullen mensen voor zichzelf oplossingen moeten verzinnen.' Derhalve vindt hij dat Nederlandse burgers niet moeten verwachten dat de overheid álles kan oplossen, ondanks dat dat de situatie is 'waar Nederland nu in zit'. Aan de andere kant ligt het pensioenstelsel juist in handen van die overheid. 'Daar kunnen politici dus wél iets mee doen', vervolgt hij. 'Ze hebben er niet voor niets ook ongelooflijk lang over gediscussieerd.' 'Raakt van alles' En dat er goed wordt omgesprongen met de pensioengelden, is van groots belang aldus Boot. 'Het is niet puur de 1.500 miljard euro, maar het raakt van alles', zegt hij. 'Je zult me overigens ook niet horen zeggen dat dat bedrag op een andere manier geïnvesteerd moet worden, maar als je naar arbeidsmarkt kijkt - waar het pensioenstelsel mee te maken heeft - zul je toch een paar dingen opmerken.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘Duitsland werkt tegen Europees beleid in’Auteur: Jorn Lucas De Duitse overheid komt haar industrie tegemoet met een groot pakket om die industrie te ondersteunen. Zo wordt de belasting op elektriciteit verlaagd en worden maatregelen getroffen om de kosten van CO2-emissierechten te compenseren. Veel Duitse bedrijven in de verwerkende industrie kunnen dit goed gebruiken, maar het kan tot scheven gezichten leiden in Europa, oordeelt Menno Middeldorp, hoofd research bij de Rabobank. Met de steunmaatregelen worden volgens Middeldorp bedrijven aan beide kanten van het spectrum bediend. Bij het maken van elektriciteit wordt CO2 uitgestoten, als daarbij gebruik wordt gemaakt van fossiele brandstoffen. En als een bedrijf gas gebruikt om een heel hoog energieniveau te bereiken, dan stoot dat bedrijf ook CO2 uit. ‘Beide vormen worden nu langer en meer gecompenseerd.’ Lees ook | ‘Britse economie loopt redelijk in de pas met Europa’ De Duitse overheid komt de industrie tegemoet met een groot pakket om die industrie te ondersteunen. Zo wordt de belasting op elektriciteit verlaagd en worden maatregelen om de kosten van CO2-emissierechten te compenseren. Veel Duitse bedrijven in de verwerkende industrie kunnen dit goed gebruiken, maar dit kan tot scheven gezichten leiden in Europa, oordeelt Menno Middeldorp, hoofd research bij de Rabobank. Bron: UnsplashPleisters plakken Volgens Middeldorp is de verwerkende industrie enerzijds van groot belang voor de Duitse economie, maar tegelijkertijd ook zeer gevoelig voor de gevolgen van hoge energieprijzen en een in recessie verkerende economie. Vanuit een Duits economisch perspectief is de maatregel derhalve te verdedigen, maar het is geen structurele oplossing. ‘Dit is meer een pleister plakken', om ervoor te zorgen dat andere delen van de industrie niet worden geraakt. 'Hoge energieprijzen moedigen die structurele oplossingen dan wel weer aan. Als overheid moet je er wel voor zorgen dat de transitie goed op gang komt. Middeldorp denkt dat er een onderscheid moet worden gemaakt tussen elektriciteit en het gebruik van fossiele brandstoffen. ‘Dit zal je terugzien in de relatie tussen Noord- en Zuid-Europa’ Menno Middeldorp, RabobankOndermijning De vraag is daarnaast of Duitsland hiermee Europees beleid, zoals het emissie­handels­systeem, ondermijnt. Deze tijdelijke maatregel kost veel geld, lasten die Duitsland kan dragen. Voor landen als Italië ligt dat anders. 'Voor landen met een goede begrotingspositie is dit goed te doen, maar ze werken hier wel tegen Europees beleid in. En dit zal je terugzien in de relatie tussen Noord- en Zuid-Europa.’ Omdat Duitsland sterk afhankelijk is van de industrie, kunnen economische klappen voelbaar zijn in de industriële basis van Europa, meent Middeldorp.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bedrijven kiezen er steeds vaker voor om hun productie te verplaatsen naar landen die ze vertrouwen of naar gebieden dichter bij huis, om op die manier strategische autonomie te bereiken. Maar dat kost geld, waarschuwt macro-econoom Edin Mujagic. 'Bovendien gaat het ten koste van de werkgelegenheid.' Dat bedrijven bezig zijn met een verandering blijkt uit een ondervraging van de Europese Centrale Bank (ECB). Voorheen waren bedrijven vooral bezig met offshoring: het verplaatsen van een heel groot deel van de producties naar lagelonenlanden. Nu merkt Mujagic dat bedrijven de focus hebben verplaatst naar friendshoring: het verplaatsen van productie naar bevriende landen, en nearshoring: de productie dichter bij de uiteindelijke afzetmarkt brengen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De EU haalt Mario Draghi, voormalig voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB) en oud-premier van Italië, naar Brussel om een rapport te schrijven over hoe de Europese economie verbeterd kan worden. Maar macro-econoom Edin Mujagic heeft weinig vertrouwen in de uitkomst ervan. Mujagic zegt geen nieuw rapport nodig te hebben om te weten wat er aan de hand is. 'Als je gewoon kijkt naar de 27 landen, elk met hun eigen economische geschiedenis, dan weet je genoeg', zegt hij. 'Je hebt een aantal zwakke landen: denk aan Italië, Griekenland en Spanje. En een aantal sterke landen, zoals Duitsland, Oostenrijk en ook Nederland. Het enige wat je moet doen is kijken waarom de zwakke landen zwak zijn en de sterke landen sterk.' Volgens de econoom zijn daar duidelijke patronen te herkennen. 'De zwakke landen hebben lange tijd hoge inflatie gekend, hoge begrotingstekorten gehad en hadden zwakke munten voordat de euro werd ingevoerd', zegt hij. Bij de zogenaamde sterke landen ziet de econoom juist het tegenovergestelde.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat partijen in hun verkiezingscampagnes nadruk leggen op het verhogen van het minimumloon, slaat als een tang op een varken. Dat vindt hoogleraar Arnoud Boot. 'Het is een heel erg rare discussie.' Temeer omdat het minimumloon tussen 1 januari 2021 en de komende 1 januari 2024 met 23 procent zal zijn gestegen, weet Boot. En daarmee is het dus geen 'vergeten discussie'. 'Ik ben er uiteindelijk voor dat het minimumloon in Nederland op een hoger niveau ligt, omdat we dat als land kunnen hebben én omdat we een permanent gebrek aan arbeidskrachten hebben', zegt hij. Boot benadrukt dat er al sinds de jaren 90 een schrijnend tekort is, en dat een hoger loongebouw - in tegenstelling tot wat er in de tachtiger jaren gedacht werd - de oplossing kan zijn. Ook nodigt het bedrijven uit om innovatiever te worden en zorgt het voor meer productieve en toegevoegde waarde. 'En daar heb je ook mensen voor nodig die lager opgeleid zijn', duidt hij. (...). 'En de luiheid in de economie blijft als je de suggestie wekt dat alles met lage lonen op te lossen is.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als Nederlandse banken nog langer wachten met aanpassingen van de spaarrentes, ligt een bankrun mogelijk op de loer. Buitenlandse banken, die onder het Europese depositogarantiestelsel vallen, bieden tweemaal hogere rentes en zijn voor de consument in een handomdraai te bereiken. 'Banken moeten zich daarop voorbereiden', zegt macro-econoom Arnoud Boot. Deze week werd bekend dat ING, net als veel andere banken, hoge winsten heeft behaald. Onder meer als gevolg van de gestegen rente en omdat banken achterblijven met het verhogen van de spaarrentes. 'Die winsten van de banken, komen dus linea rechten bij de spaarders vandaan', zegt Boot. Banken zouden daarom op zoek moeten gaan naar wat hun echte toegevoegde waarde is voor de maatschappij is. Als spaarders via sites als raisin.nl hun spaargeld kunnen onderbrengen bij een andere Europese bank met stuk hogere rentes, bestaat de kans dat veel Nederlandse spaarders hun geld naar het buitenland brengen. 'Er is geen enkele reden voor de consument om niet naar raisin te gaan, en dat kan grote gevolgen hebben. Demissionair minister van Financiën Sigrid Kaag heeft al eerder in de Tweede Kamer gezegd dat er alternatieven zijn voor de lage spaarrentes. 'Dan heeft ze het direct over buitenlandse banken en dan ligt een bankrun op de loer. Op de manier verzaken banken in hun zorgplicht, want banken zijn een maatschappelijke instelling, zegt Boot. Volgens Boot is Steven van Rijswijk, ceo van ING, een 'verantwoordelijke man met voldoende verantwoordelijkheidsgevoel die echt niet iemand een poot wil uitdraaien'. Maar hij zal met goede argumenten moeten komen om de klanten te behouden. Want klanten hebben immers geen relatie meer met de bank. 'Mensen hebben alleen nog maar een app op de telefoon. De nieuwe generatie weet niet eens bij welke bank ze zitten. Als banken die relatie niet weten te herstellen, dan hebben ze geen rol meer in de toekomst. 'Want dan is hun winstgevendheid weg. En dus zal de ING-topman, net als zijn collega's, aan de slag moeten, denkt Boot. 'Dat heeft te maken met de dienstverlening aan het mkb en aan het land. Banken zijn cruciaal voor de samenleving maar hun toekomst is onzeker. See omnystudio.com/listener for privacy information.

We lijken in Europa in een periode van economische malaise aanbeland. De economie van de Eurozone kromp op kwartaalbasis met 0,1 procent, in de hele EU werd een groei van 0,1 procent gerapporteerd. Ondertussen lijkt de Amerikaanse economie met een groei van 4,9 procent over het derde kwartaal juist bijzonder hard te gaan. Maar dat cijfer moeten we volgens econoom Edin Mujagic met een flinke korrel zout nemen. 'De Amerikaanse manier van rapporteren vertekent de groei een beetje.' 'Het loopt niet over, de groei vertraagt heel duidelijk', aldus Mujagic over het de zeer magere Europese groeicijfers over het derde kwartaal. Gekeken naar vooruitlopende indicatoren ontstaat het beeld dat de economische situatie er de komende maanden en misschien wel kwartalen ook niet veel beter op zal worden. Toch weet de econoom een klein lichtpuntje te vinden: 'Het maakt de strijd tegen de inflatie wat makkelijker, want dit remt de inflatie straks af.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De rente op spaarrekeningen is zo laag omdat banken het geld van particuliere spaarders niet meer nodig hebben, zegt macro-econoom Edin Mujagic. In plaats van een spaarrekening te openen voor de kinderen, raadt hij aan om op zoek te gaan naar een goed gespreid beleggingsfonds. Tot 2008 was spaargeld heel aantrekkelijk voor banken, zegt Mujagic. 'Het was voor hen een goedkope manier om zich te financieren. Je kon naar de kapitaalmarkt gaan, of aankloppen bij de Europese Centrale Bank. Maar doorgaans lagen die rentes een stuk hoger dan de spaarrente.' Dat is de afgelopen jaren enorm veranderd. 'De ECB heeft de afgelopen jaren heel veel geld bijgedrukt', aldus Mujagic. 'Een groot deel van dat geld is bij commerciële banken terechtgekomen. Die hebben nu op hun rekening bij de ECB 3.700 miljard euro aan overtollige middelen liggen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens toezichthouder Andrea Enria van de Europese Centrale Bank zijn er flinke risico's gebonden aan de fragmentatie van de Europese (interne) markt. Dat zegt hij in een interview met The Financial Times. En zijn boodschap moet zeer ernstig worden genomen, vindt hoogleraar Arnoud Boot. Met fragmentatie doelt Enria op landen die zich met hun standpunten verschuilen achter hun grenzen, en daarmee wordt het huidige politieke klimaat 'uitstekend gekenmerkt' duidt Boot. 'Op Europees niveau is dat buitengewoon vervelend, want het betekent dat een land als Nederland - dat het altijd van de handel of grensoverschrijdende activiteit moet hebben - in moeilijkheden komt.' De boodschap van Enria richt zich echter vooral op het bankenlandschap, omdat banken in Europa vooral nationaal gericht denken. 'Vanuit zijn Italiaanse oogpunt is dat zeker te begrijpen, gezien de hoge staatsschuld die vooral op de balans van Italiaanse banken staat en dat hij mogelijk de volgende gouverneur van de Italiaanse centrale bank wordt', vervolgt Boot. 'Maar het is dus ook te begrijpen dat hij verbaasd is over het gebrek aan grensoverschrijdende activiteiten in Europa.' Nederland Enria heeft daarbij ook Nederland in het vizier genomen. 'Eigenlijk zegt hij dat Nederlanders wel leuk kritiek hebben op het feit dat ze amper rente krijgen op spaargeld, maar dat ze dat te danken hebben aan dichte financiële grenzen', legt Boot uit. (...). Mochten die grenzen op de financiële markten nou wél opengaan, dan zou het volgens Boot betekenen dat er directe investeringen in andere landen mogelijk zijn. 'Via de kapitaalmarkt, of dat een land obligaties kan uitgeven bij beleggers in andere landen', stelt hij. 'Dat betekent échte risicodeling tussen Europese landen, waarbij er directe toegang is tot economische activiteiten in andere landen, in plaats van dat je alles via banken laat lopen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Kees de Kort is terug bij BNR! In zijn nieuwe podcast ' Van Alle Markten Thuis' geeft hij wekelijks zijn ongezouten commentaar samen met oud-collega en BNR beroemdheid Robert de Boeck. Elke vrijdag na de lunch, in je favoriete podcastapp. Over de podcastIn ‘Van Alle Markten Thuis’ delen oud-collega’s macro econoom Kees de Kort en oprichter en directeur van investeringsmaatschappij Antea Robert De Boeck hun inzichten in alle economische aangelegenheden. Met een scherp afgestelde bullshitmeter fileren de Waldorf & Statler van de Nederlandse economie financiële trends en economisch beleid. Gezellig gaat het niet worden, de moeite waard wel. Kees de Kort Jarenlang was macro-econoom Kees de Kort een vaste waarde bij BNR. Tot zijn pensioen genoten tienduizenden podcastluisteraars van zijn dagelijkse column op BNR. Hij studeerde economie aan de Katholieke Universiteit van Tilburg. Hij werkte onder andere bij Staalbankiers, Onderzoeksbureau Financiële Diensten Amsterdam en Barclays. De ‘Beursgoeroe’ van het jaar 2008 is nu terug bij BNR. Hij en zijn ‘Dekortiaanse’ uitspraken staan klaar om met een gezonde dosis realisme de economie van zijn opinie te voorzien. Ook als het niet over de economie gaat trouwens. Robert De BoeckAls vast panellid van ‘Ongevraagd Advies’ in ‘Zaken doen’ is deze geboren Rotterdam geen onbekende bij BNR. De oprichter en directeur van investeringsmaatschappij Antea is begonnen aan de Erasmus universiteit waar hij cum laude zijn studie Economie afrond. Hij werkte net als Kees bij Staal Bankiers en daarvoor bij Nationale Nederlanden. Met een lichte Rotterdamse tongval en in klare taal neemt hij geen blad voor de mond als het om financiele trends of economisch beleid gaat. Of Sparta. Hij schrijft ook een column in Quote.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de Tweede Kamer tot diep in de nacht, tijdens het laatste debat voor het verkiezingsreces, heeft geschoven met miljarden euro's, laat een tijdsbeeld zijn waarbij niemand in de lead is. Volgens macro-econoom Arnoud Boot doen Kamerleden er verstandiger aan om eerst goed onderzoek te doen naar de plannen en die pas daarna in te voeren. Liefst na de verkiezingen. De huidige werkwijze lijkt meer op het op zoveel mogelijke manieren 'pleasen van de kiezer'.Afgelopen nacht maakten de Kamer en het demissionaire kabinet afspraken over onder meer de verlaging van de rente op studieschuld van studenten en de handhaving op de accijnskorting op brandstof. 'Kamerleden zeggen achter de schermen dat dit soort dingen niet op een achternamiddag of middernacht moeten worden geregeld. Maar in de praktijk doen ze precies het tegenovergestelde, aldus de hoogleraar. Maar niet alle kiezers zijn nou eenmaal blij te krijgen, merkt hij op. 'Op het moment dat de ene helft van de Kamer de kiezers aan het tevreden houdt, moet de andere helft van de Kamer dat ook gaan doen. En dan zijn ze die kiezer aan het pleasen met alles wat los en vast zit.' Een verkeerde manier van politiek bedrijven, denkt Boot. Het riekt naar 'een soort cliëntelisme waar elke politieke partij, los van zijn visie op de maatschappij een bepaalde groep mensen probeert te pleasen om daarmee vervolgens beter uit de verkiezingen te komen'. Onacceptabel, zegt Boot. 'Ik weiger te accepteren dat de politiek louter op dagkoersen regeert.' Partijprogramma's, verkiezingen en referenda zijn ervoor om aan te geven waar de prioriteiten liggen en op daarvan worden keuzen gemaakt.fdmg/quoteOp het moment dat de ene helft van de Kamer de kiezers aan het tevreden houdt, moet de andere helft van de Kamer dat ook gaan doenArnoud Boot, macro-econoomDat blijkt ook uit de manier waarop de verlaging van de rente op de studieschuld van studenten wordt bekostigd, namelijk door versobering van de expatregeling. 'Die zaken hebben niets met elkaar te maken en dat is heel erg', denkt Boot. Want Nederland is een 'open samenleving, dat op een fatsoenlijke manier talent uit de hele wereld aantrekt. En daar moeten we naar terug'. Een soortgelijk beeld speelt bij de handhaving op de belastingkorting op brandstoffen. Dat staat haaks op de doelstellingen van het kabinet, namelijk verdere verduurzaming. Door de prijs van benzine en diesel op deze manier laag te houden, wordt de consument uitgenodigd om in de auto te blijven rijden. 'Hiermee houdt je vernieuwingen met betrekking tot de energietransitie tegen. Het gaat dwars tegen de groei van de economie in, die binnen bepaalde grenzen van natuur en milieu moet worden ingericht. En de rekening voor dit al wordt, onterecht, bij het bedrijfsleven gelegd, ziet Boot. 'Bedrijven hebben we heel hard nodig en en dan heb ik het niet puur over werkgelegenheid want Nederland heeft al 25 jaar geen werkloosheid.' Het bedrijfsleven zou juist geprikkeld moeten worden om een bijdrage te leveren aan de maatschappij en de daarbij behorende uitdagen. Daarvoor moeten ze wel het vertrouwen krijgen, in plaats van een dikke rekening. 'Hiermee neemt je het bedrijfsleven niet serieus. Dit is een beleid van drie stappen vooruit en vier stappen achteruit.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het rentebesluit dat de Europese Centrale Bank vandaag naar buiten brengt is ‘één van de minst spannende’ van de afgelopen tijd. Dat zegt hoofd van RaboResearch Menno Middeldorp. ‘De ECB kan nu afwachten en hopen dat de inflatie afneemt, doordat de economie verzwakt.’ Omdat het effect van renteverhoging pas later te merken is, is het ook te verklaren dat de centrale bank nu wil toekijken wat het effect gaat zijn. ‘Daarom moet je ook wachten.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Banken zijn steeds terughoudender geworden met het verlenen van kredieten. Sinds november groeit het aantal verstrekte leningen aan huishoudens en bedrijven amper, ziet ING-econoom Bert Colijn in een onderzoek onder meer dan 150 banken door de Europese Centrale Bank (ECB). 'In de komende kwartalen zien we zwakker investeringen, maar het duidt niet op kredietproblemen.' Colijn ziet met name onzekerheid in Zuid-Europa. 'In Italië en Spanje zie je dit het meest terug. Banken zien de risico's toenemen en worden daardoor voorzichtiger met het uitgeven van leningen.' Tegelijkertijd loopt ook de vraag naar leningen terug, ziet de econoom. 'Dat zie je door heel Europa heen. Bedrijven geven aan dat er minder wordt geleend, omdat ze minder redenen zien om te investeren. Maar ook de hogere rente heeft impact. Dat laatste is ook heel erg belangrijk voor de ECB', verwijst Colijn naar het rentebesluit van donderdag. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het aantal belangrijke innovaties bij Nederlandse bedrijven al drie jaar een dalende lijn laat zien is vrij schokkend nieuws, zegt econoom Heleen Mees. Hoge energiekosten, krapte op de arbeidsmarkt of grondstoftekorten zouden juist moeten leiden tot een hogere productiviteit. 'En hoe doe je dat? Door te innoveren.' Contra-intuïtief, noemt Mees het daarom ook, de keuze om juist nu minder te gaan investeren in innovatie. Al snapt ze ergens wel de fundamentele onzekerheid bij bedrijven door de coronapandemie, de Russische invasie in Oekraïne en nu ook nog eens de oorlog in Israël. 'Daar komt nog eens bij dat de rente is gestegen.' Het recept is eigenlijk zo simpel, zegt Mees: door te verduurzamen kun je juist die energieprijzen omlaag krijgen. 'Het is goed dat de Nederlandse Innovatie Monitor hier even goed zijn licht op laat schijnen. Na de verkiezingen kan het kabinet kijken of het bedrijven toch niet op bepaalde manieren een zetje in de rug wil geven om die innovaties toch te doen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens het eerste Global Tax Evasion Report van de EU Tax Observatory blijkt dat belastingontduiking wereldwijd met factor drie is afgenomen, maar ook dat Nederland nog altijd op plek 1 staat als het gaat om belastingparadijzen. En zo gek is dat niet, vindt hoogleraar Arnoud Boot. Het heeft namelijk alles te maken mét dat verleden als belastingparadijs, stelt hij. 'De belastingtraditie uit zich in allerlei regelingen, waardoor bedrijven Nederland blijven gebruiken op een bepaalde manier.' In totaal gaat het om een bedrag van zo'n 180 miljard euro dat via Nederland wordt gesluisd. En in zekere zin is dat goed nieuws volgens Boot. Het betekent namelijk dat het stukken duidelijker is waar het vermogen in de wereld precies is. 'Het wordt dus gerapporteerd - waar er in eerste instantie 100 miljard onvindbaar was, is er bij wijze van spreken nu nog 35 miljard onvindbaar. Oftewel: er is progressie.' Winstbelasting Maar er is een keerzijde aan die medaille - en dan voornamelijk voor het buitenland. De winstbelasting die over een groot deel van het door Nederland stromende kapitaal wordt geheven, wordt betaald aan Nederland. 'En daarmee worden andere landen hun belastinginkomsten ontnomen', duidt hij. 'En dat is voordelig voor ons, want hoe laag ons belastingpercentage is, en het levert ons inkomsten op.' See omnystudio.com/listener for privacy information.