Macro met Boot en Mujagić | BNR

Volgens econoom Arnoud Boot is met de afwikkeling van de woekerpolissen het ‘grootste financiële schandaal uit de recente geschiedenis’ opgelost. Grote woorden die hij zelf niet ziet als dergelijk. ‘We praten uiteindelijk over tientallen miljarden euro’s aan schade.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel het inflatiecijfer van het CBS vandaag volop in de belangstelling staat, is de stand van de conjunctuurklok minstens even veelzeggend, stelt macro-econoom Edin Mujagic. De conjunctuurklok weergeeft met 13 indicatoren de hoe de economische vlag erbij hangt. ‘Als je daarnaar kijkt moet je concluderen dat de vlag er behoorlijk slapjes bijhangt.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Amerikaanse huishoudens hebben tijdens de koopjesdagen Black Friday en Cyber Monday een recordbedrag gespendeerd. Macro-econoom Edin Mujagic noemt het indrukwekkend dat er in totaal in de Verenigde Staten 38 miljard dollar werd uitgegeven in één weekend. Dat Amerikaanse huishoudens tijdens de kortingsparade diep in de buidel hebben getast, geeft Mujagic een goed gevoel. ‘Daardoor acht ik de kans groter dat we de befaamde zachte landing in Amerika mee gaan maken.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

President Christine Lagarde van de Europese Centrale Bank heeft in het Europees Parlement haar nieuwe zienswijze op het opkopen van obligaties gedeeld, tot ongenoegen van macro-econoom Edin Mujagic. 'Het is niet te rijmen met de strijd die je tegen inflatie voert.' Ik ben macro-econoom, dus ik lees heel erg veel. Zo neem ik regelmatig een duik in de spelonken van de meest vage centrale banken ter wereld. Maar als ik op een rijtje zet wat ik de laatste tijd heb meegekregen op macro-economisch gebied, krijg ik heel sterk het gevoel alsof ik in een aflevering van Jiskefet zit. En hoewel men er graag naar keek, is de situatie echter wat minder leuk. Is het beleid van Lagarde dan zo absurdistisch? Het is in ieder geval een goed voorbeeld. Ze heeft in het Europees Parlement onder andere gezegd dat 'het bestuur van de ECB mogelijkerwijs in de toekomst gaat praten om het opkopen van staatsobligaties eerder te beëindigen dan eind 2024'. Die woorden sloegen wat mij betreft nergens op: mogelijkerwijs, in de toekomst, praten... De ECB koopt nog steeds voor bijna 180 à 190 miljard euro per jaar aan obligaties op, en dat is simpelweg niet te rijmen met de strijd die tegen inflatie gevoerd wordt. In plaats daarvan zou de ECB juist zo snel mogelijk moeten stoppen met het opkopen van die obligaties, en niet 'misschien in de toekomst erover gaan praten' of het misschien wat vervroegd kan worden.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een belastingstelsel moet redelijk en rechtvaardig zijn, stelt hoogleraar Arnoud Boot. Dat is volgens hem niet het geval met het huidige systeem. 'Heb je geld op een bankrekening staan, betaal je 0,7 procent belasting. Hou je het geld op eender welke andere manier bij, betaal je meer dan 2 procent.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het huidige demissionaire kabinet heeft allerlei fondsen gecreëerd op een moment dat geld lenen bijna gratis was en dat Nederland bij beleggers veel financieel vertrouwen had, stelt macro-econoom Arnoud Boot. Daardoor kan een nieuwe regering onverantwoord financieel beleid voeren en pas jaren later het deksel op de neus krijgen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Edin Mujagic ziet dat er een ‘nieuw strijdtoneel’ ontstaat tussen ‘centrale bankiers en de financiële markten’. Die conclusie trekt hij op basis van uitspraken van centrale bankiers, waaruit blijkt dat er op korte termijn geen verlaging van de rente, maar ook geen verhoging verwacht kan worden. ‘De markten verwachten dat de rente vanaf volgende zomer weer verlaagd wordt.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Consumenten waren in november iets minder somber gestemd dan een maand eerder. Het consumentenvertrouwen kwam in november uit op min 33, ten opzichte van min 38 in oktober, blijkt uit cijfers van het CBS. Macro-econoom Edin Mujagic stelt op basis daarvan dat het voorzichtig weer de goede kant op gaat met het consumentenvertrouwen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De nieuwe president van Argentinië, Javier Milei, moet de economie van het Zuid-Amerikaanse land uit het slop trekken. Om dat te bereiken heeft hij radicale plannen en wil hij, letterlijk, met een kettingzaag door het huidige beleid. Volgens macro-econoom Edin Mujagic gaat het hele pakket aan maatregelen heel erg ver zal het heel veel mensen raken. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is weer verkiezingstijd dus de politieke partijen hebben de aanval geopend op de toeslagen. In ieder programma zijn er wel stelselhervormingen te vinden, en er zijn zelfs partijen die er vanaf willen. Tot genoegen van hoogleraar Arnoud Boot, al heeft dat wel consequenties. 'Het is naar mijn zin, maar het betekent nogal wat voor het komende regeerakkoord.' Oh ja? Wat dan? Nou, er wordt in dit hele verkiezingscircus telkens gesproken over toeslagen, maar dat was bij de vorige verkiezingen ook al het geval. Toen gebeurde er helemaal niets. En precies dat dreigt nu ook te gebeuren. De kiezer moet zich - nu we zo dicht tegen de verkiezingen aan zitten - realiseren dat het hele belastingstelsel en het toeslagencircus wat er omheen zit zich leent voor gelegenheidspolitiek en dagelijkse ruzie. Mits we het fundament niet goed krijgen. Het regeerakkoord moet derhalve uitstippelen hoe we het belastingstelsel de komende jaren fundamenteel gaan aanpassen, waardoor het toeslagencircus - wat permanente onrust geeft - wordt aangepakt.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie in de eurozone is onder de 3 procent gedaald en daar zal met name de Europese Centrale Bank blij mee zijn. Het enige minpunt aan de 2,9 procent inflatie is volgens macro-econoom Edin Mujagic dat de daling louter wordt veroorzaakt door dalende energieprijzen. De rest wordt behoorlijk veel duurder. De inflatie zou in 2024 minder hard moeten gaan dalen, maar die daling zou dan wel op een breder front zichtbaar moeten worden. En niet bij energie alleen. De ECB wil dat de inflatie in 2025 naar 2 procent is gedaald. Maar dat is nog twee jaar falend beleid volhouden. Er zal ander beleid nodig zijn. Op basis van de nieuwe cijfers, zal er alleen niet snel een andere aanpak volgen. Deze daling is ook voor een groot deel ingecalculeerd, maar alles begint met een eerste stap. En laten we hopen dat dit die eerste stap is. Een eerste stap lijkt ook de wethouder in de gemeente Almere te hebben gezet als het gaat om stroomnetcapaciteit. Die zegt geschokt en verrast te zijn door het feit dat die capaciteit op is. Hoe kun je daar verrast door zijn? Je weet de stroomcapaciteit en je weet grosso modo ook hoeveel aansluitingen er komen per jaar. Dit heeft niks met voorspellingen doen maar projecties doortrekken. Dit had geen verrassing hoeven te zijn, we zien dit al heel lang aankomen. Net zoals dat centrale bankiers niet verrast hadden moeten zijn toen de inflatie uit de hand liep. Ze hebben vijftien jaar lang hemel en aarde bewogen om de inflatie juist aan te jagen. Dan moet je niet verrast zijn wanneer dat een keer lukt. Datzelfde geldt voor arbeidstekorten door vergrijzing, we wisten vijftien jaar geleden ook al dat dat er aan zat te komen. En waarom konden minder mensen een medische studie doen, toen bekend werd dat er chronische arbeidstekorten zouden optreden in de zorg? Hierdoor mogen wij ons niet laten verrassen. En als dat wel gebeurt, dan heb je de gevaren niet zien aankomen, of niet hebben willen zien aankomen, waardoor je niet hebt kunnen anticiperen. In de gemeente Almere wordt nu gezegd dat met een beetje geluk er in 2029 weer ruimte is om huizen aan te sluiten op het netwerk. Terwijl de gemeente Almere een van de snelst groeiende gemeentes van Nederland is. Zowel het Rijk als de gemeente wil dat er meer gebouwd wordt. Maar voor een betere ontsluiting zou de metro vanuit Amsterdam doorgetrokken moeten worden. Er gebeurt alleen al vijftien jaar helemaal niks. Misschien ziet men het probleem wel, maar is men niet in staat om er naar te handelen. We hebben dat vaker gezien, zoals bij de Zuiderzee-spoorlijn. Dat idee dateert uit de jaren 80 en er ligt nog steeds niks. Een stuk voortvarender zijn de Chinezen op dit gebied. In 2002 was er geen hogesnelheidsspoorlijn in China, nu reis je in negen uur van Hongkong naar Beijing. Elke provinciale hoofdstad is nu aangesloten op het hsl-netwerk. Dat niemand een bezwaar heeft kunnen maken over het traject, is ook niet goed. Maar ruim dertig jaar over praten en nog steeds geen spoorlijn hebben is dat ook niet. Er is ergens een optimum. Als het voortdurend indienen van bezwaren en protesten ertoe dat er uiteindelijk geen spoorlijn wordt aangelegd, dan ben je te ver doorgeschoten. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Om de hoge inflatie écht aan te pakken, zouden centrale banken de rente opnieuw moeten verhogen. Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Een hoge inflatie is echt heel slecht. Niet alleen voor de economie maar ook voor de samenleving.' Als voorbeeld van de mogelijke schade van een, zeer, hoge inflatie, gaat Mujagic honderd jaar terug in de tijd. Toen Duitsland te maken had met een hyperinflatie, 'van een twee met dertien nullen. De Duitse Mark was in die tijd minder waard dan het papier waarop het was gedrukt. Je kon er helemaal niks mee.' Een dusdanige hyperinflatie zorgt voor vernietiging van niet alleen een economie, maar ook de hele maatschappij. 'Mensen waren zeer ontevreden, en dat heeft ertoe geleid dat ene Adolf Hitler aan de macht kwam', zegt Mujagic. 'We weten allemaal waar dat vervolgens toe heeft geleid.' Dat Nederland, en ook de Eurozone, nog niet eens in de buurt is van zo'n hyperinflatie, betekent volgens Mujagic niet dat we dat verleden moeten negeren. 'Het leert ons dat een hoge inflatie daadkrachtig en meedogenloos moet worden aangepakt.' De economische pijn op korte termijn is geen argument om dat niet te doen, geeft hij aan. 'Niet ingrepen betekent heviger pijn over een langere tijd.' Lees ook | Zorgwekkend nieuws VS: 'Triple A-status in gevaar' En dan gaat het niet alleen over economische pijn. 'Denk ook aan de cohesie in de samenleving. Een sterke middenklasse zorgt voor stabiliteit. Een hoge inflatie zorgt ervoor dat de lijm die de samenleving bij elkaar houdt, gaat loslaten.' De situatie in Duitsland honderd jaar geleden is daar een voorbeeld van. Een recenter voorbeeld heeft Mujagic zelf meegemaakt, in het voormalige Joegoslavië waar hij is opgegroeid. 'Daarom waarschuw ik al tien, vijftien, jaar voor het beleid van centrale banken. Ik heb niet het idee dat iedereen beseft dat een hoge inflatie echt heel slecht is.' Dat die lijm van de middenklasse nu ook al begint los te laten, is te zien in de Verenigde Staten en ook in Europese landen. 'Er ontstaat populisme, landen willen minder samenwerken met andere landen. Dat komt voort uit mensen die ontevreden zijn en uiteindelijk ook hun stem mogen uitbrengen tijdens verkiezingen.' Lees ook | Russische roebel op weg naar hoogste niveau in maanden Geduld is een schone zaak De daling van het inflatiecijfer is een goed teken. 'Maar de oorlog is nog niet gewonnen. Die fout mogen we niet maken', waarschuwt Mujagic. Geduld is een schone zaak, maar dat de meeste centrale bankiers de huidige rente zo lang mogelijk op dit niveau te willen houden om in 2025 op het gewenste niveau van 2 procent uit te komen, is volgens hem een teken van falend beleid. 'Daarmee zeggen ze eigenlijk dat ze de komende jaren zullen blijven falen in de aanpak van de hoge inflatie.' En dus moet de rente omhoog, ondanks de pijn die dat op korte termijn zal doen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het inflatiecijfers van de Verenigde Staten van 3,2 procent kan econoom Edin Mujagic wel bekoren. 'Het is voor het eerst in vier maanden dat er weer goed nieuws komt van dat front, want de inflatie zakt weer.' En dat is zeker met het zicht op het rentebesluit van de Federal Reserve goed nieuws. 'Op de financiële markten zag je dat men direct een beetje ging feestvieren, want de kans dat de Fed de rente in december verhoogt is met dit cijfer wat kleiner geworden.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De recessie in Nederland houdt aan. Voor het derde kwartaal op rij is er namelijk sprake van een economische krimp, dit keer met een percentage van 0,2 procent. Daarmee komt het CBS toch terug op hun eerdere raming, aldus macro-econoom Edin Mujagic. 'Voor de eerste twee kwartalen wisten we al dat er een minnetje voor het cijfer zou komen te staan, maar het CBS zegt nu bij nader inzien dat het cijfer áchter de komma toch iets groter is dan voorheen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen draaien de campagnes vooral over termen als 'bestaanszekerheid', en vragen als 'waar moet alles van betaald worden', maar over de Nederlandse pensioenpot à meer dan 1.500 miljard gaat het amper. Onbegrijpelijk, noemt hoogleraar Arnoud Boot dat. Hij snapt de strategie van politieke partijen om woorden als 'bestaanszekerheid' te gebruiken om jonge(re) mensen aan te spreken, omdat pensioen vaak over ouderen gaan. 'Maar tegelijkertijd zie je in alle debatten dat er geen makkelijke oplossingen zijn voor de bestaande partijen', duidt Boot. 'En dat heeft niets met de partijen te maken. Uiteindelijk zullen mensen voor zichzelf oplossingen moeten verzinnen.' Derhalve vindt hij dat Nederlandse burgers niet moeten verwachten dat de overheid álles kan oplossen, ondanks dat dat de situatie is 'waar Nederland nu in zit'. Aan de andere kant ligt het pensioenstelsel juist in handen van die overheid. 'Daar kunnen politici dus wél iets mee doen', vervolgt hij. 'Ze hebben er niet voor niets ook ongelooflijk lang over gediscussieerd.' 'Raakt van alles' En dat er goed wordt omgesprongen met de pensioengelden, is van groots belang aldus Boot. 'Het is niet puur de 1.500 miljard euro, maar het raakt van alles', zegt hij. 'Je zult me overigens ook niet horen zeggen dat dat bedrag op een andere manier geïnvesteerd moet worden, maar als je naar arbeidsmarkt kijkt - waar het pensioenstelsel mee te maken heeft - zul je toch een paar dingen opmerken.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘Duitsland werkt tegen Europees beleid in’Auteur: Jorn Lucas De Duitse overheid komt haar industrie tegemoet met een groot pakket om die industrie te ondersteunen. Zo wordt de belasting op elektriciteit verlaagd en worden maatregelen getroffen om de kosten van CO2-emissierechten te compenseren. Veel Duitse bedrijven in de verwerkende industrie kunnen dit goed gebruiken, maar het kan tot scheven gezichten leiden in Europa, oordeelt Menno Middeldorp, hoofd research bij de Rabobank. Met de steunmaatregelen worden volgens Middeldorp bedrijven aan beide kanten van het spectrum bediend. Bij het maken van elektriciteit wordt CO2 uitgestoten, als daarbij gebruik wordt gemaakt van fossiele brandstoffen. En als een bedrijf gas gebruikt om een heel hoog energieniveau te bereiken, dan stoot dat bedrijf ook CO2 uit. ‘Beide vormen worden nu langer en meer gecompenseerd.’ Lees ook | ‘Britse economie loopt redelijk in de pas met Europa’ De Duitse overheid komt de industrie tegemoet met een groot pakket om die industrie te ondersteunen. Zo wordt de belasting op elektriciteit verlaagd en worden maatregelen om de kosten van CO2-emissierechten te compenseren. Veel Duitse bedrijven in de verwerkende industrie kunnen dit goed gebruiken, maar dit kan tot scheven gezichten leiden in Europa, oordeelt Menno Middeldorp, hoofd research bij de Rabobank. Bron: UnsplashPleisters plakken Volgens Middeldorp is de verwerkende industrie enerzijds van groot belang voor de Duitse economie, maar tegelijkertijd ook zeer gevoelig voor de gevolgen van hoge energieprijzen en een in recessie verkerende economie. Vanuit een Duits economisch perspectief is de maatregel derhalve te verdedigen, maar het is geen structurele oplossing. ‘Dit is meer een pleister plakken', om ervoor te zorgen dat andere delen van de industrie niet worden geraakt. 'Hoge energieprijzen moedigen die structurele oplossingen dan wel weer aan. Als overheid moet je er wel voor zorgen dat de transitie goed op gang komt. Middeldorp denkt dat er een onderscheid moet worden gemaakt tussen elektriciteit en het gebruik van fossiele brandstoffen. ‘Dit zal je terugzien in de relatie tussen Noord- en Zuid-Europa’ Menno Middeldorp, RabobankOndermijning De vraag is daarnaast of Duitsland hiermee Europees beleid, zoals het emissie­handels­systeem, ondermijnt. Deze tijdelijke maatregel kost veel geld, lasten die Duitsland kan dragen. Voor landen als Italië ligt dat anders. 'Voor landen met een goede begrotingspositie is dit goed te doen, maar ze werken hier wel tegen Europees beleid in. En dit zal je terugzien in de relatie tussen Noord- en Zuid-Europa.’ Omdat Duitsland sterk afhankelijk is van de industrie, kunnen economische klappen voelbaar zijn in de industriële basis van Europa, meent Middeldorp.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bedrijven kiezen er steeds vaker voor om hun productie te verplaatsen naar landen die ze vertrouwen of naar gebieden dichter bij huis, om op die manier strategische autonomie te bereiken. Maar dat kost geld, waarschuwt macro-econoom Edin Mujagic. 'Bovendien gaat het ten koste van de werkgelegenheid.' Dat bedrijven bezig zijn met een verandering blijkt uit een ondervraging van de Europese Centrale Bank (ECB). Voorheen waren bedrijven vooral bezig met offshoring: het verplaatsen van een heel groot deel van de producties naar lagelonenlanden. Nu merkt Mujagic dat bedrijven de focus hebben verplaatst naar friendshoring: het verplaatsen van productie naar bevriende landen, en nearshoring: de productie dichter bij de uiteindelijke afzetmarkt brengen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De EU haalt Mario Draghi, voormalig voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB) en oud-premier van Italië, naar Brussel om een rapport te schrijven over hoe de Europese economie verbeterd kan worden. Maar macro-econoom Edin Mujagic heeft weinig vertrouwen in de uitkomst ervan. Mujagic zegt geen nieuw rapport nodig te hebben om te weten wat er aan de hand is. 'Als je gewoon kijkt naar de 27 landen, elk met hun eigen economische geschiedenis, dan weet je genoeg', zegt hij. 'Je hebt een aantal zwakke landen: denk aan Italië, Griekenland en Spanje. En een aantal sterke landen, zoals Duitsland, Oostenrijk en ook Nederland. Het enige wat je moet doen is kijken waarom de zwakke landen zwak zijn en de sterke landen sterk.' Volgens de econoom zijn daar duidelijke patronen te herkennen. 'De zwakke landen hebben lange tijd hoge inflatie gekend, hoge begrotingstekorten gehad en hadden zwakke munten voordat de euro werd ingevoerd', zegt hij. Bij de zogenaamde sterke landen ziet de econoom juist het tegenovergestelde.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat partijen in hun verkiezingscampagnes nadruk leggen op het verhogen van het minimumloon, slaat als een tang op een varken. Dat vindt hoogleraar Arnoud Boot. 'Het is een heel erg rare discussie.' Temeer omdat het minimumloon tussen 1 januari 2021 en de komende 1 januari 2024 met 23 procent zal zijn gestegen, weet Boot. En daarmee is het dus geen 'vergeten discussie'. 'Ik ben er uiteindelijk voor dat het minimumloon in Nederland op een hoger niveau ligt, omdat we dat als land kunnen hebben én omdat we een permanent gebrek aan arbeidskrachten hebben', zegt hij. Boot benadrukt dat er al sinds de jaren 90 een schrijnend tekort is, en dat een hoger loongebouw - in tegenstelling tot wat er in de tachtiger jaren gedacht werd - de oplossing kan zijn. Ook nodigt het bedrijven uit om innovatiever te worden en zorgt het voor meer productieve en toegevoegde waarde. 'En daar heb je ook mensen voor nodig die lager opgeleid zijn', duidt hij. (...). 'En de luiheid in de economie blijft als je de suggestie wekt dat alles met lage lonen op te lossen is.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als Nederlandse banken nog langer wachten met aanpassingen van de spaarrentes, ligt een bankrun mogelijk op de loer. Buitenlandse banken, die onder het Europese depositogarantiestelsel vallen, bieden tweemaal hogere rentes en zijn voor de consument in een handomdraai te bereiken. 'Banken moeten zich daarop voorbereiden', zegt macro-econoom Arnoud Boot. Deze week werd bekend dat ING, net als veel andere banken, hoge winsten heeft behaald. Onder meer als gevolg van de gestegen rente en omdat banken achterblijven met het verhogen van de spaarrentes. 'Die winsten van de banken, komen dus linea rechten bij de spaarders vandaan', zegt Boot. Banken zouden daarom op zoek moeten gaan naar wat hun echte toegevoegde waarde is voor de maatschappij is. Als spaarders via sites als raisin.nl hun spaargeld kunnen onderbrengen bij een andere Europese bank met stuk hogere rentes, bestaat de kans dat veel Nederlandse spaarders hun geld naar het buitenland brengen. 'Er is geen enkele reden voor de consument om niet naar raisin te gaan, en dat kan grote gevolgen hebben. Demissionair minister van Financiën Sigrid Kaag heeft al eerder in de Tweede Kamer gezegd dat er alternatieven zijn voor de lage spaarrentes. 'Dan heeft ze het direct over buitenlandse banken en dan ligt een bankrun op de loer. Op de manier verzaken banken in hun zorgplicht, want banken zijn een maatschappelijke instelling, zegt Boot. Volgens Boot is Steven van Rijswijk, ceo van ING, een 'verantwoordelijke man met voldoende verantwoordelijkheidsgevoel die echt niet iemand een poot wil uitdraaien'. Maar hij zal met goede argumenten moeten komen om de klanten te behouden. Want klanten hebben immers geen relatie meer met de bank. 'Mensen hebben alleen nog maar een app op de telefoon. De nieuwe generatie weet niet eens bij welke bank ze zitten. Als banken die relatie niet weten te herstellen, dan hebben ze geen rol meer in de toekomst. 'Want dan is hun winstgevendheid weg. En dus zal de ING-topman, net als zijn collega's, aan de slag moeten, denkt Boot. 'Dat heeft te maken met de dienstverlening aan het mkb en aan het land. Banken zijn cruciaal voor de samenleving maar hun toekomst is onzeker. See omnystudio.com/listener for privacy information.

We lijken in Europa in een periode van economische malaise aanbeland. De economie van de Eurozone kromp op kwartaalbasis met 0,1 procent, in de hele EU werd een groei van 0,1 procent gerapporteerd. Ondertussen lijkt de Amerikaanse economie met een groei van 4,9 procent over het derde kwartaal juist bijzonder hard te gaan. Maar dat cijfer moeten we volgens econoom Edin Mujagic met een flinke korrel zout nemen. 'De Amerikaanse manier van rapporteren vertekent de groei een beetje.' 'Het loopt niet over, de groei vertraagt heel duidelijk', aldus Mujagic over het de zeer magere Europese groeicijfers over het derde kwartaal. Gekeken naar vooruitlopende indicatoren ontstaat het beeld dat de economische situatie er de komende maanden en misschien wel kwartalen ook niet veel beter op zal worden. Toch weet de econoom een klein lichtpuntje te vinden: 'Het maakt de strijd tegen de inflatie wat makkelijker, want dit remt de inflatie straks af.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De rente op spaarrekeningen is zo laag omdat banken het geld van particuliere spaarders niet meer nodig hebben, zegt macro-econoom Edin Mujagic. In plaats van een spaarrekening te openen voor de kinderen, raadt hij aan om op zoek te gaan naar een goed gespreid beleggingsfonds. Tot 2008 was spaargeld heel aantrekkelijk voor banken, zegt Mujagic. 'Het was voor hen een goedkope manier om zich te financieren. Je kon naar de kapitaalmarkt gaan, of aankloppen bij de Europese Centrale Bank. Maar doorgaans lagen die rentes een stuk hoger dan de spaarrente.' Dat is de afgelopen jaren enorm veranderd. 'De ECB heeft de afgelopen jaren heel veel geld bijgedrukt', aldus Mujagic. 'Een groot deel van dat geld is bij commerciële banken terechtgekomen. Die hebben nu op hun rekening bij de ECB 3.700 miljard euro aan overtollige middelen liggen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens toezichthouder Andrea Enria van de Europese Centrale Bank zijn er flinke risico's gebonden aan de fragmentatie van de Europese (interne) markt. Dat zegt hij in een interview met The Financial Times. En zijn boodschap moet zeer ernstig worden genomen, vindt hoogleraar Arnoud Boot. Met fragmentatie doelt Enria op landen die zich met hun standpunten verschuilen achter hun grenzen, en daarmee wordt het huidige politieke klimaat 'uitstekend gekenmerkt' duidt Boot. 'Op Europees niveau is dat buitengewoon vervelend, want het betekent dat een land als Nederland - dat het altijd van de handel of grensoverschrijdende activiteit moet hebben - in moeilijkheden komt.' De boodschap van Enria richt zich echter vooral op het bankenlandschap, omdat banken in Europa vooral nationaal gericht denken. 'Vanuit zijn Italiaanse oogpunt is dat zeker te begrijpen, gezien de hoge staatsschuld die vooral op de balans van Italiaanse banken staat en dat hij mogelijk de volgende gouverneur van de Italiaanse centrale bank wordt', vervolgt Boot. 'Maar het is dus ook te begrijpen dat hij verbaasd is over het gebrek aan grensoverschrijdende activiteiten in Europa.' Nederland Enria heeft daarbij ook Nederland in het vizier genomen. 'Eigenlijk zegt hij dat Nederlanders wel leuk kritiek hebben op het feit dat ze amper rente krijgen op spaargeld, maar dat ze dat te danken hebben aan dichte financiële grenzen', legt Boot uit. (...). Mochten die grenzen op de financiële markten nou wél opengaan, dan zou het volgens Boot betekenen dat er directe investeringen in andere landen mogelijk zijn. 'Via de kapitaalmarkt, of dat een land obligaties kan uitgeven bij beleggers in andere landen', stelt hij. 'Dat betekent échte risicodeling tussen Europese landen, waarbij er directe toegang is tot economische activiteiten in andere landen, in plaats van dat je alles via banken laat lopen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Kees de Kort is terug bij BNR! In zijn nieuwe podcast ' Van Alle Markten Thuis' geeft hij wekelijks zijn ongezouten commentaar samen met oud-collega en BNR beroemdheid Robert de Boeck. Elke vrijdag na de lunch, in je favoriete podcastapp. Over de podcastIn ‘Van Alle Markten Thuis’ delen oud-collega’s macro econoom Kees de Kort en oprichter en directeur van investeringsmaatschappij Antea Robert De Boeck hun inzichten in alle economische aangelegenheden. Met een scherp afgestelde bullshitmeter fileren de Waldorf & Statler van de Nederlandse economie financiële trends en economisch beleid. Gezellig gaat het niet worden, de moeite waard wel. Kees de Kort Jarenlang was macro-econoom Kees de Kort een vaste waarde bij BNR. Tot zijn pensioen genoten tienduizenden podcastluisteraars van zijn dagelijkse column op BNR. Hij studeerde economie aan de Katholieke Universiteit van Tilburg. Hij werkte onder andere bij Staalbankiers, Onderzoeksbureau Financiële Diensten Amsterdam en Barclays. De ‘Beursgoeroe’ van het jaar 2008 is nu terug bij BNR. Hij en zijn ‘Dekortiaanse’ uitspraken staan klaar om met een gezonde dosis realisme de economie van zijn opinie te voorzien. Ook als het niet over de economie gaat trouwens. Robert De BoeckAls vast panellid van ‘Ongevraagd Advies’ in ‘Zaken doen’ is deze geboren Rotterdam geen onbekende bij BNR. De oprichter en directeur van investeringsmaatschappij Antea is begonnen aan de Erasmus universiteit waar hij cum laude zijn studie Economie afrond. Hij werkte net als Kees bij Staal Bankiers en daarvoor bij Nationale Nederlanden. Met een lichte Rotterdamse tongval en in klare taal neemt hij geen blad voor de mond als het om financiele trends of economisch beleid gaat. Of Sparta. Hij schrijft ook een column in Quote.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de Tweede Kamer tot diep in de nacht, tijdens het laatste debat voor het verkiezingsreces, heeft geschoven met miljarden euro's, laat een tijdsbeeld zijn waarbij niemand in de lead is. Volgens macro-econoom Arnoud Boot doen Kamerleden er verstandiger aan om eerst goed onderzoek te doen naar de plannen en die pas daarna in te voeren. Liefst na de verkiezingen. De huidige werkwijze lijkt meer op het op zoveel mogelijke manieren 'pleasen van de kiezer'.Afgelopen nacht maakten de Kamer en het demissionaire kabinet afspraken over onder meer de verlaging van de rente op studieschuld van studenten en de handhaving op de accijnskorting op brandstof. 'Kamerleden zeggen achter de schermen dat dit soort dingen niet op een achternamiddag of middernacht moeten worden geregeld. Maar in de praktijk doen ze precies het tegenovergestelde, aldus de hoogleraar. Maar niet alle kiezers zijn nou eenmaal blij te krijgen, merkt hij op. 'Op het moment dat de ene helft van de Kamer de kiezers aan het tevreden houdt, moet de andere helft van de Kamer dat ook gaan doen. En dan zijn ze die kiezer aan het pleasen met alles wat los en vast zit.' Een verkeerde manier van politiek bedrijven, denkt Boot. Het riekt naar 'een soort cliëntelisme waar elke politieke partij, los van zijn visie op de maatschappij een bepaalde groep mensen probeert te pleasen om daarmee vervolgens beter uit de verkiezingen te komen'. Onacceptabel, zegt Boot. 'Ik weiger te accepteren dat de politiek louter op dagkoersen regeert.' Partijprogramma's, verkiezingen en referenda zijn ervoor om aan te geven waar de prioriteiten liggen en op daarvan worden keuzen gemaakt.fdmg/quoteOp het moment dat de ene helft van de Kamer de kiezers aan het tevreden houdt, moet de andere helft van de Kamer dat ook gaan doenArnoud Boot, macro-econoomDat blijkt ook uit de manier waarop de verlaging van de rente op de studieschuld van studenten wordt bekostigd, namelijk door versobering van de expatregeling. 'Die zaken hebben niets met elkaar te maken en dat is heel erg', denkt Boot. Want Nederland is een 'open samenleving, dat op een fatsoenlijke manier talent uit de hele wereld aantrekt. En daar moeten we naar terug'. Een soortgelijk beeld speelt bij de handhaving op de belastingkorting op brandstoffen. Dat staat haaks op de doelstellingen van het kabinet, namelijk verdere verduurzaming. Door de prijs van benzine en diesel op deze manier laag te houden, wordt de consument uitgenodigd om in de auto te blijven rijden. 'Hiermee houdt je vernieuwingen met betrekking tot de energietransitie tegen. Het gaat dwars tegen de groei van de economie in, die binnen bepaalde grenzen van natuur en milieu moet worden ingericht. En de rekening voor dit al wordt, onterecht, bij het bedrijfsleven gelegd, ziet Boot. 'Bedrijven hebben we heel hard nodig en en dan heb ik het niet puur over werkgelegenheid want Nederland heeft al 25 jaar geen werkloosheid.' Het bedrijfsleven zou juist geprikkeld moeten worden om een bijdrage te leveren aan de maatschappij en de daarbij behorende uitdagen. Daarvoor moeten ze wel het vertrouwen krijgen, in plaats van een dikke rekening. 'Hiermee neemt je het bedrijfsleven niet serieus. Dit is een beleid van drie stappen vooruit en vier stappen achteruit.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het rentebesluit dat de Europese Centrale Bank vandaag naar buiten brengt is ‘één van de minst spannende’ van de afgelopen tijd. Dat zegt hoofd van RaboResearch Menno Middeldorp. ‘De ECB kan nu afwachten en hopen dat de inflatie afneemt, doordat de economie verzwakt.’ Omdat het effect van renteverhoging pas later te merken is, is het ook te verklaren dat de centrale bank nu wil toekijken wat het effect gaat zijn. ‘Daarom moet je ook wachten.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Banken zijn steeds terughoudender geworden met het verlenen van kredieten. Sinds november groeit het aantal verstrekte leningen aan huishoudens en bedrijven amper, ziet ING-econoom Bert Colijn in een onderzoek onder meer dan 150 banken door de Europese Centrale Bank (ECB). 'In de komende kwartalen zien we zwakker investeringen, maar het duidt niet op kredietproblemen.' Colijn ziet met name onzekerheid in Zuid-Europa. 'In Italië en Spanje zie je dit het meest terug. Banken zien de risico's toenemen en worden daardoor voorzichtiger met het uitgeven van leningen.' Tegelijkertijd loopt ook de vraag naar leningen terug, ziet de econoom. 'Dat zie je door heel Europa heen. Bedrijven geven aan dat er minder wordt geleend, omdat ze minder redenen zien om te investeren. Maar ook de hogere rente heeft impact. Dat laatste is ook heel erg belangrijk voor de ECB', verwijst Colijn naar het rentebesluit van donderdag. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het aantal belangrijke innovaties bij Nederlandse bedrijven al drie jaar een dalende lijn laat zien is vrij schokkend nieuws, zegt econoom Heleen Mees. Hoge energiekosten, krapte op de arbeidsmarkt of grondstoftekorten zouden juist moeten leiden tot een hogere productiviteit. 'En hoe doe je dat? Door te innoveren.' Contra-intuïtief, noemt Mees het daarom ook, de keuze om juist nu minder te gaan investeren in innovatie. Al snapt ze ergens wel de fundamentele onzekerheid bij bedrijven door de coronapandemie, de Russische invasie in Oekraïne en nu ook nog eens de oorlog in Israël. 'Daar komt nog eens bij dat de rente is gestegen.' Het recept is eigenlijk zo simpel, zegt Mees: door te verduurzamen kun je juist die energieprijzen omlaag krijgen. 'Het is goed dat de Nederlandse Innovatie Monitor hier even goed zijn licht op laat schijnen. Na de verkiezingen kan het kabinet kijken of het bedrijven toch niet op bepaalde manieren een zetje in de rug wil geven om die innovaties toch te doen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens het eerste Global Tax Evasion Report van de EU Tax Observatory blijkt dat belastingontduiking wereldwijd met factor drie is afgenomen, maar ook dat Nederland nog altijd op plek 1 staat als het gaat om belastingparadijzen. En zo gek is dat niet, vindt hoogleraar Arnoud Boot. Het heeft namelijk alles te maken mét dat verleden als belastingparadijs, stelt hij. 'De belastingtraditie uit zich in allerlei regelingen, waardoor bedrijven Nederland blijven gebruiken op een bepaalde manier.' In totaal gaat het om een bedrag van zo'n 180 miljard euro dat via Nederland wordt gesluisd. En in zekere zin is dat goed nieuws volgens Boot. Het betekent namelijk dat het stukken duidelijker is waar het vermogen in de wereld precies is. 'Het wordt dus gerapporteerd - waar er in eerste instantie 100 miljard onvindbaar was, is er bij wijze van spreken nu nog 35 miljard onvindbaar. Oftewel: er is progressie.' Winstbelasting Maar er is een keerzijde aan die medaille - en dan voornamelijk voor het buitenland. De winstbelasting die over een groot deel van het door Nederland stromende kapitaal wordt geheven, wordt betaald aan Nederland. 'En daarmee worden andere landen hun belastinginkomsten ontnomen', duidt hij. 'En dat is voordelig voor ons, want hoe laag ons belastingpercentage is, en het levert ons inkomsten op.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is onzekerheid troef op de financiële markten. De invloed die oorlogen, conflicten en polarisatie hebben, moet dus niet onderschat worden volgens hoogleraar Arnoud Boot. Sterker nog: positieve verwachtingen sneeuwen erdoor onder. 'Het is na deze week ingewikkeld om echt optimistisch te zijn.' Hoewel Boot hoop en vertrouwen houdt in het uiteindelijk overwinnen van alle (economische) uitdagingen die nu in de rondte vliegen, heeft hij grote twijfels over het leiderschap en het beleid dat daaraan ten grondslag ligt. 'Wat moeten we eigenlijk op dit moment', stelt hij. 'Ik zie vooral onvoorstelbaar veel dilemma's.' Een van die dilemma's ligt in de economie van de Verenigde Staten. Afgelopen week bleek uit cijfers van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) dat de economie aldaar relatief sterk draait, en dat er ook sprake is van een opwaartse druk op de rente. Dat betekent dat de Amerikaanse centrale bank - de Federal Reserve - eigenlijk niet hoeft te acteren: markten doen het zelf. Onzekerheid Desalniettemin heerst er nog altijd onzekerheid over het volgende Fed-besluit, of de rente omhooggaat of niet. 'De economie draait heel goed, dus er zijn tekorten', vervolgt Boot. 'Daarnaast wilde Fed-baas Jerome Powell tijdens zijn toespraak niet vooruitlopen op wat er over twee weken wordt besloten. Terwijl hij toch best informatieve dingen zei.' Ook consumentenonzekerheid speelt een rol, omdat het ertoe leidt dat de Federal Reserve liever terughoudender acteert dan actiever. 'Ze willen toch in zekere zin voorspelbaarheid uitstralen, en dat speelt nu ook mee.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voorspellingen van economen hebben één groot mankement, aldus econoom Edin Mujagic: 'de uitkomst van modellen is een objectief resultaat, maar daar komt vanuit de economen een soort saus van subjectiviteit overheen.' Door naar het verleden te kijken, kunnen voorspellingen over de economie minder subjectief worden gemaakt. Een groep economen van de lokale centrale bank in Philadelphia publiceert daarom elk kwartaal een rapport waarin ze voorspellingen over de economie doen, maar waarbij ze alleen kijken naar de werking van economische mechanismen uit het verleden. 'Ze halen eigenlijk het subjectieve eruit', zegt Mujagic. Resultaten uit het verleden geven geen garanties voor de toekomst en de methode is dan ook niet perfect, erkent Mujagic. Maar: sommige zaken die in het verleden speelden veranderen niet of nauwelijks en kunnen wel degelijk inzichten voor de toekomst bieden. Bijvoorbeeld dat de economische groei afneemt als je de rente verhoogt. 'Dit geeft je naast al die subjectieve oordelen meer houvast om zelf een oordeel te vormen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De financiële gezondheid van de Europese lidstaten en de hoogte van de staatsschulden vormt al jaren een heet hangijzer. Nieuwe Europese begrotingsregels zijn er ondanks langdurig en veelvuldig overleg nog niet. Macro-econoom Edin Mujagic ziet het dan ook somber in: 'Ik denk dat wij eerder met zijn allen moeiteloos de langste plaatsnaam in Wales zouden kunnen uitspreken, dan dat er in Europa verstandige begrotingsregels komen waar iedereen zich aan houdt.' Dat laatste vormt voor veel landen zoals Frankrijk en Italië al sinds de invoering van de euro een probleem, merkt Mujagic. Dat terwijl juist die landen een torenhoge staatsschuld hebben en ieder jaar dieprode cijfers laten zien. 'Dat is een slechte zaak. De inflatie wordt omhoog gejaagd, de economische groei remt af en het zorgt ervoor dat de ongelijkheid eerder groter wordt dan afneemt.' Want ook de landen die beter presteren willen nu werken onder eigen voorwaarden en bijvoorbeeld af van de regeling die zegt dat de staatsschuld ieder jaar met vijf procent moet reduceren. Volgens Mujagic komt dat doordat veel landen verzaken en excuses verzinnen om niets te doen aan de te hoge staatsschulden. 'Als het economisch goed gaat wordt dat als argument gegeven om niets te doen, gaat het economisch slecht dan roept men dat dit niet het moment is om te bezuinigen', legt de macro-econoom uit. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar het ogenschijnlijk goed gaat met de Amerikaanse economie, daar houdt macro-econoom Edin Mujagic er een veel sceptischer blik op na. En dat heeft alles te maken met de spanningen die tegenover de economische meevallers komen te staan. Dat het goed lijkt te gaan in de Verenigde Staten komt door een aantal factoren. Zo behelst de economische groei zo'n twee procent, loopt de Amerikaanse banenmachine op rolletjes, is de inflatie relatief laag en draait de aandelenmarkt zeer goed. 'En dat allemaal tegen een achtergrond van spanningen met China, een oorlog in Oekraïne met alle gevolgen van dien en de snelste reeks aan renteverhogingen van de Federal Reserve die we in vijftig jaar hebben gezien', duidt Mujagic. Het verbaast hem dan ook niet dat het Internationaal Monetair Fonds tot de conclusie is gekomen dat de Amerikaanse ramingen over de economie 'in toenemende mate' te rijmen zijn met de befaamde landing. 'Die is zeer zeldzaam, maar het lijkt allemaal te gaan zoals men hoopte dat het zou gaan.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland moet flink transformeren om de gevolgen van een verouderende bevolking het hoofd te bieden. Alleen een publiek-private bank kan zo'n transformatie mogelijk maken, zegt zegt macro-econoom Arnoud Boot. Het Nationaal Groeifonds volstaat daarvoor niet, 'dat deelt het geld eigenlijk gratis uit'. Het was de belangrijkste conclusie in Marrakesh, waar afgelopen week de Wereldbank en het IMF vergaderden: de economische groei op de langere termijn dreigt te stokken. Ook wereldwijd is een verouderende bevolking een belangrijke oorzaak. Maar daarnaast moet het geld voor de transitie efficiënt besteed worden, zegt Boot. 'Daar heb je regie en discipline voor nodig, en dat kan met een publiek-private bank.' Het is schrijnend om te zien hoe er geruzied wordt over het Nationaal Groeifonds – ook wel graaifonds of Wopke-Wiebes-fonds, of hoe je het ook noemen wilt. 'Daar zit 20 miljard euro in, terwijl we driekwart jaar eerder nog Invest-NL hadden gecreëerd, waar Wouter Bos de eerste bestuursvoorzitter van was en waar allemaal expertise in zat over hoe je een rol kunt vervullen in de transformatie in Nederland.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens macro-econoom Arnoud Boot wordt innovatie de kop ingedrukt door het sponsoren van oude technologieën, zoals dat gebeurt met fossiele subsidies. 'Dynamisch denken, vanuit productiviteit en innovatie, ontbreekt in deze hele discussie', zegt hij. Boot maakt zich boos over een kop die hij eerder deze week las in het FD: Afschaffen fossiele subsidies onnodig voor halen CO₂-doelen, stellen experts. Dit zet, wat hem betreft, lezers en beleidsmakers helemaal op het verkeerde been. Het geeft volgens hem de indruk dat wat we doen met die fossiele subsidies eigenlijk geen grote invloed heeft.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ruimtevaartorganisaties NASA en SpaceX lanceren morgen een missie naar een kilometers grote asteroïde die grotendeels uit goud bestaat. Maar in tegenstelling tot wat krantenkoppen doen vermoeden, gaat die ons niet plotsklaps rijk maken, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Het vertelt ons iets over de kern van de economie.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De sussende geluiden over de hoge schulden van landen en de stijgende rentes kunnen niet op steun rekenen van econoom Edin Mujagic. Hij ziet dat er mogelijk 'een joekel van een probleem' ontstaat. 'Hoge schulden zoals in de Verenigde Staten drukken de rentes omhoog, maar de groei omlaag. Dan kan een vicieuze cirkel ontstaan', waarschuwt de econoom. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De economische consequenties voor het Westen van het escalerende conflict in Israël kunnen behoorlijk groot worden. Dat betoogt BNR's huiseconoom Han de Jong. 'Conflicten in het Midden-Oosten kunnen soms grote invloeden hebben op de mondiale economie.' Hoewel er volgens De Jong nog niets te zeggen valt over het verdere verloop van het conflict, leert de geschiedenis uit dat landen die Israël steunden tijdens de Yom Kippoer-oorlog van 50 jaar geleden na de Israëlische overwinning te maken kregen met een olie-embargo. 'Bovendien bleek dat de OPEC-landen zich bewust waren van hun macht als kartel', duidt De Jong. 'De olieprijs verdrievoudigde toen, en dat heeft in de jaren '70 tot een diepe recessie en hoge inflatie geleid.' De Jong verwacht echter niet dat olie opnieuw gebruikt zal worden als een instrument om zaken voor elkaar te krijgen. 'De olielanden moeten de boel in hun eigen land immers ook rustig houden', vervolgt hij. 'Ze zijn dan ook erg afhankelijk van de olie-inkomsten. Als ze dus opnieuw een soort embargo zouden afkondigen, zouden ze zich in hun eigen voet kunnen schieten.' Iran Wat wél denkbaar is, is dat Iran zijn kont tegen de krib gooit. Momenteel produceert Iran ruim 3 miljoen vaten olie per dag - drie procent van de totale wereldproductie, maar het land lijdt tevens onder de sancties vanuit de Verenigde Staten. 'Desondanks slaagt Iran er in om te blijven exporteren', legt De Jong uit. 'Misschien komt dat ook wel doordat de Verenigde Staten soepel met de sancties omgaat. Maar als er iets met de Iraanse olieproductie of -export zou gebeuren, kan dat ook weer tot nieuwe tekorten op de oliemarkt leiden. Daarop kan de prijs dus stijgen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De escalatie tussen Israël en de Hamas-strijders in Gaza heeft ingrijpende gevolgen voor de wereldeconomie. De dominantie van de dollar blijft een gevoelig thema, zegt macro-econoom Arnoud Boot. 'Iedere crisis maakt de Amerikaanse dollar in wezen sterker.' Hoewel de meest recente escalatie van het conflict tussen Israël relatief pril is, en de dollar er nog niet heel erg van geprofiteerd heeft, benadrukt Boot dat de dollar gezien wordt als 'veilige haven' en over de langere termijn duidelijke stijgingen laat zien bij crises. En dat zorgt op zijn beurt voor de uitvergroting van verschillen tussen landen onderling. 'Nederland heeft er niet zoveel last van', legt Boot uit. 'We hebben grote buitenlandse reserves en lenen niet in het buitenland. Maar in landen waar buitenlands kapitaal wél naar binnen vloeit, vloeit het net zo hard weer terug richting de Verenigde Staten.' En dat roept volgens Boot twee vragen op. Waaronder ook of de dominante positie van de dollar ook in stand zal blijven. 'De dollardominantie is momenteel fenomenaal. We zien misschien wel wat fragmentatie in de wereld in termen van buitenlandse reserves van centrale banken, omdat een China bijvoorbeeld niet happig is op dollar-gedomineerde assets te hebben, maar de rest van de buitenlandse foreign exchange reserves zit nog op 57 procent.' Amerikaanse prioriteiten Hij benadrukt dat de Verenigde Staten goed is voor 12 procent van de wereldhandel. Dat is een relatief laag percentage, maar allesbehalve problematisch, weet Boot. 'De handel zelf is namelijk niet zo belangrijk voor de Verenigde Staten', duidt hij. 'Maar meer dan 80 procent van alle handel in de wereld is in dollars, en dat neemt alleen maar toe. Voor transacties is de dollar dus alleen maar belangrijker geworden.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De voorgenomen verhoging van de bankenbelasting, die tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen, aan bod is gekomen, mag niet worden gebruikt als restpost voor het begrotingsbeleid van de overheid. Dat zegt macro-econoom en hoogleraar Arnoud Boot. 'Dat is meestal een onverstandig idee.' Bij het voeren van het gesprek over bankenbelasting, de belasting die banken betalen over hun ongedekte schulden, is het van belang eerst duidelijk te krijgen wat we nou willen van banken, stelt Boot. Volgens hem krijgen banken in Nederland veel te weinig ruimte om te ondernemen. 'Ze zitten vast aan regelgeving en belemmeringen.' Al hebben ze die, zegt hij, wel over zichzelf afgeroepen. Volgens hem moeten we waken voor dat bankenbelasting een speelbal wordt van politieke willekeur, want we willen juist dat banken bij gaan dragen aan de economie. 'Straks na de verkiezingen is het afhankelijk van een toevallige samenloop van partijen of die belasting verder omhoog gaat, of verdubbelt et cetera. Dat is natuurlijk geen manier van met bedrijven omgaan.' Want we willen dat die banken bij gaan dragen aan de economie, zegt Boot. Boot ziet liever dat de belasting afhankelijk wordt gemaakt van de winst, zoals dat bij normale belasting gebeurt. 'Als je wil dat banken meer belasting betalen, verhoog de vennootschapsbelasting.' En als je dan helemaal slim wil zijn, zegt hij - bij een goed glas wijn - dus hij wil niet zeggen dat we het moeten invoeren, 'maar als je het progressief maakt dan zorg je er ook voor dat banken niet to big to fail zijn'. Dus als je slim wil zijn als politiek dan moet je geen vast bedrag bankbelasting doen, dan moet je zorgen dat je aan winstbelasting doet. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse tienjaarsrente loopt heel hard richting 5 procent, vanaf een niveau van 3,5 procent begin dit jaar. Er zijn twee componenten die deze lange rente grotendeels bepalen: de verwachte ontwikkeling van de korte rente over diezelfde periode én de kans dat die verwachting niet uitkomt – uitgedrukt in de term premium. Je kunt je geld voor tien jaar lang gaan uitlenen aan de Amerikaanse centrale bank, je kunt het ook elke week op je bankrekening zetten, zegt macro-econoom Edin Mujagic – bijvoorbeeld bij de centrale bank. 'En als dat geld tien jaar doorrolt, zou de rente ongeveer op hetzelfde punt uit moeten komen als de lange rente. Dus je moet een inschatting maken van wat de Fed de komende jaren gaat doen.' Voor die onzekerheid willen beleggers compensatie zien in hun rentetarief, zegt Mujagic. Zo willen ze zich indekken tegen het risico dat er allemaal onverwachte dingen gebeuren gedurende de looptijd van zo'n lening – bijvoorbeeld: een inflatie van 5 procent in plaats van 2 procent. 'Die inschatting moet je maken. Die term premium kun je nog het best zien als een maatstaf voor de onzekerheid op de financiële markten. Beleggers nemen het zekere voor het onzekere en vragen ze een hogere rente.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

We zouden het vrij bezopen vinden als de overheid de prijzen van brood, schoenen, brandstof, kleding, auto's en meubels zou vaststellen. Een beeld dat macro-econoom Edin Mujagic bevestigd zag in een poll die hij op social medium X plaatste. Maar waarom vinden we het dan wel de gewoonste zaak van de wereld dat een selectief gezelschap centrale bankiers de waarde van geld bepaalt? Op X legde Mujagic zijn volgers de stelling voor dat de overheid de prijzen van brood, schoenen, brandstof, kleding, auto's en meubels moet vaststellen. Van de 900 stemmers verwierp zo'n 93 procent die stelling, tot vreugde van Mujagic. 'Want: hoe weet de overheid nou wat de juiste prijs moet zijn van een auto, of van schoenen.' Bovendien is het 'economisch inefficiënt' als de overheid continu in de weer is met consumentenprijzen. Maar vervang nou eens auto's en schoenen door de rente. 'Dan hebben we het over de centrale banken. Die komen heel vaak bij elkaar om de rente te bepalen. Maar je kunt je afvragen hoe logisch het is dat steeds een groepje mannen en vrouwen bij elkaar zitten, in de volste overtuiging dat ze beter dan de markt weten wat de prijs van geld moet zijn.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het niet goed ging met de economie van China en de omringende landen, was al bekend. Maar de Wereldbank doet daar nog een schepje bovenop. En omdat een hoge schuldenlast als oorzaak wordt aangeduid, ziet macro-econoom Edin Mujagic in het rapport van de bank ook een waarschuwing voor het Westen. Mujagic noemt de voorspelling van de Wereldbank 'zorgwekkend'. Zeker omdat Azië lang als de groeimotor werd gezien van de wereldeconomie. Het gaat weliswaar nog steeds om groeicijfers van 3,5 tot 4 procent, percentages waar westerse landen volgens de econoom 'een figuurlijke moord voor zouden begaan'. Maar in Azië neigen deze cijfers volgens hem richting een recessie.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De echte uitdagingen bij de aankomende Tweede Kamerverkiezingen liggen in het buitenland, en de rol die Nederland in internationale handel speelt. Dat vindt hoogleraar economie Arnoud Boot. 'Dat is waar we goed in zijn, en dat is wat ons bedrijfsleven sterk maakt.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het leven is in september 0,2 procent duurder geworden in vergelijking met dezelfde maand vorig jaar, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bij een eerste raming. Daarmee is de inflatie fors gedaald. Maar we moeten niet te veel waarde hechten aan dit getal, waarschuwt econoom Arnoud Boot. 'We hebben het zitten meten op een manier die eigenlijk nergens op sloeg.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De afname van de geldhoeveelheid in de eurozone is in augustus verder gedaald. En dat is heerlijk nieuws in het kader van de inflatiebestrijding, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Geldgroei is de brandstof voor meer inflatie en we hebben het nu inderdaad over afname van de geldhoeveelheid. Het lijkt wel of het thema geldgroei in de lucht hangt. Tot Mujagic' zeer aangename verrassing kwam de Duitse ESB-bestuurder Isabel Schnabel met een hele toespraak die aan het onderwerp gewijd was. Een heel andere invalshoek dan de gemiddelde toespraak van een ECB'er van de laatste tijd. 'Je hebt al heel gauw het idee dat je naar de directeur van het Wereld Natuur Fonds luistert: het gaat over klimaat en het redden van vogels, maar nauwelijks over geldgroei.' Een centrale bankier die het over de geldhoeveelheid heeft, dat kan ook helemaal verkeerd uitpakken. Maar Schnabel leek het te snappen: sinds de coronapandemie was de geldgroei zo'n 30 procent, terwijl de inflatie over dezelfde periode van 1 procent naar zo'n 10 procent steeg. 'Dat zie je ook buiten de muntunie, zegt ze, dus is de conclusie: geld doet ertoe. En dat is nogal een conclusie, dat hebben we heel lang niet gehoord van de ECB.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse overheid kan weleens in de problemen komen wanneer een groot deel van de 33.000 miljard dollar staatsschuld in de komende twaalf maanden geherfinancierd moet worden. 'Dit is een van de grootste zorgen die ik heb voor de komende tien jaar', zegt econoom Edin Mujagic. De Amerikaanse staatsschuld neemt op dit moment met ongeveer anderhalf tot twee miljard dollar aan rente per dag toe, weet Mujagic. Een kwart van die schuld, zo'n 8000 miljard, moet binnen nu en twaalf maanden geherfinancierd worden, aangezien de jaarlijkse belastinginkomsten van de federale overheid met 5000 miljard dollar lang niet dekkend zijn. 'En dan loop je tegen het probleem aan dat de rente aanzienlijk hoger is dan hij is geweest, en ondertussen blijft de schuld maar stijgen. Er is volgens de econoom niet veel voor nodig om de omvang van de Amerikaanse staatsschuld uit de hand te laten lopen. 'Als dat niet meer te herfinancieren is, krijg je daar allerlei ongewenste gevolgen van. Ondertussen remt de hoge rente, die maar blijft stijgen omdat de schuld blijft stijgen, ook nog de economische groei af.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Zuid-Amerikaanse landenverbond Mercosur heeft de Europese Unie een ultimatium gesteld. Zij willen voor 6 december een Europese handtekening onder het handelsakkoord waar de Mercosur-landen en de EU ruim twintig jaar aan hebben gewerkt. 'Gebeurt dat niet, verschuift het Zuid-Amerikaanse vizier naar de Aziatische landen', duidt macro-econoom Edin Mujagic. De Mercosur-landen en de Europese Unie onderhandelen al ruim twintig jaar over het sluiten van handelsakkoorden, en waren de afgelopen maanden zeer dicht bij een daadwerkelijke deal. 'Maar op het laatste moment hebben enkele landen - onder leiding van Frankrijk - extra eisen gesteld', stelt Mujagic. 'Dat was zogenaamd omdat ze zich zorgen maakten over het milieu, maar vrijwel iedereen denkt dat het een excuus is voor protectionistische maatregelen om hun eigen industrieën te beschermen.' Voor Mercosur - dat bestaat uit landen als Brazilië en Argentinië - is de maat vol, en dus wordt er openlijk geflirt met Azië. En gek is dat niet: 'Met hen verlopen de gesprekken veel sneller', vervolgt Mujagic. 'Én het is de plek waar de groei van de toekomst plaats gaat vinden.' Meer concurrentie, maar ook meer welvaart? Hoewel handelsafspraken ervoor zorgen dat er meer concurrentie komt, hetgeen op korte termijn slecht is voor bedrijven of hele sectoren, benadrukt Mujagic dat er vooruit gekeken dient te worden. 'We weten uit het verleden dat handelsakkoorden via de hogere concurrentie zorgen voor een lagere inflatie, innovatie en dat landen zich specialiseren in dingen waar ze goed in zijn', gaat hij verder. 'Ze leveren dus een win-win-situatie op.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens hoogleraar Arnoud Boot had GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver gelijk toen hij in Buitenhof stelde dat Nederland is 'achtergebleven op het gebied van loongroei'. 'De economie heeft zich inmiddels gezet naar een laag loonniveau voor een rijk land zoals Nederland', aldus Boot. Maar om dat te veranderen, is tijd nodig. En dat maakt het ingewikkeld, vervolgt hij. 'Je kunt het minimumloon verhogen, en bedrijven zwaarder belasten om dat hogere minimumloon te betalen', duidt Boot. 'Maar het resetten van de economie naar hogere toegevoegde waarde van activiteiten neemt tijd in beslag.' Daarnaast heeft het bedrijfsleven baat bij voorspelbaarheid, in plaats van overhaaste beslissingen, vindt hij. Het feit dat Klaver pleit voor een verdere verhoging van het minimumloon dan nu is voorgesteld, is volgens Boot ook niet zo gek. Er zijn namelijk altijd gevallen van huishoudens die - ondanks een volle maand gewerkt te hebben - de eindjes met moeite aan elkaar kunnen knopen en in armoede verzeild raken. 'Tegelijkertijd kunnen we geen vangnet hebben én financieren uit bedrijfswinsten, terwijl we juist heel veel opdrachten hebben voor dat bedrijfsleven', betoogt hij. 'Hoe ze beter kunnen bijdragen aan wat de maatschappij nodig heeft.' Iedereen krijgt geld Volgens Boot is het onmogelijk om iedereen financieel uit de wind te houden. Zeker nu de Kamer de keuze heeft gemaakt om het bedrijfsleven zwaarder te belasten. 'Met overheidsbeleid kun je er nooit voor zorgen dat iedereen boven water blijft', zegt hij. 'Dat betekent namelijk dat je iedereen geld moet toestoppen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ondanks de grote aangekondigde operaties en reparaties, vond hoogleraar Arnoud Boot eigenlijk niet dat er veel verrassends gemeld werd in de Miljoenennota. 'Alles stond in het teken van het feit dat we verkiezingen krijgen, en dus zit alles los.' Volgens Boot worden verkiezingen gewonnen door de lasten te leggen 'bij wat populistisch goed klinkt'. 'En dat zijn bedrijven en hoge inkomens', duidt hij. 'Of het economisch nou werkt of niet, en dat is eigenlijk wat je van links tot rechts in de politiek kon ontcijferen.' Desondanks is Boot blij met het streven dat partijen de begroting sluitend willen krijgen. 'Hadden we dat de afgelopen jaren maar gehad, dan stonden we er nog veel beter voor', vervolgt hij. 'Dan hadden we geen verkiezingen had waarschijnlijk.' Ook de focus op de bestaanszekerheid van huishoudens noemt hij 'geweldig', temeer omdat de term allesomvattend kan zijn en niet te bagatelliseren is. 'Je kunt er je eigen interpretatie aan geven', zegt hij. 'Maar het is nu verkiezingstijd. Op de valreep is iedereen opeens bereid cadeautjes uit te delen, en er is altijd wel iemand zielig.' Scheve voordelen Als voorbeeld noemt Boot de afgeschoten accijnsverhogingen op brandstof. In plaats van dat de voordelen daarvan terechtkomen bij de bevolkingsgroep die het het hardst nodig heeft, komt het juist terecht bij de hogere inkomens. 'Het is de meest inefficiënte maatregel die je je kunt voorstellen.' En dat is volkomen logisch, voegt hij toe. 'Want op een laatste moment, op een middagje, kun je alleen maar inefficiënte maatregelen nemen, die potentieel snel uit te voeren zijn.'See omnystudio.com/listener for privacy information.