Macro met Boot en Mujagić | BNR

Steeds meer Nederlanders zijn hoger opgeleid, zo blijkt uit cijfers van CBS. En dat terwijl de groei van de arbeidsproductiviteit neemt al jaren af. Volgens econoom Edin Mujagic is dat leuk en aardig, maar gaat het er vooral om wat men ná hun opleiding doet. 'Je rondt een opleiding af, je gaat aan het werk en dan is het de bedoeling dat je elk jaar beter en efficiënter wordt in wat je doet', stelt hij. 'Dat noemen we de stijging van de arbeidsproductiviteit.' Volgens Mujagic is dat een zeer belangrijk gegeven, omdat het een van de belangrijkste componenten is voor toekomstige economische groei. 'En als we naar die cijfers kijken, zien we dat de toename van arbeidsproductiviteit in Nederland al jaren ontzettend laag is.' En dat kan op de lange termijn ingrijpende gevolgen hebben, denkt Mujagic. Onder meer de economische groei van het land komt erdoor in het geding. 'Normaliter komt economische groei op een duurzame manier uit twee hoeken', stelt hij. 'De toename van het aantal mensen dat werkt en de toename van de productiviteit van die mensen. Door de vergrijzing weten we dat er eigenlijk een streep door het eerste kan, want de beroepsbevolking groeit nauwelijks en dat zal de komende jaren niet anders zijn.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het lijkt de week van stabilisatie te worden. In Engeland is er - dankzij de nieuwe minister van Financiën sprake van herstellende verhoudingen, maar of de rust daarmee wederkeert, is nog niet te zeggen volgens hoogleraar Ondernemersfinanciering en Financiële Markten Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam. Hij spreekt wel van de 'week van normalisatie', waarbij hij de àanstelling van Jeremy Hunt als Britse minister van Financiën vergelijkt met het 'binnenhalen van een soort Johan Remkes'. 'Dat schreef de Volkskrant. Hij gaat in grote rust doen wat er met het economisch beleid gedaan moet worden. Je moet aangeven wat je plannen zijn, je moet aangeven hoe je met inkomsten en uitgaven omgaat en je moet aangeven hoe je er vandaag en morgen instaat.' Boot denkt echter niet dat Hunt het gehele pakket aan financiële maatregelen van zijn voorganger Kwasi Kwarteng zal terugdraaien. Het zal eerder genuanceerder worden. 'Door een paar rare maatregelen denkt iedereen dat het pakket volstrekte onzin is, maar er zitten ook dingen in die zinvol zijn', aldus Boot. 'Die te maken hebben met investeringen in infrastructuur bijvoorbeeld. Hunt gaat beleid maken zoals je dat moet doen als politicus, en daar kunnen we dan hopelijk als Nederland zijnde een voorbeeld aan nemen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse politiek moet goed bij zichzelf te rade gaan, vindt econoom Arnoud Boot. Hij stelt dat de financiële situatie steeds meer op de situatie aan de overkant van het Kanaal begint te lijken, met een politiek stelsel dat niet naar de monetaire autoriteit lijkt te willen luisteren. 'Op het moment dat Klaas Knot als president van De Nederlandsche Bank dagelijks in de krant moet komen om te zeggen dat het niet oké is om allerlei steunpakketten af te spreken, inflatie aan te wakkeren, geen dekking te hebben, en dat de Tweede Kamer dan zegt 'dat er niet echt naar geluisterd hoeft te worden omdat hij het elke dag roept', dan heb je een vertrouwenscrisis.' Volgens Boot begint de positie van minister van Financiën Kaag dan ook langzaam maar zeker onhoudbaar te worden. 'Kaag maakte een paar maanden geleden nog telkens duidelijk dat er dekking moet zijn voor wat er gebeurt', stelt hij. 'Wij zijn niet in oorlog. Wij hebben een sterk land waar we kunnen zeggen hoe we omgaan met onze problemen, zowel in de uitgavenkant als de inkomenskant.' Boot vervolgt: 'Wij kunnen het perspectief schetsen wat we over een jaar gaan doen, maar als we daar niet toe in staat zijn en Sigrid Kaag is genoodzaakt door het kabinet en de zwakte daarvan om iedereen binnenboord te houden, en ze wordt genoodzaakt om de schatkist open te zetten, dan is dát het moment waarop een minister van Financiën moet aftreden.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Beleidsmakers van de Federal Reserve zijn verrast door het tempo waarop de inflatie stijgt. Dat valt te lezen in de notulen van de laatste beleidsvergadering in september van de centralebankenkoepel in de VS. De Fed-bestuurders verwachten dat de hoge rentestanden nog wel een tijd zullen aanhouden, tot het moment dat de prijzen dalen. Volgens econoom Edin Mujagić zal niemand in de financiële wereld ‘geschokt’ zijn over deze notulen. ‘So far niks nieuws onder de zon.' Mujagić wil een van de gevolgen – van wat de Fed doet – benadrukken. ‘De Amerikaanse dollar is ongeveer tegenover elke andere munt dit jaar meer waard geworden. Door de hogere rente en door het vooruitzicht dat de Fed zal doorgaan met de renteverhoging. En dat levert in de rest van de wereld heel veel problemen op. Het geeft mij een 1971 déjà-vugevoel. In november van dat jaar kwamen de ministers van Financiën van de G10-landen bij elkaar in Rome. De Europese minister van Financiën beklaagde zich bij hun Amerikaanse collega. Ook over de dollar. Wat de munt doet en wat de waarde daarvan doet, raakt ons en wij hebben daar toch moeite mee, zei hij. Waarop de Amerikaan de inmiddels legendarische woorden sprak: ‘Heren, met alle respect, de dollar is onze munt, maar het is jullie probleem.’ In die vijftig jaar is eigenlijk niks veranderd', aldus Mujagić. Macro met Boot en Mujagić Elke dag een intrigerende gedachtewisseling over de stand van de macro-economie. Op maandag en vrijdag gaat presentator Thomas van Zijl in gesprek met econoom Arnoud Boot, de rest van de week praat Van Zijl met econoom Edin Mujagić.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Internationaal Monetair Fonds had een teleurstellende visie op de toekomstige economie. 'Het komt er in het kort op neer dat 2023 een ontzettend moeilijk jaar gaat worden', zo vat econoom Edin Mujagic samen. Zo voorspelt het IMF onder andere dat er 'enige tijd' een recessie gaat plaatsvinden in de wereldeconomie. 'Daarnaast zal er in de rest van de tijd officieel geen recessie zijn, maar zal het wel zo aanvoelen', benadrukt Mujagić. 'Dat betekent dat er een lage groei zal zijn, terwijl de inflatie hoog is. Dat is eigenlijk alles waar je niet op hoopt.' Desondanks zal er wel enige groei zijn. 'Er blijft 0,8 procent groei over voor Nederland, de wereldeconomie groeit en de ontwikkelende landen groeien met iets meer dan 1 procent. Het is niet veel, maar er is wel groei. Het verhult echter wel dat er behoorlijk wat landen zijn die geen groei gaan meemaken.' Mujagić heeft daarnaast nog meer kanttekeningen. 'De modellen die dit soort ramingen maken, hebben de neiging om dingen te extrapoleren. Als het heel goed gaat, dan is de voorspelling voor het jaar erop dat het goed blijft gaan. Maar als het heel slecht gaat, dan gaat het volgende jaar ook slecht, of wordt het nog slechter. Die modellen zijn niet in staat om omslagpunten in een economie te herkennen', waarschuwt de econoom. Dat betekent dat zodra er een verandering plaatsvindt, dat niet voorzien is in die modellen. 'De prognose hangt erop dat de inflatie hoog blijft. De centrale banken zullen dan gedwongen zijn om de rentes te blijven verhogen. Dat zal uiteindelijk ook de economische groei raken.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Gerustgesteld. Zo voelt econoom Edin Mujagic zich nadat het Internationaal Monetair Fonds zich uit heeft gelaten over de waarschijnlijkheid van een loon-prijsspiraal. 'Het onderzoek was genieten om te lezen', stelt hij. En daar heeft hij twee redenen voor. 'Zo hebben ze bijvoorbeeld gebruikgemaakt van de eerdere voorvallen in een aantal landen. Ik als liefhebber van economische historie vond dat echt genieten.' Maar belangrijker, er zou volgens de IMF weinig tot zelfs geen reden zijn voor mensen om zich zorgen te maken dat de gevreesde loon-prijsspiraal van de grond komt. 'Dus als de vakbonden hogere lonen eisen omdat de inflatie hoog is, zorgt dat voor hogere kosten bij de bedrijven die het uit moeten betalen. Die berekenen dat vervolgens door, en zo blijven lonen en de inflatie achter elkaar aan rennen. Je krijgt daardoor alleen maar hogere inflatie.' Niks aan de hand Het IMF zegt nu echter: niks aan de hand. Mujagic: 'De situatie die we nu hebben, waarin de roep om hogere lonen écht heel duidelijk is, hebben we in de afgelopen zestig jaar toch minstens 22 keer meegemaakt. Daar hebben ze naar gekeken, en op basis daarvan hebben ze gezegd dat het in de 22 keer nooit voorgekomen is dat een loon-prijsspiraal écht goed van de grond kwam, dus zal het deze keer ook niet gebeuren.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nobelprijs voor de Economie is uitgereikt en niet aan econoom Arnoud Boot, en dat ziet hij als grote teleurstelling. 'Maar wat het gedeeltelijk goed maakt, is dat hij voor een groot deel bij directe collega's van mij terecht is gekomen.' Boot doelt daarmee op twee van de winnaars; Douglas Diamond en Phil Dybvig. 'Zij zitten precies op mijn gebied en hebben toonaangevende artikelen over hoe bank runs kunnen ontstaan.' Volgens Boot heeft Diamond naast het schrijven van artikelen een hoop gedaan als het gaat om onderzoek naar de economie, terwijl Dybvig 'als een soort monnik door het leven gaat'. 'Hij ziet er ook een beetje zo uit, maar naast die twee mannen heeft ook een man die we allemaal kennen gewonnen: Ben Bernanke. De voormalig gouverneur van de Amerikaanse Federal Reserve, en hij heeft die prijs gekregen om twee redenen: hij was de kenner van de financiële crisis van de jaren 20 van de vorige eeuw.' Boot stelt dat Bernanke daarom ook een zwaar criticus was van het beleid van de centrale bank in historisch perspectief. 'Hij vond ook dat de centrale bank direct liquiditeit in het systeem moest pompen, net zoals hij deed tijdens de crisis van 2008 en 2009. Dat was de les van Bernanke, en die kwam voort uit zijn eigen onderzoek. Ook heeft hij met Mark Gertler belangrijk onderzoek gedaan waarin hij laat zien dat hiccups in financiële systemen bij banken en geweldige accelerator kunnen zijn voor problemen. Zijn er problemen in de economie en is het financiële systeem niet in orde, dan krijg je een financial accelerator waardoor de echte economie nog zwaarder getroffen wordt. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bestuurders van het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank treffen elkaar aankomend voorjaar, en hoewel dat een jaarlijkse bespreking is, vindt econoom Arnoud Boot het een speciale bijeenkomst. 'Er is namelijk veel aan de hand', zo stelt hij. En omdat er zoveel speelt op mondiaal vlak, vindt Boot het uitermate belangrijk dat er ook naar de internationale politiek wordt gekeken. 'Dingen als de oplopende rente, de steeds sterker wordende dollar, noem maar op hebben geweldige repercussies op het wereldniveau.' Als voorbeeld neemt hij een gemiddeld zich ontwikkelend land: 'Die hebben hun buitenlandse schulden voornamelijk in dollars. En zowel de rente als de dollar loopt op. Dus we kunnen hier wel continu blijven praten over het ene herstelpakket na het andere, maar de echte problemen liggen op wereldniveau. Het is dus cruciaal dat we elkaar daar een beetje verlossen van het navelstaren. Want dat is wat er aan de hand is: iedereen is met zichzelf bezig.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De houding van de oppositie tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen is 'om van je stoel te vallen', zo denkt econoom Arnoud Boot. Hij stelt dat de oppositie nu ineens argwaan krijgt naar waar het geld voor het aangekondigde energiesteunpakket vandaan komt. Het kabinet daarentegen zegt dat we op dit moment in een 'oorlogseconomie' verkeren, en de afkomst van het geld dus niet belangrijk is. Het is dezelfde oppositie die eerder nog opriep dat het kabinet niet veel langer moest wachten met het invoeren van het prijsplafond. 'Het is een bizarre situatie', vervolgt Boot zijn relaas. 'Zowel coalitie als oppositie tonen geen van beide de bereidheid om opbrengsten en kosten tegenover elkaar te zetten, of de korte en lange termijn. En dat is het kader waarin je juist alle uitgaven moet bekijken.' Volgens Boot wilde de oppositie ook een breder plafond, 'maar het kabinet kwam met een dusdanig breed plafond dat de oppositie moeilijk kon zeggen dat het breder moest', aldus Boot. 'En toen hadden ze nog maar één uitweg; vragen stellen over hoe het betaald moet worden. Terwijl ze daar daarvoor nooit ongerust over waren.' Sterkste ruggen, zwaarste lasten Boot ziet dan ook heil in het zwaarder belasten van de rijkeren des lands, iets dat ook al langer op de kabinetsagenda staat. 'Laten we even duidelijk krijgen hoe het gedekt gaat worden. Het bedrijfsleven staat ook bij de overheid om hulp en steun te krijgen, en eigenlijk zou ik willen dat ondernemingsvertegenwoordigers zoals VNO-NCW en MKB-Nederland zouden zeggen dat het ze om ondernemen gaat.' De definitie van het woord 'ondernemen' in die zin van het woord is dat het betekent 'dat ondernemers niet telkens gesubsidieerd willen worden, maar ook niet telkens afgestraft worden. Ondernemers willen constant beleid, dus vergeet de energieplafonds voor ondernemingen. Ondernemers willen niet de willekeur van hogere lasten krijgen en de speelbal zijn van de politiek. Maar dit is momenteel wél de realiteit.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Oppositiepartijen in de Tweede Kamer zijn not amused dat het kabinet tientallen miljarden uitgeeft aan energiecompensatie, zonder een idee te hebben hoe het gefinancierd gaat worden. ‘Het gaat om schuldhoudbaarheid. Maar ik denk dat Nederland een van de weinige landen is die zich daar geen zorgen over hoeft te maken, gezien onze schuld', stelt econoom Edin Mujagić. Want, zegt hij: ‘We hebben een staatsschuld van zo'n 50 procent van de economie, de Europese regels schrijven 60 procent voor. We hebben als land genoeg ruimte om klappen op te vangen, zonder dat het er ook maar één belegger ergens in de wereld is die morgen op staat met het idee: zal Nederland in staat zijn om de schulden terug te betalen? Wij zitten niet in die situatie, omdat we zelf heel lang verstandig beleid hebben gevoerd. En vergeet niet waarom we dat hebben gedaan; voor jaren zoals deze.’ Mujagić vervolgt: ‘Het zal niet voor het eerst zijn dat de overheid de kosten van iets heel laag raamt en later vaststelt dat het iets meer is geworden. Maar dat neemt niet weg dat we die financiële ruimte als land hebben. En vergeet niet wat het alternatief is, namelijk alle economische en maatschappelijke gevolgen waarvoor je de deur dan wagenwijd openzet. Dat moeten we niet willen. En we hoeven het ook niet te willen, want we hebben de financiële ruimte om dat allemaal te voorkomen.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Verenigde Naties heeft een rapport opgesteld dat centrale banken oproept om voor renteverhogingen te waken, omdat dat tot recessies kan lijden. 'Maar wat je mist in die waarschuwing, is wat je krijgt als de rentes níet verhogen', aldus econoom Edin Mujagic. 'Daar hangt ook een prijs aan.' Het feit dat de Verenigde Naties een financieel rapport heeft opgesteld leidt vooral tot opgetrokken wenkbrauwen bij Mujagic. 'Volgens mij hebben we voor dat soort rapporten het IMF en de Wereldbank, de VN houdt zich over het algemeen bezig met andere dingen', stelt hij. 'Bovendien kan ik me niet herinneren dan de VN in de afgelopen jaren centrale bankiers ooit heeft opgeroepen om rentes te verhogen toen het wél kon. Mijn advies aan hen zou zijn om dit soort zaken lekker aan het IMF en de Wereldbank over, en ga je als VN bezighouden met andere dingen.' Mujagic hekelt ook het feit dat de VN maar 'een half verhaal vertelt'. 'Als je besluit om iets over de financiële situatie, focus je dan niet op maar één helft van het verhaal. Er is ook een andere helft: de prijs van niets doen. Als de rente niet wordt verhoogd door bijvoorbeeld de Fed, heeft het óók gevolgen. Voor de Verenigde Staten, opkomende landen en dus de hele wereld. En als je niet in actie komt in situaties zoals deze, hangt er vaker een hoger prijskaartje aan dan als je wél in actie komt. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Afgelopen vrijdag was de voorspelbaarheid van het Britse overheidsbeleid het gesprek van de dag, en vandaag wordt er lekker doorgepraat over de financiële situatie in het Verenigd Koninkrijk. 'Het hele snelle ingevoerde beleid in het Verenigd Koninkrijk heeft een deel van de voorgestelde maatregelen weer moeten inslikken', stelt econoom Arnoud Boot. Hij doelt daarmee op de belastingverlaging voor de hoogste inkomens in het Verenigd Koninkrijk. 'Maar dat was een dusdanig onvoorspelbaar pakket dat het vertrouwen van de markten in de regering daardoor direct een deuk kreeg.' Maar dat was het belangrijkste niet, aldus Boot. Hij kijkt daarvoor juist naar de wet van de onvoorspelbaarheden. 'Op het moment dat je snel je beleid wijzigt, als je iets doet, dan heeft het consequenties die je niet kunt overzien. Alles zit namelijk aan elkaar vast.' Ook de financiële situatie in het Verenigd Koninkrijk valt daaronder, zegt hij. 'Al had men het moeilijk kunnen zien. Een hoop pensioenfondsen, die op zichzelf helemaal niet failliet kunnen gaan, hebben in het Verenigd Koninkrijk schijnbaar vergelijkbare risicomanagementtechnieken. Dat betekende dat de plotseling oplopende rente tegen de pensioenfondsen werkte op de korte termijn. En dus was er geld nodig om die zogeheten hedging-posities af te dekken.' De manier waarop dat geld verkregen werd, zo stelt Boot, zorgde voor de grote problemen. 'Overheidsobligaties gingen de verkoop in. Dus de overheidsobligatiemarkt stortte in, waardoor de rente sneller opliep dan zelfs de centrale bank wilde. Dat zorgde op zijn beurt voor een hogere hypotheekrente, en de centrale bank moest vervolgens ingrijpen om díe wanorde op te lossen. En dat allemaal binnen een paar weken na het aantreden van een nieuwe regering.' Boot gaat zelfs zo ver om te zeggen dat de Bank of England zich tegen de overheid keerde door in te grijpen. 'Er is sprake van een volstrekte vertrouwenscrisis.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse inflatie is gestegen naar een ongekende hoogte van 17 procent, tegenover een Europees inflatiecijfer van 10 procent. Getallen om van je stoel te vallen, zo denkt ook econoom Arnoud Boot. 'Mensen zullen hier heel erg van schrikken.' 'Niet alleen omdat men het mogelijk wel of niet voelt, maar vooral omdat er een enorme onzekerheid heerst. En dat is het kenmerk ook van de inflatie: het geeft onzekerheid, en die moet weg. En hij kan alleen maar weg op het moment dat er voorspelbaarder beleid komt en dat de bevolking het idee krijgt dat er een traject ligt naar een lagere inflatie. Dóór dat voorspelbare beleid, en dat wordt een uitdaging.' Daarin maakt Boot een verschil tussen wat mensen voelen aan onzekerheid en wat mensen concreet voelen op financieel gebied door de inflatie. De kerninflatie - die 6,2 procent is - blijft een wezenlijk probleem. 'En dat moet ook niet gebagatelliseerd worden', vervolgt Boot. 'Energiekosten gaan mensen nu heel erg voelen. Het prijsplafond geeft men wel enige vorm van zekerheid, maar het doet de inflatie niet verdwijnen. Die zal doordringen in andere producten. Maar de onzekerheid en of die doorzet en hoe dat zich gaat verhouden tot inkomens van de mensen voelt iedereen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De financiële situatie in het Verenigd Koninkrijk loopt gierend uit de klauwen. De nieuwe regering heeft een economisch plan geïntroduceerd waarvan van tevoren al over kon worden gezegd 'dat het niet goed zou landen', zo stelt Edin Mujagic. 'Het is chaos daar.' De onvrede bij de Britten zit hem met name in de belastingaanpassingen. 'Die worden maar voor een heel erg kleine groep verlaagd, je voert de al hoge staatsschuld nog verder op in de komende maanden, noem maar op', zegt Mujagic. En dat trekken beleggers aan de overkant van het Kanaal maar slecht; 'ze vragen zich af wat ze daar in hemelsnaam aan het doen zijn, en reageren dan zoals ze nu doen.' Rentes schieten spectaculair omhoog, net zoals de waarde van het pond spectaculair keldert. Toestanden die je normaliter alleen tegenkomt in landen ver weg van Europa, vindt Mujagic.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Philip Lane, de hoofdeconoom van de Europese Centrale Bank, heeft zich uitgesproken over onder meer loonontwikkeling, een mogelijke recessie, en inflatie, en daarin was een duidelijke boodschap te herkennen aldus Edin Mujagic. Een boodschap die hem bekend voorkwam. 'Eigenlijk komt het op hetzelfde neer als wat de voorzitter van de Fed vorige week zei. Hij zei toen dat men 'er rekening mee moet houden dat het aanpakken van inflatie niet pijnloos is'', zo stelt Mujagic. 'En dit bestuurslid van de ECB zei dat in feite ook. Hij roept op om rekening te houden met een mogelijke reducering van de inflatie naar twee procent. Op termijn moet de winstgevendheid van het bedrijfsleven een tijd lang lager worden dan nu, en hou er moet ook rekening mee gehouden worden dat de stijging van de lonen van werknemers de stijging van de prijzen niet bij zal houden.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Edin Mujagic ziet volop negativiteit in de economische cijfers over de hele wereld. Overal lijkt een recessie aanstaande, al zal dat niet geheel negatief zijn, erkent de econoom. 'Het is een schoonmaak waarin bedrijven zonder toegevoegde waarde omvallen. Daardoor komen kapitaal en mensen vrij, die in andere sectoren aan de slag kunnen, die wel een toegevoegde waarde leveren.' Als voorbeeld neemt hij de indicator van de Amerikaanse economie die 'heel goed aangeeft wat de Amerikaanse economie over een half jaar zal doen'. 'Die indicator is voor de zesde maand op rij gedaald.'En dat geeft veel aan, zo meent Mujagic. 'Als je een recessie weet te ontlopen, dan zou dat een wonder zijn.' En niet alleen in de Verenigde Staten is men pessimistisch. 'Als je naar Duitsland kijkt, de grootste economie in de Eurozone, dan zie je dat de ondernemers niet te spreken zijn over hoe het nu gaat. En de stemming over de toekomst is ook veel negatiever geworden. Ook daar geldt: er moet een wonder gebeuren wil je een recessie ontlopen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er gaan steeds meer stemmen op om de krapte op de arbeidsmarkt te bestrijden met een voltijdbonus. Econoom Arnoud Boot noemt dat opportunistische maatregelen, hij pleit voor beleid in plaats van een bonus: de kwaliteit van werken verbeteren, minder met toelages werken. Werken moet lonen, het minimumloon moet drastisch omhoog en de zzp'er moet toegang krijgen tot sociale zekerheden. Weliswaar is er krapte op de arbeidsmarkt, de economie functioneert want we hebben sinds de coronacrisis maar liefst 9 procent meer banen gecreëerd, zegt Boot. Nu alleen nog de personele invulling daarvan. En die moet niet gezocht worden in 'opportunistische maatregelen' als de voltijdbonus of allerlei toelages. De bereidheid om te werken moet volgens de econoom vergroot worden. Hoe? Door het werken interessanter te maken: meer autonomie, beter combineerbaar met privé en zorgtaken. Het verheugt Boot dan ook dat nu 95 procent van de kinderopvang door de overheid betaald wordt.Ook moet langer werken beter beloond worden,. En nee, niet via een toelagesysteem. 'Telkens wanneer we een toelage bedenken om een bepaalde inkomensgroep te helpen, wordt die toelage afgetopt op een bepaald inkomensniveau en dat bepaalt dat hele hoge marginaal tarief van de belastingen als je iets meer gaat werken. We zitten verkeerd door alleen met met toelages te werken, we kunnen niet driekwart van het land op toelage zetten zoals nu het geval is.' De minimumlonen moeten voorts drastisch omhoog, zegt Boot. 'Dat was allang nodig want het loongebouw bleef achter, de hogere lonen aan de onderkant hoeven dus ook niet afgebouwd te worden.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er komt een steunpakket voor het mkb, maar daar moet nog even op gewacht worden. Niet iedereen was er enthousiast over, maar minister Adriaansens van Economische Zaken wil in november een pakket klaar hebben liggen. En dat ging niet vrijwillig, zo denkt Arnoud Boot. 'Ze heeft het pakket niet aangekondigd omdat ze het zelf wilde, maar omdat Rob Jetten daar politiek mee scoorde. Ik zou het eigenlijk beschamend willen noemen als ik kijk naar wat er deze week speelt, want de hele discussie rondom de steunpakketten is volstrekt ontspoord. Als het over het mkb- en bedrijfsleven gaat, is het ten principale dat je wil dat die bedrijven zich aanpassen en niet achterover leunen in afwachting van de steunpakketten, en die zullen niet in november komen.' Daarmee spreekt Boot de belofte van Adriaansens dus direct tegen, en met goede reden: 'Zulke pakketten opstellen kost veel meer tijd', stelt hij. 'Het was niet meer dan een politiek statement van Rob Jetten. Dus er gaat veel meer tijd overheen, en dan loop je het risico dat het mkb gaat afwachten. Want waarom zou je nu investeringen doen als je bij wijze van spreken morgen steun gaat krijgen?' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het was een feestje in huize Mujagic gisteravond, toen de Fed opnieuw een renteverhoging van 0,75 procent aankondigde. 'Ik heb er uitzonderlijk van genoten', zegt econoom Edin Mujagic over de uitleg die Fed-baas Jerome Powell over de verhoging gaf. 'De rust die die man met zich meebrengt, ook als het een negatieve boodschap is, was echt genieten.' Mujagic benadrukt dat iedere letter van ieder woord in de toespraak van Powell zorgvuldig uitgekozen is. 'Ze weten dat alle financiële markten in de wereld naar de Fed kijken', zegt hij. 'Bij de Europese Centrale Bank zijn ze volgens mij langer bezig met de precieze bewoording van statements dan met de inhoud. Dat is bij Powell niet anders.' Maar, iets anders viel Mujagic des te meer op. 'Er zat iets anders in die speech wat heel belangrijk is', vervolgt hij. 'Elke keer dat hij het had over dat de rente mogelijk nog verder omhoog zou gaan, gebruikte hij de term 'we will keep at it', ofwel we zullen ermee doorgaan.' Volgens Mujagic had hij ook andere woorden gebruiken, maar dat deed hij niet. 'Hij gebruikte dezelfde woorden ook bij de jaarlijkse conferentie van centrale bankiers; het is dus geen toeval.' Memoires Volgens Mujagic zijn die woorden een directe verwijzing naar de memoires van Paul Volcker, die van 1979 tot 1987 voorzitter was van de Fed. 'Door het uitspreken van die woorden laat Powell tussen neus en lippen door weten dat hij zich 'Volckeriaans' gaat gedragen. Dat betekent dat hij inflatie ten koste van alles wil bestrijden, ook als het betekent dat de economie enige tijd minder hard zal gaan groeien én ook als het betekent als de werkloosheid oploopt.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar het gisteren nog ging om de miljoenennota en het prijsplafond dat miljarden euro's gaat kosten, heeft de toespraak van de Russische president Poetin vanochtend de nodige geopolitieke verschuivingen veroorzaakt; en dat is te merken op de markten, zo ziet Edin Mujagić. 'Je ziet hoe fragiel het allemaal is', stelt hij. 'Je kunt nu ook alvast zeggen dat een groot deel van de miljoenennota - het deel dat al onduidelijk was - nog onduidelijker is geworden. Als we het houden bij het prijsplafond, wisten we dat het maar voor even zou zijn. En we wisten ook wat het zou gaan kosten, maar het nieuws van vanochtend (Poetin kondigt grootschalige mobilisatie aan, red.) betekent nu dat de kans groot is het conflcit langer duurt en dat het escaleert. Dat kán geen goed nieuws zijn voor de hoogte van de energieprijzen, en ook voor hoe lang het gaat duren.' Voor Nederland kan dat onder meer betekenen dat het prijsplafond langer in stand gehouden moet worden. Mujagić: 'Als overheid ga je nu gewoon te maken krijgen met hogere prijzen, dus de geraamde kosten zullen hoger worden. Het raakt ons dus allemaal, en het zet in feite een streep door de hele miljoenennota.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Duitse producentenprijzen zijn nog nooit zo snel gestegen als afgelopen maand. Dat komt vooral door de stijging van energieprijzen. 'Dat geeft een grimmig beeld over wat voor verlichting we qua inflatie kunnen verwachten in de komende periode', zegt senior econoom bij ING Bert Colijn. 'Duitse prijzen stegen met 7,9 procent in augustus, en dat betekent dat de Duitsers hun borst nat kunnen maken voor de inflatie voor de tweede helft van het jaar. Dat is natuurlijk geen goed nieuws, en geeft aan dat inflatie zeker binnen Europa probleem nummer één blijft.' In Duitsland stellen ze van alles in het werk om de pijn te verzachten. Zo worden er energiebedrijven genationaliseerd en steunpakketten van ongekende omvang aangekondigd, maar toch lukt het nog niet om de inflatie te beteugelen. 'Je ziet dat het zeker de focus van de Duitse regering heeft, want de Duitse economie lijdt hieronder', aldus Colijn. 'Het is een meer traditionele maakindustrie dan wij hebben, waar energie geslurpt wordt. Dat betekent dat je in Duitsland nu meer te maken hebt met bedrijven die het werk stilleggen vanwege de hoge kosten. Die zorg speelt al langer, de maakindustrie kwakkelt al een tijdje en de auto-industrie heeft langer problemen gehad, dus dit is in Duitsland echt top of mind momenteel.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Prijzen rijzen de pan uit en veel Nederlanders dreigen de rekeningen niet meer te kunnen betalen, dus wordt op Prinsjesdag een troonrede verwacht met historische pakketten van enorme omvang. Het doet econoom Arnoud Boot allemaal denken aan John F. Kennedy. En dan met name de fameuze uitspraak van de wijlen president. 'Denk er niet over wat het land voor jou kan doen, maar wat jij voor het land kan doen', zo quotet Boot. 'Er zijn altijd groepen die het buitengewoon moeilijk hebben, en in een fatsoenlijke maatschappij probeer je daar heel goed mee om te gaan. Schuldsanering, noem maar op.' Echter, zo merkt hij op, er zijn momenteel 'legio mensen die op de bandwagon springen'. Mensen die volgens Boot roepen dat het crisis is, dat prijzen omhooggaan en die dus weer naar de overheid kijken voor hulp. 'Ik vind het scheppen van de verwachting dat de overheid geweldig gaat inspringen onterecht. Laat iedereen maar eerst naar zichzelf kijken.' Volgens Boot is het belangrijk dat men kijkt naar eigen mogelijkheden om de crisis te bevliegen. 'En precies diegenen die nu op de bandwagon zijn gesprongen hebben de gelegenheid om dat te doen. Om eens goed te kijken naar wat ze zélf kunnen doen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De vraag- en aanbodmarkt reguleren door middel van prijsplafonds kan nooit echt op steun rekenen van economen alom, maar het lijkt er nu toch van te komen. Zowel op nationaal als Europees gebied. Econoom Arnoud Boot zegt dat het een onontkoombare beslissing is. 'De energiemarkt is momenteel geen normale markt. Hij wordt van alle kanten beïnvloed door geopolitieke problemen, en dan kun je als econoom zeggen laissez-faire, maar het ís geen laissez-faire.'Volgens Boot is er tevens sprake van bepaalde systeemrelevantie. 'De nadrukkelijke discussie in Nederland is de betaalbaarheid van energie, en dan ontkom je er niet aan als land om iets te doen voor juist alle kwetsbaren, zodat zij hun energierekening kunnen betalen.' Ad hocEn dat levert een probleem op denkt hij. 'Aan de ene kant moeten we ineens ad hoc ingrijpen op de energiemarkt; dat zijn die prijsplafonds waarover gesproken wordt. Dat betekent eigenlijk dat energiebedrijven 'gedwongen' worden om de basishoeveelheid energie tegen een vaste prijs te leveren. Maar wat je het liefst had gedaan was mensen compenseren door middel van een toelage. Dan had je die ingewikkelde discussie over prijsplafonds niet gehad. Maar in Nederland hebben we niet zo'n goede ervaring met toelages en met de uitvoering daarvan.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Edin Mujagić waarschuwt voor het 'rotten' van de EU na de 'State of the Union' van Ursula von der Leyen. 'Problemen kunnen ontstaan als je in je eigen huis een beleid gaat voeren, waardoor de EU-lidstaten gaan rotten.' Mujagić heeft weinig mooie worden over voor de toespraak van de voorzitter van de Europese Commissie. 'Je kan het vergelijken met iemand die vertelt wat voor mooie ramen er in zijn huis komen en een zwembad in de tuin, terwijl het fundament onder het huis zo rot is als maar kan.' En waardoor die rot ontstaat, daar heeft de econoom wel ideeën bij: 'Hoge inflatie en hoge schulden. Van beiden weten we dat het de economische groei afremt, wat zorgt voor spanningen in Europa. Dat zie je al tussen tussen Noord- en Zuid-Europa. Het noorden wil dat er iets gedaan moet worden aan de schulden, en het zuiden meent dat het noorden hen niet wil helpen', legt Mujagić uit. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Maar liefst twee seconden kon macro-econoom Edin Mujagić genieten van het 'goede nieuws' dat de inflatiecijfers vanuit de Verenigde Staten brachten. 'Naast die cijfers zagen we dat de prijzen in augustus iets hoger lagen ten opzichte van juli.' Een nare verrassing, zo betitelt hij het. 'En als je dan gaat kijken naar waar het aan ligt, wordt het een vreemd verhaal. De brandstofprijzen in Amerika bijvoorbeeld, die zijn heel erg belangrijk. Veel Amerikanen gebruiken hun auto elke dag en ze zien die prijs dus elke dag, dus als die prijzen dalen doet het iets met de stemming. En die prijzen zijn echt behoorlijk gedaald, en dat komt terug in de inflatiecijfers. Die werden naar beneden getrokken, maar er waren een hoop andere dingen die de balans weer gelijktrokken en dus duurder werden.' Volgens Mujagić zou dat geen problemen hebben opgeleverd als het zaken waren geweest als mobiele telefoons of iets dergelijks, goederen die niet iedere dag gekocht hoeven te worden, maar dat was niet het geval. 'Het ging hierbij om zorg, huisvesting en eten. Zaken waar je niet zonder kunt, en dat is zorgwekkend. Het betekent dat de 'inflatieolievlek' steeds groter wordt in de Amerikaanse economie.' En dat is een logisch gevolg denkt Mujagić, waarbij hij tevens stelt dat de financiële markten in een soort roes verkeerden. 'Ze dachten telkens dat de renteverhogingen van de Fed niet heel ver zouden gaan, 'omdat het mee zou vallen', maar dit cijfer maakt heel erg duidelijk dat het probleem steeds duidelijker voelbaar gaat worden en dat de kans groot is dat de Fed nog veel langer moet doorgaan met renteverhogingen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Monetaire normalisering biedt kans om de eurozone substantieel te versterken. Dat schrijft economenvakblad ESB. Volgens Edin Mujagić van OHV Vermogensbeheer betekent dat één ding, ‘dat we ons met z'n allen bezighouden met de vraag hoe we dat schuldenprobleem moeten gaan oplossen'. ‘De schulden van lidstaten binnen de eurozone zijn te hoog, dat is een groot probleem geworden', zegt Mujagić. Hij vervolgt: ‘Rabo-economen Wim Boonstra en Bas van Geffen hebben nu een poging gedaan om bij te dragen in deze discussie. Hun voorstel komt erop neer dat de ECB, die al heel veel schuldbewijzen heeft opgekocht van de eurolanden, hier een streep door zet waardoor het geld niet terugbetaald hoeft te worden. Het gaat om een substantieel deel, 25 tot 30 procent.' Mujagić legt uit wat het idee daarachter is. 'Je lost dat schuldenprobleem voor een belangrijk deel op, en dan kun je doorgaan met het stimuleren van de economie, zonder dat je die molensteen om je nek hebt. Het probleem daarmee is dat je natuurlijk het gevaar loopt dat die landen de extra ruimte die nu aangeboden wordt, gewoon gebruiken om weer nieuwe schulden te gaan stapelen – als dit door zou gaan.’ Macro met Boot en Mujagić Elke dag een intrigerende gedachtewisseling over de stand van de macro-economie. Op maandag en vrijdag gaat presentator Thomas van Zijl in gesprek met econoom Arnoud Boot, de rest van de week praat Van Zijl met econoom Edin Mujagić.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Tweede kamer begint vandaag met de behandeling van de nieuwe pensioenwet. Er zit volgens voorzichtige schattingen ruim 1500 miljard euro in de pot. De vraag waar het in de nieuwe wet om gaat is eigenlijk: hoe verdeel je de 1500 miljard? ‘Het concept eerlijk bestaat bijna niet’, stelt hoogleraar Ondernemingsfinanciering en Financiële Markten Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam. ‘Niemand weet hoe je het geld dat is opgebouwd door een 32-jarige moet vergelijken met het geld van een 64-jarige. Een 64-jarige krijgt al snel pensioen en een 32-jarige heeft misschien minder opgebouwd, maar moet ook nog lang wachten. Dus hoe ga je dat verrekenen?’ We kunnen hier volgens de hoogleraar op twee manieren naar kijken. ‘Heel fundamenteel, en zeggen dat we verder moeten gaan studeren. Maar daar komen we niet uit. Dus er komt een arbitraire verdeelsleutel, en die arbitraire verdeelsleutel wordt daarop gebaseerd. De een wil een hoge rekenrente, de ander een lage rekenrente. Maar we weten niet wat de juiste is(…). Uiteindelijk draait het pensioen om de verdiencapaciteit van een land, en dat draait om de werkenden. Dus het enige wat belangrijk is in het pensioensysteem is niet die pot geld, maar hoeveel werkenden er zijn en hoe productief zij zijn ten opzichte van de gepensioneerden', aldus Boot. Macro met Boot en Mujagić Elke dag een intrigerende gedachtewisseling over de stand van de macro-economie. Op maandag en vrijdag gaat presentator Thomas van Zijl in gesprek met econoom Arnoud Boot, de rest van de week praat Van Zijl met econoom Edin Mujagić.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Europese Centrale Bank gooit de rentes met 0,75 procent omhoog in een historische stap om de torenhoge inflatie te bedwingen. Het is de grootste renteverhoging sinds de invoering van de euro, en het was een noodzakelijke verhoging denkt hoogleraar Ondernemingsfinanciering en Financiële Markten Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam. 'Het kon niet anders', is zijn harde conclusie. 'De Europese economie loopt eigenlijk als een tierelier. Er is geen werkloosheid, er is geweldige inflatie, dus er rust een enorme druk op die economie. En dat moet verminderen. Daarvoor heb je het rente-instrument van de ECB.' Boot noemt tevens dat de situatie buitengewoon schadelijk is voor de economie. 'Zeker ook voor lagere inkomens, kijk hoe die in de problemen komen. De ECB móet wel op de rem trappen, ook voor hun eigen geloofwaardigheid.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als de ECB de rente met 75 basispunten verhoogt, is dat als het blussen van een bosbrand met een waterpistool. Dat zegt hoofdeconoom Edin Mujagić, van OHV Vermogensbeheer. Volgens Mujagić oogt het veel, maar is dat het niet met een inflatie van 9 procent. Wél is het een historische stap, de ECB nam deze welgeteld slechts éénmaal eerder in haar geschiedenis. 'Afgaan op de geluiden vanuit de ECB, zou alles minder dan 75 basispunten een grote teleurstelling zijn', zegt de hoofdeconoom. De hoogte is volgens hem echter niet het meest spannende dart er staat te gebeuren; belangrijk is wat voor hints de ECB gaat geven over welke vervolgstappen er nog genomen gaan worden. 'Je moet vandaag niet alleen die historische stap nemen, maar ook aangeven dat er hierna meer moet volgen.' En dat het niet uitkomt met het oog op de nakende recessie, dat moet volgens Mujagić voor lief worden genomen. Macro met Boot en Mujagić Elke dag een intrigerende gedachtewisseling over de stand van de macro-economie. Op maandag en vrijdag gaat presentator Thomas van Zijl in gesprek met econoom Arnoud Boot, de rest van de week praat Van Zijl met econoom Edin Mujagić.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Edin Mujagić is lovend over de Nederlandse economie. 'We zijn stiekem een beetje Europees kampioen. Het Europese groeicijfer was beter dan in het eerste kwartaal, het was beter dan waar we op rekenden en van alle EU-landen had Nederland met 2,6 procent de hoogste groei in het tweede kwartaal.' In de hele EU groeide de economie met 0,8 procent, vergeleken met een kwartaal eerder. 'Om het in perspectief te plaatsen: in dezelfde periode kromp de Amerikaanse economie met 0,1 procent. Dat geeft aan hoe goed Europa het heeft gedaan.' De econoom wijst erop dat hij kijkt naar kwartaal-op-kwartaalcijfers, en niet op jaarbasis. 'Door corona geeft dit een beter beeld van hoe het onderliggend gaat. Maar dit is wat je ziet als je door de achteruitkijkspiegel kijkt, maar je wil weten wat er door de voorruit te zien is. Dat ziet er toch minder hoopgevend uit', benadrukt Mujagić. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Edin Mujagić bestrijdt het idee dat de enorme inflatie alleen wordt veroorzaakt door de hoge energieprijzen. 'Wij economen hebben ook iets dat de kerninflatie heet. Daar halen we de energie- en voedselprijzen uit, omdat die vaak schommelen.' De econoom wijst erop dat die kerninflatie ook hoog staat. 'Die kwam ook uit op 5 procent, en in augustus vorig jaar was dat nog 1,6 procent.' Volgens Mujagić heeft de oorlog in Oekraïne wel degelijk effect op de inflatie, 'maar onderliggend is er wel meer aan de hand.' Mujagić wijst erop dat er over meerdere continenten al een hoge inflatie te zien was, sinds de zomer van 2021. Terwijl de Russische inval in Oekraïne pas begin dit jaar plaatsvond. 'Stel dat de gas-, olie- en stroomkosten nu constant blijven, dan zijn we nog steeds niet verlost van de hoge inflatie', zo waarschuwt hij. De hoge inflatie zorgt ervoor dat er steeds meer vraag komt naar hogere lonen. Een maatregel kan dan zijn om lonen automatisch te indexeren met de inflatie. De econoom waarschuwt voor deze maatregel en meer ingrepen die de overheid wil doen, om de koopkracht te stutten. 'Als we door deze uitzonderlijke maatregelen contracten eenzijdig kunnen aanpassen, dan hak je met een bijl in het fundament van kapitalisme.' Macro met Boot en Mujagić Elke dag een intrigerende gedachtewisseling over de stand van de macro-economie. Op maandag en vrijdag gaat presentator Thomas van Zijl in gesprek met econoom Arnoud Boot, de rest van de week praat Van Zijl met econoom Edin Mujagić.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het heeft even geduurd om de macro-economische schoenen van voormalig BNR-economiecommentator Kees de Kort te kunnen vullen, maar met ingang van vandaag nemen economen Arnoud Boot en Edin Mujagić die verantwoordelijkheid op zich. Arnoud Boot schuift als eerste aan, en er is genoeg te bespreken. Men neme de krappe huizenmarkt en de wens om vaste contracten af te dwingen op de commerciële huurmarkt, om vervolgens de vraag te stellen of dat gewenst is. 'Mijn rol daarin is om dat te duiden, in plaats van alleen maar het feel good-beleid te bespreken. Het klinkt natuurlijk heel goed, zo'n vast contract. Dat iedereen kan kiezen wanneer hij of zij er zelf uit kan, maar in de tussentijd krijg je geen huurwoning meer.' Boot vervolgt: 'De huurmarkt is niet uit de hand gelopen door de korte contracten, maar omdat er niet genoeg huurwoningen zijn. En hoe ingewikkelder je het maakt om huurwoningen aan te bieden, hoe minder huurwoningen er zijn. De vraag is nu dus of het paard niet áchter de wagen wordt gespannen.' Hij durft zelfs met zekerheid te zeggen dat het feelgood-beleid van vaste contracten averechts zal uitpakken op de lange termijn. 'En dan heb ik het niet over de tijd dat wij allemaal met pensioen zijn, maar over drie tot vier jaar. Wat is er dan gewenst?' Macro met Boot en Mujagić Elke dag een intrigerende gedachtewisseling over de stand van de macro-economie. Op maandag en vrijdag gaat presentator Thomas van Zijl in gesprek met econoom Arnoud Boot, de rest van de week praat Van Zijl met econoom Edin Mujagić.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Reikhalzend wordt er uitgekeken naar het rentebesluit van de Europese Centrale Bank van volgende week. Verwacht wordt er een flinke stap gezet gaat worden, de vraag is alleen nog of het gaat om 50 of 75 basispunten. En daarvoor kijkt de ECB vooral naar de nieuwe economische cijfers, legt Bert Colijn, senior econoom bij ING, uit. 'De inflatie is gigantisch hoog: in Nederland zitten we boven de 13 procent en in de Eurozone rond de 9 procent.' Ook wordt er gekeken naar hoe de economie draait. 'Het is niet zo dat de economie boven potentieel presteert. Dat hangt af van hoeveel mensen werken en of dat meer kan en of er genoeg geproduceerd wordt. Daarnaast zien we dat de consumptie nog lager is dan in 2019 en komen er tekenen dat de economie afkoelt. Het gaat al minder, en dan ga je de rente verhogen? Dat is het duivelse dilemma waar de ECB mee zit', aldus Colijn. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Piet Rietman, econoom bij ABN Amro, verwacht dat de koopkrachtmaatregelen die het kabinet voor 2023 gaan helpen. 'Maar de vraag is of het genoeg is. Wel zitten er maatregelen tussen die de pijn gaan verzachten voor lagere inkomens. Dat is ook waar de grootste pijn ligt door de inflatie.' Het kabinet heeft de afgelopen tijd flink onderhandeld over een koopkrachtpakket. Tot nu toe is uitgelekt dat er minstens 15 miljard euro wordt uitgegeven om de koopkracht te stutten. In het pakket zit onder meer een verhoging van het minimumloon van 10 procent. Daarnaast wordt er gesleuteld aan toeslagen en wordt de belasting op arbeid verlaagd. 'Dat is op zich goed. Maar hoe structureel en hoe gericht zijn deze maatregelen? Hebben we dan straks in 2023 niet weer zo'n debat waar dan weer koopkrachtreparaties nodig zijn?', zo vraagt Rietman zich af. Rietman ziet dat Nederland al jaren achterloopt bij het verhogen van de inkomenspositie van Nederlanders. 'Die had al beter moeten zijn, zodat je af en toe een crisis aan kan. Nu komt er af en toe een crisis, en dan is de inkomenspositie niet goed. Dan krijg je deze koopkrachtreparaties, die vaak bestaan uit eenmalige toeslagen en lager tarief voor inkomstenbelastingen. Dat zijn noodmaatregelen, terwijl je er structureel voor kan zorgen dat mensen aan de onderkant van de markt beter verdienen', aldus Rietman. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De nieuwe inflatiecijfers voor Nederland zijn bekend en zijn met 13,6 procent aanzienlijk hoger dan het vorige record in maart, toen de inflatie ruim 11 procent was. Maar tot verbazing leidt het niet echt bij econoom en macro-economie-redacteur Marijn Jongsma van het FD. 'Het verbaast met niet in de zin dat het er eerst op leek dat de inflatie daalde omdat de gasprijs zich leek te stabiliseren, maar nu weer volledig door het dak gaat. Dat heeft alles te maken met het feit dat Moskou fysiek aan de gaskraan draait en steeds meer de toevoer terugdringt. Tegelijkertijd zijn overheden bezig met het opbouwen van voorraden. Meer vraag in de zomer zou je kunnen zeggen, en tegelijkertijd een heel krap aanbod. Daardoor schieten de prijzen alle kanten op, maar vooral omhoog.' Jongsma noemt de gasprijs als voorbeeld: 'De gasprijs gisteren was zo'n tien keer hoger dan een jaar geleden. Dat zijn toch ongekende stijgingen? En zolang die gasprijs blijft stijgen, gaat dus ook de inflatie mee. Zeker ook in landen waarbij gas heel erg belangrijk is in de energiemix, dus Nederland.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met een hoge inflatie, een oplopende rente en misschien wel aan aankomende recessie verkeren centrale bankiers in een lastige positie, en zeker bij de ECB. 'Het probleem is dat ze heel weinig ruimte hebben om te manoeuvreren', zegt hoogleraar monetaire economie aan de Erasmus School of Economics Casper de Vries. 'Een van de weinige knoppen waar ze aan kunnen draaien, is wat van de langer lopende obligaties de ze hebben opgekocht op de markt te verkopen.' 'Er wordt over gesproken dat de ECB de korte rente moet verhogen, dat is het instrument dat ze hebben om inflatie te temmen', vervolgt De Vries. 'Maar de inflatie hier heeft een andere oorzaak dan in Amerika, dus dat zal niet eens zoveel effect hebben. Maar er zijn wel positieve effecten te verwachten van het verhogen van de lange rente. Dat kan de wisselkoers wat stutten, die werkt nu in ons nadeel omdat we daartegen de kosten van olie en gas afrekenen.' Bovendien zou het verhogen van de lange rente volgens De Vries aangeven dat de tijd van heel goedkoop geld lenen voor bij is. 'En het is wel belangrijk dat de ECB dat eens aangeeft. En het geeft ook aan dat de crisis waar we nu inzitten niet zomaar voorbij is, maar wat langer duurt.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De toespraak van Fed-president Jerome Powell tijdens Jackson Hole maakte nogal wat los, waarin hij zei blijvend in te zullen zetten op inflatiebestrijding en de 'teugels voorlopig niet te laten vieren'. Uitspraken die in de lijn der verwachting lagen van hoogleraar Banking & Finance Harald Benink van de Universiteit van Tilburg. Volgens Benink refereerde Powell terecht aan de lessen van de jaren 70, waarin er twee wereldwijde oliecrises plaatsvonden. 'Toen hebben centrale bankiers de inflatie te lang laten voortbestaan', aldus Benink. 'Daaruit ontstond een loon-prijsspiraal, en Powell heeft nu gezegd die fouten te willen vermijden. Anders wordt het des te moeilijker om de inflatie te reduceren.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hans Stegeman, Chief Investment Strategist van Triodos, ziet een nieuw dieptepunt voor Duitsland. 'De gfk-index, het consumentenvertrouwen, staat op -36,5. Dat is voor de derde maand achter elkaar een all time-dieptepunt.' En dat vindt Stegeman niet heel raar. 'In de Duitse economie is vooral angst voor de hoge energieprijzen, en dat is alle reden voor consumenten om heel bezorgd te zijn.' De angst in Frankrijk is ondertussen helemaal niet zo hoog. 'Die consumenten zijn onverwachts iets optimistischer dan vorige maand. Dat komt omdat zij zich minder zorgen hoeven te maken over de energieprijzen door de kerncentrales in het land. Ook is er een prijsregulering voor gas. Terwijl wij in Nederland kampioen zijn in marktwerking, zorgden ze in Frankrijk er direct voor dat de marktprijzen vastgelegd werden. Ze zijn daar toch een stuk centralistischer ingesteld', zo vindt Stegeman. 'Het is ook opmerkelijk dat Macron afgelopen week heel duidelijk liet weten dat het niet beter ging, en dat er meer maatregelen komen. Misschien is dit wel het beste, want een deel van het consumentenvertrouwen komt uit onzekerheid. En als je geen leuke boodschap geeft, maar wel duidelijk bent, dan kan dat helpen om mensen voor te bereiden. Dat zou vertrouwen kunnen geven', volgens Stegeman. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Menno Middeldorp, hoofdeconoom van RaboResearch, ziet dat China onder de groeidoelstelling zit. Ook het stimuleringspakket dat het land heeft gecreëerd ter waarde van 146 miljard euro zal de groei niet verder bevorderen, denkt de hoofdeconoom. 'Het is één procent van het bbp. Ze wilden eigenlijk dat de economie met 5 procent ging groeien. En ze koersen nu af op 3 procent, dus daar zit nog wel wat tussen.' Middeldorp noemt het 'pijnlijk' voor China. 'Het is één van de weinige jaren waarin ze de groeidoelstelling dreigen te missen. En het gebeurt precies nu er een groot partijcongres aanstaande is, waar Xi opnieuw benoemd hoopt te worden.' Middeldorp heeft ook weinig hoop in het stimuleringspakket. 'Het is de vraag of die één procent het gaat doen en of het op de juiste manier wordt gedaan. Iedere keer dat de groei tegenviel, hebben ze de schulden opgebouwd, de infrastructuur gedreven en stimuleringspakketten gemaakt. Dat leidt tot hele hoge schuldniveaus.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

ABN Amro-econoom Piet Rietman schrikt van het aantal mensen dat met armoede te maken krijgt, als het kabinet niet ingrijpt. In de Macro-Economische Verkenning (MEV) van het Centraal Planbureau staat dat 1,3 miljoen mensen met financiële malaise te maken krijgen. 'Dat is schrikken. Afgelopen jaar waren het nog minder dan een miljoen mensen die onder de armoedegrens leefden. Komend jaar zullen dat 1,3 miljoen mensen zijn.' Rietman benadrukt dat het nog ergens kan uitvallen. 'Hierbij is geen rekening gehouden met de hogere energierekeningen. Reken je die erbij, dan zullen het bijna 1,5 miljoen mensen zijn die onder de armoedegrens zitten.' Ondertussen wil de Tweede Kamer ook dat het CPB met een stresstest gaat komen, om te kijken hoe goed huishoudens bestand zijn tegen financiële tegenvallers. 'De huidige stresstest ging over de inflatiecijfers van maart. Dat lag toen rond de 5 procent. Nu zitten we gemiddeld over het hele jaar boven de 8 procent. Dus het is slim om die stresstest over te doen.' Van het kabinet wordt er nu verwacht om maatregelen te nemen om de koopkracht van huishoudens te verbeteren. Dit jaar zou er volgens het kabinet niks meer kunnen gebeuren, maar volgend jaar zeker wel. Daar wordt dan ook druk over overlegd. Rietman heeft wel ideeën bij maatregelen die genomen kunnen worden. 'Op de korte termijn moet er een eenmalige transactie komen aan mensen die met betalingsproblemen zitten. Dat gaat met ongerichte maatregelen moeten gebeuren. Het moet snel, dus hoe sneller, hoe ongerichter', vindt Rietman. 'Hoe erg is het als mensen die geen hoge energierekening het ook zouden krijgen? Die mensen hebben misschien alsnog een laag inkomen, maar wel hele hoge uitgaven. Dan komt het als geroepen, denk ik.' Maar ook wil Rietman dat er op de langere termijn maatregelen komen. In het kabinet en in de Tweede Kamer wordt er gedacht aan belastingmaatregelen. 'Lagere inkomsten- of loonbelasting wordt er gezegd. Ik denk dat er hetzelfde mee bedoeld wordt, maar je kan daarmee aan de kant van de werkgever of de werknemer verlagen. Daarnaast wordt er gerept over een hoger minimumloon', vertelt de econoom. Rietman zet zijn vraagtekens bij de maatregelen waaraan gedacht wordt. 'Die lagere belasting is een paard achter de wagen spannen, vind ik. Werkgevers betalen lage lonen, vervolgens komen mensen niet rond en dan verlaag je de inkomstenbelasting. Maar dan heb je minder inkomsten voor je collectieve voorzieningen. Uiteindelijk verarmen we collectief omdat werkgevers minder betalen dan ze kunnen, gelet op de winsten. Dat is een verkeerde gang van zaken.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inkoopmanagersindexen van de Eurozone en Japan laten een gemixt beeld zien. Dat zegt Chief Investment Strategist bij Blackrock Lukas Daalder. 'De meevaller zat hem aan de industriële kant van Duitsland, die was wat hoger dan verwacht. Maar zelfs met dat lichtpuntje zit Duitsland nog in een krimpsituatie. Een heel negatief punt was met name de Britse maakindustrie. Daar zakte de index tot 46, dus echt zwaar in een krimpsituatie.' Volgens S&P Global is de samengestelde inkoopmanagersindex, die kijkt naar de bedrijvigheid in de industrie en dienstensector van de eurozone, deze maand afgenomen tot 49,2, van 49,9 een maand eerder. Een stand van 50 of meer duidt op groei, daaronder op krimp. 'Als je de trend van de afgelopen maanden erbij pakt, zie je dat er maar één richting is', aldus Daalder. 'Het gaat allemaal naar beneden. Niet alleen aan de industriële kant, maar ook de dienstenkant staat steeds verder onder druk. We zitten in een verzwakkende wereldconjunctuur.' De inkoopmanagersindexen lijken een negatiever beeld te schetsen dan economische cijfers die de afgelopen dagen werden gepubliceerd. 'Je ziet veel indicatoren die een tegenstrijdig geluid laten zien. Denk maar aan het consumentenvertrouwen dat zwaar onder druk staat en de consumptieve bestedingen die juist weer heel sterk zijn. Uiteenlopende indicatoren zijn vaak een indicatie dat je op een keerpunt zit. Het kan nooit zo zijn dat de inkoopmanagers alsmaar negatiever worden en de groei zich daar niks van aantrekt. Een van de twee heeft het bij het verkeerde einde, alleen het is nu nog te vroeg om te stellen welk van de twee. En ik vrees dat de inkoopmanagers het bij het rechte einde hebben.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De centrale bank van China heeft vandaag opnieuw de rente verlaagd. Het is de vierde belangrijke rente die de centrale bank in korte tijd verlaagt. Dat duidt erop dat de Chinese economie in zwaar weer verkeert en flink wat steun nodig heeft, aldus hoofdeconoom van OHV Vermogensbeheer Edin Mujagić. 'Dit is vaak hoe het begint. Op het moment dat je uit het niets vier belangrijke rentes verlaagt, zorg je voor een verwachting onder Chinezen en op de financiële markten dat dit het begin is van een reeks verlagingen. En dat werkt meteen door.' De Chinese economie wordt momenteel vooral hard geraakt door het zero-covid beleid dat de Chinese overheid voert, wat inhoudt dat bij enkele positieve coronatests hele wijken of fabrieken op slot worden gegooid. 'De centrale bank probeert door het geld wat goedkoper te maken de investeringen en consumptie in het land aan te jagen', aldus Mujagić. 'Dat past ook in het beleid van China om voor economische groei meer afhankelijk te worden van eigen bestedingen in eigen land, en minder van verkoop van spullen naar Amerika en andere landen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De koopkracht gaat met 6,8 omlaag, zo raamt het Centraal Planbureau. Het zou een historische daling zijn, maar verrassend allerminst. 'Helaas niet', stelt senior-econoom Bert Colijn van ING. 'En het lijkt erop dat het inderdaad daarop uit gaat komen. Die raming is voor 2022 en we zijn al een eind op weg in het jaar. Je kunt zelf ook wel uitrekenen dat op het moment dat de lonen maar stijgen met 2 à 3 procent en de inflatie tikt de tien procent aan, dan kun je je borst natmaken.' Maar, het is niet alleen maar kommer en kwel. Zo is er aardig wat economische groei vastgesteld in het tweede kwartaal, die veel experts niet aan zagen komen. Twee cijfers met twee heel erg verschillende betekenissen, hoe kan dat? 'Het voelt bijna hallucinant dat je een China-achtig groeicijfer presenteert over het tweede kwartaal en tegelijkertijd zo'n grimmig beeld van de economieontwikkeling hebben.' Colijn vervolgt: 'Dat komt eigenlijk omdat we in het tweede kwartaal gewoon nog corona hadden, en een groot gedeelte van de economie zat toentertijd nog op slot. Dus in het tweede kwartaal hebben we een enorme inhaalgroei meegemaakt, en de consumptie kreeg daar een grote boost van.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het inflatiepercentage in de Eurozone over 2022 is officieel vastgesteld op 8,9 procent, en dat is een getal dat op vele manieren te framen is aldus Chief Investment Strategist Hans Stegeman van Triodos Bank.Zo zou je het bijvoorbeeld kunnen framen als een nieuw record, denkt hij. 'Want het is ook een nieuw record', aldus Stegeman. 'Het is hoger dan de 8,1 procent van vorige maand. Ook de kerninflatie - de inflatie waar je naar kijkt als je de volatiele componenten eruit haalt - staat op 5,1 procent, en dat is ongekend hoog. Maar het is géén verrassing. Het is niet dat het hoger is dan markten hadden verwacht zoals in het Verenigd Koninkrijk, want je kan vaak wel enigszins uitrekenen wat alles doet.' Volgens Stegeman zit het daarom nog allemaal precies in lijn met wat iedereen verwacht had. Al heeft hij er wel een kanttekening bij. 'ECB-directielid Isabel Schnabel hield een toespraak waarbij ze zei dat de hoge inflatie mogelijk langer aanhoudt. En dat hebben markten minder verwacht, want iedereen ging ervan uit dat de piek nu ongeveer bereikt is. Daarna zou hij moeten dalen, maar daar ontstaat ook direct de twijfel.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse economie groeide in het tweede kwartaal met 2,6 procent. Terwijl velen verbaasd waren, was dat bij Sweder van Wijnbergen niet zo. De hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam vindt dat de 'economie helemaal niet in het slop zit', zoals anderen beweren.' Van Wijnbergen wijst op de 'andere kant van de medaille'. 'Een economie die in het slop zit, gaat niet samen met een overspannen arbeidsmarkt. Want daarin vinden ondernemers veel mogelijkheden en willen ze meer produceren. Maar dat kan niet als ze geen mensen krijgen. Dan heb je dus geen economie in het slop.' De hoogleraar is dus niet verbaasd over de groei, maar wel over de hoogte van de groei. 'Het is wel een erg groot getal. Een van de dingen die daarin meespelen is de koers van de euro. De ECB heeft een ander beleid dan de Fed in de VS. Dat zie je terug in de wisselkoers met een zwakkere euro ten opzichte van de dollar.' Voor Nederland is dat zeer positief. 'We zijn meer een open economie dan andere eurozone-landen.' Toch is Van Wijnbergen niet tevreden met het beleid van de ECB. 'De ECB moet mikken op een inflatiecijfer van 2 procent, maar we zitten ergens onder de 10 procent. (...). Dus de ECB zal een keer een tandje bij moeten zetten. Wat we weten uit eerdere periodes met een hoge inflatie: hoe later je ingrijpt, hoe groter de klap. Dat hangt ons boven het hoofd.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De pijn rondom de gasprijzen wordt steeds groter voor Europese lidstaten. Vandaag bereikten de gasprijzen een recordhoogte en dat wordt gevoeld. 'Landen moeten aan de bak, willen ze niet met tekorten zitten deze winter', zeg Maartje Wijffelaars senior-econoom bij RaboResearch toegespitst op de Eurozone. Lidstaten zoeken dan ook gulzig naar alternatieven. 'Die alternatieven worden her en der wel aangesproken, we krijgen bijvoorbeeld meer gas uit Noorwegen en er wordt meer lng geïmporteerd. Maar met alleen alternatieven komt Duitsland er bijvoorbeeld niet.' Dus moet de vraag gereduceerd worden. 'Mogelijk tot wel dertig procent, om te voorkomen dat je straks echt te weinig hebt en drastisch leveringen moet afsluiten.' En het is ook niet zo makkelijk om overschotten van andere landen over te nemen. 'Niet iedereen zit goed op elkaar aangesloten. Landen die zelf heel erg afhankelijk zijn van Russisch gas, moeten dus zelf grotere stappen zetten. Die vijftien procent vraagreductie waarover in Europa gesproken is, zal voor Duitsland niet voldoende zijn.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Steeds meer mensen zijn vóór het openhouden van de gaskraan in Groningen. Zo ook Onno Ruding, die de crisis van dusdanige aard vindt dat er meer gas gepompt mag worden. En dat er geen andere uitweg is, beaamt ook hoogleraar macro-economie Roel Beetsma van de Universiteit van Amsterdam. 'Op dit moment is de gasprijs enorm hoog en er een duidelijk tekort aan gas. Dat betekent dat als er tijdelijk extra gas wordt opgepompt, het de schatkist veel geld oplevert. Daarmee kan Groningen ook ruimschoots gecompenseerd worden, en dat moet ook. De woningen die niet aardbevingsbestendig zijn moeten vervangen worden op kosten van de overheid. Daar is ruimschoots geld voor als je nu begint met extra gas oppompen, en je neemt tegelijkertijd een groot deel van de stress op de gasmarkt weg.' Maar, is het eigenlijk wel nodig? De Gasunie is bezig met gasterminals en Nederlandse consumenten besparen zo'n 15 tot 20 procent? Volgens Beetsma gaat het niet alleen om Nederlandse behoeften. 'We hebben ook contracten met Duitsland. Natuurlijk, alle kleine beetjes helpen, alleen zijn dat hele dure oplossingen. Of in ieder geval de lng-terminals, die nog voor een deel gebouwd moeten worden. Ook moet lng uit de Verenigde Staten of het Midden-Oosten, dat zijn dure oplossingen.' Beetsma realiseert zich echter ook dat het opendraaien van de Groningse gaskraan een dure optie is, politiek gezien dan. 'Daar zit precies het probleem. De politiek heeft zich ingegraven door te zeggen dat ze het niet gaan doen, maar onder druk wordt alles vloeibaar in de politiek. En dus bestaat de kans dat áls de nood te hoog wordt, dat ook de politiek denkt 'we kunnen niet anders'. En dan denk ik dat je met een goed plan moet komen, waarin ook meteen de compensatie goed geregeld is.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de eerste twee kwartalen van 2022 was er in de Verenigde Staten sprake van negatieve groei van het bruto binnenlands product, en volgens Europese maatstaven is er dan sprake van een recessie. Maar volgens econoom en columniste voor de Volkskrant Heleen Mees is daar niets van waar: 'De Amerikaanse economie is niet in een recessie.' Ze stelt dat de Amerikaanse definitie van een recessie anders is. 'Om te kijken of er een recessie heeft plaatsgevonden, kijkt de National Bureau of Economic Research naar een brede hoeveelheid data of er inderdaad een krimp is in veel delen van de economie. Zoals in het tweede kwartaal van het jaar, was de krimp met name te danken aan het feit dat de voorraden bij producenten heel hard zijn geslonken. Dus dat was een desinvestering. Dat betekent echter niet dat het slecht gaat met de economie.' Mees doelt daarmee op de groei van consumentenbestedingen in juni. 'Die is met twaalf procent gegroeid op jaarbasis.' En dat heeft volgens haar ook niets te maken met stijgende prijzen: 'Het is reële groei.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse consument wordt om de oren geslagen met prijsverhogingen aan de pomp, de boodschappen en de energieprijzen. Maar nieuw licht op de situatie schijnen doet econoom Piet Rietman, verbonden aan ABN AMRO, liever niet. 'Wat me de afgelopen dagen opvalt is dat er heel vaak nieuw licht op de situatie wordt geschenen en dat een hoop informatie die naar buiten komt vaak ook niet klopt', zo stelt hij. 'We zitten natuurlijk wel in de komkommertijd van 2022, waarmee ik het nieuws niet kleiner wil maken dan dat het daadwerkelijk is. Inflatie is natuurlijk een heel groot probleem voor heel veel huishoudens. Maar het is ook wel zo dat media er allemaal bovenop springen als er nieuws is over prijsstijgingen, en dat er soms nieuws wordt overgenomen dat soms niet helemaal klopt.' Rietman noemt de zogenaamde prijsstijging van boodschappen als voorbeeld. 'Ik zag dat boodschappen 18 procent duurder zouden zijn geworden. Maar het CBS houdt die prijzen juist nauwkeurig bij aan de hand van een mandje boodschappen. Zij kijken hoeveel een bepaalde samenstelling boodschappen door de tijd heen duurder wordt. Aan de hand daarvan kijken ze hoeveel inflatie op boodschappen er is, en je komt daarmee écht niet op 18 procent. Op die manier zie ik de laatste dagen wel vaker iets in het nieuws waarvan ik denk dat het tof zou zijn als we in Nederland meer aan factchecken zouden doen als het om inflatie gaat.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luc Aben, hoofdeconoom van Van Lanschot, kijkt uit naar de inflatiecijfers in de Verenigde Staten die later op woensdag komen. 'De vraag is: waar gaat de meeste aandacht heen? Het algemene cijfer, inclusief voeding en energie?' Aben stelt zich een scenario voor dat het hoogtepunt van de inflatie achter de rug is. 'Misschien dat we in juni het hoogtepunt hebben gezien. Energie- en olieprijzen zijn gedaald de afgelopen weken, en de gasprijzen zijn een heel eind lager dan in Europa. Dus het zou kunnen dat het algemene cijfer wat kalmeert. Maar het zou mij verwonderen als het onderliggende inflatiecijfer, zonder de energieprijzen, zou afkoelen', zegt Aben. Hij verwacht dan ook dat de Fed de rente blijft oppompen. 'Die Fed-bestuurders stonden vorige week in de rij om tegen de financiële markten te zeggen dat ze tamelijk gerust zijn dat de soep minder heet gegeten wordt, en dat de markten zouden kalmeren.' See omnystudio.com/listener for privacy information.