Macro met Boot en Mujagić | BNR

De discussie over de vermogenstaks bloeit langzaam maar zeker weer op, en dat heeft volgens hoogleraar Arnoud Boot alles te maken met de juridische houdbaarheid van het plan. 'Het gaat namelijk niet om de belasting op vermogen, maar om de belasting op het rendement.' Volgens Boot is het in ieder rechtssysteem wenselijk dat het gemaakte rendement belast wordt op het moment dat het vermogensrendementsbelasting noemt. 'Daar sukkelen we al jaren mee, omdat we het echte rendement niet zomaar kunnen identificeren', stelt hij. 'Vervolgens worden er allerlei compromissen gemaakt, wat op zijn beurt betekent dat er rendementsinschattingen worden gemaakt die fundamenteel afwijken van het daadwerkelijke rendement.' Als voorbeeld noemt Boot vorig jaar, toen obligaties in waarde daalden. Hij benadrukt dat dat juridische problemen oplevert als de formule aangeeft dat er fictief rendement is gemaakt. 'We zitten in die situatie, en de suggestie is nu eigenlijk dat we het nog niet kunnen', stelt Boot. 'En eigenlijk hebben de economen en beleidsmakers - die op dit moment niet aan het roer staan - al gezegd wat er wél moet gebeuren.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De economische raming van het CPB laat positieve vooruitzichten zien. Dit jaar groeit de economie naar verwachting met 1,6 procent, volgend jaar met zo'n 1,4 procent. 'Dat zijn gewoon goede jaren', zegt econoom Edin Mujagíc. Qua koopkracht gaan we er dit jaar weliswaar een klein beetje op achteruit, maar dat komt volgend jaar weer ruimschoots goed. 'Dan zou de koopkracht weer met twee procent moeten gaan stijgen. Als je bedenkt waar we in de wereld allemaal mee te maken hebben, dan zijn dit ramingen om door een ringetje te halen.' Ondanks die mooie economische groei, waarschuwt het CPB ook dat volgend jaar meer mensen onder de armoedegrens zullen belanden. 'De economische koek wordt dus groter, maar de verdeling daarvan loopt nog schever dan in voorgaande jaren. Zeven procent van de kinderen zal naar verwachting in armoede leven, dat doet echt pijn in een rijk land als Nederland.' Opvallend noemt Mujagíc dat het CPB erop rekent dat de renteniveaus die we nu zien ongewijzigd blijven tot in 2024. Zo lieten Fed-baas Jerome Powell en president van de ECB Christine Lagarde deze week al weten dat er nog wel wat rentestappen aan zitten te komen om de hoge inflatie te bestrijden. 'Er is veel te zeggen voor die aanname, want je kunt als CPB niet voorspellen wat de rente gaat doen', aldus Mujagíc. 'Maar het maakt wel dat je een grote kanttekening mag plaatsen bij die ramingen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De baas van de Amerikaanse centrale bank, Jerome Powell, heeft een aantal opmerkelijke dingen gezegd in de Amerikaanse Senaat, vindt econoom Edin Mujagic. Zo zei hij onder meer dat de macro-economische cijfers 'beter waren dan verwacht', en dat is slecht nieuws volgens Mujagic. Hij stelt dat men daar best wel van baalt, en dat het hele idee van de rente verhogen om de economische groei te vertragen, niet gewerkt lijkt te hebben. 'Ze hoopten dat de renteverhogingen van de afgelopen maanden de deur open zouden zetten voor de Federal Reserve om nog voor de zomer te kunnen stoppen met die verhogingen', aldus Mujagic. 'Maar de deur blijft potdicht.' Volgens Powell is de sterk draaiende economie ook de reden dat de inflatie nog steeds aan de hoge kant is. Afgelopen maand was er bijvoorbeeld niet of nauwelijks sprake van een daling, en is de verhouding tussen vraag en aanbod uit het lood geslagen. 'Dat was voor mij een cruciale uitspraak', aldus Mujagic. 'En hij vond dat de vraag meer in lijn moest komen met het aanbod. Vrij vertaald betekent dat dat hij de goed draaiende economie wil afstoppen. In feite zegt hij dus dat hij meer Amerikaanse werkloosheid wil zien.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor het eerst sinds 2011 is de Nederlandse tienjaarsrente tot boven de vier procent uitgekomen. Een fenomeen dat ook in andere landen speelt, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Alleen doet het hier veel meer pijn. ' In landen als Griekenland en Italië is die tienjaarsrente ook inmiddels gestegen, en tegelijkertijd blijft de huizenprijs daar ook omhoog gaan. 'Alsof er niks aan de hand is', zegt Mujagic. Beide landen hebben een hoge staatsschuld, daarom is het volgens de econoom belangrijk om aan te geven dat in landen met een lage staatsschuld, zoals Nederland en Zweden, de huizenprijs juist daalt. 'De Griekse economie zal het dit jaar beter doen dan de eurozone als geheel, en ook beter doen dan de Nederlandse en Zweedse economie.' Lees ook | Staatsschulddaling eurolanden is niet per se goed nieuws Volgens Mujagic hebben wij, maar ook Zweden, veel meer last van de hoge rente dan die eerder genoemde landen. Hij denkt dat de economen, inclusief hijzelf, veel te veel hebben gekeken naar alleen de staatsschuld. 'Staatsschuld staat niet gelijk aan alle schulden. Er zijn ook schulden van huishoudens, schulden van bedrijven. We moeten vanaf nu eigenlijk eigenlijk alleen maar kijken naar de optelsom van al die schulden.' ‘In termen van staatsschuld, is Nederland het Griekenland van de private schulden’ Edin Mujagic, macro-econoom 'Als we dat doen', zegt Mujagic, 'dan zien we dat wat Griekenland is in termen van staatsschuld, Nederland is in termen van de private schulden.' De schulden van Griekse huishoudens en bedrijven zijn verantwoordelijk voor 120 procent van de economie. Dezelfde rekensom voor Nederland laat zien dat de schulden 250 procent van de economie innemen. 'Door de vele particuliere schulden, is Nederland heel kwetsbaar voor stijgende rentes', zegt Mujagic. Hij verwacht niet dat de rente snel gaan dalen. 'Ik denk eerder dat de rentestanden te laag dan te hoog zijn.' Lees ook | Amerikaans banenrapport en macro-cijfers centraal in komende beursweek De hoge rentes in combinatie met de hoge particuliere schulden, zorgen ervoor dat het wordt voor steeds meer mensen moeilijker wordt om een lening af te sluiten om een huis te gaan kopen. 'En dan zie je dat de huizenprijzen daarop reageren door te gaan zakken.' Omdat veel mensen in Nederland en Zweden een hypotheek hebben, dalen de huizenprijzen. En heel veel Grieken, hebben geen hypotheek.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoogleraar Arnoud Boot noemt het allesbehalve een prettig bericht dat UBS-bestuursvoorzitter Ralph Hamers een bonus incasseert van 13 miljoen euro. Hij maakt zich met name zorgen over hoe dat zich zal vertalen naar Nederland, en vindt dat de bonussen in de publieke sector zich niet verhouden tot de private sector. Boot noemt het belangrijk dat dat kapitalisme af en toe in de hand gehouden wordt. 'Als het misgaat met een financiële instelling bijvoorbeeld, betaalt de belastingbetaler de prijs', betoogt hij, terwijl hij opmerkt dat het Nederlandse kapitalisme richting de collectieve sector beweegt. 'Dat betekent bijvoorbeeld dat een ziekenhuisdirecteur - een van de meest complexe bestuursfuncties die er is - onder een wet valt die een beloning maximeert op een niveau dat voor de gemiddelde Nederlander geweldig is (230.000 euro, red.), maar binnen het loongebouw van het ziekenhuis of in de maatschappij laag is.' Hij betwist dan ook of het nog mogelijk is om fatsoenlijk onderscheid te maken in goede en minder goede ziekenhuismanagers - de beloning blijft immers hetzelfde. Het moet volgens Boot dan ook mogelijk zijn voor goede bestuursvoorzitters et cetera om meer te kúnnen krijgen als bonus. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie is de afgelopen weken opgelopen tot maar liefst 8 procent, en daarmee lijkt er een kentering te zijn ingezet ten opzichte van enkele maanden geleden. Toen daalde de inflatie nog, maar nu komen mensen klem te zitten. Dat ziet ook hoogleraar Arnoud Boot. Boot noemt inflatie 'een soort herverdelingsmechanisme zonder enige controle', en volgens hem betekent dat dat juist zwakkere groepen als eerste geraakt worden. 'Inflatie is iets - en onverwachte inflatie al helemaal - zeer onvoorspelbaars', zegt Boot. 'We weten nooit wanneer het weggaat. Daarbij hebben we nu geleerd dat áls de inflatiegeest uit de fles is, hij er heel moeilijk weer ingaat.' Hij benadrukt dat de onvoorspelbaarheid van de inflatie met name zit in het niveau en hoe die zich in de loop der tijd zal ontwikkelen. Temeer omdat we uit een periode komen waar er bijna geen sprake was van inflatie; de meest voorspelbare inflatieomgeving die er is volgens Boot. 'Als er bijna geen inflatie is en niemand er rekening mee houdt.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de nieuwe inflatiecijfers lijkt het erop dat de gemiddelde prijsstijgingen nog lang niet terug zullen gaan naar de oude niveaus. Volgens macroeconoom Edin Mujagić komt dat doordat centrale banken te laat hebben gehandeld. 'Ze hebben heel lang gezegd dat het wel over zou waaien, maar dat is niet zo. We hebben nu slow motion inflatie: lagere cijfers dan vorig jaar, maar wel hardnekkiger om van af te komen.' Het is haast paradoxaal, vindt Mujagić: 'Je ziet dat energie, waar toch het grootste deel van de inflatie vorig jaar vandaan is gekomen, juist nu niet meer bijdraagt aan de inflatie. Sterker nog, energie had zelfs een remmende werking op de cijfers.' De inflatie van nu blijkt vooral voor in de voedselprijzen te zitten. 'Het stokje is als het ware overgenomen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar voorheen door de Europese Centrale Bank met name werd ingezet op het verruimen van het monetaire beleid, is er tegenwoordig sprake van verkrapping. Hoogleraar Monetaire Economie Casper de Vries is van mening dat de ECB daarbij voorzichtig te werk moet gaan: 'Het fiscale beleid en monetaire beleid moeten met elkaar in balans blijven.' Een instrument dat door de ECB kan worden gebruikt om het monetaire beleid te sturen, is het rente-instrument. Maar op het moment dat de rente ongeveer nul is, houden mensen hun geld liever in hun zak, weet hoogleraar Monetaire Economie Casper de Vries van de Erasmus School of Economics. 'Het instrument is dan bot geworden, want je kan de rente niet te ver onder nul brengen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Spanje en Frankrijk presenteren vandaag tegenvallende inflatiecijfers. En dat terwijl de Europese Centrale Bank (ECB) momenteel veel doet om de inflatie te beteugelen. Volgens senior macro-econoom Bert Colijn van ING is dat goed te verklaren. 'Die renteverhogingen gaan effect hebben, maar daar zit nou eenmaal een aantal maanden tussen.' De inflatiestijgingen in Frankrijk en Spanje heeft volgens Colijn twee oorzaken. 'De voedselprijzen zijn een belangrijke factor die de inflatie daar verder omhoogduwen. Maar wat ook heel belangrijk is voor de ECB: de prijzen van diensten. Die blijven toch hardnekkig stijgen momenteel.' Colijn denkt dat deze ontwikkelingen reden tot zorg zijn in Frankfurt, zeker met het oog op de inflatiecijfers van de eurozone als geheel, die donderdag bekendgemaakt worden. Colijn verwacht daarom dat het voorlopig nog niet gedaan is met de rentestijgingen van de ECB. 'We kunnen bijna met zekerheid zeggen dat in maart de rente nog een keer met een half procent verhoogd wordt. En daarna misschien nog wel twee keer, wellicht in een kleinere stap van een kwart procent. Hopelijk geeft dat in de zomer tekenen dat de kerninflatie naar beneden komt, wat ook wel een beetje de verwachting is.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel PostNL in 2023 van plan is om ruim twee- tot driehonderd banen te schrappen, moet dat volgens hoogleraar Arnoud Boot juist gezien worden als een kans voor de rest van de economie. 'De Nederlandse economie heeft in wezen al 25 jaar een gebrek aan mensen, dus we moeten gaan nadenken over hoe we het aanbod van mensen gebruiken.' Volgens Boot zijn het ook niet de postbezorgers waarop PostNL wil besparen, maar juist op allerhande kantoorfuncties. Volgens Boot loopt het postbedrijf daarmee wel het risico dat het bestaande kantoormedewerkers uitput, waardoor niemand meer aan iets toekomt en iedereen onder grote stress staat, maar hij benadrukt aan de andere kant dat de hoeveelheid mensen in verborgen banen ook groot is. 'Dat zijn functies die overbodig zijn, in dit geval dus mogelijk kantoorfuncties. Maar dat aantal is gigantisch', aldus Boot. Niet alleen in de kantoorsector ziet Boot die ontwikkeling, maar ook in het onderwijs. 'Er is te weinig aanwas in de handvaardige richtingen', zegt hij. 'Kijk maar naar het MBO. Dat hebben we bijna aan de kant geschoven als stigmatiserend, want je wil je kind dáár toch niet naartoe sturen? Terwijl we juist mensen nodig hebben die dingen met hun handen kunnen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De economische impact van een jaar oorlog in Oekraïne valt mee als je naar de cijfers kijkt, zegt econoom Arnoud Boot. 'In Nederland is de werkloosheid lager dan ooit en de consumentenbestedingen zijn hoog. De industrie in verschillende Europese landen heeft het wel moeilijk, maar de dienstensector heeft het gemiddeld genomen goed.' Dat hangt volgens Boot direct samen met het feit dat consumenten momenteel heel veel geld uitgeven. 'Na jaren van grote impulsen in de economie, zowel monetair als vanuit de overheden, is er onvoorstelbaar veel geld in omloop.' Dat houdt de economie draaiende, maar heeft ook een mogelijke keerzijde. 'Het duwt de economie soms zelfs over de klif, het is één van de oorzaken van de inflatie.' Boot verklaart dat de hoge inflatie niet alleen te wijten is aan de energiecrisis die na de Russische invasie in Oekraïne is ontstaan, maar ook het resultaat is van effecten die al jaren aan de gang zijn. 'Er is een opbouw geweest van ondersteuning van de economie, ook in de jaren voor de covidcrisis. Dan kun je met een paar schokken de inflatie al uit de fles krijgen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ook economen maken zich grote zorgen over de energietransitie. 'Hét gespreksonderwerp is de vraag of de energietransitie inflatie gaan aanwakkeren, of er juist voor gaat zorgen dat de prijzen wat minder hard gaan stijgen', zegt econoom Edin Mujagic. Omdat de ingezette energietransitie de prijs van fossiele brandstoffen opstuwt en er nog onvoldoende 'schone' energie beschikbaar is, zou je logischerwijs misschien verwachten dat de transitie als geheel de inflatie verder aanwakkert. 'De vraag naar energie stijgt en blijft stijgen', legt Mujagic uit. 'Om het gebruik van fossiele brandstoffen te ontmoedigen, ga je extra belastingen hebben. Dan kan de prijs dus eigenlijk maar één kant op, en dat is omhoog. Maar economen zijn het nooit allemaal met elkaar eens. Boerenverstand Een belangrijke kanttekening bij dit verhaal is volgens Mujagic dat mensen zich kunnen voorbereiden wanneer je als overheid ruim van tevoren, ver voordat de energietransitie begint, aangeeft welke belastingen omhoog gaan en worden geïntroduceerd en voor hoe lang ze zullen gelden. Dat effect was gebleken uit een wetenschappelijk onderzoek dat de Zweedse centrale bank op de eigen website heeft gepubliceerd. 'Dan zie je dat het prijsopdrijvende effect in één keer wordt uitgevoerd, en daarna gebeurt er niet veel. Dan kún je inderdaad zo'n transitie uitvoeren zonder dat de inflatie stijgt.' Alleen zijn de resultaten uit dat Zweedse onderzoek volgens Mujagic eigenlijk niet, of nauwelijks van toepassing op de situatie zoals we die hier hebben. 'Zo'n wereld hebben we niet. Op het niveau van de EU weten we nog steeds niet hoe we dit gaan doen, laat staan dat je hier op wereldniveau eensgezindheid over hebt. We kunnen met ons boerenverstand dus concluderen: de vraag blijft stijgen, het aanbod blijft daar achteraan kachelen, en dan kunnen de prijzen helaas alleen maar omhoog.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De centrale banken proberen de inflatie al een tijd te beteugelen. De Fed wil eind 2024 weer terug zijn op een inflatieniveau van 2 procent per jaar. Macro-econoom Edin Mujagic vindt dat de bank dan wel bereid moet zijn om daarvoor een hogere prijs te betalen. 'De werkloosheid moet een stuk harder op gaan lopen om dat te bereiken.' 'Je zou heel snel de indruk kunnen krijgen dat het allemaal gaat zoals het moet gaan, maar dat ligt toch anders', stelt de macro-econoom. Op dit moment gaat de Verenigde Staten richting 4,6 procent werkloosheid. Volgens Mujagic blijkt uit berekeningen van de centrale bank in de Amerikaanse stad Cleveland dat de werkloosheid op moet lopen tot 7,4 procent om het gewenste inflatieniveau van 2 procent te bereiken. 'Dat is een verdubbeling van de huidige werkloosheid, en een verdubbeling zonder een recessie gaat moeilijk', vertelt Mujagic. 'Wat de berekeningen zeggen is dat als de werkloosheid rond de 4,5 procent moet blijven, er een streep moet door de hoop dat de inflatie naar 2 procent zal zakken.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De positieve cijfers over de Nederlandse economie bevestigen het verwachte beeld over 2023. Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Gaat het hartstikke goed? De waarheid is dat hartstikke goed gíng.' Volgens het CBS groeide de Nederlandse economie groeide in 2022 met 4,5 procent. In 2021 was dit nog 4,9 procent. De economie groeide deze eeuw nog niet eerder twee jaar achter elkaar zo hard. Lees ook | Nederlandse economie groeide in 2022 met 4,5 procent Volgens Mujagic is iets meer dan de helft van de groei voortgekomen uit het feit dat de consument meer geld heeft uitgegeven. 'Ondanks die hoge inflatie van vorig jaar.' Volgens de macro-econoom zat de hoge inflatie vooral in energieprijzen. Door langlopende energiecontracten had een groot deel van de bevolking daar echter weinig last van. Vorig jaar was het ook het jaar waarin de coronamaatregelen werden afgebouwd. 'Voor het eerst alles kon alles weer', zegt Mujagic. 'We konden weer gaan shoppen, we konden weer naar het restaurant, naar de bioscoop. Er was overheidssteun en er kwamen bijna half miljoen nieuwe banen erbij. Dan ligt de 4,5 procent groei hebt eigenlijk erg voor de hand.' Nu is de inflatie echter 'meer in de poriën van de economie' gaan zitten, zegt Mujagic. 'De langlopende contracten zijn afgelopen, mensen gaan nu de prijs betalen.' Daarnaast zijn de opgespaarde tegoeden van huishouden voor een groot deel op, de steunmaatregelen van de overheid zijn minder geworden. 'Wat er nog over blijft is het energieplafond', zegt Mujagic. Daarom is hij van mening dat de mooie jaren achter ons liggen. '2023 wordt gewoon een aanmerkelijk slechter jaar dan vorig jaar. Daar moet je je op voorbereiden', zegt Mujagic. Maar er is altijd een 'maar'. Want volgens Mujagic er is 'alle reden om optimistisch te zijn over de jaren na 2023.' Dit jaar moet worden gebruikt als we pauzejaar, om na te denken over de toekomst en wat ons land nodig heeft en welk beleid daar bij moet.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als het aan hoogleraar Arnoud Boot ligt, worden hoogleraarstitels in de toekomst veel minder makkelijk verstrekt. 'Op allerlei punten in de universiteit is er sprake van een overvloed aan mensen aan de buitenkant.' Dit weekend meldde het Financieel Dagblad dat de financiering van leerstoelen in Nederland vaak in nevelen gehuld is, en hoewel Boot niet zover wil gaan om de functie van hoogleraar als te koop te zien, ligt er wel een kern van waarheid in die omschrijving. Als voorbeeld noemt hij advocatenkantoren en accountancy-firma's, waar legio mensen zouden rondlopen met een hoogleraarstitel. 'Dat is op zichzelf verontrustend omdat je van een hoogleraar mag verwachten dat hij een hoog wetenschappelijk statuur heeft, en dat hij wetenschappelijk onderzoek doet', zegt Boot. 'Maar als je 80 of 90 procent van je tijd in een advocatenkantoor zit, dan heb je natuurlijk geen tijd om onderzoek te doen.' Boot benadrukt het belang van mensen uit het werkveld die enkele uren per week bij de universiteit een hoogleraarschap vervullen, temeer omdat universiteiten privaat geld nodig hebben. Maar daarbij vindt hij wel dat het geld vanuit een onafhankelijke positie moet komen. 'Een universiteit gaat over haar eigen missie en personeelsbeleid, en daar moeten privaat geld en docenten aan de buitenkant in passen.' Waar gaat het mis Het gaat volgens Boot echter mis wanneer er groepen ontstaan waar hoogleraren van die buitenkant opeens de dienst uitmaken bínnen de universiteit. De titel van hoogleraar is de hoogste academische functie, en daaronder bevinden zich rangen waar hoge wetenschappelijke eisen aan gesteld worden. De facto betekent dat dus dat accountants en advocaten met zo'n titel mee kunnen praten over wat er met het personeelsbeleid of met andere beslissingen binnen de universiteit gebeurt.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar minister van Volkshuisvesting Hugo de Jonge volop plannen presenteert over het reguleren van de middenhuur en verplichte sociale huurbouw, daar wordt hem dat niet in dank afgenomen. Dat ziet ook hoogleraar Arnoud Boot. Boot stelt zelfs dat de woningmarkt zoals we die kennen niet eens een markt is. 'Er is bijna nergens een grotere overheidsbetrokkenheid te zien dan op de woningmarkt', zegt Boot. 'Daarmee is er dus ook sprake van een wisselend beleid over de tijd gezien, want het ministerie van Wonen is nog niet zo lang geleden opgeheven. Nederland was namelijk 'af'.' Volgens Boot is de woningmarkt in Nederland 'per definitie' zeer ingewikkeld. Dat zit hem in de vastigheid van die markt. 'Als je de verkeerde huizen hebt, duurt het eigenlijk een generatie voordat je de goeie hebt', zo stelt hij. 'En je kunt niet niet heel snel bouwen in een land dat zo dicht zit. Dus het is buitengewoon positief dat volkshuisvesting weer bovenaan het lijstje staat en dat er een minister voor is, maar tegelijkertijd schuilt er een gevaar.' Van het een naar het ander Gevaar dat schuilt in de inconsistentie van het beleid. Volgens Boot is er sprake van een dossier waar telkens ander beleid op werd toegepast, van meer markt naar meer overheid. 'De vraag is dus wat de rol van de overheid moet zijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het kan niet op in de Amerikaanse economie. Winkelverkopen zijn met 3,5 procent gestegen en dus is het alweer tijd voor een feestje, zo stelt econoom Edin Mujagic. Zelfs ondanks de tegenvallende inflatiecijfers. Want, zo benadrukt Mujagic, hoewel de inflatiecijfers tegenvielen, daalde de inflatie nog steeds. 'Het valt allemaal keurig samen', stelt hij. 'Wij hebben in Nederland de goede gewoonte om op lichtpunten te wijzen als het slecht gaat, en we plaatsen kanttekeningen als iedereen feest aan het vieren is.' En zo ook als de Amerikanen het doen, want Mujagic durft enkele kanttekeningen te plaatsen bij de feestvreugde. Zo zou het groeicijfer van 3,5 procent niet zijn gecorrigeerd voor de inflatie. Als die correctie wordt toegepast, blijft er volgens Mujagic alsnog groei over, maar wel minder. Daarnaast benadrukt hij dat de maand januari bekendstaat als salesmaand, waarin meer wordt uitgegeven dan in andere maanden. Seizoensaanpassing Daarnaast zegt hij dat er sprake is van een seizoensaanpassing. 'Maar dat geldt voor alle macro-economische cijfers', gaat Mujagic verder. 'Het Amerikaanse statistiekbureau stelt dat juli niet hetzelfde is als januari, en dus wordt er een seizoensaanpassing toegepast. Dat resulteert nu in groei, maar als je naar de werkelijke cijfers kijkt, zie je dat Amerikanen in december 750 miljard dollar uitgaven.' En dat staat in schril contrast met het werkelijke bedrag van 630 miljard dollar dat Amerikanen in januari uitgaven, ondanks de 3,5 procent stijging. 'Het seizoensaanpassingseffect is enorm.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor de zevende maand op rij is het inflatiecijfer in Amerika gedaald. Macro-econoom Edin Mujagic noemt dat 'welkom nieuws' na de stijgingen van het afgelopen jaar. Toch is het belangrijk om niet te vroeg te juichen en de maand-ontwikkeling in de gaten te houden vindt Mujagic: 'We zijn nu in een slow motion-inflatie terechtgekomen.' De inflatiedaling stelt weinig voor volgens Mujagic, maar het is wel een goed teken dat de dalende trend zich voortzet. Tegelijkertijd laten de maand-ontwikkelingen een ander beeld zien. 'In december vorig jaar zagen we een daling, maar in januari kwam er juist een half procentpunt bij. Dat is op maandbasis uiteindelijk een behoorlijke stijging', licht de macro-econoom toe. Als die trend doorzet dan kom je volgens Mujagic op een jaarinflatie van zes procent. 'En dat is mijlenver van de twee procent die de Fed nastreeft.' Er is dus geen duidelijk beeld dat de inflatie in Amerika heel hard aan het zakken is. Dat het cijfer aan de hoge kant blijft heeft volgens de macro-econoom als gevolg dat de Fed voorlopig door moet gaan met het verhogen van de rente. De fase waar we nu in terecht zijn gekomen is een fase van 'slow motion-inflatie', stelt Mujagic: 'We komen uit een periode van hoge inflatie veroorzaakt door de energieprijzen. Dat effect ebt nu weg en daarom moeten we kijken naar de sticky inflatie.' Volgens de macro-econoom is dat het deel van de inflatie waarvan historisch bekend is dat de prijzen zeer langzaam veranderen. 'Dat geeft een goed beeld van waar de inflatie naartoe gaat en je ziet dan dat de inflatie langzaam aan het oplopen is.' Toch is er ook hoop volgens Mujagic, want het wordt beter als je kijkt naar het totale inflatiecijfer in de VS. Een derde van dat cijfer bestaat uit kosten voor huisvesting, daarom is het aan de hoge kant. Wat de huizenprijzen in de VS doen, vertaalt zich later in dat deel van het inflatiecijfer, weet de macro-econoom. 'De huizenprijzen beginnen langzaam te dalen. Als we het inflatiecijfer van nu vergeten, dan is de kans groot dat, voordat we kunnen denken aan zomervakantie, de Amerikaanse inflatie aanmerkelijk lager is', vermoedt Mujagic. 'Dan gaat de deur open voor de Fed om te denken dat het genoeg is geweest met al die renteverhogingen sinds maart en dat ze dan besluiten ermee te stoppen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse economie groeit in het vierde kwartaal en dus ontsnappen we op het nippertje aan een recessie, maar verbaasd is macro-econoom Edin Mujagic allerminst. 'We weten dat economische groei om ons heen mee is gevallen, en Nederland profiteert altijd.' Mujagic noemt het groeicijfer 'een groot nationaal cadeau op Valentijnsdag', omdat het alles omvat wat iemand graag wil zien. 'De economie is gegroeid, we hebben geen recessie, de groei kwam overal vandaan en we hebben het beter gedaan dan landen om ons heen', zegt hij. Met name de laatste maanden van 2022 hebben bijgedragen aan de toegenomen consumentenuitgaven, zo weet Mujagic. 'Men komt in een feeststemming en er was ook daadwerkelijk geld om uit te geven.' De reden? Loonafspraken waarbij de loonstijgingen aanmerkelijk hoger lagen dan voor mogelijk werd gehouden. Waar men in voorgaande jaren blij was met stijgingen van twee tot drie procent per jaar, daar kreeg men in 2022 tussen de zes en acht procent erbij. 'Dat doet iets met de stemming in het land, ja', aldus Mujagic.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de Tweede Kamer spreekt over de toekomst van de euro is 'juist nu, op een rustig moment' een goed idee. 'De huidige geopolitieke situatie maakt het ontstaan van rumoer heel kostbaar', zegt macro-econoom Arnoud Boot. Er is ook genoeg te bespreken, denkt hij. In aanloop naar het gesprek in de Kamer hebben De Nederlandse Bank en het Centraal Bureau voor de Statistiek gezegd dat de euro niet in alle gevallen ervoor heeft gezorgd dat landen dichter bij elkaar zijn gekomen. De munt heeft ook voor divergentie in de Europese Unie heeft gezorgd. Lees ook | 'Euro doet het redelijk goed' Dat de Tweede Kamer spreekt over de toekomst van de euro is 'juist nu, op een rustig moment' een goed idee. (Unsplash) 'De euro als puur economisch element heeft niet voor convergentie gezorgd, dat is wel een noodzaak voor een unie als de EU', zegt Boot. 'De euro is om politieke redenen ingevoerd.' De eenwording van Duitsland (1990) stond volgens Boot aan de basis van de invoer, naast de wens van Frankrijk om een einde te maken aan de dominantie van de Duitse Mark. 'Frankrijk wilde een versnelde invoer van de euro en wilde daarnaast niet het zwakste lid van de eurozone worden. Daarom moesten Zuid-Europese landen meteen aansluiten.' Met de euro moesten landen binnen de Europese Unie vanzelf dichter bij elkaar komen. 'IJdele hoop', denkt Boot. De hoofdoorzaak daarvoor ligt primair bij de nationale overheden, denkt hij. 'Onderdeel zijn van de eurozone brengt morele verantwoordelijkheden met zich mee. Je moet structurele hervormingen doorvoeren die je sterker maken.' Daar is veel te weinig van terecht gekomen, zegt Boot. Luister ook | Macro met Boot en Mujagić 'Je kan discussiëren over Spanje en Portugal. Die landen hebben zeker stappen gemaakt, maar niet voldoende.' De vraag is volgens Boot dan ook of 'Brussel' de juiste rol heeft gespeeld. 'Als monetaire unie moet je eigenlijk ook een politieke en een begrotingsunie hebben.' En dat vraagt om meer macht voor de Europese Commissie. Boot maakt een vergelijking met de Verenigde Staten. 'De staat Californië kan niet uit de dollar stappen en zal dat ook niet in zijn hoofd halen. Als dat zou gebeuren, wordt elke staat meegetrokken.' Maar EU-landen zijn niet klaar voor een Europese politieke unie. 'De constante vraag binnen de EU gaat over het machtsoverwicht tussen de nationale overheden, de Europese Commissie in Brussel met een gebrek aan draagvlak en de Europese Centrale Bank die genoodzaakt is het 'hele zaakje bij elkaar te houden.' Lees ook | Staatsschulddaling eurolanden is niet per se goed nieuws Roerei Volgens Boot is dat cultureel en emotioneel gestuurd. 'Je moet Europa zien als iets waar je bij wil behoren', zegt hij. 'Een Amerikaan die na een lange gijzeling terugkeert naar zijn land zal ongeacht de staat waar in hij landt zeggen: 'I'm happy to be back in the greatest country on earth. Een Europeaan zou dat nooit zeggen.' De euro is er nu eenmaal en kan niet meer weg. 'Het is een scrambled egg, daar kan je geen omelet van maken. Dit is het'. Daarom moet meer worden gekeken naar dat wat ons bindt, denkt Boot. En dan gaat het vooral om pan-Europese zaken zoals bijvoorbeeld de spoorwegen en het bankverkeer. 'We zitten nog steeds met een financieel systeem waar nationale banken grote invloed hebben op nationale overheden. Dat is vragen om moeilijkheden. Waar blijft die pan-Europese kapitaalmarkt?' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de verkoop van het meerderheidsbelang in ABN Amro laat de staat de bank op eigen benen staan, en hoogleraar Arnoud Boot vraagt zich af wat de strategie daarachter is. 'Er komt natuurlijk een consolidatieslag, maar bij mij is het uitgangspunt: wat is de strategie van ABN Amro zelf.' Volgens Boot spelen daar ook nadrukkelijk nationale belangen. 'Het is wenselijk als de overheid haar strategie als grootaandeelhouder verder naar voren brengt', stelt hij. 'Er zijn ook Kamerbrieven geweest, dus het is niet zo dat er niets over gezegd is, maar ik vind dat de strategie van Nederland én van ABN Amro centraal moeten staan.' Hij denkt dan ook dat de huidige strategie van ABN Amro te bekijken is vanuit nostalgisch perspectief, toen ABN Amro nog dé zakenbank was die in het handelsverkeer van het Nederlandse bedrijfsleven opereert. 'Een soort van schaduw-ambassadenetwerk', omschrijft Boot. 'Ze hebben de afgelopen jaren geprobeerd, om daar toch weer een voet tussen de deur te krijgen. Maar dat is tot nu toe vrij lastig gebleken.' 'Geen agressief spel' De reden waarom durft Boot niet te zeggen. 'Of dat komt door gebrek aan proberen of inspanning weet ik niet', vervolgt hij. 'En het is ook niet mijn bedoeling dat ABN Amro ooit weer dat agressieve spel op de financiële markt gaat spelen, maar ze waren altijd de bank waar bedrijven terecht konden voor advies.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het plan van Europees commissaris Margrethe Vestager om als EU te gaan investeren in bedrijven is een slecht idee. Volgens BNR's macro-econoom Edin Mujagic zal de EU een forse prijs moeten betalen voor meer overheidsbemoeienis. Europees commissaris voor Concurrentie Margrethe Vestager pleit voor investeringen en meer durfkapitaal om techbedrijven in Europa te laten groeien. Volgens Mujagic gaat het vooral om 'bedrijven die groen zijn of groen bezig zijn.' En dat is voor een Europees commissaris die moet zorgen voor meer concurrentie 'nogal wat', meent macro-econoom Edin Mujagic. 'Zij noemt het zelf een alternatief voor subsidies. Maar als de EU toch zoekt naar een alternatief voor subsidies, kunnen ze beter het ondernemersklimaat voor bedrijven optimaliseren.' Het is volgens Mujagic nuttiger wanneer bedrijven makkelijker kunnen produceren en hun goederen vervolgens ook makkelijker kunnen verkopen. 'Door dit soort dingen te doen, verstoor je de markt.' Luister ook | Macro met Boot en Mujagić Als de EU een belang neemt in een bedrijf, is de kans groot dat zo'n bedrijf makkelijker geld kan lenen bij een bank. 'Want de bank denkt dat zo'n bedrijf minder snel failliet zal gaan omdat de EU er in investeert', beweert Mujagic. Een zoveelste signaal dat EU bezig is met het loslaten van de eigen regels. 'We hebben het week in, week uit over nieuwe protectionistische maatregelen en staatssteun dat makkelijk moet worden.' Lees ook | 'Geld en soepelheid' moeten EU beter concurrentiepositie geven Dit past in een breder beeld waarin overheidsbemoeienis met de economie eerder een regel dan een uitzondering is, zegt de econoom. En daar moet de EU weg van blijven. 'Veel Oost-Europese landen zijn lid van de EU en dat zijn landen die decennialang die beleid hebben gevoerd en dat heeft overal gefaald.' Een route die niet genomen moet worden, ook niet als de Verenigde Staten dat wel doet. Het gevaar is dat het innovatievermogen van de Europese economie op lange termijn kleiner wordt met een beleid waarin de overheidsbemoeienis groot is, denkt Mujagic. 'Er hangt een prijs aan dit beleid.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro met Boot en Mujagić | Vraagtekens bij Amerikaans banenrapport Uit nieuwe arbeidscijfers van vorige week vrijdag zou blijken dat er in de VS in januari 517.000 nieuwe banen zijn bijgekomen. Econoom Edin Mujagić betwijfelt of die data wel kloppen, onder meer door de manier waarop de Fed reageert op het nieuws. Huiseconoom Mujagić zet vraagtekens bij Amerikaans banenrapportUit nieuwe arbeidscijfers van vorige week vrijdag zou blijken dat er in de VS in januari 517.000 nieuwe banen zijn bijgekomen. Econoom Edin Mujagić betwijfelt of die data wel kloppen, onder meer door de manier waarop de Fed reageert op het nieuws. Even terug naar vorige week woensdag: toen liet Jerome Powell, de baas van de Amerikaanse centrale bank (Fed), weten dat hij pas kan denken aan stoppen met renteverhogingen als de arbeidsmarkt wat minder oververhit is. Want die is volgens hem totaal uit balans. En dan moest het nieuws van vrijdag nog komen. In plaats van 200.000 nieuwe banen, zoals analisten hadden voorspeld, raakte bekend dat er meer dan een half miljoen nieuwe banen waren bijgekomen in januari. Nog een schep bovenop die oververhitting dus. Mujagić verwachtte daarom dat Powell gisteren zijn boodschap van vorige week 'in het kwadraat zou herhalen. Hij had alle redenen om stoer voor de dag te komen en te claimen dat dit zijn gelijk bevestigt'. Maar dat deed Powell niet. Andere indicatoren geven beperkte groei aan Mujagić heeft een vermoeden waarom. De banencijfers lijken hem sterk overdreven. 'Als we kijken naar de andere indicatoren op de arbeidsmarkt, dan zien we een veel beperktere groei dan wat de werkgevers aangeven.' Hij verwijst naar het aantal mensen dat WW aanvraagt of cijfers van bedrijven die loonlijsten van andere bedrijven verwerken. Bovendien, áls dat cijfer juist zou zijn, dan heeft de VS een groot probleem, aldus de econoom. 'De economische activiteit is in januari maar langzaam gegroeid. Als er tegelijkertijd wel een half miljoen nieuwe banen zijn bijgekomen, betekent het dat de productiviteit in Amerika spectaculair zou zijn gedaald.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Kapitalisme is niet te rijmen met de marktmacht van sommige bedrijven. Dat zegt econoom Edin Mujagic. 'Echte marktwerking is daar geen structureel iets.' Mujagic reageert op het nieuws dat de ACM de tarieven van enkele grote energieleveranciers onderzoekt. 'Dat doe je niet zomaar.' 'Blijkbaar bestaat het vermoeden dat er illegale prijsafspraken zijn gemaakt. Als je gaat kijken hoe prijzen tot stand komen, dat doe je niet zomaar.' Volgens Mujagic is er geen sector te vinden die geen geschiedenis heeft van illegale prijsafspraken. Dat, en de marktmacht die sommige bedrijven daarmee verwerven, vloekt met vrije marktwerking en kapitalisme. En is op termijn funest voor een macro-economie - economische groei wordt immers gedreven door innovatie en wie marktmacht heeft, heeft geen intentie om te innoveren. 'De prijzen van gas en stroom schurken dicht aan tegen het door de overheid ingestelde prijsplafond. Is dat toeval of speelt er meer? Ik weet het niet, maar het is wel toevallig.' Volgens Mujacic moeten bedrijven zich opsplitsen wanneer ze marktwerking belemmeren. Als lelijk voorbeeld geeft hij de techsector waar innovatieve bedrijven door grote techreuzen opgekocht worden om vervolgens 'kaltgestellt' te worden. 'Weg is de concurrentie. Voor de macro-economie is dat slecht nieuws, want economische groei komt voort uit innovatie. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar de president van de Europese Centrale Bank (ECB) en de Federal Reserve afgelopen week zeiden dat de rente mogelijk nog zou kunnen stijgen, daar hebben financiële markten enigszins enthousiast gereageerd. Zij lijken het niet al te serieus te nemen, en dat komt volgens hoogleraar Arnoud Boot omdat die markten het goed doen Wel vindt hij dat er naar de economische cijfers gekeken moet worden, 'en niet alleen kijken naar wat presidenten van een centrale bank zeggen', aldus Boot. 'Waarbij de Verenigde Staten positiever overkwamen dan de strenge woorden van de ECB.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Arnoud Boot vindt dat oliebedrijf Shell niet het maatschappelijke recht heeft om de miljarden winst als gevolg van de Oekraïnecrisis binnen te halen. 'Wat hier gebeurt, heeft niks meer te maken met marktwerking.' Gisteren werd bekend dat Shell in 2022 een recordwinst van 42,3 miljard dollar heeft geboekt: meer dan een verdubbeling in vergelijking met een jaar eerder. Maar, Arnoud Boot, hoogleraar in ondernemingsfinanciering aan de Universiteit van Amsterdam, vindt niet dat het bedrijf recht heeft op dat geld. 'Je kan misschien wel het juridische recht hebben op die winst, die niet veroorzaakt is door je eigen kunde maar door de acties van Rusland. Maar je hebt ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid.' Daar heeft Shell helemaal geen invulling aan gegeven, beargumenteert Boot. 'Shell denkt: de komende tien tot vijftien jaar zijn wij onmisbaar. We halen snel deze miljardenwinst uit de markt, we geven ze aan onze aandeelhouders, en dan zien we wel weer.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Markten reageren positief op het nieuwe rentebesluit van de Fed en weten zeker dat het einde van de renteverhogingen in zicht is. Maar volgens macro-econoom Edin Mujagic heeft de markt, ondanks beweringen, helemaal niet altijd gelijk. Sterker nog, het is beter om juist níet de strijd aan te gaan met de Fed.Fed-baas Jerome Powell kondigde woensdagavond aan de Amerikaanse rente met 25 basispunten te verhogen. Wat minder dan voorheen, maar dat is 'niet heel gek', zegt Mujagic. 'Sinds vorig jaar is de rente met 4 procentpunten omhoog gegaan. Nu wordt gekeken naar de effecten van de renteverhogingen. Heel logisch.' Maar de Fed-baas zei ook dat deze renteverhoging niet de laatste zal zijn. 'Hij zei blij te zijn met de dalende inflatie, om deze laag te houden zal aan een aantal voorwaarden voldaan moeten worden', zegt Mujagic die de speech van Powell aandachtig heeft bekeken. Zo moet gedurende een bepaalde tijd de economische groei wat lager zijn en daar is nog geen sprake van, zegt Mujagic. 'Dat kan voor veel mensen al aanvoelen als een recessie. De economische groei in Amerika daalt al iets maar is nog niet daar waar de Fed het zou willen hebben.'Daarnaast moet volgens Powell de arbeidsmarkt een slag maken. 'Nu zijn er nog steeds twee vacatures per werkloze. Pas als er meer balans op de arbeidsmarkt is, kan de Fed volgens Powell pas overtuigd zijn van een dalende inflatie en kan er gestopt worden met de renteverhoging.' Geloofwaardig Door eerlijk te zeggen het niet altijd te weten, werkt Powell juist aan zijn geloofwaardigheid. 'Centrale bankiers hebben vaak de neiging om, ook als ze het niet weten, te doen alsof ze alles weten. Powell zegt eerlijk dat hij te maken heeft met veel onzekerheid en zegt eerlijk dat hij het af en toe niet weet.' Op lange termijn moet dat eerlijke verhaal geloofwaardigheid opleveren, denkt Mujagic. De aandelenmarkten reageerden positief op het rentebesluit van de Fed, daar overheerst de overtuiging dat de renteverhogingen nog voor het einde van het jaar zullen stoppen. 'Er wordt vaak gezegd dat de markt altijd gelijk heeft, maar daar kan je vraagtekens bij zetten', zegt Mujagic. 'De markt verkeert in een roes: het gaat goed, er is geen recessie en de inflatie zakt. Maar een andere stelregel is hier meer van toepassing: don't fight the Fed.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie daalt, maar de voedselprijzen stijgen. Nederland krijgt te maken met wat econoom Edin Mujagic 'slow motion-inflatie' noemt. 'Het hoofdinflatiecijfer gaat zakken omdat de energieprijzen dalen, maar je gaat inflatie op meer gebieden tegenkomen, het gaat in steeds meer goederen en diensten zitten.' 'We zitten in een omgeving waarin de inflatie maand op maand zakt. Het zou me niks verbazen als we ergens later in het jaar van het CBS te horen krijgen dat de inflatie nul procent is geweest op een gegeven ogenblik. Dat komt vooral doordat het enorme effect vanuit de energiehoek nu wegvalt. Het is voor het eerst sinds lange tijd dat energie geen invloed heeft op inflatie, dus het jaar op jaar-effect dat je krijgt, gaat vanaf nu duidelijk spelen.' Energie die de inflatie drukt: hoe lang kunnen en willen overheden dit beleid voortzetten? Volgens Mujagic komen twee onzekerheden nadrukkelijker in beeld naarmate we het eind van een jaar naderen: wat doen de prijzen van olie, gas en stroom tegen die tijd? (wat afhankelijk is van hoe streng de winter zal zijn). En wat gaat de overheid doen met het prijsplafond? 'Het instellen daarvan heeft vanaf januari een gunstig effect op het inflatiecijfer. Continueer je dat niet en de gas- en stroomprijzen gaan stijgen, dan krijg je het omgekeerde effect in 2024. Ten slotte blikt Mujagic vooruit op rentebesluit vanavond van de Amerikaanse centrale bank, de Fed. Of om preciezer te zijn: op de persconferentie na afloop. Want voor Mujagic staat de president van de Fed voor een 'linguïstische uitdaging'. Powell moet immers erkennen dat het qua inflatie ook in de VS de goede kant op gaat, maar hij mag het er niet te dik bovenop leggen, denkt Mujagic. 'Omdat de markt dan gaat denken dat ze snel gaan stoppen met de renteverhoging. De markt gaat dan feest vieren en daarmee een deel van het voorwerk dat de Fed heeft gedaan teniet doen.' Powell moet een dunne lijn bewandelen, maar als iemand dat kan, dan is hij dat wel, denkt Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het IMF komt vandaag met nieuwe ramingen voor 2023. En die zien er een stuk positiever uit dan de laatste ramingen, die dateren van oktober vorig jaar. 'Die ramingen kunnen veranderen, die komen heel vaak niet uit. Dat is ook niet van belang. Van belang is dat de stemming anders is.' Macro-econoom Edin Mujagic kijkt liever naar het ECB-rapport, dat ook vandaag uitkwam. Daarin vroeg de centrale bank aan 150 andere banken hoe streng ze de afgelopen tijd zijn geweest met het verstrekken van leningen, en hoe streng ze de komende tijd zullen zijn. 'De banken uit de eurozone zeggen dat ze in het laatste kwartaal van vorig jaar veel strenger zijn geweest dan in het derde kwartaal vorig jaar. Een meerderheid van de banken zegt zelfs de komende tijd nog strenger te worden.' En dat is slecht nieuws volgens Mujagic. 'Je ziet dat de vraag naar leningen mede daardoor afneemt. En hoe je het ook wendt of keert, onze moderne economieën moeten het voor een belangrijk deel wat groei betreft hebben van geld dat geleend en uitgegeven wordt. Een sombere consument laat zijn geld liever niet rollen, laat staan een lening afsluiten om dat te gaan doen. Dat is geen goed nieuws voor de economische groei.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Raad van State heeft geen spaan heel gelaten van de plannen van het kabinet voor de huurtoeslagverandering. En dat is jammer volgens econoom Arnoud Boot, die het zelf wel een zinvol plan vond. Momenteel is de huurtoeslag gekoppeld aan de hoogte van de huur, maar het kabinet wil dat veranderen door het aan de inkomenssituatie van een huurder te koppelen. 'Als die persoon er dan voor kiest om in een duurder huis te gaan zitten, dan krijgt diegene geen extra huurtoeslag', duidt Boot de situatie. 'Dus op zichzelf is dat een zinvol plan.' Volgens Boot zou het tevens betekenen dat de 'kunstmatige grens' tussen de huur waar men nog huurtoeslag voor krijgt en de hogere huren - waar dat dus niet het geval is - zou verdwijnen. 'Omdat men een vaste toeslag krijgt, ongeacht wat de huur is. Dat is zinvol', stelt hij, al geeft hij toe dat er genoeg haken en ogen aan zitten. 'Als je het zomaar invoert echter én je wil het budgetneutraal doen als overheid, dan krijg je groepen die erop achteruit gaan.' Berekening Ondanks alle mooie ambities van het kabinet, mag er volgens Boot dus worden gesproken van winnaars en verliezers. En dat zit hem in meerdere factoren, zoals de verhoging van het minimumloon. 'De doelgroep is al groter gemaakt, omdat mensen met hoge huur nu wél in aanmerking zouden komen voor huurtoeslag', vervolgt Boot. 'En er zijn altijd winnaars en verliezers als er een systeem wordt gewijzigd. Maar nu zijn ze er voor twee redenen. Dat levert een groep op die er per definitie beter uitkomt, omdat de groep groter is, en een groep die er per definitie slechter uitkomt.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse groeicijfers over het vierde kwartaal zijn beter dan verwacht. Wel groeide de economie met 2,9 procent iets minder dan in het voorgaande kwartaal. 'Maar dat is toch keurige groei, gegeven wat voor lastig jaar het is geweest. Gezien waar de economie allemaal mee te maken heeft gehad, zoals hoge inflatie, stijgende rentes en sombere consumenten, is dat gewoon goed.' Trek je die factoren door naar het komende jaar, dan kan je er volgens Mujagic wel vanuit gaan dat de groei dit jaar wat minder zal worden. 'Maar als dat niet al teveel wordt, kun je wel spreken van een goed draaiende Amerikaanse economie.' Heerste enkele maanden geleden nog de angst dat een recessie onvermijdelijk was, daar wijzen de cijfers er nu op dat die recessie mogelijk toch ontlopen kan worden. Toch zijn er enkele zorgelijke indicatoren als je kijkt naar waar de groei precies vandaan komt, aldus Mujagic. 'Bedrijven hebben bijvoorbeeld voorraden aangelegd, dat doen ze uit voorzorg. Je haalt daarmee een stuk van de groei naar voren.' Ook het feit dat een groot deel van de groei komt door opgehoogde overheidsbestedingen is geen goed teken. 'Daar komt 0,7 procentpunt van de groei vandaan, ongeveer een kwart. Dat is niet lang houdbaar, je kunt niet continu blijven uitgeven als Amerikaanse overheid. Doordat ze meer uitgeven dan er binnenkomt, worden het begrotingstekort en de staatsschuld hoger. Dat kan in de toekomst weer negatieve gevolgen krijgen.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De gezamenlijke staatsschuld van Eurolanden is in het derde kwartaal afgenomen tot 93 procent van de totale economie. Een daling ten opzichte van een kwartaal ervoor, en een flinke daling ten opzichte van een jaar ervoor. Dat klinkt als goed nieuws, maar dat valt helaas tegen. 'Er is geen cent afgelost. Sterker nog, veel Eurolanden hebben geld bijgeleend', legt econoom Edin Mujagic uit. Volgens de econoom komt dat door de manier waarop de staatsschuld wordt uitgedrukt. 'Wij drukken het uit als percentage van wat wij economen het nominale bruto binnenlands product noemen. Dat is de echte economische groei plus de inflatie. En we weten allemaal dat de inflatie zeker vorig jaar ontzettend hoog is geweest, dus dat betekent dat de schuldberg als percentage van die nominale groei veel minder is, dus dat is de nuancering die van goed nieuws slecht nieuws maakt.' Dit effect is het sterkst bij landen met een hoge staatsschuld. 'Voor Nederland daalde de staatsschuld met vier procentpunt. De absolute koploper is Griekenland, daar is een kwart van de staatsschuld vergeleken met 2021 eraf. Maar er is geen cent afgelost', zegt Mujagic. 'En dat gebeurt eigenlijk nooit. De Nederlandse staat heeft toevallig vorig jaar twee leningen afgelost, uit 1815 en 1896. Dus om even aan te geven: ja, er wordt wat afgelost, maar dat gebeurt meestal honderd jaar na dato.' Speling Een veelgehoord geluid vanuit ons kabinet is dat we niet geld uit kunnen blijven geven. Toch geeft de staatsschulddaling wat speling volgens Mujagic. Hoge inflatie is de beste vriend van iedereen met hoge schulden. En wie heeft de hoogste schulden? Dat zijn overheden. Nederland had altijd een redelijk lage staatsschuld, die is nu ook lager dan wat Europa wil. We hebben dus ruimte om in te grijpen, mocht dat nodig zijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er zijn stevige financiële zorgen in de Verenigde Staten naar aanleiding van de kwartaalcijfers in het derde kwartaal aldaar. Zeker met betrekking tot de schulden van huishoudens. 'Uit de cijfers blijkt dat de enorme schuldenberg in het derde kwartaal van vorig jaar met twee procent gegroeid', duidt econoom Edin Mujagic. Maar, zo stelt hij, als er vervolgens gekeken wordt naar de gedeeltes van die schuldenberg, dan springt één factor er uit. 'Dat zijn de creditcardschulden', zegt hij. 'Die zijn met vijftien procent toegenomen. En dat is de grootste stijging in meer dan twintig jaar tijd.' Hij benadrukt dat het hoogtepunt ook nog niet bereikt is. 'Maar de situatie is erger dan het ooit is geweest, want de rente op creditcardschulden kwam gemiddeld genomen op 19,8 procent uit', vervolgt hij. 'Dus als je als gemiddelde creditcardschuld van een Amerikaans huishouden neemt - om en nabij 5.500 dollar - en je gaat er vanuit dat een huishouden het minimale maandbedrag aflost, dan duurt het 16,5 jaar voordat je van de schuld af bent.' Alternatieven Volgens Mujagic is er een mogelijkheid om creditcardschuld in één keer af te lossen, maar is er sprake van een minimaal aantal Amerikanen die van die mogelijkheid gebruik maakt. 'Zij betalen het minimale bedrag per maand, en dat heeft dezelfde reden als waarom men de schulden zover laat oplopen', zegt hij. 'Het zijn hoofdzakelijk nooduitgaven. Het is niet zo dat mensen een vakantie boeken, maar een kwart van de Amerikaanse huishoudens geeft aan een creditcard te gebruiken om rond te kunnen komen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgende week komt het rentecomité van de Fed voor het eerst dit jaar bijeen om, zoals ze altijd doen, de wereld te schetsen zoals zij de komende jaren gestalte zien krijgen. De kans dat die door de Fed geschetste wereld er ook daadwerkelijk komt, acht econoom Edin Mujagic net zo groot als dat Jennifer Aniston hem om een date vraagt. 'Dat is net zo plausibel.' Want hoe ziet het Fed-scenario er dan uit? Mujagic: 'De inflatie zal ergens in 2025 naar het vurige gewenste percentage van twee zakken, de werkloosheid loopt op naar iets van 4,6 procent, daarna zakt hij weer. En al die tijd groeit de economie keurig tussen anderhalf en twee procent en kan de Fed de rente in 2024 of 2025 weer verlagen en bijna halveren.' Telefoon. Jennifer Aniston. Niet plausibel. Zelfs twee Fed-economen achten de kans op dat Fed-scenario gering. Voor een inflatie van 2 procent, moet de werkloosheid richting 7,5 procent oplopen en dat zal niemand toestaan. helaas heeft de Fed slechts één scenario, en dat is deze fantasiewereld. De kans op een zogeheten soft landing waar de Fed op mikt, is dan ook heel klein. Wat is dan wel een waarschijnlijk scenario voor 2025? Vier Spaanse economen hebben onderzoek gedaan naar wat er in 17 ontwikkelde landen de afgelopen 150 jaar gebeurde wanneer de rente sterk verhoogd werd. Het antwoord: er ontstaat chaos. 'De economen stelden zich echter ook de vervolgvraag: waarom leiden renteverhogingen tot chaos?'Dat heeft ermee te maken dat diezelfde centrale banken in een eerder stadium, voor de crisis, de rente te lang te laag hebben gehouden. De fout is dus al gemaakt. Het blijkt zelfs dat wanneer je de rente te lang te laag houdt, de kans op financiële instabiliteit (chaos) toeneemt van 10 naar 20 procent. Een verdubbeling. 'Elke grote crisis in de westerse wereld na het eind van de Tweede Wereldoorlog werd vooraf gegaan door zo'n periode van een te lage rente.' Dus wat dan doen? Hoe deze fout herstellen? 'Het is maar de vraag of je die fout kunt herstellen. Je moet de eerste fout niet maken.' Maar dat is nu toch gebeurd. Dat betekent dat als je nu de gevolgen zoals hoge inflatie probeert te herstellen, je de rente moet verhogen. Dat kan chaos opleveren. Maar als je niks doet, loopt de inflatie op en levert ook dat weer chaos op. Kortom, het is kiezen tussen twee kwaden. En hoe lang duurt het gemiddeld vanaf het moment dat je begint met renteverhoging tot de crisis uitbreekt? 'Drie jaar. Hou je maar vast voor 2025.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Amerikaanse bedrijven hebben in 2021 prijzen meer verhoogd dan de kosten zijn gestegen. Dat heeft de Kansas City Fed berekend. 'Daar komt meer dan de helft van de inflatie in dat jaar ook uit voort', zo weet econoom Edin Mujagic. Volgens de regionale centrale bank hebben de bedrijven dat gedaan met de verwachting dat de kosten de aankomende jaren structureel zullen stijgen. En dat verklaart waarom de winstcijfers de afgelopen twee jaar zo goed bleven, denkt Mujagic. 'Ondanks de hoge inflatie, ondanks de lage economische groei, ze bleven winst maken.' Hij stelt zich dan ook hardop de vraag wanneer het bedrijven lukt om prijzen te hoog te maken. 'Ik denk dat het magische woord 'concurrentie' is', vervolgt hij. 'Als je weinig concurrentie hebt, kun je heel gemakkelijk de prijzen verhogen. En als we met die bril naar de Amerikaanse economie gaan kijken, dan wijst heel veel erop dat er in driekwart van de sectoren in de Amerikaanse economie sprake is van twee of drie bedrijven die het leeuwendeel van de markt in handen hebben. En dan begrijp je dat het ook in de Verenigde Staten redelijk gemakkelijk is om de prijzen wat verder te verhogen dan de stijging van de kosten. Die macht hebben ze nou eenmaal.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De ECB blijft de rente de komende tijd verhogen, en lijkt niet van plan om daar op korte termijn mee te stoppen. Dat zei ECB-president Christine Lagarde gisteren op het WEF. Volgens econoom Edin Mujagic mag die boodschap als waarschuwing worden gezien voor financiële markten. Temeer omdat markten er volgens Mujagic keer op keer anders over denken. 'Markten houden vol dat de renteverhogingen binnenkort verleden tijd zijn', stelt hij. 'Maar gisteren zei Lagarde de markten uit te nodigen om hun posities te herzien. In normaal Nederlands vertaald zegt ze eigenlijk markten te waarschuwen om hun verwachtingen bij te stellen, omdat ze anders nat gaan. De ECB gaat namelijk gewoon door met het verhogen van de rente.' En ook de mate van de rentestijging lijkt niet te zullen veranderen. Waar markten graag spreken over een verkleining van de rentestap naar 25 basispunten, daar houdt Lagarde ook gewoon vast aan 50 basispunten volgens Mujagic. 'De eerste verhoging wordt op 2 februari doorgevoerd, en in maart volgen er nog eens vijftig.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de Verenigde Staten wordt vandaag het schuldenplafond aangetikt, en dat betekent dat de Amerikaanse overheid geen cent meer mag lenen tenzij het Huis van Afgevaardigden oordeelt om het plafond te verhogen. Econoom Edin Mujagic spreekt van een belangrijke gebeurtenis op de financiële markt. 'Door dat schuldenplafond blijf je in de onzekerheid hangen', stelt hij. 'Men weet niet wanneer het omhoog gaat, met hoeveel het omhoog gaat en of het op tijd zal komen. Als dat besluit niet op tijd genomen wordt, komt de Amerikaanse overheid voor het probleem te staan dat er gekeken moet worden welke uitgaves ze wel of niet doen.' Onder die uitgaves valt bijvoorbeeld ook het uitbetalen van de rente over die gigantische schuld, stelt Mujagic. En dat is belangrijk voor de financiële markten. 'Daarnaast heb je ook nog de aflossing van die schuld, en de regel is dat als er één rentebetaling wordt gemist, er sprake is van een faillissement. Het behoeft dan ook geen duiding wat het zou betekenen als een land ter grootte van de Verenigde Staten failliet zou gaan.' Op het randje Mujagic gaat zelfs zover om te stellen dat de Verenigde Staten op het randje van faillissement staat, maar reden tot paniek is er nog niet. 'Vandaag raken ze het plafond dus aan, al maant het Amerikaanse ministerie van Financiën de markten tot kalmte', vervolgt hij. 'Ze kunnen nog - met wat kunst- en vliegwerk - schuiven met uitgaven, dus kunnen ze het ongeveer tot juni uithouden, maar tegen die tijd moet het wel geregeld zijn. Anders loopt de VS het risico op sluiting van diensten en het missen van rentebetalingen. En daar zit niemand op te wachten.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het vertrouwen in de leiding van de Europese Centrale Bank is 'behoorlijk laag', zo merkt econoom Edin Mujagic op. Het lage vertrouwen is gebaseerd op een peiling onder het personeel door vakbond IPSO. 'Twee derde van de ondervraagde zegt dat het vertrouwen in bestuur sinds 2019 gedaald is', vertelt Mujagic. Voor het bestuur van de ECB is de peiling pijnlijk. Helemaal voor Christine Lagarde, de president van de centrale bank. Het is namelijk de eerste vertrouwenspeiling onder haar bewind. 'Op de vraag waarom het vertrouwen zo laag is, dan blijkt dat het personeel van de ECB ook gewoon mens is. Zij maken zich heel erg zorgen over de koopkrachtontwikkeling.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor het eerst sinds de jaren '60 is het aantal inwoners van China gedaald. Althans, volgens de officiële Chinese cijfers. En dat heeft nogal wat repercussies voor de economische vooruitzichten, zegt econoom Edin Mujagic. Drie procent Vorig jaar groeide de Chinese economie met 3 procent, wat schril contrasteert met de groeicijfers die we de afgelopen jaren gewend waren te zijn: 7 procent, 10 procent. Die 3 procent, en de euforie daarover, geeft aan dat die economie moeite heeft om te groeien. En dat hangt samen met onder andere het aantal inwoners dat een land heeft. Immers, economie is niets anders dan meer mensen aan het werk die op jaarbasis ook nog eens productiever worden. Groei.. Als we die groeicijfers van de afgelopen jaren ontleden, dan bedroeg de toename van de productiviteit altijd 3 procent, een derde van de groei kwam daar vandaan - de rest kwam voor een belangrijk deel uit de demografie: meer mensen aan het werk. Daar gaat nu de streep doorheen nu het aantal Chinezen afneemt en ook de beroepsbevolking krimpt. De reden dat China zo lang zo hard kon groeien was dat het westerse technologieën voor bijna niets overnam en in de eigen economie implementeerde. Dan ga je hard inderdaad groeien. ...totdat Tot je op het kantelpunt belandt waar we ons nu bevinden: een westerse aversie tegen die technologieoverdracht in combinatie met het feit dat er niet veel meer over te nemen valt. Zo groot was die Chinese inhaalslag. Voor groei is China dus meer op zichzelf aangewezen en moet het land het meer dan ooit hebben van productiviteitsstijging. En daar wreekt het systeem zich van de centraal geleide economie. Een belangrijke voorwaarde voor productiviteitsgroei is dat er uitvindingen gedaan worden die ook nog eens geïmplementeerd moeten worden in de economie. En daar leent de vrije markteconomie zich nu eenmaal beter voor dan een centraal geregisseerde economie. De afnemende bevolkingsgroei is geen probleem dat zich tot de Chinese landsgrenzen beperkt, maar dat ook ons raakt. De afgelopen decennia 'exporteerde' China deflatie en heeft het onze inflatie stelselmatig omlaag gedrukt. Met deze nieuwe economische werkelijkheid kan daar ook een streep doorheen, mogelijk gaat China onze inflatie zelfs aanjagen. Een ander gevolg van lagere economische groei is dat de onzekerheid toeneemt, dat de werkloosheid kan stijgen met in het kielzog daarvan: sociale onrust. Een beetje dictatoriaal regime heeft in dat geval vaak de neiging om de aandacht af te leiden door een gemeenschappelijke vijand, en daarmee vertaalt het Chinese probleem zich in een geopolitieke consequentie. India Als China over zijn zenit heen is, wie gaat dan het stokje overnemen? Diens oude aartsrivaal, het nabije India. Een groot land met een groeiende bevolking en een groeiende beroepsbevolking. En dat met een vrije markteconomie, democratische instituties en een goede relatie met het Westen. En dat kan niet gezegd worden van China. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De geloofwaardigheid van centrale banken lijkt in het geding te zijn volgens econoom Edin Mujagic. Terwijl dat juist hetgeen is waar de banken zoveel waarde aan hechten. 'Als de geloofwaardigheid afneemt, kunnen centrale bankiers daar slapeloze nachten van krijgen.' En dat lijkt nu ook het geval te zijn, zo denkt hij. 'Een van de manieren om te kijken hoe het gaat met geloofwaardigheid van bijvoorbeeld de Federal Reserve, is kijken naar wat de bank zegt te zullen doen met de rente', stelt Mujagic. 'In dit geval zegt de Fed de rente te willen verhogen. In dit geval willen ze dat naar iets meer dan vijf procent doen, en ze willen die rente voor de rest van het jaar op die vijf procent houden.' Maar, zo benadrukt Mujagic, de markt heeft twijfels over die ambitie. 'De markt wil best geloven dat de Fed naar de vijf procent wil, maar vervolgens zullen ze het jaar uitluiden op 4,25 procent', vervolgt hij. 'Dat is één procentpunt lager dan wat de centrale bank zelf aangeeft, en dat is nogal wat.' Volgens Mujagic kan dat het beste worden gezien als puur ongeloof. 'Alsof de markt eigenlijk zegt - in al zijn wijsheid - 'wij geloven jou niet'.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het leven in de Verenigde Staten is de afgelopen tijd goedkoper geworden, en dat is volgens econoom Edin Mujagic deels reden voor een feestje. 'We moeten tegenwoordig blij zijn met maar 6,5 procent inflatie in de Verenigde Staten.' 6,5 is namelijk het magische getal voor december, zo stelt Mujagic. 'Dat werd gisteren bekendgemaakt, en daarmee is de inflatie sinds juni iedere maand gedaald. Met uitzondering van één maand. Als je dat een half jaar volhoudt, dan mag je nu wel de conclusie trekken dat het ergste achter de rug is.' Maar, zo nuanceert Mujagic de cijfers, er kan op twee wijzen naar de inflatie worden gekeken: op jaarbasis, en op maandbasis. 'De prijzen waren in de Verenigde Staten 0,1 procent lager in december dan in november, maar om dan meteen te concluderen dat het leven goedkoper is geworden gaat mij te ver', zegt hij. 'Dit zijn tevens cijfers die achteraf bijgesteld kunnen worden. Dus het is echt een afrondingsverschil waar we het over hebben.' Frustratie Volgens Mujagic is het wel een getal voor frustratie zorgt in deze economische situatie. 'Ik las na de publicatie van de cijfers heel veel berichten op sociale media waarin werd gesproken van deflatie in de Verenigde Staten', vervolgt hij. 'Maar deflatie treedt pas op als prijzen dalen. En daarvoor moet het prijspeil over een breed niveau gedurende ene langere periode dalen. Eén maand met een daling van 0,1 procent komt - met alle respect - niet in de buurt van deflatie.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er lijkt een kentering plaats te vinden in het aantal faillissementen. De afgelopen jaren was het aantal - ondanks de coronacrisis - erg laag, maar er is sprake van een voorzichtige stijging. Dat ziet ook econoom Edin Mujagic. Hij benadrukt echter dat het aantal nog steeds laag is. 'Dat wordt voor een groot deel verklaard door twee factoren - allereerst zijn er veel ondernemers die zien dat het niets wordt, en zij stoppen dus al voordat het faillissement uitgesproken wordt', aldus Mujagic. 'Dat is niet te zien in de cijfers. Daarnaast konden veel bedrijven vorig jaar nog gebruik maken van de steunmaatregelen van de overheid, en dat valt dit jaar voor een groot deel weg.' Volgens Mujagic was er in de afgelopen jaren ook nog sprake van economische groei. 'We gaan nu echter naar een periode van lage groei', vervolgt hij. 'En dus denk ik dat we ons er helaas voor moeten opmaken dat we behoorlijk meer faillissementen krijgen dit jaar.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Edin Mujagic prijst Jerome Powell, de president van de Amerikaanse centrale bank de Federal Reserve. 'Niet alleen om wat hij zegt, maar ook hoe hij het zegt. Hij straalt rust uit. Dat is in deze tijd extra belangrijk.' Maar ook de inhoud van de toespraak die Powell deed in de Zweedse hoofdstad Stockholm looft Mujagic. 'Hij heeft besloten het te hebben over het vertrouwen vanuit het buitenland in de Fed en de onafhankelijkheid van de centrale bank. Om dat te verbeteren zei hij dat de bank vooral moet doen waar men verstand van heeft en waarvoor de bank het mandaat heeft', zo beschrijft Mujagic. Powell zei dan ook dat de Fed ver weg moet blijven van gebieden waar men geen verstand van heeft en waar geen mandaat voor is. 'Het voorbeeld dat hij daarbij gaf is de strijd tegen klimaatverandering. Dat noemde hij een nobel streven. Maar als daar een beleid op gemaakt wordt, het betekent dat de situatie tussen bedrijven, individuen, sectoren en landen wordt herverdeeld. Maar de mensen die daar beleid op moeten gaan voeren, moet gekozen zijn daarvoor. Daar zijn centrale bankiers niet voor aangesteld, stelde Powell', beschrijft Mujagic die er een sneer naar de Europese Centrale Bank in hoort. 'Hij zegt niet dat het onbelangrijk is en dat het niet het werkveld van centrale bankiers raakt, maar hij zegt dat het wat anders is dan er echt beleid op te voeren', volgens de econoom. 'De ECB heeft daar wat meer moeite mee. Want zodra je beleid voert, dan word je gedwongen om te kiezen welke bedrijven groen of grijs zijn en welke bedrijven wel of niet goed bezig zijn. Powells punt is dat daarmee het imago van onafhankelijkheid op het spel wordt gezet.' Mujagic vindt dan ook dat de ECB zich op glad ijs begeeft, vanwege het klimaatbeleid dat de centrale bank voert. 'De onafhankelijkheid en de geloofwaardigheid die de rest van de wereld in je heeft, is het belangrijkst wat je hebt. Dat moet je niet op het spel zetten.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het jaar is nog geen twee weken oud maar de inflatie is nu al gezakt onder de tien procent. En dat is reden voor een feestje volgens econoom Edin Mujagic. 'Het CBS heeft ons vanmorgen laten weten dat het magische cijfer van december 9,6 procent bedraagt, en tegenwoordig worden we geacht om blij te zijn om dat soort percentages.' Mits de inflatiecijfers op de juiste berekend worden, benadrukt Mujagic. De vele rekenmethodes kunnen als teveel worden beschouwd, denkt hij. 'Het is alleen maar goed als je een bericht van het CBS krijgt dat ze erin zijn geslaagd om een betere manier te vinden om inflatie te meten', stelt hij. 'Maar dat altijd zo is dat inflatie na een nieuwe meetmethode lager uitvalt, zorgt bij heel veel mensen voor wantrouwen.' Volgens Mujagic is het momenteel ook onmogelijk om fatsoenlijk terug te kijken naar eerder berekende inflatiepercentages, in verband met de inconsistentie in rekenmethodes. 'Als ze inflatie vanaf de zomer van dit jaar beter gaan berekenen, dan worden de cijfers van de afgelopen jaren niet herberekend', zegt hij. 'Voor economen is het heel veel waard als er sprake is van lange reeksen, omdat je daar iets mee kan. Je kunt dus patronen en trends ontdekken.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De strijd om een hogere pensioenleeftijd is in Frankrijk in volle gang en wordt door de media aldaar zelfs 'de moeder van alle gevechten' genoemd. Volgens econoom Arnoud Boot is het echter maar de vraag of dat gevecht succesvol verloopt voor president Macron. Hoe anders is de situatie in Nederland, vraagt Boot zich hardop af. 'Wij kunnen ons in Nederland prima tevreden voelen', stelt hij. 'Waar het met pensioenen om gaat, is dat je genoeg werkenden hebt ten opzichte van het aantal mensen dat met pensioen is. Die verhouding is cruciaal, en die is in Frankrijk helemaal scheef gegroeid.' Volgens Boot is het aantal werkenden vanaf 56 jaar in Frankrijk 'procentueel heel laag'. 'Zelfs zo'n zeven procent lager dan het OECD-gemiddelde, waar wij het goed tegen afsteken', vervolgt hij. 'Die pensioenleeftijd móet dus omhoog. Het kan ook niet anders, want anders verzuip je de jongere generatie die de kosten van alle gepensioneerde ouderen moet opbrengen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Europese inflatiecijfer is gedaald, maar niet met de hoeveelheid waarop analisten gehoopt hadden. Zij hadden verwacht dat het inflatiecijfer verder zou zijn gedaald, maar dat was niet aan de orde. Zo ziet ook econoom Arnoud Boot. Een daling betekent echter niet dat de inflatie ook laag is, benadrukt hij. 'De inflatie werkt door in voedsel en andere producten, en dat valt allemaal in de lijn der verwachting', aldus Boot. 'Wij hebben een centrale bank die het pad heeft uitgezet naar renteverhogingen. Onze rente ligt rond de twee procent, in de Verenigde Staten ligt hij rond de vijf procent, en omdat Europa achterloopt op de VS zal de rente ook weer stijgen.' Derhalve wordt de economie afgeremd, en dat is volgens Boot ook de bedoeling. 'Het is allemaal ingeprijsd, en in de tussentijd moeten overheden ervoor zorgen dat ze niet allemaal geld uitgeven. Daarmee zouden ze zich in eigen staart bijten, temeer omdat de economie volledig bezet is. En dus zul je zien dat er gewacht moet worden op de afwachting van de economie, en dat is eigenlijk geen nieuws.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De cao-loonstijgingen van het afgelopen jaar vallen in het niet bij de torenhoge inflatie, blijkt uit cijfers van het CBS. Volgens econoom Edin Mujagic was dat al heel lang bekend. 'Dit is wat je ziet in de achteruitkijkspiegel, maar voor ons is het vooral belangrijk wat we zien als we vooruit kijken.' Kijken we vooruit, dan zien we volgens Mujagic dat het beeld voor volgend jaar er beduidend anders uitziet dan afgelopen jaar. 'Het is steeds moeilijker om aan mensen te komen. Loonstijgingen van 5 procent en meer die de afgelopen maanden zijn afgesproken, worden dit jaar geïmplementeerd. Als ik daarbij de dalende inflatie en de maatregelen optel die de overheid heeft genomen om de koopkracht te stutten, dan kan 2023 zomaar een jaar worden waarin bijna iedereen in Nederland erop vooruitgaat. Volgens president van De Nederlandsche Bank Klaas Knot is er momenteel loonruimte van zo'n 5 tot 7 procent, werkgeversorganisatie AWVN is daar een stuk kritischer over. Toch zullen veel bedrijven er niet aan ontkomen om hogere lonen te gaan betalen, denkt Mujagic. 'De krapte op de arbeidsmarkt wordt alleen maar erger en erger. Natuurlijk vindt de werkgever het niet leuk om de lonen extra hard te verhogen, maar als je moet kiezen tussen dat of niet aan mensen komen, ga je toch voor dat eerste.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Sinds 1 januari is Kroatië lid van de eurozone en kan er derhalve betaald worden met de gelijknamige valuta. Maar de vraag die bij veel mensen boven komt drijven - of Kroatië wel goed heeft gedaan aan die stap - is een vraag die volgens econoom Edin Mujagic eigenlijk nergens op slaat. 'Ik weet niet of het door mijn achternaam komt, maar ik krijg de laatste tijd heel veel vragen van mensen of Kroatië er goed aan deed om mee te doen met de Euro', aldus de in Bosnië geboren econoom. 'En ik vind dat een vraag die nergens op slaat: het is namelijk geen keuze.' Mujagic benadrukt dat er eigenlijk geen sprake is van een vrijwillige overstap op de euro als een land lid wordt van de Europese Unie. 'Zodra je lidstaat bent geworden en je voldoet aan vijf criteria, móet je de euro gaan invoeren. Dat is een verplichting. Het enige land dat daar niet aan hoeft te voldoen - omdat ze daarom vroegen bij de oprichting van de EU - is Denemarken. Maar voor de rest is iedereen verplicht de euro in te voeren.' Scores Dus nadat uit een inventarisatie van de Europese Commissie bleek dat Kroatië aan de benodigde vijf criteria voor de invoering van de euro voldeed, moest er daad bij het woord gevoegd worden. 'En dus moest Kroatië de euro invoeren.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel vaker is gesuggereerd dat renteverhogingen van de Europese Centrale Bank nog niet van de lucht zijn, denkt Mujagic dat het einde van de verhogingen in zicht is. 'Ik denk dat ze voor de zomer ermee stoppen.' Mujagic baseert zich daarvoor op onderzoek van economen verbonden aan het IMF en de Bank voor Internationale Betalingen. Zij hebben gekeken naar creditcardbetalingen in Duitsland, het grootste land van de eurozone, tussen 2017 en 2021 om er achter te komen wat het effect van rentewijzigingen is geweest op consumptie. 'Daaruit blijkt dat het effect heel sterk is, dat wisten we al. Maar ook blijkt dat het effect al na twee maanden is terug te zien in het uitgavenpatroon van consumenten. Wij reageren dus veel sneller op rentewijzigingen dan een consument dat 30 jaar geleden zou hebben gedaan.' Omhoog of omlaag Er is ook gekeken of er verschillend wordt gereageerd op een renteverhoging ten opzichte van een een renteverlaging. 'Het blijkt dat het effect groot is als de ECB de rente verhoogt. Daar hebben we allemaal last van en dat is dus ook goed te zien in ons uitgavenpatroon. Maar als de rente wordt verlaagd, is er daarentegen geen enkel effect te zien. Er gebeurt geen moer.' Een verklaring daarvoor wordt niet gegeven, maar Mujagic denkt een oorzaak te weten. 'De rente wordt verlaagd als het economisch slecht gaat. Mensen zijn dan vaak somber, ze maken zich zorgen om de toekomst en geven niet graag geld uit. Dat zal de verklaring zijn voor het uitblijven van een reactie als de rente wordt verlaagd.' Lees ook | 'Rente gaat nog wel met procent omhoog' Dit Europese onderzoek volgt op een regionaal onderzoek van de Fed in Kansas. Dat wees eind vorig jaar uit dat het effect van een renteverhoging ook al eerder merkbaar is dan waar voorheen van werd uitgegaan. 'Normaal gesproken heeft een rentewijziging na anderhalf of twee jaar een noemenswaardig effect. Volgens deze twee onderzoekers is dat dus anders. ' Hoewel al meerdere keren en door meerdere mensen is gezegd dat de Europese Centrale Bank nog wel even doorgaat met het verhogen van de rente, denkt macro-econoom Mujagic dat het einde van de verhogingen in zicht is. 'Ik denk dat ze voor de zomer ermee stoppen.' (Unsplash)Einde verhoging in zicht Meerdere keren is al aangegeven dat de Europese Centrale Bank de rente nog vaker gaat verhogen. Onder meer Klaas Knot, bestuurslid van de ECB en president van De Nederlandsche Bank, heeft dat recent ook nog gezegd. Volgens Mujagic moet de ECB echter goed naar het onderzoek van het uitgavenpatroon in Duitsland kijken. 'Dit rapport moeten ze 26 keer uitprinten en vervolgens uitdelen aan de centrale banken in de eurozone. Het is namelijk niet zo dat de effecten van de renteverhogingen pas over een paar jaar zichtbaar zijn, die zijn er nu al. Daarom denk ik dat de ECB nog voor de zomer stopt met het verhogen van de rente' Doemscenario in VK Tegelijkertijd voorziet Mujagic voor de Britse economie een langdurige en diepe recessie. 'De problemen in Nederland zijn groot maar wel van voorbijgaande aard. Ze zijn behapbaar en lopen niet uit de hand. Terwijl het VK met structurele problemen te maken heeft.' Mujagic ziet een duidelijk verband met brexit. 'Je kunt niet om het feit heen dat ze uit de EU zijn gestapt. Onder ideale omstandigheden zou dat al een klap geven aan de economie, maar achteraf oordelend kan je zeggen dat de Britten op het slechts denkbare moment uit de EU zijn gestapt. Dat heeft gevolgen voor de economie.' Mede door brexit hebben de Britten meer moeite met het oplossen van het personeelstekort, vrij verkeer van mensen is niet meer mogelijk met het Verenigd Koninkrijk sinds brexit. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als 'echte rampen' in het verse jaar worden gemeden, waarmee econoom Arnoud Boot geopolitieke rampen bedoelt, is er volgens hem een grote kans dat met name de Nederlandse economie zich veerkrachtig zal tonen. De jaarwisseling is volgens hem dan ook een goede geweest, omdat de grootste onzekerheid volgens Boot achter ons ligt. 'Financiële markten zijn op dit moment prima in staat om in te schatten hoe de toekomst eruitziet', stelt hij. 'Mits de grote rampen vermeden worden.' Hij benadrukt daarbij dat de kans op een grote ramp niet bijster groot is, maar nog altijd bestaat. Het grote fiscale conflict dat momenteel bestaat zou volgens Boot continueren, 'maar is in zekere zin overzichtelijk geworden', vervolgt hij. 'Maar uitsluiten kun je het nooit. En voor dat scenario moet je zorgen dat je als land duidelijk hebt hoe de economie ondersteund dient te worden.' Eigen verantwoordelijkheden Boot sneert daarmee deels naar de eerdere aanpak tijdens de coronacrisis. 'Het moet duidelijk zijn wat we wél gaan doen en wat we niet gaan doen', gaat hij verder. 'En waar de eigen verantwoordelijkheid van mensen ligt en waar ze kunnen rekenen op hun overheid.'See omnystudio.com/listener for privacy information.