Macro met Boot en Mujagić | BNR

De gemiddelde cao-lonen zijn in het afgelopen kwartaal met ruim 6,8 procent gestegen. Gemiddeld, want de bandbreedte is ruim met een maximale stijging van 12,4 procent voor werknemers bij woningcorporaties. Goed nieuws voor de inkomens van mensen, maar macro-econoom Edin Mujagic wil ook wijzen op de negatieve gevolgen. ‘Dit is een potentieel probleem voor werkgevers, want die moet simpelweg meer betalen aan werknemers.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een belasting die plotseling wordt verhoogd, een verbod dat ineens wordt ingevoerd of een kabinet dat ineens arbeidsmigranten wegjaagt. Overheden kunnen wel eens onverwachtse handelingen uitvoeren, met pijnlijke gevolgen voor ondernemers. ‘Je kan natuurlijk als ondernemer heel weinig tot niets doen aan wispelturige overheden die nauwelijks te voorspellen zijn’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De winnaar van de Amerikaanse presidentsverkiezingen krijgt hoogstwaarschijnlijk in zijn termijn de mogelijkheid om meer dan de helft van de leden van het rentecomité van de Fed te benoemen. En zo kan de nieuwe president zijn of haar invloed op monetair gebied tot ver in de jaren 30 laten gelden, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Dus er staat echt heel veel op het spel: de toekomstige koers van de Fed.’ De termijn van Fed-baas Jerome Powell loopt per mei 2026 af. Maar dat niet alleen, ook een ander lid van het rentecomité van de Fed zal per januari 2026 afzwaaien, waardoor de volgende president sowieso twee nieuwe mensen bij de Fed kan aanstellen. De andere vijf leden hebben weliswaar zittingstermijnen tot ver in de jaren 30, de ervaring leert dat bijna niemand die termijn volmaakt. ‘Dus de kans is groot dat één of twee van die mensen tussentijds toch een andere baan krijgen aangeboden en weggaan.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De gangbare gedachte is dat meer investeringen in onderwijs en onderzoek leiden tot meer innovatie. Maar dat is niet altijd zo, stelt macro-econoom Edin Mujagic. Hij noemt het 'de innovatieparadox', waarbij de investeringen in innovatie hun doel missen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Te lang is er te weinig gebeurd om de Chinese economie er weer bovenop te helpen. Deze week kwam de Chinese Centrale Bank met een opmerkelijke aankondiging: de rente gaat omlaag en ook de kasreserveverplichting voor banken wordt minder. ‘Die twee stappen tegelijkertijd nemen is vrij onlogisch en heel vreemd’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland staat er goed voor op het gebied van pensioenbeleid, maar moet rekening houden met een mogelijk conflict met andere eurolanden op het gebied van pensioenen. Dat adviseert de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Waar Nederland een enorme reserve heeft om pensioenen mee te kunnen betalen, is de kas van andere eurolanden grotendeels leeg. Oplossingen zijn er, maar dan moet Nederland rekening houden met een grote rekening waar het aan mee moet betalen, ziet macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Opnieuw heeft Frankrijk uitstel aangevraagd om een aangepaste begroting in te leveren bij de Europese Commissie. Brussel heeft het land onder toezicht geplaatst vanwege de torenhoge staatsschuld en het begrotingstekort dat flink de limiet overschrijdt. Daarom had Frankrijk eigenlijk eerder deze maand al een aangepaste begroting moeten inleveren. Ook andere landen die op het Europese ‘strafbankje’ zitten hebben niets van zich laten horen. ‘De plannen van heel veel landen zijn niet aangekomen in Brussel’, vertelt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De week van Prinsjesdag is natuurlijk het hoogtepunt van het jaar voor de financiële- en economische wereld. Opvallend is echter dat de hoofdrolspelers in die wereld geen onderwerp van gesprek waren, merkt macro-econoom Arnoud Boot op. ‘De banken zijn weinig genoemd en komt in het regeerprogramma eigenlijk niet voor.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Niet vaak komt het voor dat de Federal Reserve in één klap de rente verlaagt met zeker 0,5 procentpunt. Dat is ook logisch, vindt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Er moet altijd een aanwijsbare reden zijn, zoals een recessie die aanstaande is.’ Maar nu vindt de econoom het onduidelijk waarom de Amerikaanse centrale bank zo’n grote stap omlaag zet. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Miljoenennota zat vol met clichés als 'keuzes maken die niet altijd populair zijn', 'gratis geld bestaat niet' en 'bomen groeien niet tot in de hemel'. Het zijn overigens clichés die de afgelopen jaren nauwelijks te horen waren, simpelweg omdat keuzes vooruit werden geschoven. Het geld leek immers wél gratis en die bomen bereikten de hemel wél, dacht men, volgens macro-econoom Edin Mujagic. 'Dus ik juich toe dat het voor dit kabinet belangrijk is om de begrotingsdiscipline de komende jaren te herstellen.' Het is natuurlijk een forse sneer naar het vorige kabinet, als je beweert dat de begrotingsdiscipline de afgelopen jaren uit het zicht is geraakt. 'Daarmee zeg je in feite dat Rutte-IV die traditie van degelijk financieel beleid heeft laten varen.' Hoewel de staatsschuld momenteel op een historisch lage 50 procent en lager staat, zijn er de afgelopen jaren veel beleidsvoornemens in de steigers zijn gezet die heel veel geld gaan kosten. 'En daar zijn dus amper keuzes gemaakt, omdat geld lenen gratis was en omdat de staatsschuld zo laag was.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Franse centrale bank wijt de verdubbeling van de goudprijs sinds 2019 aan de geopolitieke spanningen, onder meer tussen de VS en China. Maar daarmee onderschat je het effect van de aanhoudende inflatie, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Mensen zien een hele reeks zaken waardoor ze minder vertrouwen hebben in de Europese Centrale Bank (ECB), die veel te laat en halfslachtig ingreep toen de inflatie opliep.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro-econoom Arnoud Boot vindt dat er 'mooie uitspraken' staan in het regeerakkoord, maar hij heeft ook forse kritiek, met name op het gebrek aan maatregelen om het onderwijs te versterken en de economie productiever te maken. 'Met het oog op die twee doelen is het nu aangaan van wat schulden geen enkel probleem.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De beste manier om werk minder belastend te maken is niet door kórter te werken, maar door het werk attractiever te maken, zegt macro-econoom Arnoud Boot. 'Het aantal uren werken hoeft het probleem niet te zijn. Het verminderen van het aantal uren werk zet de economie nog veel meer op scherp. Dat maakt de economie alleen maar drukker, en dat zouden we niet moeten willen.' CNV presenteerde vandaag een looneis van 3.5 tot 6 procent, plus een werkweek van twee uur minder. Boot schrikt van die voorstellen. 'Veel mensen vinden het leven zwaar, maar met een tekort aan mensen is de hoofdoplossing dat je het werk anders inricht, waardoor het attractiever wordt.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, is volgens macro-econoom Edin Mujagic van plan om een hele reek renteverlagingen door te gaan voeren. Volgens hem is daar ‘veel voor te zeggen’. ‘De inflatie is gedaald en gaat richting de 2 procent. Maar de Amerikaanse economie loopt niet zo lekker als ooit het geval is. Er is sprake van recessie-angst en ook de banenmarkt is niet wat het ooit is geweest’, ziet Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Federal Reserve trekt het plan terug om banken in de Verenigde Staten onder extra toezicht te stellen. Na de bankencrisis van 2023, waarin enkele banken omvielen, wilde de Fed dat banken verplicht extra reserves achter de hand gingen houden. Maar dat plan wordt nu niet doorgezet. ‘Zelfs de Republikeinen en de Democraten, die het normaal gesproken nergens over eens zijn, waren het nu wel eens dat het een slecht plan was’, merkt macro-econoom Edin Mujagic op. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro-econoom Edin Mujagic noemt het langverwachte economische rapport van Mario Draghi 'heerlijk leesvoer dat de juiste diagnose stelt'. Maar de voormalige ECB-topman grijpt naar 'een aantoonbaar mislukt economisch model' om de problemen waar de EU mee kampt op te lossen, schrijft Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het lijvige rapport van Mario Draghi is dan uiteindelijk overhandigd aan commissievoorzitter Ursula von der Leyen en rapporten over een concurrerende competitieve Europese Unie. Dit rapport moest wachten op de herbenoeming van Ursula van der Leyen als voorzitter van de Commissie van de Europese Commissie omdat het zwaar aanzet op een gestuurde economie, zegt macro-econoom Arnoud Boot. Eigenlijk een soort Franse economie waar concurrentie redelijk verdacht is en waar je stuurt op samenwerken. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Arnoud Boot raadt minister van Volkshuisvesting Mona Keijzer aan om zich niet te laten verleiden tot kortetermijnmaatregelen voor de woningmarkt, 'want dat is meestal het verkeerde beleid'. Keijzer moet volgens hem op de middellange termijn een groter aanbod creëren en er intussen voor zorgen dat de vraag niet verder toeneemt. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ben je belegger, econoom, of anderszins geïnteresseerd bent in financiële markten en economie, ren dan naar de winkel voor een groot pak popcorn en genoeg te drinken. En ga er maar eens goed voor zitten, zegt macro-econoom Edin Mujagic: de komende tijd is er een soort real-time film te zien, met in de hoofdrol de rentecurve en de Amerikaanse recessie. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het langverwachte rapport van voormalig voorzitter van de Europese Centrale Bank en oud-premier van Italië Mario Draghi wordt vandaag gepresenteerd. In een heel select gezelschap weliswaar. ‘Ik vind het eigenlijk echt niet kunnen. Dit is een rapport wat ons allemaal aangaat. En het rapport is ook veel te laat’, zegt macro-econoom Edin Mujagić. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat Volkswagen de sluiting van fabrieken in Duitsland overweegt, zorgt voor een schok in het hele land. Als een van de grootste werkgevers van Duitsland is de autofabrikant het visitekaartje van het land, en staat het symbool voor de Duitse economie in het algemeen. ‘Dit is een microvoorbeeld van het macrobeeld van dat land’, zegt macro-econoom Edin Mujagić. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eerst het zoet, dan pas het zuur. Volgens FD-journalist Marijn Jongsma is het van belang dat in gedachte te houden bij het lezen van de uitgelekte Prinsjesdagbegroting. Een deel van de plannen lekte vrijdag geheel naar traditie uit. ‘We horen nu alleen de leuke dingen.’ Een van de uitgelekte plannen is dat de versobering van de expatregeling bijna helemaal wordt teruggedraaid. Jongsma verwacht dat met name techbedrijven tevreden zijn. 'Vanuit techbedrijven is een enorme lobby geweest.' Andere landen hebben soortgelijke regelingen voor expats en de techbedrijven willen bijblijven in de strijd om het trekken van talent. Verder lekte vrijdag uit dat de overdrachtsbelasting voor beleggingspanden wordt verlaagd, van de huidige 10 procent naar 8 procent. Jongsma betwijfelt of dit veel teweeg gaat brengen, omdat er verschillende redenen zijn voor dat beleggers hun huurwoningen verkopen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zowel de Federal Reserve als de Europese Centrale Bank komt over een paar weken weer met een rentebesluit. ‘Dat is goed nieuws voor wie een hekel heeft aan luisteren naar centrale bankiers, want tot die tijd moeten ze echt hun mond houden’, zegt econoom Edin Mujagic. In de regel geven centrale bankiers in aanloop naar een rentebesluit geen interviews, en doen ze geen uitspraken, om te voorkomen dat er onverwachts toch iets noemenswaardigs zou uitlekken. Zo voorkom je dat mensen gaan handelen met enige voorkennis. ‘Ze houden hun mond nu, en dat gebeurt juist in de periode dat heel veel mensen juist graag willen weten wat er gaat gebeuren.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het gaat slecht met de Duitse economie. Dat bleek gisteren wel uit cijfers over het tweede kwartaal. Sprake van een algehele economische malaise is er absoluut niet, want in andere Europese landen is er wél sprake van groei, zegt macro-econoom Edin Mujagić. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wereldwijd worden staatsschulden alsmaar hoger. Politici beloven meer geld uit te geven om daar dan weer een ander probleem mee op te lossen, maar dat gaat dan meestal om een oplossing voor de korte termijn. Op de langere termijn is zo’n uitgave meestal een compensatie, zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Mensen geld geven, daar win je stemmen mee.’ Eigenlijk zijn bankiers de laatste deskundigen onder beleidsmakers die neutraal zijn. Ze worden niet geleid door politiek en opportunisme en proberen te doen wat het beste is voor de economie. Maar ze zitten in een omgeving waarin ze gedwongen worden om dingen te doen en posities in te nemen die op allerlei manieren kunnen worden geïnterpreteerd. De Europese Centrale Bank moet bijvoorbeeld altijd kijken of afzonderlijke lidstaten binnen de eurozone niet in de problemen komen door het monetaire beleid van diezelfde ECB. Hoe je het ook bekijkt, zit de centrale bank in het politieke speelveld. Het valt niet te voorkomen dat je ter discussie komt te staan. Politici zijn er de afgelopen decennia mee weggekomen steeds hogere schulden te maken, om eigenlijk de economie tegemoet te komen. Op sommige momenten was het cruciaal dat de politiek acteert. Bijvoorbeeld in het begin van de COVID-crisis. Maar steun gaat altijd te lang door. Het probleem is dat politici hebben geleerd om problemen af te kopen met geld en de neiging hebben om geld verkeerd te besteden. En ze hebben ook geleerd dat ze ermee weg kunnen komen. In dat speelveld opereren centrale banken, door te proberen alles overeind te houden. En daarmee geven ze de politici de ruimte om met hun verkeerde beleid door te gaan, in plaats van de economie te versterken. Dus door investeringen te doen in infrastructuur en energie. Dat zijn zaken waarmee de economie over een aantal jaren veel ruimer is en veel meer groei aankan. Ja. En oplossingen voor de lange termijn voeren politici noch centrale bankiers door. Politici niet omdat ze herkozen moeten worden, en centrale bankiers niet omdat ze er niet over gaan. Dus je ziet dat de productiviteitsgroei in de wereld steeds verder afneemt. En dat is een typisch voorbeeld van compensatie. Als je compenseert, dan behoud je het bestaande. En dan hou je het nieuwe tegen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De afdronk van de jaarlijkse bijeenkomst van de Federal Reserve van afgelopen vrijdag is positief, constateert macro-econoom Edin Mujagic. Maar zelf houdt Mujagic liever een slag om de arm: ‘In acht rentevergaderingen acht keer een verlaging verwachten is te veel van het goede.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het kabinet onderzoekt of bepaalde delen van de vroegpensioenregeling kunnen blijven bestaan. Macro-econoom Arnoud Boot begrijpt waarom, maar is ook kritisch. Hij hoopt dat het kabinet waakt voor de balans tussen het aantal werkenden en niet-werkenden. Ook ziet hij het vroegpensioen als een pleister: de maatschappij zou zich juist moeten inspannen om te zorgen dat mensen rond hun pensioenleeftijd niet al versleten zijn. Er woedt al weken een discussie over de zogeheten vroegpensioenregeling. Minister Eddy van Hijum (Sociale Zaken) heeft gezegd dat het kabinet bepaalde delen van het vroegpensioen in stand wil houden. Vind je dat verstandig? ‘Bij individuele gevallen, waar mensen door een zwaar beroep niet langer kunnen werken, is het goed dat zij vervroegd kunnen uittreden. Het is voor de hand liggend dat die personen recht hebben op een bepaalde tegemoetkoming, zodat ze eerder met pensioen kunnen. Het probleem met pensioenregelingen is dat het geen begrotingskwesties zijn. Het gaat niet zozeer om geld. Het probleem is dat de maatschappij moet uitvogelen wat goed is om als pensioen te hebben en vooral welke leeftijd daarbij hoort. Elk goed pensioen bestaat uit een maatschappij waar voldoende mensen werken ten opzichte van de mensen die niet werken. Dat heeft op zichzelf niets met geld te maken, maar met het draaien van de economie.’ ‘De samenleving moet functioneren om te zorgen dat mensen met pensioen kunnen. En het functioneren van de maatschappij is afhankelijk van werkenden. We moet als maatschappij accepteren dat de pensioenleeftijd omhooggaat omdat mensen ouder worden. Als je de pensioenleeftijd dan niet verhoogt, krijg je veel te veel ouderen ten opzichte van het aantal werkenden. Dit is het grote pensioenverhaal. De verhouding tussen werkenden en niet-werkenden moet je beheersen, om ervoor te zorgen dat de maatschappij goed blijft draaien.’ Maar mensen die fysiek zware beroepen uitoefenen, worden doorgaans minder oud. En ze worden in minder goede gezondheid oud. Dan is het toch eerlijker dat zij eerder met pensioen kunnen? ‘Absoluut. Dat is een ongelijkheid die niet zozeer te maken heeft met de vroegpensioenregeling, maar eigenlijk veel breder speelt. Je ziet een deel van de samenleving dat moeilijk kan rondkomen, en langs iedere dimensie in de problemen zit. Je ziet een tweedeling in de maatschappij tussen mensen die het hebben, door afkomst, opleiding en geld, en mensen die het niet hebben. Die tweedeling leidt tot grote verschillen in leeftijdsverwachting en gezondheid. Dat staat wat mij betreft los van een pensioenregeling. Het is te hopen dat een nieuwe pensioenregeling, waarbij je meer zicht hebt op je pensioen, ervoor zorgt dat het pensioen niet langer anti-solidair is. Als je nu met pensioen gaat, profiteren de welgestelden er langer van en halen ze er meer uit dan de niet-welgestelden. Het nieuwe pensioen waarmee je meer toegang hebt tot je ‘eigen potje’ zou een oplossing kunnen zijn voor het gebrek aan solidariteit in het vorige stelsel.’ Stel, iemand kan echt niet meer werken, omdat-ie zijn hele leven een zwaar beroep heeft gehad. Wat stel jij voor dat er met hem gebeurt? ‘Uiteindelijk is dat oplossing dat we mensen in hun werkzame leven, bij fysieke en niet-fysieke beroepen, optimaal begeleiden. Dat betekent in de praktijk dat twintigers fysiek veel aankunnen en dus dat werk doen. Op hun vijftigste kunnen ze fysiek minder aan. Dat verschil moet zich vertalen naar een ander type werk, een ander type opdrachten dat je krijgt. De uiteindelijke oplossing is dat je werk krijgt dat je bij je past. Het is een personeelsprobleem. Het is onacceptabel dat mensen tijdens hun werkende leven niet begeleid worden om de juiste fysieke inspanning te leveren die past bij hun levensfase. De vroegpensioenregeling is in zekere zin een pleister op een grote wond. Je zegt tegen mensen: “We hebben u niet verzorgd. U bent daardoor versleten. Als dank mag u er drie jaar eerder tussenuit.” Ik vind dat geen goede manier van met mensen omgaan. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vandaag werden industriële cijfers gepubliceerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en een week eerder door het Centraal Planbureau (CPB). Maar beide laten niet zien waar het echt om draait, stelt macro-econoom Arnoud Boot. 'De vraag is: hoe gaan we om met schaarste, van mensen en ruimte?'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Werkgeversorganisatie VNO-NCW trekt aan de bel: de Nederlandse industrie verliest zijn concurrentiepositie door hoge netwerkkosten, en een grensoverschrijdend waterstofnetwerk blijkt moeilijker te realiseren dan gedacht. Groene waterstof wordt echter als essentieel gezien voor de energietransitie. Ester Barendregt, hoofdeconoom van de Rabobank, wijst erop dat de energie-intensieve industrie voor een moeilijke opgave staat. "Daar ligt een fundamentele uitdaging." Wat is het probleem? Sinds de piek in 2022 gaat het minder goed met de industrie. De kosten voor energie, onduidelijkheid over de toekomst en zorgen over de infrastructuur spelen hierbij een rol. De netwerkkosten liggen in Nederland 80 procent hoger dan in Duitsland, België en Frankrijk. We wisten al dat grote industriële gebruikers veel betalen voor hun elektriciteit, vooral in vergelijking met deze landen. Kortingen spelen hierbij een belangrijke rol, iets wat Nederland vroeger ook deed. Een recent rapport richt de aandacht specifiek op netwerktarieven, die in Nederland ongeveer vier tot vijf keer hoger zijn dan in Duitsland en België, en zelfs nog hoger dan in Frankrijk. Is er nog tegen te concurreren? Het is inderdaad erg lastig om te concurreren, en bedrijven geven terecht aan dat ze een gelijk speelveld nodig hebben. Het grote dilemma waar de politiek mee te maken heeft, betreft de kosten. Deze zijn al hoog en zullen verder stijgen door de grote investeringen in het netwerk en vooral in de geplande offshore windmolenparken. Deze kosten moeten ergens worden gedekt. De vraag is dan: wie betaalt deze kosten? Moeten ze worden doorberekend aan de gebruikers, en zo ja, aan welke gebruikers? De keuze is tussen de grote industrieën die al moeite hebben om te concurreren, kleinere bedrijven, huishoudens, of dat de kosten worden verdeeld over alle belastingbetalers. Dit is het dilemma waar de politiek momenteel voor staat. Maar we kunnen niet blijven subsidiëren.. De industrie wil ook niet te afhankelijk zijn van fossiele energie. Voor het afbouwen van deze afhankelijkheid zijn echter maatwerkafspraken nodig. De Nederlandse regering is bereid aanzienlijke bedragen te investeren in overleg met de bedrijven, maar dit proces kost tijd en de onzekerheid vertraagt de investeringen. Dit geldt bijvoorbeeld voor partijen die waterstof willen leveren aan grote industriële bedrijven. Ondertussen wachten producenten van groene waterstof op potentiële afnemers. Iedereen wacht op elkaar, wat problematisch is, vooral gezien de urgentie van de verduurzamingsopgave en de concurrentiepositie van de Nederlandse industrie. Het wachten op elkaar vormt een groot probleem en bemoeilijkt de noodzakelijke verduurzamingsmaatregelen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het lang verwachte inflatiecijfer in de Verenigde Staten werd gisteren bekend. In juli lag het op 2,9 procent, dat is 0,2 procentpunt hoger dan een maand eerder. Een beperkte stijging, maar de opluchting is verbazingwekkend, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Die opluchting komt louter voort uit het feit dat inflatie wat lager is dan wat men had verwacht, zegt Mujagic Een inflatie van 2,9 procent in juli, dat was even hoog als in juni. ‘En als je naar de kerninflatie kijkt; 3,2 procent en ook weer even hoog als in juni. Er wordt nu een gedaan alsof er niks aan de hand is en de inflatie definitief op weg is naar 2 procent. Er is geen enkele reden om dat aan te nemen, dus ik begrijp die opluchting eerlijk gezegd niet zo.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

We bevinden ons in economisch rare tijden: normaal gesproken merken mensen aan afnemende baanzekerheid dat de economie krimpt. Maar bij de krimp van de afgelopen kwartalen was daar bijzonder weinig van te merken, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Iedereen die kan of wil werken is eigenlijk al aan de slag.’ Dat de spanning op de arbeidsmarkt wat afneemt, wil volgens Mujagic nog niet zeggen dat mensen zich meer zorgen maken over hun baan. ‘Het is heel moeilijk om een gevoel van een bijna-recessie te hebben als je geen zorgen over je baan hebt én je je loon met 6 à 7 procent ziet stijgen.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De arbeidsproductiviteit in Nederland is de afgelopen tien jaar aanzienlijk minder is gegroeid dan in de decennia daarvoor. Sterker nog, vorig jaar was sprake van een krimp. Econoom Edin Mujagic noemt zes redenen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Naar aanleiding van de grote onrust op de beurzen van de afgelopen week, heeft de voorzitter van de Federal Reserve in Chicago gezegd dat als de Amerikaanse economie verslechtert, de centrale bank het zal ‘oplossen’. Dat wil zeggen: de rente verlagen. ‘Eigenlijk is dat heel raar, want centrale banken hebben als een van de enige taken om te zorgen dat de inflatie laag is’, zegt econoom Edin Mujagic. ‘En de inflatie is overal te hoog.’ Wanneer je met enige afstand naar deze gang van zaken kijkt, zie je volgens Mujagic dat hier eigenlijk sprake is van een soort ‘overgave van de centrale bank’. ‘Je moet als centrale bank de markten leiden, en je bent ze nu eigenlijk aan het volgen.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na een flinke daling op vrijdag en maandag zagen we gisteren weer herstel op de beurzen. Econoom Edin Mujagic verwacht dat we dit soort plotselinge dalingen en stijgingen de komende tijd vaker gaan meemaken. ‘Historisch gezien blijkt dat de kans klein is dat het blijft bij de turbulentie die we hebben gezien.’ Mujagic noemt daarvoor twee redenen. Allereerst omdat in het verleden vrijwel altijd is gebleken dat na dalingen van meer dan 10 procent op een dag, de rust in de weken daarna niet direct terugkeert. ‘En specifiek voor nu: de beurs was de afgelopen maanden gepositioneerd op een soort ideaal scenario in de wereld, namelijk dat de inflatie bijna vanzelf richting de 2 procent zoekt, de economie blijft groeien en er geen nare dingen gebeuren. De afgelopen dagen is er toch wat onzekerheid in geslopen over of het allemaal zo ideaal zal gaan lopen. Als daar onzekerheid over ontstaat, leert de ervaring dat die niet heel snel wegebt.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

De grote vraag is momenteel of er wel of niet sprake is van een recessie in de Verenigde Staten. Maar dat is eigenlijk een hele rare zorg, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Uit het verleden blijkt dat de VS grofweg elke tien jaar een economische recessie meemaken. We hebben er eentje gehad in 2020, maar die telt eigenlijk niet mee want die was ingegeven door de pandemie. Dus als je het zo bekijkt is de tijd rijp voor een periode van lagere groei.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het onverwachte vertrek van Robert Swaak als topman van ABN Amro is ook econoom Arnoud Boot opgevallen. Hij haalt ook de onomwonden kritiek aan van Tom de Swaan, de voorzitter van de raad van commissarissen van de bank. Die liet openlijk weten dat de bank 'het huis gewoon niet op orde' heeft op het gebied van de risicoprofielen bij leningen. ‘De discussie rondom Swaak is een symptoom van waar ABN Amro staat’, zegt Boot. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het Amerikaanse rentetarief bij de laatste rentevergadering onveranderd bleef, was wel te verwachten. Maar econoom Edin Mujagic kijkt vast vooruit naar de rentevergadering van september van de Federal Reserve. ‘Er moet een wonder gebeuren willen ze dan niet besluiten om de rente te verlagen’, verwacht de econoom. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De spectaculaire dalingen in de inflatie die we vorig jaar zagen, zijn voorbij. Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic. De dalingen werden veroorzaakt door hulp uit de wiskundehoek, omdat de energieprijzen werden meegewogen. En dat effect is nu afgezwakt. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel de Amerikaanse groei beter is dan in eerste instantie werd verwacht, ziet macro-econoom Edin Mujagic juist dat er donkere wolken ontstaan boven de economie van de Verenigde Staten. ‘Het is niet dat ik die donkere wolken per se wil zien, maar als ze er eenmaal zijn moet je het daar wel over hebben.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Miljardair en oprichter van uitzendconcern Randstad Frits Goldschmeding is op 90-jarige leeftijd overleden. Econoom Arnoud Boot beschrijft hem als ‘het icoon van het Nederlandse bedrijfsleven’. Volgens Boot moet hij bij Goldschmeding aan twee dingen denken: wat wij van hem kunnen leren en hoe hij met zijn geld omging. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De economische groei van de Verenigde Staten kwam in het tweede kwartaal op 2,8 procent uit, tot ieders verbazing. Maar het is een doekje voor het bloeden, denkt econoom Arnoud Boot. ‘Het land heeft hele grote tekorten, een staatsschuld die al jaren oploopt en presidentskandidaten die allemaal beloftes doen waardoor nog grotere tekorten worden gecreëerd.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is vandaag exact twaalf jaar geleden dat ECB-baas Mario Draghi de legendarische woorden ‘Whatever it takes!’ sprak. Het kwam hem toen al op hoon én lof te staan. De precieze betekenis van zulke grote momenten kun je pas een flinke tijd later écht goed analyseren, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘En twaalf jaar tijd lijkt me voldoende om er enige analyse op los te laten.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als in Europees verband wordt gesproken van een ‘gemiddelde staatsschuld’, zegt dat eigenlijk niks. De neiging om victorie te kraaien ten opzichte van de Amerikaanse cijfers is volslagen misplaatst, zegt macro-econoom Edin Mujagic, al lijkt dat op het eerste gezicht zo gek nog niet. ‘Maar als je er wat beter naar kijkt, denk ik dat je ziet dat de VS het beter doet.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

China wil ervoor zorgen dat de economische groei en de algemene welvaart evenredig verdeeld wordt. Dat heeft het land bekendgemaakt tijdens het derde plenum, een vergadering die eens in de vijf jaar plaatsvindt. Juist die boodschap is opvallend, vindt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Dat betekent dus dat het nu niet zo is, terwijl China in de kern nog altijd een communistisch land is. Dus daar zullen de leiders in Beijing niet blij mee zijn.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Isolationisme, protectionisme en negativisme. Met die drie termen kan je het economisch beleid dat de Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump nastreeft omschrijven, zegt econoom Heleen Mees. ‘Sinds 1980 hebben economen juist gezegd dat daarmee de economie wordt beperkt en het slecht is. Teveel is ook niet goed voor de wereldeconomie, het is ook niet goed voor de verspreiding van de welvaart over de wereld.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘Een sterke dollar is in het belang van Amerika’, was jarenlang het standaard antwoord wat je kreeg als een Amerikaanse politicus – van Democraten tot Republikeinen – vroeg wat ze voor zich zien bij de ontwikkeling van de dollar. Maar macro-econoom Edin Mujagic heeft langzamerhand de teneur zien en horen veranderen. ‘Het is heel lang geleden dat een Amerikaanse president dit heel vaak zei.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Je zou zeggen dat er sinds de IMF-ramingen van april niet gek veel veranderd kan zijn. En inderdaad: de groeiprognose voor de wereldeconomie houdt stand rond een niveau van 3 procent — voor dit jaar en voor volgend jaar. En hoewel de prognose voor de VS iéts minder groei laat zien, blijft volgens macro-econoom Edin Mujagic zelfs daar het groeitempo behoorlijk op peil. Goed nieuws was er, zij het met mate, voor de eurozone. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het gaat een stuk slechter met de arbeidsproductiviteit in Europa ten opzichte van de arbeidsproductiviteit in de Verenigde Staten. Dat komt enerzijds doordat er in de Verenigde Staten meer wordt geïnvesteerd onderzoek en ontwikkeling, en dat komt vooral doordat de Amerikanen meer beleggen dan sparen, terwijl dat in Europa juist andersom is. Dat blijkt uit een nieuw rapport van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Volgens macro-econoom Edin Mujagic is het dan ook geen slecht idee om een voorbeeld te nemen aan de Amerikanen en ook in Europa meer te beleggen in plaats van te sparen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In principe zijn de financiële markten altijd voorstander van een Republikeinse president, zegt macro-econoom Arnoud Boot. Maar in het geval van Donald Trump is het plaatje genuanceerder. Volgens Boot gaan de markten uit van winst voor Trump en is er angst over wat dat met zich meebrengt op het vlak van internationale verhoudingen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als je klimaatproblemen in de hand wil houden, dan moet je komen tot gedragsveranderingen van mensen. Tot die bevindingen komen twee economen in vakblad ESB. Volgens econoom Arnout Boot zijn er voor economen twee effectieve manieren om dat te bewerkstelligen. ‘Je moet normeren, duidelijk zijn als overheid over wat mag en niet mag. En ten tweede moet je beprijzen, aan alle activiteiten die schade veroorzaken moet je een prijskaartje koppelen.’ Door een prijskaartje te verbinden aan alle activiteiten die extern schade berokkenen en die intern niet worden meegenomen omdat ze niet direct tot een kostenpost voor het bedrijf leiden, nemen bedrijven en consumenten dat volgens Boot mee in hun besluitvorming. ‘Als de consument iets wil kopen wat buitengewoon ongezond is of slecht voor de omgeving, en je maakt het duurder, zal de consument eerder geneigd zijn het juiste te kopen. En bedrijven eerder geneigd zijn om het juiste te doen.’See omnystudio.com/listener for privacy information.