Macro met Boot en Mujagić | BNR

Het is weer zo ver: het World Economic Forum (WEF) is voor enkele dagen neergestreken in Davos. Macro-econoom Edin Mujagic is wederom niet van de partij, maar hij volgt de discussies ter plekke op de voet. Zo was er ECB-baas Christine Lagarde, die waarschuwde voor de dreigende Amerikaanse handelstarieven. Reden tot zorg, dat zeker, want een relatief open economie als de onze maakt ons kwetsbaar.  Maar laten we in die ‘zee van onrust en onzekerheid’ van die tarieven andere zaken niet over het hoofd zien, bepleit Mujagic. Het zijn immers niet zozeer de tarieven die de economie van de eurozone kwellen – het was de afgelopen jaren behoorlijk mager, maar van dreigende hogere tarieven vanuit de VS was geen sprake – maar we doen het vooral onszelf aan. ‘Als je de inflatie te lang te hoog laat worden, heeft dat effect op de economische ontwikkeling. Daardoor hebben mensen minder te besteden en de onzekerheid neemt toe.’ Renteverhogingen hebben toch ook invloed op de economische ontwikkeling?  Jazeker, maar er is geen alternatief. Dat zou zijn: we doen niks en we laten de inflatie lopen. Maar dan lopen alle lange rentes op, en daar heb je veel meer en langer last van. Dus je had eigenlijk veel meer je best moeten doen. Lagarde zei in haar aandeel aan de bijeenkomst dat we realistisch moeten zijn over de tarieven. En laat dat nou juist een goed advies zijn voor de andere vrouw die in Davos sprak namens de Europese Unie: Ursula von der Leyen. Die zei: ‘We zullen samenwerken met alle landen die opwarming van de aarde willen stoppen.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Pensioenstelselhervorming is een prachtig woord dat is ontstaan dankzij de discussie over de grootscheepse verbouwing van ons pensioenstelsel. Die verbouwing leek in een afrondende fase te zitten, maar NSC en BBB hebben toch nog de behoefte om wijzigingen aan te brengen. Nu we toch bezig zijn: macro-econoom Edin Mujagić heeft ook nog iets in de melk te brokkelen. NSC, de partij van Pieter Omtzigt, is al langer fel tegenstander van enkele veranderingen in het pensioenstelsel en wil de wet nu alsnog aanpassen. Zo wil de partij onder meer via een referendum regelen dat mensen moeten instemmen met de veranderingen. Maar Edin, jij wilt er een eigen draai aan geven? Wij zijn inderdaad al erg lang bezig met die verbouwing van ons pensioenstelsel. Maar ik vind het ergens toch heel vreemd dat we in dit land, als maatschappij, al heel lang weten dat we mensen keuzevrijheid moeten geven. Als je nu als 25-jarige een huis koopt, dan moet je zelf een stroomaansluiting regelen, internet, telefonie en televisie, en noem maar op. Daarvoor kun je kiezen uit allerlei bedrijven die dat soort diensten leveren. Het zou heel raar zijn als er maar één leverancier voor elk van die diensten is, waarbij je verplicht bent om bij die firma een contract af te sluiten. Dat is niet meer van deze tijd. Maar voor pensioenen hebben we nog steeds een sectorale inrichting. Per sector is er een pensioenfonds, en als werknemer in die sector doe je verplicht mee. Dat is op zich een goede zaak; de overheid bepaalt wettelijk hoe hoog de bijdrage moet zijn. Maar verder heb ik geen invloed daarop. Je kunt van overheidswege vaststellen wat de bijdrage moet zijn, zodat er geen concurrentie op dat punt is. Wat stel je dan voor? Waar het mij om gaat, is dat je verplicht bent aangesloten bij jouw pensioenfonds. Maar hoe het geld wordt belegd, daar heb je niks over te zeggen. Sterker nog, je kunt zelfs niet met de spreekwoordelijke voeten stemmen en weglopen bij het pensioenfonds als je het om wat voor reden dan ook niet eens bent met het beleggingsbeleid van het fonds. Waarom zou je dat niet veranderen? Wat we voor internet, telefonie, zorg en heel veel andere sectoren wél hebben gedaan, bestaat niet voor pensioenen. Waarom zou je zo'n hervorming niet aangrijpen om die sectorale pensioenfondsen in te ruilen voor een aantal algemene fondsen? Fondsen die bijvoorbeeld aandacht besteden aan milieu of aan inflatie, zodat jouw geld wordt belegd op een manier waar jij je goed bij voelt. Verwacht je dat deelnemers dat ook werkelijk gaan doen? Die zijn hier toch niet mee bezig? Als dat de redenering wordt, dan kunnen we heel veel dingen gaan afschaffen in dit land. Je mag toch wel verwachten dat iemand zich één keer per jaar bezighoudt met zijn pensioen. Als maatschappij vinden we concurrentie blijkbaar goed. Maar bij pensioenen kan ik niet zelf bepalen waar mijn geld wordt belegd. Ik kreeg onlangs een brief van het ABP, een geweldig pensioenfonds natuurlijk. Daarin stond dat mijn pensioenaanspraak iets is verhoogd, maar ook dat de pensioenen – gezien de financiële situatie van het fonds – niet volledig zijn meegestegen met de inflatie. De middelen waren er wel, maar ze hebben het niet gedaan omdat ze rekening willen houden met de belangen van alle deelnemers. Dat is fijn, maar verderop stond dat door soepelere regels meer geld wordt uitgekeerd aan gepensioneerden. En dat heeft een licht negatief effect voor mensen die nog niet met pensioen zijn gegaan. Met andere woorden: er is een fonds dat voor mij dingen doet, maar mij niet kan compenseren. En ik kan er met geen mogelijkheid iets aan doen. Dan nog even aandacht voor de laatste donderdag van de maand. Wat is daarmee? In principe helemaal niks. Ware het niet dat ik in december op X en LinkedIn heb gezet dat ik op elke laatste donderdag van de maand in deze rubriek vragen van luisteraars ga behandelen. Heb je iets waar je mee zit op economisch gebied? Stuur even een mailtje, ga naar LinkedIn, ga naar X en stuur me een bericht. En dan zou het zomaar kunnen zijn dat jouw vraag wordt behandeld op deze geweldige plek.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inauguratie van Donald Trump domineert het nieuws. Daarnaast kwam ook het Beige Book recent uit in de Verenigde Staten, waaruit blijkt dat de Amerikaanse economie nog steeds goed blijft draaien. En ook het Internationaal Monetair Fonds (IMF) kwam met een nieuwe raming. Door al die gebeurtenissen is nieuws vanuit de Amerikaanse centrale bank, de Fed, een beetje ondergesneeuwd, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘De Fed trekt zich namelijk terug uit een soort praatclub van centrale banken.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro-econoom Arnoud Boot ziet hoe de achterban van de aanstaande president Donald Trump op economisch vlak totaal gespleten is. De nieuwe economie, die Elon Musk vertegenwoordigt, botst volgens hem met de oude economie, die de MAGA-beweging omarmt. Om die reden verwacht Boot de komende tijd weinig economische schokken.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De exportwaarde van landbouwproducten vanuit Nederland is uitgekomen op bijna 130 miljard euro. ‘Een fenomenaal succesverhaal, laat ik daarmee beginnen,’ zegt macro-econoom Arnoud Boot over de resultaten die beschreven staan in een rapport van Wageningen Universiteit, in opdracht van het ministerie van Landbouw. ‘Hoe doe je onderzoek voor het ministerie en blijf je tegelijkertijd recht in de leer?’ vraagt hij zich af.  Waar komt die 130 miljard euro vandaan?  Om te beginnen: het is een prachtig rapport dat ook goed te lezen is. Er staat precies in beschreven waar we exporteren en hoe we exporteren, dus zowel de gewone export van onze eigen producten als de wederuitvoer. Dat laatste vertegenwoordigt nog niet een derde van de toegevoegde waarde van de zaken die wij zelf maken en exporteren.  Er is een succesverhaal te vertellen, en dat doet het rapport buitengewoon goed. Maar er is één hoofdstuk dat niet te lezen is, en dat heeft een belangrijke reden. Het ministerie van Landbouw en Wageningen Universiteit hebben een nauwe relatie, en het ministerie was de opdrachtgever van het onderzoek. Dat maakt zo'n rapport dubbel interessant, want het maakt het ook gevoelig voor de onderzoekers: wat precies opschrijven en wat ze precies onderzoeken.  Nederland heeft een unieke positie in de wereld. We zijn de tweede exporteur ter wereld. Hoe is dat in hemelsnaam mogelijk?  Waar komt die spanning aan het licht?  In de aanbiedingsbrief die samen met het rapport naar de Tweede Kamer wordt gestuurd, vallen twee dingen op. De term ‘strategisch belang’ komt overal voor, en daarnaast wordt veel gesproken over 'strategische afhankelijkheid' van het buitenland. Die aanbestedingsbrief is dus heel defensief.  Letterlijk staat er: 'Zeker in een tijd waarin de geopolitieke ontwikkelingen elkaar in rap tempo opvolgen, onderstreept dit het strategische belang van de Nederlandse agrofoodsector, die bijdraagt aan mondiale voedselzekerheid.'  Landbouw is ons grootste exportproduct, we hebben er echt verstand van, en dat kunnen we niet weghalen. De vraag is: hoe kun je dat veiligstellen voor de toekomst en tegelijkertijd slimmer inrichten?  Maar hoe doe je onderzoek voor het ministerie en blijf je tegelijkertijd recht in de leer? Dat hebben ze echt geprobeerd, maar in één hoofdstuk is duidelijk de invloed van politiek Den Haag te zien.  Namelijk?  Die strategische afhankelijkheid gaat meestal over import. Er zijn zaken die wij moeten importeren, anders stort het hier als een kaartenhuis in elkaar. Die strategische afhankelijkheid wordt nadrukkelijk genoemd in de brief van de minister, maar er staat niets over in het rapport.  Integendeel, er staat een extra hoofdstuk in het rapport, en dat is het enige onleesbare hoofdstuk, waarin de plaatjes en de presentatie niet in orde zijn. Dat heeft een reden. Het betreffende hoofdstuk vermeldt in de inleiding dat de economische afhankelijkheden in kaart worden gebracht, maar het wil de strategische risico’s niet benoemen.  Dat staat expliciet beschreven, en dat is er later ingekomen. Dus je weet dat er interactie is geweest tussen het ministerie en de onderzoekers. Want als je het rapport leest en vergelijkt met de brief van de minister, dan is de brief van de minister puur defensief.  Dat zie je heel vaak wanneer je om advies wordt gevraagd. Dan wordt er door Den Haag een spin aangegeven. En daar is dit een voorbeeld van.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het feit dat de kerninflatie welgeteld 0.1 procentpunt lager uitviel dan verwacht, is reden voor feest in de Verenigde Staten. Onzin, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Het geeft aan hoe fragiel het allemaal is op de markt.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De hoge rentestanden van de Europese Centrale Bank zouden de energietransitie in de weg zitten en daarom klinken er steeds meer stemmen voor een groene rente. Voor duurzame bedrijven zou dan een lagere rente gelden. Een slecht plan, denkt econoom Edin Mujagić. ‘Een centrale bank kan zich beter richten op een lage inflatie, daarmee help je de groene transitie echt vooruit.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De definitieve inflatie over 2024 is uitgekomen op 3,3 procent, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Toch kunnen veel consumenten zich daar geen beeld bij voorstellen en denken ze dat de inflatie juist veel hoger is, merkt econoom Edin Mujagic op. ‘Mensen ervaren de inflatie over het algemeen veel hoger dan de officiële cijfers voorstellen.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro-econoom Arnoud Boot ziet landen, de Verenigde Staten voorop, misbruik maken van hun economische machtsposities. Het doet hem denken aan het kolonialisme van weleer. Vooral kleine en alleenstaande landen moeten uitkijken. Zo mist het Verenigd Koninkrijk de bescherming van een stroperig machtsblok als de EU in een wereld van opvliegerige mannetjesputters.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De schikking die Triodos Bank treft met ontevreden certificaathouders houdt ook macro-econoom Arnoud Boot bezig. De bank maakte vandaag bekend dat er een overeenkomst is bereikt, waarin een compensatie van 10 euro per certificaat wordt betaald om juridische stappen te voorkomen. 'Dit is een sigaar uit eigen doos.'  Waar draait dit conflict om, Arnoud?  De kern van het conflict is dat de certificaathouders, feitelijk de aandeelhouders van Triodos, jarenlang tevreden zijn gehouden door te suggereren dat de certificaten een redelijk vaste waarde hadden, verhandeld konden worden en terugverkocht konden worden aan Triodos tegen de daadwerkelijke waarde ervan. Oftewel, het bedrag dat Triodos daarvoor op de balans had staan.  Maar op het moment dat er onzekerheid ontstaat, zoals tijdens de coronacrisis, willen veel mensen van die certificaten af. Het bedrijf kan echter niet al die certificaten terugkopen, want daarmee geeft het zijn eigen vermogen weg. Dat eigen vermogen is nodig om de activiteiten van de bank te kunnen uitvoeren. Zo zijn ze in een benarde situatie terechtgekomen en hebben ze de handel in 2020 stilgelegd. Deze constructie was onhoudbaar, en de Nederlandse Bank had dit nooit mogen toestaan.  Hoe groot is de schade voor de gedupeerden?  Het is natuurlijk buitengewoon vervelend als je pensioen in die certificaten zit en je letterlijk niet bij je geld kunt. Dat is buitengewoon pijnlijk. Later is er een handelssysteem opgezet, maar dat bleek ingewikkeld en kende veel obstakels. Bovendien is de waarde van de certificaten aanzienlijk gedaald. Van de oorspronkelijke waarde van ruim 80 euro, is nog zo’n 25 euro over.  Waarom heeft Triodos Bank dit ooit opgezet?  Triodos was geen traditioneel financieel bedrijf. Het is in de jaren ’60 door idealisten bedacht, de eerste stichting werd in 1971 opgericht, en de bank startte in 1980. Het begon met prachtige plannen voor biologische landbouw, duurzame energie en een organische supermarkt. Maar vanaf 1993, met de Europese expansie, begonnen de problemen.  De Nederlandse certificaathouders zijn gaan ruziën met Triodos en hebben nu een regeling getroffen. Maar de buitenlandse klanten, met name in Spanje waar de bank pas in 2004 begon, hebben weinig met het mooie verhaal van Triodos te maken.  De certificaathouders krijgen nu een deal. Wat vind je daarvan?  Alle certificaathouders krijgen 10 euro per stuk aangeboden in ruil voor het definitief staken van de juridische strijd. Maar waar komt die 10 euro vandaan? Dat is letterlijk een sigaar uit eigen doos. Maar gezien de situatie was er geen andere mogelijkheid om je recht te halen. De mensen worden hier niet beter van.  Hoe komt Triodos hieruit?  Het kan een heel negatief verhaal worden voor Triodos. Het vertrouwen in de bank lijkt te ontbreken, omdat mensen blijkbaar denken dat de 25 bomen in de doos niet goed beheerd worden. Ze zeggen als het ware: "Geef maar aan mij." Maar dat komt neer op een liquidatie van Triodos.  Nu moet er een krachtig signaal worden afgegeven dat men vertrouwen heeft in Triodos. Er moeten partijen instappen die dat vertrouwen uitstralen. Alleen dan heeft Triodos toekomstperspectief, en dat toekomstperspectief bepaalt uiteindelijk de waarde van de certificaten.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

De economie in het Verenigd Koninkrijk stagneert. De staatsschuld is hoog, het begrotingstekort eveneens en ondertussen nadert de tienjaarsrente met rasse schreden de grens van 5 procent. Ondertussen is de inflatie hoog én stijgend. Het VK is een van de belangrijkste handelspartners van Nederland, dus dit kan problemen veroorzaken voor ons land, zegt macro-econoom Edin Mujagic.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse tienjaarsrente is gestegen naar 4,7 procent. De stijging kwam door nieuwe cijfers die laten zien dat de Amerikaanse economie nog steeds sterk presteert. ‘Toch is het opvallend dat deze rente niet de verwachte daling heeft gevolgd sinds de Fed medio september vorig jaar begon met renteverlagingen’, zegt macro-econoom Edin Mujagic.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het inflatiecijfer is in Nederland in december 2024 gestegen naar 4,1 procent. Dat is een toename ten opzichte van de maand ervoor. Niet alleen in Nederland is er een stijging van het inflatiecijfer te zien, dat is ook zo in de rest van de Eurozone. ‘Er is in december niet alleen veel vuurwerk de lucht ingegaan, maar ook de inflatiecijfers zijn weer flink gestegen', zegt macro-econoom Edin Mujagic erover.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Nederlandse conjunctuurbeeld is volgens de Conjunctuurklok van het CBS in december iets minder negatief dan in november. Dat betekent dat het economisch iets positiever is bijgesteld. Volgens macro-econoom Arnoud Boot zeggen die cijfers niet zo veel. Hij pleit, gekscherend, voor twee níeuwe indicatoren voor het Centraal Bureau voor de Statistiek: een verspillingsindicator en een zeurindex. ‘Wij zijn schijnbaar bereid veel geld aan onzin te besteden, ik beschouw vuurwerk daar als een voorbeeld van.’ Dat moet je even uitleggen.. De algemene boodschap van het CBS was dat het beeld iets minder negatief was in december. Dat betekent dat de curve van de conjunctuurklok een klein beetje omhoog gaat, maar nog wel in het negatieve zit. Daarbij vallen mij twee dingen op: producenten zijn iets positiever geworden, de consumenten zitten daar een stuk onder en zijn zelfs een stukje negatiever geworden. Het consumentenvertrouwen is daarnaast ietsjes lager. Tegelijkertijd is ons nationaal inkomen gestegen, dankzij consumentenbestedingen. Diezelfde consument die alleen maar negatief is in de vertrouwensindicator, die consumeert als een gek.  De inflatie is nog altijd hoog, daar mag je toch best een beetje over mopperen?  Daar zou je over mogen mopperen, maar als je dan tegelijkertijd wie weet hoeveel geld uitgeeft, dan valt het dus schijnbaar ook wel mee met je eigen welvaart.  Wat moet het CBS daar dan aan doen?  Ik wil een soort verspillingsindicator. Wij zijn schijnbaar bereid veel geld aan onzin te besteden – ik beschouw vuurwerk daar als een voorbeeld van – ook al heb je maar relatief weinig geld te besteden. Je mag best wel wat plezier hebben, dat hoeft geen verspilling te zijn, maar het CBS zou kunnen nadenken over hoe consumenten hun geld uitgeeft in dat loongebouw en of mensen aan de onderkant niet in een hogere mate aan het verspillen zijn dan mensen aan de bovenkant. Ik zou dat graag willen zien. En die zeurindex? De verspillingsindex is een harde index, want je definieert wat verspilling is: een harde index gaat over uitgaven. Ik wil daar een zachte index bij: de zeurindex. Die zeurindex bepaalt of jouw gedrag en hoe jij je geld uitgeeft in overeenstemming is met de stemming die daarbij zou passen.  Wat hebben we daar aan? Hiermee is het eindelijk evident dat mensen zelf een verantwoordelijkheid hebben. Nu worden die cijfers van het CBS de hele tijd gebruikt richting de overheid: je moet iets. De zeurindex en de verspillingsindex leggen het probleem bij de bevolking en niet bij de overheid. Eindelijk hebben we dan indicatoren die de verantwoordelijkheid ook door de mensen leggen En dan kunnen we aan de mensen vragen: ‘Die zeurindex ging omlaag, waarom ben je aan het zeuren?’, of ‘De Verspillingsindex ging omhoog, waarom ben je aan het verspillen?’ Dan leggen we eindelijk de verantwoordelijkheid in de maatschappij waar die hoort en niet alleen bij de overheid. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De historisch lage staatsschuld, volgens de laatste cijfers nu 43,2 procent van het bruto binnenlands product, duidt volgens macro-econoom Arnoud Boot op een bijzondere spagaat waarin ons land zich bevindt. 'We hebben aan de ene kant enorme financiële ruimte, maar aan de andere kant hebben we een enorme krapte als het gaat om mensen en fysieke ruimte.'  Volgens de laatste statistieken is de staatsschuld sinds 2007 niet zo laag geweest. Volgens Boot is de kans groot dat laagterecords uit 1975 en zelfs van voor de Tweede Wereldoorlog worden verslagen. En dat terwijl diverse Europese studiegroepen waarschuwen dat de Nederlandse economie uit de bocht dreigt te vliegen.  Is dit dan goed of slecht nieuws, Arnoud?  Het is buitengewoon interessant, maar in de eerste plaats is het natuurlijk goed nieuws. Je kunt moeilijk zeggen dat je liever met een hogere schuld het jaar begint. Maar je moet je ook afvragen of we iets missen. En dus moeten we deze lage staatsschuld koppelen aan de grote vraagstukken van deze tijd. Daar kan een lage staatsschuld een voordeel bij zijn, want we hebben de ruimte. Tegelijkertijd hebben we een enorme krapte als het gaat om mensen en fysieke ruimte.  De Europese Commissie waarschuwt dat onze economie, bij ongewijzigd beleid, in de vangrail terechtkomt. De tekorten gaan oplopen als we niet productiever worden terwijl de bevolking ouder wordt. Ik denk dat dat, hoe dan ook, een hele zinvolle manier is om te kijken naar de economie. En ik denk ook dat dit het kabinet eigenlijk voor een deel kan redden, want die heeft ingezien dat millimeteren over uitgaven geen winnaars oplevert.  Over welke uitdagingen hebben we het dan?  Eigenlijk zijn het er drie. Enerzijds het belastingstelsel, daar is heel veel achterstallig onderhoud, de loonontwikkeling en tot slot de infrastructuur voor het bedrijfsleven.  DNB-president Klaas Knot benadrukte recent nog dat het belastingstelsel een aanzienlijke hervorming nodig heeft. Dat is uitermate belangrijk, want het zorgt voor de inkomsten van de staat. Daar is draagvlak voor nodig en het heffen van belasting mag geen storende factor zijn. Want je wil dat mensen meer gaan werken, maar als meer werken niet loont, dan ben je eigenlijk de krapte op de arbeidsmarkt aan het versterken. Dus als je het belastingsysteem hervormt, doe het dan integraal. Anders krijg je allemaal deelbelangetjes die het Malieveld gaan bezetten en kom je geen millimeter vooruit.  Hoe zit het dan met de lonen, die zijn het laatste jaar fors gestegen?  De loonontwikkeling in Nederland, daar hebben we al voor de COVID-crisis gezegd, is structureel te laag. Daardoor hebben wij laagwaardige bedrijfstakken, in de betekenis van toegevoegde waarde, in leven gehouden. Die hebben de krapte op de arbeidsmarkt in stand gehouden. Je wil juist dat er mensen en ruimte vrijkomen voor hoogwaardige activiteiten.  Werkgevers zeggen inderdaad dat er sprake is van fors hogere lonen, maar daar zit enige inconsistentie. Werkgevers hebben namelijk geen probleem met hoge lonen, maar met het feit dat ze de mensen niet kunnen vinden.  Dus nieuwe activiteiten komen bijna niet van de grond, want waar haal je die mensen vandaan? Die zitten opgesloten in die laagwaardige activiteiten en de lobby's om dat allemaal vast te houden.  Maar je wil juist dat de lonen boven de inflatie uitstijgen. Daardoor stijgt de koopkracht en dat moet je enige tijd volhouden. Dat vereist een consistent verhaal dat je over een aantal jaren moet kunnen vasthouden. Als je dat doet, dan krijg je de juiste aanpassingen in de economie.  Tegelijkertijd zorg je ervoor dat bedrijven niet over de klif gaan, omdat die loonstijging wordt uitgesmeerd als het ware. De huidige correctie is te marginaal geweest.  Hoe zit het dan met die infrastructuur voor het bedrijfsleven?  Die lage staatsschuld geeft de ruimte om Beethoven-achtige oplossingen te bedenken voor bedrijven, zoals we die ook voor ASML hebben bedacht. Niet zozeer voor een individueel bedrijf, maar het volledige ecosysteem. De infrastructuur zodanig optimaliseren dat er via onderlinge zelfbevruchting allemaal nieuwe bedrijfjes kunnen ontstaan. Er is ruimte voor dát type beleid, ook in de begroting van de overheid. Maar het moet wel rustig gebeuren, omdat we krapte hebben.  Op de middellange termijn worden we dan een veel sterkere economie. Gegeven de situatie waar we nu in zitten, komen we er alleen niet meer met een commissietje of een studiegroep die naar de begrotingsruimte kijkt. We hebben een staatscommissie nodig, met puur financiële specialisten en maatschappelijk wetenschappers, die eigenlijk moet gaan uittekenen hoe deze maatregelen Nederland qua welvaart en welzijn op die middellange termijn sterker maakt. Dat is wat we moeten doen.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De schade die de torenhoge inflatie de afgelopen jaren heeft aangericht, is nog steeds niet goedgemaakt. Die conclusie trekt macro-econoom Edin Mujagic nadat uit CBS-cijfers is gebleken dat de cao-lonen het afgelopen jaar met 6,6 zijn gestegen. ‘Ondanks de prachtige loonstijgingen in de afgelopen jaren, is de schade door de inflatie nog steeds niet goedgemaakt.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De situatie in de Amerikaanse economie lijkt te escaleren nu voor het eerst sinds de financiële crisis in 2008 een recordaantal mensen hun creditcardschulden niet op tijd aflost. ‘Het is zelfs zover gekomen dat in de eerste negen maanden van dit jaar, de creditcardmaatschappijen in de VS al 46 miljard dollar hebben afgeschreven.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse economische vooruitzichten voor 2025 staan er redelijk goed voor, zo ziet macro-econoom Arnoud Boot. Alhoewel hij benadrukt dat economen niet kunnen voorspellen, ziet hij dat de ‘voorspelling voor komend jaar redelijk goed is’ met een economische groei van 1,5 procent. ‘Al zegt dat natuurlijk heel weinig’, nuanceert Boot.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een geweldig beursjaar is achter de rug, zeker als je je beleggingen hebt gespreid, ziet macro-econoom Arnoud Boot. Na het magere jaar 2022, zijn er nu al twee jaar op rij flinke koerswinsten geboekt op de verschillende beurzen. Opvallend genoeg hebben de aandelenmarkten het stukken beter gedaan dan analisten vorig jaar hadden verwacht, maar dat is niet gek, vindt Boot. Aangezien je volgens hem helemaal geen voorspellende gaven nodig hebt om te beleggen. Daarbij reageert hij op een column van beleggingsanalist en –strateeg Corné van Zeijl, die erop wijst dat de economen van banken het enorm mis hadden met hun beleggingsverwachtingen over het jaar 2024.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

In 2023 liep de Nederlandse economie 7,3 miljard euro mis aan rentelasten van de Nederlandse staat, zo’n 1,6 procent van de hele economie. In 2000 ging het nog om 8 procent van de economie, vooral door de lage rente sinds dat jaar. Een land als Zwitserland heeft ook zo’n lage staatsschuld en lage rente – al jarenlang betaalt het zo’n 0,5 procentpunt minder dan wij – maar sinds 2020 loopt dat renteverschil behoorlijk op: we zitten nu op ruim 2 procentpunt verschil. En daar komen volgens macro-econoom Edin Mujagic de eurobonds om de hoek kijken.  Zwitserland laat dus zien dat de rente nog wel wat lager kan?  Dat heeft enerzijds te maken met de rol van Zwitserland als vluchthaven, als het allemaal wat turbulenter is in de wereld. Maar 2020 was niet geheel toevallig ook het jaar waarin de eerste eurobonds, de gezamenlijke schulden, werden uitgegeven, met het hardnekkige idee dat daar nog wel een schepje bovenop kan. Blijkbaar dacht de rest van de wereld dat Nederland nog garant zou staan voor een deel van de schulden van Frankrijk, Italië et cetera. Dat werkt mogelijk door in onze rente, en dus onze rentelast.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Afgelopen week besloot de Fed de rente met 25 basispunten te verlagen. Het besluit zelf was niet heel verrassend, omdat zulke beslissingen tegenwoordig ruim van tevoren worden aangekondigd, legt macro-econoom Edin Mujagic uit. ‘Maar wat opviel, was de toelichting. Gezien de sterke economische cijfers in de Verenigde Staten voelt deze renteverlaging een beetje aan als een groot kerstcadeau voor het hele land. Een andere plausibelere verklaring vind ik lastig vinden.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De onderwijsbegroting die deze week in de Tweede Kamer is aangenomen, heeft veel weg van ordinair handjeklap. ‘Heb je eindelijk iets wat over de lange termijn gaat, en dan verzandt het in een koehandel,’ zegt macro-econoom Arnoud Boot, die zich flink heeft geërgerd aan het overheidsbeleid van afgelopen week. ‘Er is zoveel energie in die discussies gaan zitten, en ik geloof niet dat er iemand energieker uit is gekomen. Dat is jammer.’  Is er dan niks goed gegaan?  Jawel. Minister Mona Keijzer benadert haar woontop een stuk positiever dan in de media wordt gedaan. Als een minister een duidelijke regierol naar zich toetrekt in een kwestie over het aanbod van woningen – want daar gaat het over – dan moet ik dat bewonderen en ondersteunen, ondanks de vele onmogelijkheden die we zien.  Maar wat betreft onderwijs is het misgegaan?  De hele discussie gaat puur over geld. Het doet er niet meer toe of het goed is voor de maatschappij of niet. Geld is een issue, dat snap ik. Er is ook een discussie in Europa of Nederland zich wel aan de Europese begrotingsafspraken houdt. Dan gaat het over de publieke uitgaven en de vraag of dat in evenwicht is.  Als je het hebt over onderwijs en wonen, dan heb je het over de kracht van de economie. Dan is het de vraag of die koehandel die we nu gezien hebben, de kracht van de economie wel versterkt. Dat is een veel belangrijker argument dan de vraag wat het op de korte termijn kost of oplevert.  De compromissen gaan over geld uitdelen op plekken waar het niet uitgedeeld moet worden, zoals de langstudeerboete. Die vorm van geld uitdelen kan goede redenen hebben, maar het bevordert ook laksheid en dat is slecht voor de economie. Want je maakt het mogelijk voor studenten om op een heel makkelijke manier langer over een studie te doen. Dat raakt direct de aanbodkant, want waar we gebrek aan hebben, is aan handen. Dat lost het probleem van het gebrek aan mensen niet op.  De overheid pakt hier een regierol, maar grijpt dus mis?  Die rol is cruciaal voor de economie, maar alleen op plekken waar regie noodzakelijk is, zoals het vraagstuk over ruimtelijke ordening. Die woontop is bedoeld om een invulling te geven aan die regierol. Het is ook een minister die haar hoofd op het hakblok legt: kan ik straks gaan leveren in deze ingewikkelde omstandigheden?  Dat deed de voorganger van Keijzer, Hugo de Jonge, ook. Alleen begon hij met het verkeerde, namelijk het verlagen van de huren. Dat maakte de vraag naar woningen alleen maar groter. En hij kwam er niet aan toe om het aanbod ook te vergroten.  Maar net als De Jonge straalt Keijzer een bepaalde energie uit om een probleem op te lossen. Daar moet je bewondering voor hebben, ondanks de vele beren op de weg. En de afspraken die er zijn gemaakt, zoals over snellere verlening van vergunningen en het betaalbaar maken van woningen, kennen we al van eerdere toppen.  Maar Mona Keijzer zet zich nu gelukkig in voor de aanbodkant van de economie. En als zij op die manier de komende paar jaar kan doorgaan, dan kan ze meer bereiken dan wij – sceptisch als we zijn – denken. Het glas is halfvol.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor het eerst in meer dan tien jaar heeft de Zwitserse centrale bank de rente verlaagd met 0,5 procent. Een uitzonderlijke stap, aangezien de rente in een keer van 1 procent naar 0,5 procent gaat. ‘De Zwitserse centrale bank heeft de ruimte om die stappen te zetten’, ziet macro-econoom Edin Mujagic. Hij verwijst daarbij naar de situatie in de eurozone, waar de economie er slechter voor staat.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Sinds het laatste jaar voor de financiële crisis van deze eeuw is er niet meer zoveel geld omgegaan in complexe financiële producten als dit jaar. Daarover schrijft de Financial Times. ‘In de eeuwige jacht naar steeds meer rendement zijn er steeds meer complexe financiële producten ontworpen die dan weer samengesteld worden en doorverkocht’, ziet macro-econoom Edin Mujagic. Dit jaar alleen al is er in deze markt 380 miljard dollar omgegaan.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De wereldwijde economische groei zal volgend jaar boven de 3 procent uitkomen. Dat verwacht de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso). Volgens macro-econoom Arnoud Boot is die voorspoedige groei vooral te danken aan de ‘snel opkomende economieën’. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De onvoorspelbaarheid van het onderwijsbeleid maakt ook de onrust rond de inmiddels weer ingetrokken langstudeerboete tot een grote frustratie. Toch is die boete, als je er even van een afstandje naar kijkt, misschien niet zo onredelijk als die lijkt, zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Een langstudeerboete speelt alleen maar als je extreem lang over je studie doet.’ In de marge van de vaststelling van de overheidsfinanciën is de langstudeerboete natuurlijk behoorlijk triviaal, zegt Boot. Wonderlijk genoeg wordt de boete beschouwd als een begrotingsmaatregel, en niet als een onderdeel van structureel onderwijsbeleid. Tot zover begrijpt hij de kritiek op de langstudeerboete. ‘Onderwijs vergt ten enenmale een langetermijnvisie op de inrichting van het onderwijs.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

In tien van de twaalf economische districten van de Verenigde Staten is de bedrijvigheid toegenomen. Dat blijkt uit gegevens uit het Beige Book van de Federal Reserve, de centrale bank van de Verenigde Staten. ‘Gewoon een goede score’, concludeert macro-econoom Edin Mujagic. Maar hij ziet dat een handelsoorlog daar verandering in kan brengen in 2025. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het groeipotentieel van economieën in de eurozone laat een zorgwekkende trend zien. Lange tijd had de potentiële economie van de eurozone een groeipotentieel van 2 procent, maar inmiddels is het slechts 1 procent, ziet macro-econoom Edin Mujagic. Als hij dieper in de cijfers kijkt, ziet hij meer zorgwekkende signalen. ‘Onze economieën groeien sneller dan ze aankunnen’, concludeert hij. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Franse regering staat op omvallen nu de begroting voor 2025 door het parlement is gedrukt door premier Michel Barnier. Oppositiepartijen – die een meerderheid in het parlement bezetten – hebben aangekondigd een vertrouwensstemming te organiseren. Die kan mogelijk rekenen op een meerderheid. Met de parlementsverkiezingen in aantocht in Duitsland ziet macro-econoom Edin Mujagic dat er ‘grote veranderingen’ aanstaande zijn in de ‘grootste economieën van Europa’. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Raad van State spreekt zich negatief uit over een nieuw voorstel omtrent de box 3-heffing. Dat staat in een advies aan de Tweede Kamer. Macro-econoom Arnoud Boot is niet verrast dat ook aan dit voorstel bezwaren kleven, en ziet graag een alternatief: ‘noem het gewoon vermogensbelasting'. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Volksbank adviseert de overheid zelf om de bank te privatiseren, maar daar voelt men in de Tweede Kamer nog weinig voor. De bank, met merken als SNS, ASN en RegioBank, heeft een belangrijke functie gehad in het financiële stelsel om ‘dichter bij de klant te krijgen’, zegt econoom Arnoud Boot. Maar hij ziet wel dat er iets is veranderd. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse inflatie lijkt terug van weggeweest. In oktober steeg de inflatie met 2,3 procent ten opzichte van een jaar eerder, terwijl een maand eerder de inflatie nog op 2,1 procent uitkwam. Wordt er dieper gekeken in de cijfers, dan is zichtbaar dat de kerninflatie gebaseerd op de prijzen van noodzakelijke producten uitkwam op 2,8 procent ten opzichte van 2,7 procent een maand eerder. ‘De daling van de inflatie waar vorig jaar zo van genoten werd is de facto gestopt’, concludeert macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waarom doet de Amerikaanse economie het zoveel beter dan de Europese? Dit thema is al vaker besproken, maar volgens macro-econoom Edin Mujagić kun je deze vraag ‘niet vaak genoeg’ behandelen. Er zijn al veel verklaringen voor gegeven, maar het IMF (Internationaal Monetair Fonds) is met een nieuw inzicht gekomen. Namelijk dat ondanks de rentestijgingen door de Fed, de nettorentelasten van Amerikaanse bedrijven zijn gedaald. "Dat is een additionele verklaring voor dat grote verschil." Terug naar het begin: wat zijn de bekende verklaringen? Daarvoor moeten we onder meer kijken naar de steun voor bedrijven tijdens de covidpandemie. Die was in de VS net iets anders, waardoor de productiviteit na de lockdowns sneller op gang kwam. Daarnaast komen vrijwel alle grote technologiebedrijven uit Amerika, en bedrijven in de VS hebben doorgaans met minder regels te maken. Zeker als het gaat om milieu en klimaat, daar is Europa toch een beetje 'roomser dan de paus'. Wat hebben de rentelasten er volgens het IMF mee te maken? Het IMF heeft gekeken naar de balansen van Amerikaanse niet-financiële bedrijven, oftewel allesbehalve banken en verzekeraars. Hoe staan deze bedrijven er financieel voor? Hoeveel liquide middelen – cash – hebben ze? Wat blijkt, is dat bij veel Amerikaanse bedrijven de nettorentelasten de afgelopen jaren zijn gedaald, ondanks het feit dat de Fed de rente van nul naar ruim 5 procent heeft verhoogd. En ondanks het feit dat de kapitaalmarktrentes, oftewel de rente die bedrijven betalen, ook zijn opgelopen. Renteverhogingen remmen normaal gesproken een economie af, zeker als de rente van nul naar 5 procent stijgt. Maar dat hebben we in de VS dus niet gezien. Als bedrijven last krijgen van hogere rentes, worden investeringen vaak uitgesteld of afgesteld, en worden er minder mensen aangenomen of juist ontslagen. Hoe kan dat? Het blijkt dat bedrijven in de periode waarin de rente abnormaal laag was, anticipeerden op een mogelijke stijging. Net zoals een consument met een hypotheekrente van anderhalf procent probeert deze zo lang mogelijk vast te zetten, hebben bedrijven dit ook gedaan. Zij realiseerden zich dat een extreem lage rente vandaag, een extreem hoge rente morgen kan betekenen. Denken Amerikaanse bestuurders dan beter na dan Europese? Dat wil ik niet direct zeggen, maar dit is wel iets wat een CEO of CFO voortdurend moet doen. Het is misschien ingewikkeld en saai, maar een bedrijf kan het zich niet veroorloven níet na te denken over de macro-economische omgeving. Die luxe hebben ze niet, want een bedrijf heeft misschien geen invloed op de externe omgeving, maar wat zich daar afspeelt, heeft wel degelijk invloed op het bedrijf. Amerikaanse bedrijven hebben dit ingezien en daarnaast ook veel geld opzijgezet, waardoor ze zelfs profijt hebben gehad van de hoge rentes. Hun rente-inkomsten zijn juist gestegen. Het gevolg daarvan is dat er nauwelijks bedrijven waren die investeringen uitstelden door de hoge rentes. Alles ging door. Als je dat vergelijkt met Europa, is dat een wereld van verschil. Anticiperen kan enorm veel opleveren. En dat betekent dat macro-economie en geopolitiek steeds meer de boardroom binnensluipen. CEO's moeten continu de vertaalslag maken en nadenken over hoe hun onderneming immuun kan worden voor problemen zoals energievoorziening of oplopende rentes. De verhouding tussen vreemd en eigen vermogen moet daarbij goed in de gaten worden gehouden, want hoe meer vreemd vermogen, des te minder immuun je bent voor ontwikkelingen in de omgeving. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het aandeel van de dienstensector in de Nederlandse economie groeide van 49 procent in 1950 naar 77 procent in 2023. Vier van de vijf banen zijn te vinden in de dienstensector, terwijl de industrie vrijwel gedecimeerd is, terwijl die wel twintig keer zoveel oplevert als honderd jaar geleden. Het hoort bij het volwassen worden van een economie, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Elke economie ondergaat een gedaanteverandering naarmate die groter wordt.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Huishoudens met een koopwoning die een midden- of hoog inkomen hebben, gaan er vanaf volgend jaar op vooruit door een aanpassing van het stelsel voor de inkomstenbelasting. Macro-econoom Arnoud Boot begrijpt weinig van de aanpassing, aangezien het kabinet-Schoof juist duidelijkheid wilde dat er één aftrekpercentage komt voor iedereen. ‘Maar nu gaan we juist omhoog voor alleen de middengroep, wat tegen de wens is van de hele woningmarkt.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De voorgenomen benoemingen door Donald Trump hebben al meerdere wenkbrauwen doen fronsen. Inmiddels heeft een van de voorgenomen kabinetsleden van de nieuwe Amerikaanse regering, Matt Gaetz, al ruimte gemaakt voor een mogelijk meer geschikte kandidaat. Trump heeft loyalist Pam Bondi naar voren geschoven in plaats van de omstreden Gaetz. Maar dat de voorzitter van de Amerikaanse beurswaakhond SEC, Gary Gensler, uit eigen beweging vast vertrekt, baart macro-econoom Arnoud Boot zorgen. “Dit kan voor een wild westen zorgen op de financiële markten.” Wat heeft de SEC met de keuzes van Trump te maken? De Securities and Exchange Commission is misschien wel de meest succesvolle overheidsorganisatie ter wereld. De SEC is er om het rauwe financiële kapitalisme in de hand te houden. Opgericht in de slipstream van de crisis van 1929, is het inmiddels een cruciale speler als het gaat om de integriteit van financiële markten. Gary Gensler heeft heel serieus invulling gegeven aan zijn functie als het hoofd van deze organisatie. Je kunt zeggen wat je wilt over de benoemingen van Trump, maar duidelijk is dat alle kandidaten problemen hebben gehad op het gebied van integriteit. Elke benoeming is extremer dan we hadden verwacht. Maar daarbovenop komen de uitspraken van Trump over deregulering van de financiële markt en dus ook van cryptomunten. Maar Gensler is toch verantwoordelijk geweest voor het toestaan van crypto-ETF's? Ja, zeker. Als een boer met kiespijn. Maar ik ben ook niet tegen het beleggen in crypto. Als mensen in een loterij willen beleggen, dan mag dat. We wonen in een vrije samenleving, waarom zou je dat niet mogen? Maar dan moeten er wel transparantieregels komen. En dat is ook altijd het grote punt van Gensler geweest. Transparantie is eigenlijk het belangrijkste onderdeel van zijn bewind geweest. Bitcoins zijn echter een heel vreemd fenomeen. Iedereen kan een bitcoin bedenken en anderen overtuigen erin te beleggen. Dan gaat de koers omhoog, maar het heeft geen anker. Via de overheid, lees: de belastingbetaler, heeft ons gewone geld wel een anker. Dit is een hele nieuwe ontwikkeling, die ik overigens niet van tafel wil vegen. Maar Gary Gensler stond voor veel meer dan alleen het toestaan van ETF's in cryptomunten. Wat dan? Gensler besefte, net als zijn voorgangers, dat informatietechnologie de financiële markten veel sneller heeft gemaakt. En dus heeft het financiële kapitalisme grenzen nodig. Door de technologie werd alles verhandelbaar; dat begon al in de jaren negentig. Het verzoek van de toenmalige SEC-voorzitter, Arthur Levitt, kreeg van het Congres echter geen toestemming om nieuwe regels hiervoor uit te schrijven. De markten gingen omhoog en dus was er geen reden voor nieuwe regels. Dat zien we nu opnieuw: hetzelfde beeld. Het enige verschil is dat Arthur Levitt en ook Gary Gensler tegenwicht bieden. De vraag is wat er zal gebeuren als er onder het bewind van Trump een nieuwe voorzitter van de SEC wordt aangesteld. Waar ben je bang voor? Wat er kan gebeuren met deregulering van de financiële markten, wat Trump wil, hebben we al gezien bij banken. Het faillissement van de Silicon Valley Bank vorig jaar was een direct gevolg van deregulering van banken. Dat zorgde voor enorme chaos op bancair gebied. Voor de financiële markt geldt hetzelfde. Deregulering betekent dat het een wild westen wordt. Het wordt halleluja op de financiële markten, met de diepst mogelijke valkuilen denkbaar. Het kapitalistische systeem kan daar niet tegen; het is sterk afhankelijk van integriteit en stabiliteit. Gary Gensler is al eens teruggefloten door Trump-gezinde rechters. Maar zijn opvolger zal niet worden teruggefloten, terwijl we weten dat het zonder transparantie een kwestie van tijd is voordat er een volgende fundamentele crisis in het financiële systeem plaatsvindt. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl het consumentenvertrouwen steeds verder daalt, geven consumenten nog altijd veel geld uit. Een paradoxaal gegeven, maar macro-econoom Edin Mujagic heeft het vermoeden dat ‘de consument helemaal niet zo somber is over de toekomst’. See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘Om het heden te begrijpen, moet je toch iets leren van het verleden.’ Met die woorden richt macro-econoom Edin Mujagic zijn pijlen dit keer – in het kader van de week van het economieonderwijs – op het economische verleden. ‘Ieder van ons neemt op heel veel momenten in het leven besluiten die heel veel met de economie te maken hebben.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Europese Unie wil Chinese bedrijven dwingen om intellectueel eigendom af te staan aan Europese bedrijven, in ruil voor Brusselse subsidies voor groene technologieën. Specifiek wil de EU de kennis in de Chinese elektrische autosector afnemen. Macro-econoom Edin Mujagic heeft geen goed woord over voor de werkwijze van Brussel. ‘Dit geeft prachtig weer hoe ver Europa is afgegleden.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Donald Trump wil tijdens zijn presidentschap koste wat het kost importtarieven invoeren. Volgens macro-econoom Arnoud Boot gaat Nederland hard geraakt worden, dat komt door de handelsgevoeligheid van de Nederlandse economie. Nederland moet zich voorbereiden, zegt Boot, ‘daar moeten we onze veerkracht en ons incasseringsvermogen voor inzetten.’ Wat zegt de zoektocht van Trump naar een minister van Financiën over Trumps economisch beleid? Trump herinnert zich zijn eerste periode als president. Toen had hij nog een paar verstandige mensen om zich heen die hem afraadden om handelstarieven in te voeren. Ze zagen in dat je met handelsrestricties je eigen ruiten ingooit en benadrukten het belang van handel voor Amerika. Nu is dat anders, Trump wil alles op alles zetten om die importheffingen zo snel mogelijk in te voeren: hij duldt dus geen tegenspraak. Trump zal erin slagen iemand te benoemen die importheffingen buitengewoon serieus neemt. Hij zal zich heel nadrukkelijk richten op China. In het geval van Europa kun je nog hopen dat hij zich iets transactioneler opstelt, dus dat hij iets terug wil hebben voor het niet zo zwaar doorvoeren van een importheffing. Maar onthoud: Europa is geen moeder Theresa, wij rekenen nu ook invoerrechten dus zijn zeker niet onschuldig. Moeten we als Europa dan terugslaan? Dat zal weinig indruk maken op Trump zelf. Hij zal gevoelig zijn voor het wegnemen van bestaande beperkingen, dreigen zal hem niet tegenhouden. Nederland zou ervan uit moeten gaan dat de heffingen komen. De handelsgevoeligheid van Nederland is extra hoog in vergelijking met de rest van Europa dus moeten we ons er op voorbereiden. Het is niet alleen een kwestie van strategische autonomie maar vooral van veerkracht en incasseringsvermogen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De btw-verhoging op media, cultuur en sport is voorlopig van de baan. In de voorjaarsnota zal een definitieve keuze worden gemaakt. Volgens macro-econoom Arnoud Boot kiest de coalitie hiermee eieren voor zijn geld, maar graaft ze tegelijkertijd haar eigen graf. Met name de ogenschijnlijke willekeur bij de nieuwe btw-tarieven strookt niet met het kabinetsvoornemen om het systeem te versimpelen. Waarom kiezen ze eieren voor hun geld, Arnoud? Omdat anders het hele belastingplan geen meerderheid zou krijgen. De realiteit is dat je in de maatschappij veel dingen op een geloofwaardige manier kunt tegenhouden. Maar er zijn in dit verhaal meerdere partijen geweest die belang hebben gehad bij deze aanpak, omdat ze weten dat ze er iets voor terug kunnen krijgen. Namelijk in de Eerste Kamer, waar deze coalitie geen meerderheid heeft. Dat Folkert Idsinga in dit proces is opgestapt als staatssecretaris van Fiscaliteit en Belastingdienst, heeft niet geholpen. Maar dat is tegelijkertijd een excuus voor het kabinet, want zij kunnen de schuld in de schoenen van Idsinga schuiven. Hij zou zijn werk niet goed hebben gedaan. Maar iedereen heeft zijn eigen werkelijkheid. Ook deze coalitie leert dat politiek iets anders is dan simpelweg je eigen wil doordrijven. Maar je zegt ook dat dit kabinet zijn eigen graf graaft. Waarom dan? In een toekomstig, optimaal belastingsysteem zou je eigenlijk naar een uniform tarief moeten streven. Dan kun je ook een fundamenteel lager tarief hanteren, want uit elke doorberekening blijkt dat een land beter wordt van een uniform tarief. Zowel in termen van welvaart in het land als in termen van optimale keuzes van mensen. Nu wordt dat beïnvloed door willekeur. Maar dit plan is juist ingevoerd om het systeem te versimpelen. De vraag is dan waarom pretparken en campings worden uitgezonderd. Er is geen enkele geloofwaardigheid in de wijze waarop deze btw-aanpassing wordt doorgevoerd. Een ander belangrijk uitgangspunt van dit kabinet is het verminderen van regelgeving en lastendruk voor bedrijven. Maar de kosten voor het bedrijfsleven en de overheid om deze verschillende tarieven uit te voeren, zijn enorm. Er is geen duidelijke afbakening en keuzes worden verstoord. Heeft dit kabinet zichzelf dan in de eigen voet geschoten? Dat denk ik wel. Want het belastingstelsel wordt met dit plan over de btw niet duidelijker. Ik geef een paar voorbeelden. Iemand die in de media als journalist werkt, is vrijgesteld van btw. Maar geldt dat ook voor iemand die werkt voor het programma van Harry Mens? En zien we de Heineken Experience als een museum of een pretpark? Door het tarief een beetje te verhogen, is de boekhouding misschien weer rond. Maar wat betreft de welvaart in dit land zetten we twee stappen achteruit. We zijn verder weg van een oplossing. Als een kabinet zegt de regeldruk te willen verminderen, maar die juist vermeerdert en bovendien een verstorend belastingsysteem optuigt, dan schiet het zichzelf in de voet. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De groei van de economie is met 0,8 procent aanzienlijk hoger dan de meeste analisten hadden verwacht. Het enige minnetje is eigenlijk de timing, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Ik heb gehoord dat we volgende week van dat gure herfstweer krijgen, en zo’n cijfer maakt elke gure dag ineens stukken beter.’ Die 0,8 procent is de groei ten opzichte van het kwartaal ervoor. Waren de cijfers op de Amerikaanse wijze gerapporteerd – de ‘geannualiseerde groei’ – hadden we het zelfs over 3,2 procent groei gehad. ‘Zo bezien, voor de inwoners van de VS, is de Nederlandse economie dus met ruim 3 procent gegroeid. Om het even in perspectief te plaatsen: de Amerikaanse economie, die het ook in het derde kwartaal zo geweldig heeft gedaan, liet een groei van 2,6 procent zien. Dus zie maar hoe goed wij het het afgelopen kwartaal hebben gedaan.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is ‘niets mis’ met het controleren van de overheidsuitgaven. Dat zegt econoom Edin Mujagic nu de aanstaande president van de Verenigde Staten Donald Trump heeft aangekondigd om Elon Musk aan te stellen als leider van een nieuw ministerie. Dat ministerie moet zich bezighouden met het verminderen van overheidsuitgaven en de bureaucratie in de VS. ‘Bedrijven doen niets anders elke dag.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na de winst van Donald Trump bij de Amerikaanse verkiezingen gaan er geluiden op dat de wereld hierdoor flink zal veranderen. Macro-econoom Edin Mujagic houdt echter een flinke slag om de arm. ‘We zijn bij dit soort grote gebeurtenissen geneigd om te concluderen dat vanaf nu alles anders wordt. Maar in het verleden hebben we ook dit soort ontwikkelingen meegemaakt en de ervaring leert dat het toch altijd voor een deel meevalt. Dus ik moet het eerst even zien.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na de ‘Week van Trump’, zoals macro-econoom Arnoud Boot het noemt, was een verklaring van Europese leiders om Europa competitief te houden ‘precies wat je wil zien’. De leiders hebben twaalf adviezen voor Europa opgesteld. Een daarvan is ‘Simplification Revolution’. ‘De eeuwige strijd om minder regels te krijgen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de Fed Funds Rate naar 4,75 procent is teruggebracht, is volgens macro-econoom Arnoud Boot het minst belangrijke onderdeel geweest van het rentebesluit van Fed-chef Jerome Powell. Het was vooral de vraag aan Powell of hij onder het bewind van Donald Trump straks kan aanblijven die, volgens Boot, de meeste aandacht trok. 'Trump is niet bepaald een grote vriend van de Amerikaanse centrale bank.' Jerome Powell is in 2018 door Trump benoemd als opvolger van de toenmalige Fed-baas en huidig minister van Financiën Janet Yellen. Maar Trump heeft al eerder gedreigd Powell te ontslaan, en Powell voelde zich al genoodzaakt om te reageren op dat mogelijke besluit. Wat zei Powell hierover? Hem is gevraagd of hij zou opstappen als Donald Trump hem dat vriendelijk of niet zo vriendelijk zou vragen. Daarop zei Powell dat hij niet zomaar ontslagen kan worden. Het is duidelijk dat hij zijn eigen verdedigingslinie aan het bouwen is. De poging om een gouverneur van de Amerikaanse centrale bank te ontslaan, is historisch ongekend. Maar daarmee is het niet uitgesloten. Het juridische precedent dat hiermee zou worden geschapen, is ook iets waar Trump enthousiast van kan worden. Daar houdt hij van. Maar kan er een zaak van gemaakt worden? Absoluut. Maar dan komt het bij het Supreme Court terecht, waar nu al zes rechters zitten die door Trump zelf zijn benoemd. De termijn van Powell loopt nog anderhalf jaar, tot mei 2026. De vraag is of het handig is om in die korte tijd hier een al te groot punt van te maken, maar ik denk niet dat deze opmerking aan Trump is besteed. Sterker nog, hij kan heel makkelijk de Federal Reserve en dus Jerome Powell de schuld in de schoenen schuiven wanneer er iets tegenzit. Hij kan er belang bij hebben om chaos te creëren. Maar Powell stelt als voorzitter die rentebesluiten niet alleen op. In de board zitten nog zeven leden en daarnaast wordt het rentebesluit opgesteld met vijf lokale centrale bankpresidenten. Dus als Trump Jerome Powell weet uit te schakelen, dan heeft hij nog steeds niks te zeggen. Wat moet de strategie van Trump dan zijn? Deze mensen hebben benoemingstermijnen die heel lang duren, waarvan sommigen ver na deze tweede termijn van Donald Trump in het Witte Huis. Hij zal dus deze mensen individueel moeten aanpakken, zoals de boeren in Nederland ook hebben gedaan met de toenmalig minister Van der Wal. Dat is de realiteit; als hij zijn zin niet krijgt, zal hij die proberen te krijgen door middel van bedreigingen. Trump kan mensen mobiliseren en de Federal Reserve positioneren als de vijand van het volk. En hij zal dat ook doen als het hem uitkomt. Er zullen genoeg mensen op sociale media zijn die dat serieus gaan nemen en achter Trump aanrennen en dus daadwerkelijk deze mensen gaan bedreigen. De mensen in de board van de Fed zullen dat niet accepteren en zullen eieren voor hun geld kiezen. De kans dat de Federal Reserve beschadigd uit het presidentschap van Trump komt, schat ik eerder op 75 procent dan op 25 procent. We gaan hele zware tijden tegemoet; de onafhankelijkheid van de Federal Reserve staat op het spel. Hoe kan Trump beleidsmatig de Fed nog in de wielen rijden? Alles wat in de economie tegenzit, zou je op het conto van de Fed kunnen schuiven. Als er inflatie komt, dan komt dat door de Fed. Als er geen inflatie komt en de economie draait in de soep, dan komt dat door de Fed, die de rente niet tijdig heeft verlaagd. Alle bewegingen van de economie kunnen op het conto van de Fed worden geschoven. Dat zal hij ook doen. De Amerikaanse economie heeft het afgelopen jaar goed gepresteerd. De centrale bank heeft de rente moeten verhogen om inflatie te bestrijden, en heeft dat gedaan zonder dat de Amerikaanse economie is ingestort. Integendeel zelfs: de afgelopen anderhalf jaar zijn eigenlijk topjaren geweest voor de Amerikaanse economie. Zolang Amerika de leidende economie blijft in de wereld, zal iedereen Amerikaans schuldpapier kopen. Iedereen is afhankelijk van de dollar en Amerika kan zo wegkomen met de grote tekorten in het land. Dat is de realiteit, totdat de wal op een gegeven moment het schip keert. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het ziet ernaar uit dat de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank, vanavond opnieuw de rente zal verlagen. Maar volgens Esther Barendregt, hoofdeconoom bij de Rabobank, is het de vraag hoe lang de Fed nog door kan gaan met die verlagingen. En dat heeft alles te maken met de herverkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Trump zei vanochtend in zijn overwinningsspeech dat de Verenigde Staten onder zijn leiding een ‘gouden tijdperk’ tegemoet gaan. Hoofdeconoom van ING Nederland Bert Colijn twijfelt daaraan, gezien het vooruitzicht van belastingverlagingen, importtarieven en een streng immigratiebeleid. ‘Economen worden van de plannen niet direct heel enthousiast.’ De financiële markten zijn daarentegen wel positief gestemd. De ontevredenheid onder de Amerikanen over de hoge inflatie zal de verkiezingsuitslag zeker hebben beïnvloed, denkt Colijn. Zo stelt hij dat Democraat Kamala Harris het nadeel had dat zij werd gezien als verlengstuk van president Joe Biden. Daarnaast sprak zij minder over de economische situatie in de VS dan haar tegenstander. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De verwachting is dat de Amerikaanse centrale bank (de Fed) donderdagavond de rente gaat verlagen. Maar macro-econoom Edin Mujagic denkt dat ze die beter zou kunnen verhogen of gelijk zou kunnen houden. 'De inflatie is nog steeds aan de hoge kant en we weten nu dat die ook behoorlijk hardnekkig is', zegt hij.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het opstappen van Folkert Idsinga als staatssecretaris van Fiscaliteit en Belastingdienst is om te beginnen politiek op zijn lelijkst, zegt macro-econoom Arnoud Boot. Alles wat de laatste dagen over de NSC’er naar buiten kwam, was al bij formateur Richard van Zwol ten tijde van de totstandkoming van het huidige kabinet. ‘Er is nog niets naar buiten gekomen dat hij ook maar één ypsilon heeft achtergehouden.’ Het is eigenlijk ook precies de toegevoegde waarde die een politiek systeem als het Nederlandse, met coalities, kán hebben, zegt Boot. ‘Als je dingen volgens de van tevoren opgestelde regels doet, moeten coalitiepartijen je steunen. Het is politiek op zijn lelijkst als coalitiepartijen vervolgens jouw intenties in twijfel trekken en eisen dat er extra regels komen met betrekking tot zijn precieze bezit, waar hij als enige aan moet voldoen.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.