Macro met Boot en Mujagić | BNR

Het Amerikaanse handelstekort is de afgelopen maanden naar recordhoogte gestegen. Heel verwonderlijk is dat niet als je kijkt naar de manier waarop president Donald Trump te werk gaat, zegt Menno Middeldorp, hoofd van Raboresearch. ‘Als je heel hard gaat roepen dat je straks allerlei importen duurder gaat maken, is het logisch als mensen en bedrijven dat nu vast gaan inslaan.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op de Eurotop in Brussel gaat het vandaag onder meer over de plannen van EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen om als EU gezamenlijk fors meer in defensie te investeren. De Europese Commissie wil als onderdeel van dat plan de Europese begrotingsregels versoepelen voor defensie-uitgaven. Een uitermate slecht plan, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Dit is het einde van de Europese begrotingsregels.’ Wat schort er aan de plannen van Von der Leyen? ‘Het gaat om een plan ter waarde van 800 miljard euro. Dan is de vraag in Europa altijd: hoe ga je dat financieren? Ze hebben het in twee stukken opgeknipt: 150 miljard euro worden een soort leningen van de Europese Commissie aan de lidstaten, en er is een stuk van 650 miljard, wat komt uit een clausule van de Europese begrotingsregels. Die clausule gaan we voor vier jaar activeren, maar wij weten wel beter: het blijft echt niet bij die vier jaar. Dit betekent dat de uitgaven die de lidstaten doen in het kader van defensie niet worden meegeteld voor de begrotingstekorten die je inlevert bij de EU. Dat is gewoon jezelf voor de gek houden, want die begrotingstekorten lopen wel degelijk verder op. Het is een soort creatief boekhouden op Europees niveau.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als de term ‘Zeg n’s Aaa’ valt, denkt macro-econoom Edin Mujagic niet, zoals het overgrote deel van de Nederlanders van boven de veertig, aan Mien Dobbelsteen, maar aan ratings. ‘Het kan komen doordat ik pas sinds 1992 in Nederland ben, of doordat ik een hardcore macro-econoom ben.’  Sinds jaar en dag zit Nederland in een heel klein groepje met de hoogst mogelijke rating: AAA. En eens in de zoveel tijd wordt die status bevestigd in een updaterapport, in dit geval door Moody’s, één van de drie relevante ratingbureaus. ‘Het is een heerlijk stuk macro-proza, in een wereld waarin verder heel veel dingen misgaan: de hoogste rating wordt bevestigd, de outlook is stabiel en Nederland kent een zeer hoog niveau van economische stabiliteit en financiële kracht.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Aanvankelijk werd voor het eerste kwartaal van dit jaar nog een economische groei van bijna 4 procent in de Verenigde Staten verwacht. Maar die verwachting is volledig omgeslagen: inmiddels zien economen juist een krimp van bijna 3 procent. ‘Dat is een verschuiving van maar liefst zeven procentpunt, en dat is zeker niet niks’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. In het kader hiervan wil je het hebben over de GDP Nowcast van de Atlanta Fed? Ja, maar laat ik eerst even uitleggen wat het precies is. De vraag hoeveel een economie is gegroeid, houdt economen en analisten natuurlijk sterk bezig. Maar het probleem is dat we vaak pas maanden later weten hoe groot die groei daadwerkelijk was in een bepaald kwartaal. Om dat op te lossen, heeft een van de regionale centrale banken in de Verenigde Staten, de Atlanta Fed, een methode ontwikkeld: de GDP Nowcast. Dit is geen voorspelling, maar een 'nowcast'. Ze proberen bijna in real-time in te schatten hoe de economie zich in het lopende kwartaal ontwikkelt. Dat is ontzettend waardevol, omdat het direct inzicht geeft in de economische dynamiek. Maar af en toe, zoals nu, zorgt het ook voor slapeloze nachten.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het begint inmiddels op een vastgelopen plaat te lijken als het gaat om Nederland en inflatie, vindt macro-econoom Edin Mujagic. De stijging van de Nederlandse inflatie is vooral te wijten aan de hogere voedselprijzen en de oplopende kosten in de dienstensector. ‘Het is al zo lang het geval dat de inflatie in Nederland veel hoger ligt dan in veel andere westerse landen, dat je jezelf de vraag kunt stellen: wordt dit niet een structureel probleem?’ Hoeveel last heeft de consument van de inflatie? Als we het hebben over voedsel, dat zijn de uitgaven waarmee iedereen in Nederland dagelijks te maken heeft. Dit zijn de kosten die mensen echt voelen en merken. Nederland heeft de afgelopen jaren wel loonstijgingen doorgemaakt, maar als je de inflatie en de totale loonstijging samen bekijkt, zie je dat voor veel mensen hun loon niet in hetzelfde tempo is gestegen als de prijzen om hen heen. Dit heeft een duidelijke impact op de consument. Maar als je het vanuit een macro-economisch perspectief bekijkt, heeft dit óók effect op het hele land. Het betekent dat de concurrentiepositie van Nederland verslechtert ten opzichte van de landen om ons heen. Stel je voor dat je een winkel hebt in een drukke straat, waar je dezelfde producten verkoopt als de winkels om je heen. Als jouw prijzen elke maand sneller stijgen dan die van de andere winkels, gaat dat ten koste van jouw winkel.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is veel discussie over het beleggingsbeleid van pensioenfondsen. Grote bedrijven zoals BP, Shell, BlackRock en banken stappen steeds vaker af van hun eerdere duurzame doelen. Dit heeft ook invloed op de rol van pensioenfondsen in de samenleving. Het grootste pensioenfonds van Nederland, ABP, besloot zich vorige week terug te trekken uit de beleggingen in technologiebedrijven Alphabet en Meta. Waarom die keuze is  gemaakt, is volgens macro-econoom Arnoud Boot niet goed uitgelegd. ‘En dat is wel noodzakelijk.’ Waarom is dat zo noodzakelijk? De keuze van pensioenfondsen om in bepaalde bedrijven wel of niet te investeren, heeft invloed op de spreiding van beleggingen. Minder spreiding betekent meer risico, wat op lange termijn kan leiden tot een lager rendement. Daarom moeten pensioenfondsen duidelijk uitleggen waarom ze bepaalde keuzes maken, het raakt immers het rendement van de deelnemers. Het is niet genoeg om te zeggen dat het beleid duurzamer moet worden. Er moeten goede, onderbouwde argumenten zijn die door de deelnemers ondersteund worden.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Arnoud Boot ziet dat twee 'redelijk centrale partijen' in Duitsland een regering kunnen vormen: CDU/CSU en SPD. Met name ligt er volgens Boot voor de nieuwe regering 'een uitdaging' om de zogeheten 'schuldenbremse' te kielhalen.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De optimistische economische raming waar het Centraal Planbureau (CPB) gisteren mee kwam, komt neer op een meevaller van 8 miljard euro voor het kabinet. Dat de ramingen van het CPB er regelmatig naast zitten, heeft volgens FD-journalist Marijn Jongsma vooral te maken met de slagkracht van de regering. ‘Het kabinet slaagt er slecht in het geld uit te geven.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Economen van het Internationaal Monetair Fonds hebben onderzoek gedaan naar de kloof in arbeidsproductiviteit tussen de Verenigde Staten en Europa. Dat dit verschil groot is, is bekend. Desondanks ziet macro-econoom Edin Mujagic een aantal belangrijke nieuwe inzichten. 'Maar er is geen wondermiddel.'  De kloof tussen de groei van de arbeidsproductiviteit in Europa en Amerika neemt sinds de jaren '90 toe. De economen hebben een diepe duik genomen in de cijfers vanaf dat moment.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aanloop naar de rentevergadering van de Europese Centrale Bank (ECB) volgende week laten verschillende centrale bankiers al van zich horen. Een Italiaanse centrale bankier constateert dat de economie van de Eurozone zwakker is dan verwacht, doordat het verwachte herstel van de consumptie van huishoudens uitblijft. Zijn Franse collega tekent op dat de onzekerheid rondom importheffingen van de VS onze economische groei kan raken. ‘Wat ze allebei willen zeggen is: we moeten doorgaan met het verlagen van de rente, want daar heeft onze economie behoefte aan’, zegt macro-econoom Edin Mujagic.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een herziening van de inflatiedoelstelling van centrale banken, daarvoor pleit Barbara Baarsma, hoofdeconoom bij PwC en hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam. In plaats van de gebruikelijke 2 procent, stelt Baarsma voor de doelstelling te verhogen naar minimaal 3 procent. ‘Het is iets waar we als samenleving gewoon aan zullen moeten wennen.’ Volgens Baarsma is een inflatiedoelstelling van 2 procent net genoeg om de economie te stimuleren door zowel consumenten als bedrijven aan te zetten tot investeren en uitgeven. 'Als de inflatie 2 procent is, is er lichte inflatie, en dat is net genoeg om zowel consumenten als bedrijven een reden te geven om nu te investeren of uit te geven, wat de economische groei stimuleert.' Dat is goed voor een lichte economische groei, 'prijsstabiliteit' genoemd. De hoofdeconoom geeft echter aan dat er drie belangrijke redenen zijn waarom de 2 procent-norm mogelijk moet worden herzien. Ze benadrukt bovendien dat de huidige doelstelling de onvrede over de inflatie alleen maar voedt. 'Hoge inflatie vinden we altijd te hoog, maar het is iets waar we aan moeten wennen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor het eerst in vijf maanden is de werkloosheid in Nederland gestegen, naar 3,8 procent tegenover 3,6 procent een maand eerder. ‘Als je goed kijkt naar de cijfers, dan lijkt het minder slecht nieuws dan je zou denken’ zegt Menno Middeldorp, hoofd research bij Rabobank.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het plan van de Amerikaanse President Donald Trump om de 186 handelspartners van de Verenigde Staten wederkerige importheffingen op te leggen is niet zo logisch als dat in eerste instantie lijkt, zegt macro-econoom Edin Mujagić. ‘Als je kijkt naar de details is het een raar verhaal.’ 'Trump zegt met dit beleid: oog om oog, tand om tand. Wat andere landen richting de VS doen op het gebied van tarieven doen wij terug. Dat klinkt ontzettend logisch, maar als je kijkt naar de details is het een raar plan. Neem bijvoorbeeld BTW zoals wij dat in Europa hanteren, Washington ziet dit als een verkapt tarief, maar vergeet dat BTW op alles wordt toegepast. De maatregel is niet specifiek gericht op producten uit de Verenigde Staten.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De grote vraag in het huidige Europese politieke landschap is: waar staan we nu en hoe worden we effectiever? Dat geldt voor het aanhaken bij vredesonderhandelingen, maar zeker ook voor beleid in het algemeen, zegt macro-econoom Arnoud Boot. Het probleem is dat effectiviteit van beleid eigenlijk helemaal niet op de politieke agenda staat. ‘Als die discussie al wordt gevoerd, is het aan alle kanten verkeerd.’ Links én rechts wordt de discussie eigenlijk bij voorbaat al kapotgeslagen, zegt Boot. ‘Je kunt wel alle ambtenaren ontslaan omdat ze niet effectief zijn, maar dat is het verkeerde soort efficiëntie. En mensen met het klimaat-duurzaamheidsperspectief halen het klimaat er bij elk vraagstuk bij. Zoals bij de ECB, die ervoor moest zorgen dat de euro bij elkaar bleef en de inflatie beteugeld werd. Daar werd een hele discussie doorheen gefietst over duurzame obligaties. Héél belangrijk, maar niet de doelstelling van de ECB.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl de Nederlandse economie met 0,9 procent groeit en daarmee een beter resultaat boekt dan de buurlanden, kijkt macro-econoom Edin Mujagic vooral naar wat er aan de andere kant van de Atlantische Oceaan gebeurt. De inflatie loopt op, en dat vergroot de kans op een knallende ruzie tussen de Fed en het Witte Huis. Om toch in eigen huis te beginnen: is er reden voor feest? Het CBS heeft ervoor gezorgd dat we op deze 14e februari met z’n allen verliefd worden op onze economie. Die is in het vierde kwartaal van vorig jaar met 0,4 procent gegroeid. Over het gehele jaar genomen zien we bijna 1 procent groei. Dat is niet heel veel, geen reden om een feest te vieren, maar het is aanmerkelijk meer dan in landen om ons heen— beter dan België, beter dan Duitsland, beter dan Frankrijk. Dus toch een reden om tevreden te zijn. Een groot deel van de groei komt voort uit de consumptie van huishoudens, en dat is toch wat je wilt zien. Maar ook de overheid heeft meer uitgegeven, en daar wil je juist niet op bouwen. Dan naar de Verenigde Staten. Wat baart je daar zorgen? Een economie draait op vier motoren: overheidsuitgaven, consumptie van huishoudens, investeringen van bedrijven en winst of verlies uit de handel met het buitenland. In dat opzicht zou je een economie kunnen vergelijken met een vliegtuig met vier motoren. Als je de Fed, de Amerikaanse centrale bank, vergelijkt met een vliegtuig, dan is die al enige tijd rondjes aan het vliegen omdat de landing wordt uitgesteld. Maar de Fed wil heel graag landen. Lees: ze willen de rente verlagen, maar dat zit er gewoon niet in. De belangrijkste reden daarvoor is dat de Amerikaanse inflatie in januari weer is opgelopen en nu op 3 procent staat. De kerninflatie, dus zonder voedsel en energie, is zelfs opgelopen naar 3,3 procent. Is de stijging van de inflatie in de VS dan weer begonnen? Daar lijkt het wel op. In 2023 begon die inflatie gestaag te dalen, maar ook toen vroegen we ons al af of dat een definitieve daling zou zijn. Het antwoord op die vraag hebben we nu gekregen met het inflatiecijfer van januari. Waar komt die stijging vandaan? Onder meer de vogelgriep speelt een rol, waardoor de prijs van eieren enorm is gestegen. Met de Paasdagen al in zicht, zie ik geen sterke daling op korte termijn. Op jaarbasis is de prijs van een ei in de VS met 50 procent gestegen. Maar het gaat me te ver om te zeggen dat de inflatiestijging wordt veroorzaakt door het feit dat die eieren zo duur zijn geworden. Inflatie bereken je op basis van de prijs van duizenden producten, maar het ei is tastbaar en iedereen heeft er associaties bij, dus ik begrijp de link wel. Wat overeind blijft, is dat de Amerikaanse inflatie weer lijkt op te lopen. Als je kijkt naar de maanden die voor ons liggen, zou dat ook zomaar nog even kunnen doorgaan, want de eerste invoertarieven zijn aangekondigd. Dat jaagt de inflatie snel aan, omdat de spullen die je uit het buitenland haalt duurder worden. Maar ook andere beleidsmaatregelen van de nieuwe Amerikaanse president kunnen ervoor zorgen dat de economische activiteit in Amerika extra wordt aangejaagd. Er zijn heel veel bedrijven die nu in Amerika gaan produceren. Daar moet je mensen voor aannemen, en dat zorgt ervoor dat de vraag naar goederen en diensten toeneemt, terwijl het aanbod die vraag niet kan bijhouden. Dat jaagt de prijzen ook omhoog, dus het kan zomaar zijn dat het Fed-vliegtuig nog even rondjes blijft vliegen. Zit er dan geen renteverlaging in? Nee, voorlopig niet. Dat kan pas wanneer de werkloosheid in Amerika begint op te lopen of als de inflatiedaling wordt hervat. Maar zelfs dan is een renteverlaging voor de zomer zeer onwaarschijnlijk. De Fed heeft terecht aangegeven dat ze niet varen op maandcijfers. Dus als de werkloosheid begint op te lopen, moeten ze echt een paar maanden zien dat die werkloosheid ook daadwerkelijk stijgt. En als de inflatie weer begint te zakken, moeten ze zien dat die een paar maanden daalt. Voor je het weet, zit je in de zomer, dus voor die tijd zie ik geen renteverlaging. Toch heeft president Trump een renteverlaging geëist. Hoe gaat de Fed daarmee om? Als de Fed die spreekwoordelijke landing niet kan inzetten en Trump toch blijft hameren op de rentedaling, dan zal er ruzie ontstaan tussen de centrale bank en het Witte Huis. Maar als de Fed zich zelfs genoodzaakt voelt om de rente te verhogen, dan wordt het echt een knallende ruzie. Daar zit niemand op te wachten.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Britse economie staat zo goed als stil en zeker op het gebied van investeringen is het erg magertjes. Enig lichtpuntje is dat de economie in het vierde kwartaal met 0,1 procent wist te groeien, waar een hele lichte krimp werd verwacht. ‘Maar dit tijdperk, waarin je weet dat de economie er morgen heel anders uit moet gaan zien, dat vereist investeringen’, zegt econoom Arnoud Boot.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Begrotingstekorten beïnvloeden inflatie op twee manieren, legt econoom Edin Mujagic uit. ‘Begrotingstekorten moet je financieren, en dat doe je als overheid voor een deel door geld te lenen op de kapitaalmarkten en deels door belastingen te verhogen.’ In beide gevallen stijgen de productiekosten voor bedrijven. ‘Die berekenen dat door, en zo onstaat er inflatie.’ zegt econoom Edin Mujagic.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met het chagrijn van de nederlaag van FC Emmen van gisteravond nog in zijn lijf kreeg het humeur van macro-econoom Edin Mujagic weer een impuls door wat hij aantrof op de website van het IMF. Daar trof hij een recente paper aan, over de tanende economische groei in rijke landen, sinds het begin van de eeuw. Belangrijkste oorzaak: een afvlakkende arbeidsproductiviteit. ‘Maar wat ook opvalt is dat in diezelfde periode de staatsschulden behoorlijk zijn opgelopen – in sommige landen tot een behoorlijk kwetsbaar niveau.’  Dan doemt al gauw de vraag op of die twee factoren iets met elkaar te maken hebben. Vaak wordt gezegd dat oplopende staatsschulden nodig zijn om de economie een boost te geven. Bij het IMF hebben ze nu geprobeerd om die relatie tussen dalende groei en stijgende staatsschulden integraal onder de loep te nemen, zegt Mujagic. ‘Het IMF richt zich vooral op de gevolgen voor onderzoek en ontwikkeling – cruciaal voor de stijging van de arbeidsproductiviteit.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wanneer extremen aan de macht komen, staan de intellectuelen onder druk. Dat is ook nu het geval, vindt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Het idee van grenzen dicht en universiteiten en hbo’s aan de leiband is hier een gevolg van.’ Toch zie je in Duitsland een positief geluid ontstaan? Ja, Duitsland zegt nu eindelijk: ‘Laten we de kansen die er zijn, benutten en talent naar Duitsland halen.’ Dat is ten minste een verfrissende benadering, vooral als je het vergelijkt met de situatie in Nederland.  Denk je dat Nederland de verkeerde kant op gaat?  Ik ben niet per se pessimistisch, maar ik heb wel zorgen over de ‘Wet internationalisering in balans’. Deze wet beoogt het aantal internationale studenten te beheersen, maar heeft daarnaast ook betrekking op de vraag of universiteitsmedewerkers Nederlands moeten spreken en of colleges in het Nederlands gegeven moeten worden.  Waar loopt het dan vast volgens jou?  Wat deze wet inhoudt, is dat universiteitsmedewerkers verplicht worden om in het Nederlands les te geven. Dit zal ervoor zorgen dat internationaal talent minder snel naar Nederland zal komen. Waarom zou een wetenschapper zijn tijd besteden aan het leren van een nieuwe taal als je overal in de wereld in het Engels kunt communiceren? Het lijkt mij volkomen terecht om meer vakken in het Nederlands aan te bieden, maar nu wordt gesteld dat slechts maximaal een derde van de vakken in een vreemde taal mag worden gegeven. Dat is onzinnig. Waarom zou je studenten in Nederland beperken in hun keuze om vakken in een andere taal te volgen? Het zou betekenen dat grote studierichtingen zoals economie en bedrijfseconomie in het Nederlands moeten worden aangeboden, en dat er een numerus fixus wordt ingesteld voor Engelstalige programma’s. Daarna moeten universiteiten dan maar bedenken hoe ze dit gaan implementeren.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Duitse economie stagneert al jaren en kent grote problemen die volgens macro-econoom Edin Mujagic alleen maar groter zullen worden. ‘Daar moet iets aan gebeuren.’ Dat zal onder meer effect hebben op het traditionele begrotingsbeleid van Duitsland, dat grondwettelijk een verbod op rood staan heeft geregeld. ‘Bij die rem worden steeds meer vraagtekens gezet.’  Hoe werkt die rem precies, Edin?  De Duitse regering mag volgens de grondwet niet meer dan 0,35 procent van het bruto binnenlands product rood staan. Deze Schuldenbremse, een rem op schuld, is jarenlang een rotsvaste zekerheid geweest binnen de Europese Unie.  Maar de Duitse economie stagneert en het land loopt op veel fronten achter. Kijk maar naar de belabberde Duitse wegen en bijvoorbeeld de 5G-verbindingen. Als je de grens over rijdt, doet Google Maps het niet meer goed en het duurt lang voordat je weer een signaal hebt.  En met de verkiezingen op 23 februari in aantocht wordt de kans steeds groter dat het Duitse begrotingsbeleid ingrijpend gaat veranderen.  Maar jij bent altijd groot voorstander geweest van een Duitse begrotingsdiscipline?  Ik ben nog steeds groot voorstander van gezonde overheidsfinanciën. In de jaren van de covidpandemie kon Duitsland miljarden lenen om de huishoudens en het bedrijfsleven op de been te houden. Dat kan alleen als je ook gezonde overheidsfinanciën hebt.  Maar als je gezonde overheidsfinanciën hebt omdat je, zoals Duitsland, heel lang te weinig hebt geïnvesteerd in de infrastructuur die nodig is voor de economie, dan heb je eerder te maken met een vloek dan met een zegen.  Dat zie je nu doordringen in de publieke discussie. Die Duitse schuldenrem, die de regering verbiedt rood te staan, wordt steeds meer als een soort zondebok gezien. En als een van de redenen waarom de Duitse economie stagneert.  En dan moet je nog bedenken dat het land te maken krijgt met grote uitgaven. Er moet meer geld naar defensie, naar de juiste infrastructuur voor de economie. Maar de economie zelf heeft ook steun nodig, want die stagneert al heel lang, en je moet rekening houden met een handelsoorlog met de Verenigde Staten.  Dat zelfs de Duitse Bundesbank nu pleit voor het laten vieren van de begrotingsregels, is dan ook veelzeggend. De Bundesbank is van oudsher het bastion dat altijd heeft gezegd geen schulden aan te gaan. Het is dan ook een teken aan de wand dat ook deze instelling nu zegt dat ze te ver zijn doorgeschoten met dat beleid.  Kunnen we ook een andere opstelling van Duitsland in Europees verband verwachten?  Ja, zeker. Als die schuldenrem aan de kant wordt geschoven, dan zullen er de komende jaren veel meer Duitse staatsobligaties worden aangeboden. De vraag daarnaar zal anders zijn, omdat beleggers zich in toenemende mate zullen afvragen of Duits schuldpapier nog wel de veilige haven is die het ooit was.  Maar dit kan ook gevolgen hebben voor de opstelling van Duitsland in de EU. Het uitgeven van Eurobonds werd tot nu toe altijd met een Duits Nein! afgedaan. Maar dat kan nu zomaar een heus Jawohl! worden.  Toen het Verenigd Koninkrijk uit de EU stapte, werd vaak gezegd dat Nederland een trouwe bondgenoot in de EU verloor. Zowel Nederland als het VK hebben zich altijd sterk gemaakt voor een vrije marktwerking.  Met de aankomende veranderingen in Duitsland zal Nederland ook in dit geval in toenemende mate een traditionele bondgenoot op het gebied van verstandig begrotingsbeleid en verstandig monetair beleid verliezen. En dat is een heel slecht vooruitzicht voor ons land.  Als ik in Den Haag zou zitten, zou ik zo snel mogelijk een heisessie opzetten om te bespreken wat deze situatie voor ons betekent. Want op deze manier komen wij steeds meer geïsoleerd te staan in Europa.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het deporteren van mensen die illegaal in Amerika verblijven, één van Trumps belangrijkste verkiezingsthema’s, kan volgens macro-econoom Edin Mujagic stevige gevolgen voor de Amerikaanse economie krijgen. Naar schatting zijn er zo’n 10 miljoen illegalen aan het werk in het land, goed voor 6 à 7 procent van het totaal aantal werkenden. ‘Voor elke gedeporteerde illegale die een baan heeft, komt er een baan vrij voor een Amerikaan. Maar je moet niet vergeten dat dat gebeurt in een omgeving waar arbeid al schaars is’, zegt Mujagic.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het vorige week door de Europese Commissie gepresenteerde ‘concurrentierapport’ is volgens macro-econoom Edin Mujagic ‘pure winst’. Daarin concludeert de Commissie onder meer dat het beleid van de afgelopen vijf jaar niet altijd even goed was, aldus Mujagic, en dat er niet altijd genoeg naar bezwaren uit het bedrijfsleven over opeenvolgende lastenverzwaringen. ‘Beter laat dan nooit.’ Toch mag je niet verwachten dat door dit rapport alles ineens goed gaat lopen in Europa, aldus Mujagic. ‘Je moet als Europa bepaalde zaken echt anders regelen, wil je je concurrentievermogen opvijzelen en de strijd aangaan met China en de VS.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse president Donald Trump heeft de aangekondigde importheffingen tegen Mexico en Canada na enkele dagen alweer uitgesteld. Het toont de onvoorspelbaarheid van Trump aan, maar ook de problematiek waar de centrale bank in de Verenigde Staten mee kampt. ‘De voorzitter van de Fed gaf al aan dat het ontzettend moeilijk is om vooruit te kijken, omdat er veel onzekerheden zijn, bijvoorbeeld rondom de tarieven. Dat maken we nu mee’, merkt macro-econoom Edin Mujagic op.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Afgelopen weekend werden de lang aangekondigde importheffingen van de Amerikaanse president Donald Trump op Canada en Mexico daadwerkelijk aangekondigd. Dinsdag moeten ze ingaan. ‘En daarmee heeft Trump duidelijk als doel om de wereldorde te verstoren’, zegt macro-econoom Arnoud Boot. 'Trump maakt vijanden van iedereen die hij de schuld kan geven, zelfs als er weinig reden is om iemand de schuld te geven. De Amerikaanse economie draait immers verrassend goed. Toch negeert Trump dit, omdat hij wil dat Amerika weer voor zichzelf opkomt, zonder dat andere landen misbruik maken van de macht die het land heeft als ‘het sterkste land ter wereld’. Dit streven is een belangrijk onderdeel van Trumps beleid, vooral als het gaat om het handelstekort. Economen zullen beweren dat importheffingen leiden tot hogere kosten voor consumenten, meer inflatie, een sterkere dollar en minder concurrentievermogen voor de VS. Maar dit is de economische uitleg voor de mogelijke effecten van Trumps beleid. Trump is hierin niet geïnteresseerd. Wat voor hem telt, is het versterken van de VS als wereldmacht', aldus Boot.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De ECB heeft gisteren opnieuw het belangrijkste rentetarief met een kwart procentpunt verlaagd, tot 2,75 procent. Volgens econoom Edin Mujagic bagatelliseert de centrale bank de Europese inflatiecijfers daarmee een beetje. Die wijzen erop dat de strijd tegen de almaar stijgende prijzen nog steeds niet gewonnen is.  President van de ECB Christine Lagarde zei tijdens de persconferentie na afloop van de rentevergadering dat de centrale bank met het huidige rentetarief de economie van de eurozone nog steeds aan het afremmen is. En voegde daar bovendien aan toe dat we nog niet in de buurt zijn van wat de ‘neutrale rente’ heet, waarbij de economie gestimuleerd noch afgeremd wordt. ‘Dat zegt mij dat de renteverlaging van gisteren zeker niet de laatste van dit jaar was’, aldus Mujagic.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zolang de Amerikaanse economie ‘heerlijk’ blijft draaien en tegelijkertijd nauwelijks nog druk geeft op de inflatie, heeft de Fed volgens macro-econoom Edin Mujagic gisteren eigenlijk gedaan wat logisch was: de rente ongemoeid laten. Zorgelijker is de situatie in Europa, tussen ECB en de Europese Commissie: ‘Op het moment dat je als centrale bank de rente verlaagt terwijl de inflatie te hoog is en stijgt, leidt dat al tot enige vermoedens dat je de rente verlaagt omdat politici dat willen.’ Daarmee negeerde de centrale bank de eis van de nieuwe president Donald Trump om de rentes te verlagen. Maar er zijn voor Fed-baas Jerome Powell simpelweg te veel onzekere factoren, zegt Mujagic: komen er handelstarieven? En zo ja: wanneer, hoeveel en tegen welke landen zijn ze gericht? Verder is er nog veel onzekerheid over nieuwe regels en het migratie- en begrotingsbeleid. ‘Dus hij zegt: we kijken het voorlopig aan en we wachten af, om te kunnen inschatten wat de gevolgen zijn.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het kabinet wil het btw-tarief verhogen van 21 procent naar 21,4 procent. Deze verhoging moet voldoende geld opleveren om het begrotingstekort te dichten, nadat het voorstel om de btw op boeken, cultuur en kunst te verhogen eerder geen meerderheid kreeg in de Eerste Kamer. ‘Een innovatief idee’, zegt macro-econoom Edin Mujagixc. ‘Overal ter wereld is het btw-tarief een rond getal, maar wij kiezen voor 21,4 procent.’  Toch vind je het belangrijk om te kijken naar de bredere context van dit plan? Dat klopt. Als het kabinet had voorgesteld om de btw te verhogen en tegelijkertijd de belasting op arbeid te verlagen, zou ik dat als een verstandige keuze hebben beschouwd. Het verhogen van de belasting op consumptie, en het verlagen van de belasting op arbeid, zou de economie op de lange termijn namelijk kunnen stimuleren. Ik heb wel degelijk naar informatie hierover gezocht,  maar ik heb nergens gevonden dat ook de belasting op arbeid verlaagd wordt.  Wat heeft de minister dan gedaan? Volgens de gelekte informatie moest het kabinet kiezen tussen een kleine verhoging van de belasting op veel gebieden, of een grotere verhoging op een paar specifieke terreinen. Het lijkt erop dat de minister vooral heeft gezocht naar manieren om belastinggeld alsnog te innen. Daarnaast is nauwelijks overwogen om de omvang van de overheid te verkleinen. Een gemiste kans, vind ik. En wat voor gevolgen heeft deze verhoging voor de consument? De boodschappen worden duurder, de inflatie wordt verder aangejaagd, en vakbonden krijgen hierdoor de munitie om hogere looneisen te stellen. Dit kan er in de toekomst toe leiden dat we ons nog steeds afvragen waarom de inflatie in Nederland hoger is dan in de omliggende landen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is een drukke week voor de internationale financiële beleidsmakers. In de Verenigde Staten komt de Federal Reserve bijeen om over de rente te praten en ook de Europese Centrale Bank neemt een rentebesluit. Dezelfde planning hebben ook de beleidsmakers in Canada en Zweden. ‘Het zijn alle vier vergaderingen die we in de gaten moeten houden’, waarschuwt macro-econoom Edin Mujagic.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De markten reageren vandaag geschokt op de komst van de Chinese AI-app DeepSeek. 'Je kunt ze dat niet verwijten', zegt Edin Mujagić. Dat China met relatief eenvoudige chips zo'n geavanceerde tool bouwt, roept volgens de macro-econoom een aantal vragen op. 'Hebben Amerikaanse bedrijven niet veel te veel geld besteed aan chips?'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Bank of Japan verhoogde onlangs de rente naar ongeveer 0,5 procent. Hoewel dit op het eerste gezicht niet indrukwekkend lijkt, is dit vergelijkbaar met een rente van 4,5 à 5 procent in Europa,  zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Het kan er bovendien toe leiden dat Japans geld, dat eerder in het buitenland werd geïnvesteerd, terugvloeit naar Japan.’ Wat kunnen de gevolgen zijn van de renteverhoging? De Japanse Centrale Bank geeft aan dat de economie en inflatie zich ontwikkelen zoals verwacht. Bovendien is de reële rente momenteel nog steeds zwaar negatief, met een inflatie van 3,6 procent. Hierdoor is de kans groot dat er meer renteverhogingen zullen volgen. En deze veranderingen hebben niet alleen impact op Japan zelf, maar ook op de rest van de wereld. Japanse beleggers, zoals pensioenfondsen, hebben jarenlang hun geld buiten Japan geïnvesteerd vanwege de lage rente. Met de aantrekkelijkheid van beleggen in eigen land, ook mede dankzij de stijgende lange rente naar 1,2 procent, zouden deze beleggers hun kapitaal kunnen terugtrekken uit het buitenland. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is weer zo ver: het World Economic Forum (WEF) is voor enkele dagen neergestreken in Davos. Macro-econoom Edin Mujagic is wederom niet van de partij, maar hij volgt de discussies ter plekke op de voet. Zo was er ECB-baas Christine Lagarde, die waarschuwde voor de dreigende Amerikaanse handelstarieven. Reden tot zorg, dat zeker, want een relatief open economie als de onze maakt ons kwetsbaar.  Maar laten we in die ‘zee van onrust en onzekerheid’ van die tarieven andere zaken niet over het hoofd zien, bepleit Mujagic. Het zijn immers niet zozeer de tarieven die de economie van de eurozone kwellen – het was de afgelopen jaren behoorlijk mager, maar van dreigende hogere tarieven vanuit de VS was geen sprake – maar we doen het vooral onszelf aan. ‘Als je de inflatie te lang te hoog laat worden, heeft dat effect op de economische ontwikkeling. Daardoor hebben mensen minder te besteden en de onzekerheid neemt toe.’ Renteverhogingen hebben toch ook invloed op de economische ontwikkeling?  Jazeker, maar er is geen alternatief. Dat zou zijn: we doen niks en we laten de inflatie lopen. Maar dan lopen alle lange rentes op, en daar heb je veel meer en langer last van. Dus je had eigenlijk veel meer je best moeten doen. Lagarde zei in haar aandeel aan de bijeenkomst dat we realistisch moeten zijn over de tarieven. En laat dat nou juist een goed advies zijn voor de andere vrouw die in Davos sprak namens de Europese Unie: Ursula von der Leyen. Die zei: ‘We zullen samenwerken met alle landen die opwarming van de aarde willen stoppen.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Pensioenstelselhervorming is een prachtig woord dat is ontstaan dankzij de discussie over de grootscheepse verbouwing van ons pensioenstelsel. Die verbouwing leek in een afrondende fase te zitten, maar NSC en BBB hebben toch nog de behoefte om wijzigingen aan te brengen. Nu we toch bezig zijn: macro-econoom Edin Mujagić heeft ook nog iets in de melk te brokkelen. NSC, de partij van Pieter Omtzigt, is al langer fel tegenstander van enkele veranderingen in het pensioenstelsel en wil de wet nu alsnog aanpassen. Zo wil de partij onder meer via een referendum regelen dat mensen moeten instemmen met de veranderingen. Maar Edin, jij wilt er een eigen draai aan geven? Wij zijn inderdaad al erg lang bezig met die verbouwing van ons pensioenstelsel. Maar ik vind het ergens toch heel vreemd dat we in dit land, als maatschappij, al heel lang weten dat we mensen keuzevrijheid moeten geven. Als je nu als 25-jarige een huis koopt, dan moet je zelf een stroomaansluiting regelen, internet, telefonie en televisie, en noem maar op. Daarvoor kun je kiezen uit allerlei bedrijven die dat soort diensten leveren. Het zou heel raar zijn als er maar één leverancier voor elk van die diensten is, waarbij je verplicht bent om bij die firma een contract af te sluiten. Dat is niet meer van deze tijd. Maar voor pensioenen hebben we nog steeds een sectorale inrichting. Per sector is er een pensioenfonds, en als werknemer in die sector doe je verplicht mee. Dat is op zich een goede zaak; de overheid bepaalt wettelijk hoe hoog de bijdrage moet zijn. Maar verder heb ik geen invloed daarop. Je kunt van overheidswege vaststellen wat de bijdrage moet zijn, zodat er geen concurrentie op dat punt is. Wat stel je dan voor? Waar het mij om gaat, is dat je verplicht bent aangesloten bij jouw pensioenfonds. Maar hoe het geld wordt belegd, daar heb je niks over te zeggen. Sterker nog, je kunt zelfs niet met de spreekwoordelijke voeten stemmen en weglopen bij het pensioenfonds als je het om wat voor reden dan ook niet eens bent met het beleggingsbeleid van het fonds. Waarom zou je dat niet veranderen? Wat we voor internet, telefonie, zorg en heel veel andere sectoren wél hebben gedaan, bestaat niet voor pensioenen. Waarom zou je zo'n hervorming niet aangrijpen om die sectorale pensioenfondsen in te ruilen voor een aantal algemene fondsen? Fondsen die bijvoorbeeld aandacht besteden aan milieu of aan inflatie, zodat jouw geld wordt belegd op een manier waar jij je goed bij voelt. Verwacht je dat deelnemers dat ook werkelijk gaan doen? Die zijn hier toch niet mee bezig? Als dat de redenering wordt, dan kunnen we heel veel dingen gaan afschaffen in dit land. Je mag toch wel verwachten dat iemand zich één keer per jaar bezighoudt met zijn pensioen. Als maatschappij vinden we concurrentie blijkbaar goed. Maar bij pensioenen kan ik niet zelf bepalen waar mijn geld wordt belegd. Ik kreeg onlangs een brief van het ABP, een geweldig pensioenfonds natuurlijk. Daarin stond dat mijn pensioenaanspraak iets is verhoogd, maar ook dat de pensioenen – gezien de financiële situatie van het fonds – niet volledig zijn meegestegen met de inflatie. De middelen waren er wel, maar ze hebben het niet gedaan omdat ze rekening willen houden met de belangen van alle deelnemers. Dat is fijn, maar verderop stond dat door soepelere regels meer geld wordt uitgekeerd aan gepensioneerden. En dat heeft een licht negatief effect voor mensen die nog niet met pensioen zijn gegaan. Met andere woorden: er is een fonds dat voor mij dingen doet, maar mij niet kan compenseren. En ik kan er met geen mogelijkheid iets aan doen. Dan nog even aandacht voor de laatste donderdag van de maand. Wat is daarmee? In principe helemaal niks. Ware het niet dat ik in december op X en LinkedIn heb gezet dat ik op elke laatste donderdag van de maand in deze rubriek vragen van luisteraars ga behandelen. Heb je iets waar je mee zit op economisch gebied? Stuur even een mailtje, ga naar LinkedIn, ga naar X en stuur me een bericht. En dan zou het zomaar kunnen zijn dat jouw vraag wordt behandeld op deze geweldige plek.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inauguratie van Donald Trump domineert het nieuws. Daarnaast kwam ook het Beige Book recent uit in de Verenigde Staten, waaruit blijkt dat de Amerikaanse economie nog steeds goed blijft draaien. En ook het Internationaal Monetair Fonds (IMF) kwam met een nieuwe raming. Door al die gebeurtenissen is nieuws vanuit de Amerikaanse centrale bank, de Fed, een beetje ondergesneeuwd, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘De Fed trekt zich namelijk terug uit een soort praatclub van centrale banken.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro-econoom Arnoud Boot ziet hoe de achterban van de aanstaande president Donald Trump op economisch vlak totaal gespleten is. De nieuwe economie, die Elon Musk vertegenwoordigt, botst volgens hem met de oude economie, die de MAGA-beweging omarmt. Om die reden verwacht Boot de komende tijd weinig economische schokken.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De exportwaarde van landbouwproducten vanuit Nederland is uitgekomen op bijna 130 miljard euro. ‘Een fenomenaal succesverhaal, laat ik daarmee beginnen,’ zegt macro-econoom Arnoud Boot over de resultaten die beschreven staan in een rapport van Wageningen Universiteit, in opdracht van het ministerie van Landbouw. ‘Hoe doe je onderzoek voor het ministerie en blijf je tegelijkertijd recht in de leer?’ vraagt hij zich af.  Waar komt die 130 miljard euro vandaan?  Om te beginnen: het is een prachtig rapport dat ook goed te lezen is. Er staat precies in beschreven waar we exporteren en hoe we exporteren, dus zowel de gewone export van onze eigen producten als de wederuitvoer. Dat laatste vertegenwoordigt nog niet een derde van de toegevoegde waarde van de zaken die wij zelf maken en exporteren.  Er is een succesverhaal te vertellen, en dat doet het rapport buitengewoon goed. Maar er is één hoofdstuk dat niet te lezen is, en dat heeft een belangrijke reden. Het ministerie van Landbouw en Wageningen Universiteit hebben een nauwe relatie, en het ministerie was de opdrachtgever van het onderzoek. Dat maakt zo'n rapport dubbel interessant, want het maakt het ook gevoelig voor de onderzoekers: wat precies opschrijven en wat ze precies onderzoeken.  Nederland heeft een unieke positie in de wereld. We zijn de tweede exporteur ter wereld. Hoe is dat in hemelsnaam mogelijk?  Waar komt die spanning aan het licht?  In de aanbiedingsbrief die samen met het rapport naar de Tweede Kamer wordt gestuurd, vallen twee dingen op. De term ‘strategisch belang’ komt overal voor, en daarnaast wordt veel gesproken over 'strategische afhankelijkheid' van het buitenland. Die aanbestedingsbrief is dus heel defensief.  Letterlijk staat er: 'Zeker in een tijd waarin de geopolitieke ontwikkelingen elkaar in rap tempo opvolgen, onderstreept dit het strategische belang van de Nederlandse agrofoodsector, die bijdraagt aan mondiale voedselzekerheid.'  Landbouw is ons grootste exportproduct, we hebben er echt verstand van, en dat kunnen we niet weghalen. De vraag is: hoe kun je dat veiligstellen voor de toekomst en tegelijkertijd slimmer inrichten?  Maar hoe doe je onderzoek voor het ministerie en blijf je tegelijkertijd recht in de leer? Dat hebben ze echt geprobeerd, maar in één hoofdstuk is duidelijk de invloed van politiek Den Haag te zien.  Namelijk?  Die strategische afhankelijkheid gaat meestal over import. Er zijn zaken die wij moeten importeren, anders stort het hier als een kaartenhuis in elkaar. Die strategische afhankelijkheid wordt nadrukkelijk genoemd in de brief van de minister, maar er staat niets over in het rapport.  Integendeel, er staat een extra hoofdstuk in het rapport, en dat is het enige onleesbare hoofdstuk, waarin de plaatjes en de presentatie niet in orde zijn. Dat heeft een reden. Het betreffende hoofdstuk vermeldt in de inleiding dat de economische afhankelijkheden in kaart worden gebracht, maar het wil de strategische risico’s niet benoemen.  Dat staat expliciet beschreven, en dat is er later ingekomen. Dus je weet dat er interactie is geweest tussen het ministerie en de onderzoekers. Want als je het rapport leest en vergelijkt met de brief van de minister, dan is de brief van de minister puur defensief.  Dat zie je heel vaak wanneer je om advies wordt gevraagd. Dan wordt er door Den Haag een spin aangegeven. En daar is dit een voorbeeld van.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het feit dat de kerninflatie welgeteld 0.1 procentpunt lager uitviel dan verwacht, is reden voor feest in de Verenigde Staten. Onzin, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Het geeft aan hoe fragiel het allemaal is op de markt.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De hoge rentestanden van de Europese Centrale Bank zouden de energietransitie in de weg zitten en daarom klinken er steeds meer stemmen voor een groene rente. Voor duurzame bedrijven zou dan een lagere rente gelden. Een slecht plan, denkt econoom Edin Mujagić. ‘Een centrale bank kan zich beter richten op een lage inflatie, daarmee help je de groene transitie echt vooruit.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De definitieve inflatie over 2024 is uitgekomen op 3,3 procent, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Toch kunnen veel consumenten zich daar geen beeld bij voorstellen en denken ze dat de inflatie juist veel hoger is, merkt econoom Edin Mujagic op. ‘Mensen ervaren de inflatie over het algemeen veel hoger dan de officiële cijfers voorstellen.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro-econoom Arnoud Boot ziet landen, de Verenigde Staten voorop, misbruik maken van hun economische machtsposities. Het doet hem denken aan het kolonialisme van weleer. Vooral kleine en alleenstaande landen moeten uitkijken. Zo mist het Verenigd Koninkrijk de bescherming van een stroperig machtsblok als de EU in een wereld van opvliegerige mannetjesputters.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De schikking die Triodos Bank treft met ontevreden certificaathouders houdt ook macro-econoom Arnoud Boot bezig. De bank maakte vandaag bekend dat er een overeenkomst is bereikt, waarin een compensatie van 10 euro per certificaat wordt betaald om juridische stappen te voorkomen. 'Dit is een sigaar uit eigen doos.'  Waar draait dit conflict om, Arnoud?  De kern van het conflict is dat de certificaathouders, feitelijk de aandeelhouders van Triodos, jarenlang tevreden zijn gehouden door te suggereren dat de certificaten een redelijk vaste waarde hadden, verhandeld konden worden en terugverkocht konden worden aan Triodos tegen de daadwerkelijke waarde ervan. Oftewel, het bedrag dat Triodos daarvoor op de balans had staan.  Maar op het moment dat er onzekerheid ontstaat, zoals tijdens de coronacrisis, willen veel mensen van die certificaten af. Het bedrijf kan echter niet al die certificaten terugkopen, want daarmee geeft het zijn eigen vermogen weg. Dat eigen vermogen is nodig om de activiteiten van de bank te kunnen uitvoeren. Zo zijn ze in een benarde situatie terechtgekomen en hebben ze de handel in 2020 stilgelegd. Deze constructie was onhoudbaar, en de Nederlandse Bank had dit nooit mogen toestaan.  Hoe groot is de schade voor de gedupeerden?  Het is natuurlijk buitengewoon vervelend als je pensioen in die certificaten zit en je letterlijk niet bij je geld kunt. Dat is buitengewoon pijnlijk. Later is er een handelssysteem opgezet, maar dat bleek ingewikkeld en kende veel obstakels. Bovendien is de waarde van de certificaten aanzienlijk gedaald. Van de oorspronkelijke waarde van ruim 80 euro, is nog zo’n 25 euro over.  Waarom heeft Triodos Bank dit ooit opgezet?  Triodos was geen traditioneel financieel bedrijf. Het is in de jaren ’60 door idealisten bedacht, de eerste stichting werd in 1971 opgericht, en de bank startte in 1980. Het begon met prachtige plannen voor biologische landbouw, duurzame energie en een organische supermarkt. Maar vanaf 1993, met de Europese expansie, begonnen de problemen.  De Nederlandse certificaathouders zijn gaan ruziën met Triodos en hebben nu een regeling getroffen. Maar de buitenlandse klanten, met name in Spanje waar de bank pas in 2004 begon, hebben weinig met het mooie verhaal van Triodos te maken.  De certificaathouders krijgen nu een deal. Wat vind je daarvan?  Alle certificaathouders krijgen 10 euro per stuk aangeboden in ruil voor het definitief staken van de juridische strijd. Maar waar komt die 10 euro vandaan? Dat is letterlijk een sigaar uit eigen doos. Maar gezien de situatie was er geen andere mogelijkheid om je recht te halen. De mensen worden hier niet beter van.  Hoe komt Triodos hieruit?  Het kan een heel negatief verhaal worden voor Triodos. Het vertrouwen in de bank lijkt te ontbreken, omdat mensen blijkbaar denken dat de 25 bomen in de doos niet goed beheerd worden. Ze zeggen als het ware: "Geef maar aan mij." Maar dat komt neer op een liquidatie van Triodos.  Nu moet er een krachtig signaal worden afgegeven dat men vertrouwen heeft in Triodos. Er moeten partijen instappen die dat vertrouwen uitstralen. Alleen dan heeft Triodos toekomstperspectief, en dat toekomstperspectief bepaalt uiteindelijk de waarde van de certificaten.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

De economie in het Verenigd Koninkrijk stagneert. De staatsschuld is hoog, het begrotingstekort eveneens en ondertussen nadert de tienjaarsrente met rasse schreden de grens van 5 procent. Ondertussen is de inflatie hoog én stijgend. Het VK is een van de belangrijkste handelspartners van Nederland, dus dit kan problemen veroorzaken voor ons land, zegt macro-econoom Edin Mujagic.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse tienjaarsrente is gestegen naar 4,7 procent. De stijging kwam door nieuwe cijfers die laten zien dat de Amerikaanse economie nog steeds sterk presteert. ‘Toch is het opvallend dat deze rente niet de verwachte daling heeft gevolgd sinds de Fed medio september vorig jaar begon met renteverlagingen’, zegt macro-econoom Edin Mujagic.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het inflatiecijfer is in Nederland in december 2024 gestegen naar 4,1 procent. Dat is een toename ten opzichte van de maand ervoor. Niet alleen in Nederland is er een stijging van het inflatiecijfer te zien, dat is ook zo in de rest van de Eurozone. ‘Er is in december niet alleen veel vuurwerk de lucht ingegaan, maar ook de inflatiecijfers zijn weer flink gestegen', zegt macro-econoom Edin Mujagic erover.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Nederlandse conjunctuurbeeld is volgens de Conjunctuurklok van het CBS in december iets minder negatief dan in november. Dat betekent dat het economisch iets positiever is bijgesteld. Volgens macro-econoom Arnoud Boot zeggen die cijfers niet zo veel. Hij pleit, gekscherend, voor twee níeuwe indicatoren voor het Centraal Bureau voor de Statistiek: een verspillingsindicator en een zeurindex. ‘Wij zijn schijnbaar bereid veel geld aan onzin te besteden, ik beschouw vuurwerk daar als een voorbeeld van.’ Dat moet je even uitleggen.. De algemene boodschap van het CBS was dat het beeld iets minder negatief was in december. Dat betekent dat de curve van de conjunctuurklok een klein beetje omhoog gaat, maar nog wel in het negatieve zit. Daarbij vallen mij twee dingen op: producenten zijn iets positiever geworden, de consumenten zitten daar een stuk onder en zijn zelfs een stukje negatiever geworden. Het consumentenvertrouwen is daarnaast ietsjes lager. Tegelijkertijd is ons nationaal inkomen gestegen, dankzij consumentenbestedingen. Diezelfde consument die alleen maar negatief is in de vertrouwensindicator, die consumeert als een gek.  De inflatie is nog altijd hoog, daar mag je toch best een beetje over mopperen?  Daar zou je over mogen mopperen, maar als je dan tegelijkertijd wie weet hoeveel geld uitgeeft, dan valt het dus schijnbaar ook wel mee met je eigen welvaart.  Wat moet het CBS daar dan aan doen?  Ik wil een soort verspillingsindicator. Wij zijn schijnbaar bereid veel geld aan onzin te besteden – ik beschouw vuurwerk daar als een voorbeeld van – ook al heb je maar relatief weinig geld te besteden. Je mag best wel wat plezier hebben, dat hoeft geen verspilling te zijn, maar het CBS zou kunnen nadenken over hoe consumenten hun geld uitgeeft in dat loongebouw en of mensen aan de onderkant niet in een hogere mate aan het verspillen zijn dan mensen aan de bovenkant. Ik zou dat graag willen zien. En die zeurindex? De verspillingsindex is een harde index, want je definieert wat verspilling is: een harde index gaat over uitgaven. Ik wil daar een zachte index bij: de zeurindex. Die zeurindex bepaalt of jouw gedrag en hoe jij je geld uitgeeft in overeenstemming is met de stemming die daarbij zou passen.  Wat hebben we daar aan? Hiermee is het eindelijk evident dat mensen zelf een verantwoordelijkheid hebben. Nu worden die cijfers van het CBS de hele tijd gebruikt richting de overheid: je moet iets. De zeurindex en de verspillingsindex leggen het probleem bij de bevolking en niet bij de overheid. Eindelijk hebben we dan indicatoren die de verantwoordelijkheid ook door de mensen leggen En dan kunnen we aan de mensen vragen: ‘Die zeurindex ging omlaag, waarom ben je aan het zeuren?’, of ‘De Verspillingsindex ging omhoog, waarom ben je aan het verspillen?’ Dan leggen we eindelijk de verantwoordelijkheid in de maatschappij waar die hoort en niet alleen bij de overheid. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De historisch lage staatsschuld, volgens de laatste cijfers nu 43,2 procent van het bruto binnenlands product, duidt volgens macro-econoom Arnoud Boot op een bijzondere spagaat waarin ons land zich bevindt. 'We hebben aan de ene kant enorme financiële ruimte, maar aan de andere kant hebben we een enorme krapte als het gaat om mensen en fysieke ruimte.'  Volgens de laatste statistieken is de staatsschuld sinds 2007 niet zo laag geweest. Volgens Boot is de kans groot dat laagterecords uit 1975 en zelfs van voor de Tweede Wereldoorlog worden verslagen. En dat terwijl diverse Europese studiegroepen waarschuwen dat de Nederlandse economie uit de bocht dreigt te vliegen.  Is dit dan goed of slecht nieuws, Arnoud?  Het is buitengewoon interessant, maar in de eerste plaats is het natuurlijk goed nieuws. Je kunt moeilijk zeggen dat je liever met een hogere schuld het jaar begint. Maar je moet je ook afvragen of we iets missen. En dus moeten we deze lage staatsschuld koppelen aan de grote vraagstukken van deze tijd. Daar kan een lage staatsschuld een voordeel bij zijn, want we hebben de ruimte. Tegelijkertijd hebben we een enorme krapte als het gaat om mensen en fysieke ruimte.  De Europese Commissie waarschuwt dat onze economie, bij ongewijzigd beleid, in de vangrail terechtkomt. De tekorten gaan oplopen als we niet productiever worden terwijl de bevolking ouder wordt. Ik denk dat dat, hoe dan ook, een hele zinvolle manier is om te kijken naar de economie. En ik denk ook dat dit het kabinet eigenlijk voor een deel kan redden, want die heeft ingezien dat millimeteren over uitgaven geen winnaars oplevert.  Over welke uitdagingen hebben we het dan?  Eigenlijk zijn het er drie. Enerzijds het belastingstelsel, daar is heel veel achterstallig onderhoud, de loonontwikkeling en tot slot de infrastructuur voor het bedrijfsleven.  DNB-president Klaas Knot benadrukte recent nog dat het belastingstelsel een aanzienlijke hervorming nodig heeft. Dat is uitermate belangrijk, want het zorgt voor de inkomsten van de staat. Daar is draagvlak voor nodig en het heffen van belasting mag geen storende factor zijn. Want je wil dat mensen meer gaan werken, maar als meer werken niet loont, dan ben je eigenlijk de krapte op de arbeidsmarkt aan het versterken. Dus als je het belastingsysteem hervormt, doe het dan integraal. Anders krijg je allemaal deelbelangetjes die het Malieveld gaan bezetten en kom je geen millimeter vooruit.  Hoe zit het dan met de lonen, die zijn het laatste jaar fors gestegen?  De loonontwikkeling in Nederland, daar hebben we al voor de COVID-crisis gezegd, is structureel te laag. Daardoor hebben wij laagwaardige bedrijfstakken, in de betekenis van toegevoegde waarde, in leven gehouden. Die hebben de krapte op de arbeidsmarkt in stand gehouden. Je wil juist dat er mensen en ruimte vrijkomen voor hoogwaardige activiteiten.  Werkgevers zeggen inderdaad dat er sprake is van fors hogere lonen, maar daar zit enige inconsistentie. Werkgevers hebben namelijk geen probleem met hoge lonen, maar met het feit dat ze de mensen niet kunnen vinden.  Dus nieuwe activiteiten komen bijna niet van de grond, want waar haal je die mensen vandaan? Die zitten opgesloten in die laagwaardige activiteiten en de lobby's om dat allemaal vast te houden.  Maar je wil juist dat de lonen boven de inflatie uitstijgen. Daardoor stijgt de koopkracht en dat moet je enige tijd volhouden. Dat vereist een consistent verhaal dat je over een aantal jaren moet kunnen vasthouden. Als je dat doet, dan krijg je de juiste aanpassingen in de economie.  Tegelijkertijd zorg je ervoor dat bedrijven niet over de klif gaan, omdat die loonstijging wordt uitgesmeerd als het ware. De huidige correctie is te marginaal geweest.  Hoe zit het dan met die infrastructuur voor het bedrijfsleven?  Die lage staatsschuld geeft de ruimte om Beethoven-achtige oplossingen te bedenken voor bedrijven, zoals we die ook voor ASML hebben bedacht. Niet zozeer voor een individueel bedrijf, maar het volledige ecosysteem. De infrastructuur zodanig optimaliseren dat er via onderlinge zelfbevruchting allemaal nieuwe bedrijfjes kunnen ontstaan. Er is ruimte voor dát type beleid, ook in de begroting van de overheid. Maar het moet wel rustig gebeuren, omdat we krapte hebben.  Op de middellange termijn worden we dan een veel sterkere economie. Gegeven de situatie waar we nu in zitten, komen we er alleen niet meer met een commissietje of een studiegroep die naar de begrotingsruimte kijkt. We hebben een staatscommissie nodig, met puur financiële specialisten en maatschappelijk wetenschappers, die eigenlijk moet gaan uittekenen hoe deze maatregelen Nederland qua welvaart en welzijn op die middellange termijn sterker maakt. Dat is wat we moeten doen.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De schade die de torenhoge inflatie de afgelopen jaren heeft aangericht, is nog steeds niet goedgemaakt. Die conclusie trekt macro-econoom Edin Mujagic nadat uit CBS-cijfers is gebleken dat de cao-lonen het afgelopen jaar met 6,6 zijn gestegen. ‘Ondanks de prachtige loonstijgingen in de afgelopen jaren, is de schade door de inflatie nog steeds niet goedgemaakt.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De situatie in de Amerikaanse economie lijkt te escaleren nu voor het eerst sinds de financiële crisis in 2008 een recordaantal mensen hun creditcardschulden niet op tijd aflost. ‘Het is zelfs zover gekomen dat in de eerste negen maanden van dit jaar, de creditcardmaatschappijen in de VS al 46 miljard dollar hebben afgeschreven.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse economische vooruitzichten voor 2025 staan er redelijk goed voor, zo ziet macro-econoom Arnoud Boot. Alhoewel hij benadrukt dat economen niet kunnen voorspellen, ziet hij dat de ‘voorspelling voor komend jaar redelijk goed is’ met een economische groei van 1,5 procent. ‘Al zegt dat natuurlijk heel weinig’, nuanceert Boot.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een geweldig beursjaar is achter de rug, zeker als je je beleggingen hebt gespreid, ziet macro-econoom Arnoud Boot. Na het magere jaar 2022, zijn er nu al twee jaar op rij flinke koerswinsten geboekt op de verschillende beurzen. Opvallend genoeg hebben de aandelenmarkten het stukken beter gedaan dan analisten vorig jaar hadden verwacht, maar dat is niet gek, vindt Boot. Aangezien je volgens hem helemaal geen voorspellende gaven nodig hebt om te beleggen. Daarbij reageert hij op een column van beleggingsanalist en –strateeg Corné van Zeijl, die erop wijst dat de economen van banken het enorm mis hadden met hun beleggingsverwachtingen over het jaar 2024.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

In 2023 liep de Nederlandse economie 7,3 miljard euro mis aan rentelasten van de Nederlandse staat, zo’n 1,6 procent van de hele economie. In 2000 ging het nog om 8 procent van de economie, vooral door de lage rente sinds dat jaar. Een land als Zwitserland heeft ook zo’n lage staatsschuld en lage rente – al jarenlang betaalt het zo’n 0,5 procentpunt minder dan wij – maar sinds 2020 loopt dat renteverschil behoorlijk op: we zitten nu op ruim 2 procentpunt verschil. En daar komen volgens macro-econoom Edin Mujagic de eurobonds om de hoek kijken.  Zwitserland laat dus zien dat de rente nog wel wat lager kan?  Dat heeft enerzijds te maken met de rol van Zwitserland als vluchthaven, als het allemaal wat turbulenter is in de wereld. Maar 2020 was niet geheel toevallig ook het jaar waarin de eerste eurobonds, de gezamenlijke schulden, werden uitgegeven, met het hardnekkige idee dat daar nog wel een schepje bovenop kan. Blijkbaar dacht de rest van de wereld dat Nederland nog garant zou staan voor een deel van de schulden van Frankrijk, Italië et cetera. Dat werkt mogelijk door in onze rente, en dus onze rentelast.  See omnystudio.com/listener for privacy information.