Macro met Boot en Mujagić | BNR

Donald Trumps ‘Liberation Day’ laat ook vandaag nog zijn sporen na op de financiële markten. ‘Het is heel bijzonder allemaal’, zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Wie had gedacht dat een land ,dat we als bondgenoot zagen en toch als een verstandig land beschouwden, zó uit de bocht kon schieten?’ Trumps handelsbeleid is niet alleen maar het werk van één man, benadrukt Boot, maar er is een bepaalde voedingsbodem waar hij gebruik van maakt. 'Dat heeft veel te maken met het buitenland als vijand afschilderen en als gebied wat je al jarenlang beet neemt, en dat je daar nu eindelijk eens actie tegen onderneemt. En dat werkt geweldig, een vijand aan de buitenkant! Dat is ook een gedachte die je in de geschiedenis nadrukkelijk ziet.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als een student het tarievenverhaal van Donald Trump van gisteravond als werkstuk had ingeleverd, was die weggestuurd met een onvoldoende én een levenslang verbod om economie te gaan studeren, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Uit nieuwsgierigheid zou de docent daar nog de vraag bij gesteld hebben of die student tegelijkertijd dronken én high was. Een andere verklaring heb ik niet, wat we gisteren gehoord hebben is totale economische nonsens.’  Hoe lang die economische nonsens stand kan houden? Mujagic heeft geen idee. Wel snapt hij waarom deze sessie niet een dag eerder was. ‘Gegeven de mate van nonsens denk ik dat de helft van de wereld dan echt had gedacht dat het een 1 aprilgrap betrof. Dus ik denk dat ze het daarom over 1 april heen hebben getild. Ik ga de komende maanden vooral kijken naar de reacties in de Verenigde Staten: nu stonden ze te juichen om de stoere taal en de daadkracht. Maar dat waren de woorden. Nu zijn we aanbeland in de fase van de daden.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bijna 3500 euro bedraagt het modaal inkomen op dit moment in Nederland. Genoeg voor je boodschappen en af en toe een terrasje, maar lang niet toereikend voor een hypotheek, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Als je van je modale inkomen een huis wilt kopen, dan gaat je dat niet lukken.’ Overigens is het belangrijk om te beseffen dat het modaal inkomen iets anders is dan het gemiddelde inkomen, benadrukt Mujagic: als je alle Nederlanders op een rij zet en je pikt de middelste persoon eruit, dán tref je iemand die zo’n 3500 euro per maand verdient. ‘Dat is toch iets anders dan het gemiddelde inkomen, dat een vertekend beeld geeft doordat je alle hele hoge en hele lage inkomens meeweegt.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel de inflatie in maand licht is gedaald ten opzichte van de maand ervoor naar 3,7 procent, is het percentage nog steeds behoorlijk hoog. Dat concludeert macro-econoom Edin Mujagic die politiek Den Haag oproept om iets aan die inflatie te doen. ‘Niet alleen omdat het cijfer te hoog is, maar er staat veel meer op het spel, namelijk het concurrentievermogen van Nederlandse bedrijven.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Italiaanse financiële systeem dreigt in handen te komen van enkele extreem vermogende figuren, vreest macro-econoom Arnoud Boot. Het gaat om de Italiaanse bouw- en vastgoedtycoon Francesco Gaetano Caltagirone en de familie Del Vecchio, met haar investeringsvehikel Delfin. 'Zij dreigen ongeveer het hele financiële systeem in Italië in handen te krijgen.'   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De VS is van plan heffingen op te leggen aan niet-Amerikaanse schepen aanleggen in Amerikaanse havens, een ingrijpende maatregel in te voeren die gevolgen kan hebben voor de internationale scheepvaart en de wereldhandel. ‘Ook als een bedrijf veel niet-Amerikaanse schepen in de vloot heeft, komt er een heffing aan’, zegt Menno Middeldorp, hoofd van Rabo Research. De maatregel kan, wanneer deze wordt doorgevoerd, leiden tot een stijging van meer dan 500 dollar per container. Deze nieuwe heffingen zouden kunnen leiden tot grote gevolgen voor de internationale handel, vergelijkbaar met de verstoringen die we zagen tijdens de blokkade van het Suezkanaal. ‘Het kan ook impact op de inflatie hebben, met een verwachte verhoging van 0,3 tot 0,5 procent.’  Op dit moment is er echter nog onzekerheid over of het plan daadwerkelijk doorzet. ‘Het plan is bekend gemaakt, maar we weten nog niet of dit allemaal doorgaat. Als het doorzet, zal het zeker een prijsimpact hebben’, aldus Middeldorp.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het gaat werkelijk gebeuren: importheffingen van 25 procent op auto’s van buiten de VS. En dit keer zijn de heffingen permanent, bezwoer Trump, met de verwachting dat auto’s in het vervolg nog maar op één plek worden gemaakt: de Verenigde Staten van Amerika. Maar hoe je het ook wendt of keert: het is allemaal hoogst inefficiënt, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Als het efficiënt zou zijn om auto’s op één plek te maken, hadden al die fabrikanten het de afgelopen jaren gedaan.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

  De laatste cijfers over de Amerikaanse economie laten een niet geweldig beeld zien. Het consumentenvertrouwen is gedaald tot onder het niveau van vóór 2021. En toen moest de echte covidpandemie nog beginnen en stond de inflatie aan de vooravond van een historische stijging richting de 10 procent. 'Zelfs toen was het vertrouwen niet zo laag als nu', zegt macro-econoom Edin Mujagic.  Consumentenvertrouwen is één ding, wat laten andere cijfers zien?  De vooruitzichten zijn ook niet best. De groei is op het laagste punt sinds 2013 uitgekomen. Tegelijkertijd is de verwachting dat de inflatie, met 4 procent, op het hoogste niveau sinds de jaren 90 uit zal komen. Als je al somber bent of zorgen hebt over de toekomst, de economie en je eigen baan mogelijk op de tocht staat terwijl alles om je heen duurder wordt, dan is een hallelujastemming ver weg.  Maar niet heel lang geleden spraken we voornamelijk over een zeer goed draaiende economie in de VS. Wat is er veranderd?  De afgelopen jaren draaide de economie inderdaad uitstekend. Maar dat is op macroniveau. Concreet betekende dat ook dat de VS in een situatie zat waarin er per werkloze twee vacatures waren. Iedereen die wilde werken, kon zo aan de slag.  We hebben elke maand cijfers gezien waarin duizenden mensen zelf ontslag namen. Of omdat ze al een betere baan hadden gevonden, of omdat ze erop vertrouwden dat ze binnen een week wel ergens anders aan de slag konden gaan.  Inmiddels is een nieuwe president aan de slag gegaan. Heel veel mensen zijn fan van wat hij voor ogen heeft. Het komt bij heel veel Amerikanen daadkrachtig en stoer over.  Maar we zijn ondertussen in een fase aanbeland waarin dat soort dingen geïmplementeerd gaan worden. En dan zie je ook wat het betekent in je dagelijks leven. Namelijk dat heel veel spullen duurder worden, en dat raakt dus de economische groei. Dat komt nu allemaal samen en dat betekent concreet dat de gemiddelde Amerikaan een stuk zenuwachtiger is geworden. Dat leidt tot enige somberheid en dat zie je dan onder meer terug in dat consumentenvertrouwen.  Dat vertrouwen ligt op een historisch laag niveau. Wat kunnen we daaruit afleiden?  Dit is in ieder geval iets waarbij terugkijken enig houvast geeft. Wij weten uit het verleden dat een economie vooral draait op bestedingen van huishoudens. Daar heb je geld voor nodig, maar ook vertrouwen in de toekomst. Dan ga je veel makkelijker een nieuwe bank of een nieuwe auto kopen. Een somber huishouden gaat niet lukraak geld spenderen.  Ondanks een goed draaiende economie was er, net als in de VS, bij ons ook geen hallelujastemming. Maar desondanks bleef de consument wel spenderen. De vraag is dus of dat lage consumentenvertrouwen, een soft cijfer, straks terug te zien is in de harde cijfers. Gaat de consument ook echt minder geld uitgeven door dat pessimisme? Daar ga ik de komende maanden naar kijken.  Als het verleden enige waarde heeft, dan zou het niet verbazen als we deze gevoelens over niet al te lange tijd terug gaan zien in harde cijfers. En als dat inderdaad het geval is, dan denk ik dat het niet lang zal duren voordat ook de inmiddels behoorlijk verlaagde ramingen over economische groei, door onder meer de Fed, over niet al te lange tijd te optimistisch blijken te zijn.  En dan moet 2 april nog komen, de dag die door Donald Trump ‘Liberation Day’ wordt genoemd  Dat is een dag waar veel mensen naar kijken. Dan treden, als het aan de Amerikaanse president ligt, de wederkerige importheffingen in werking. Die dag kan een mini break-or-make-day worden.  Als het allemaal blijkt mee te vallen, dan kan dat een impuls geven om een deel van die somberheid ongedaan te maken. Valt het allemaal tegen, dan hebben we het over een maand over een nieuw dieptepunt in het vertrouwen.  Ik hoop in ieder geval dat die deadline gehaald wordt. Want dan is er in ieder geval meer zekerheid. Waar je niet op zit te wachten, is dat we op 1 april horen dat de plannen met een week of met twee weken worden uitgesteld. Daarmee creëer je nog meer onzekerheid.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

Inflatie, het lijkt het favoriete woord te zijn van macro-econoom Edin Mujagic. Maar dat is niet voor niets. Een nieuw Amerikaans onderzoek toont namelijk dat lang niet iedereen op de hoogte is over de exacte oorzaak van inflatie, en vooral over hoe je inflatie het beste weer de kop in kan drukken. ‘Je valt van je stoel als je dit leest.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De huidige geopolitieke situatie wordt misbruikt door allerlei instanties die proberen er nu ideeën doorheen te krijgen die ons niet sterker, maar juist zwakker maken. In de economie en financiële sector merkt macro-econoom Arnoud Boot dat partijen nu hun kans schoon zien door onder het mom van een krachtig Europa, met gevaarlijke suggesties te komen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze week publiceerde de OESO het Global Debt Report, waaruit blijkt dat de rentelasten in veel OESO-landen een groter deel van hun uitgaven vormen dan voorheen. In 2021 was dat gemiddeld nog 2,4 procent van het bbp, in 2024 steeg dat naar bijna 3,5 procent. ‘En vorig jaar was nog een gunstig jaar door renteverlagingen, maar nu stijgen de lange rentes weer, wat slecht nieuws is voor landen met hoge schulden’, zegt macro-econoom Edin Mujagic.  Waarom lopen die lange rentes weer op? Dat zijn twee redenen voor. De eerste reden is de vrees van steeds meer beleggers dat de hoge inflatie voorlopig aan zal houden. De tweede reden is de bezorgdheid over de houdbaarheid van de schulden bij verschillende landen. Er is een groeiende angst dat landen die worstelen met hoge schulden, inflatie zullen gebruiken om hun schuldenlast te verlichten. Deze twee factoren versterken elkaar, en dat kan leiden tot een vicieuze cirkel.  Maar, centrale bankiers zeggen toch dat het gevecht met inflatie bijna achter de rug is? Ja, maar dit is iets wat we al lange tijd horen. Eerder deze week was er natuurlijk de vergadering van het rentecomité van de Federal Reserve, inclusief de bijbehorende persconferentie. In die persconferentie zei Jerome Powell, de voorzitter van de Fed, dat de voortgang bij het terugbrengen van de inflatie naar 2 procent langer op zich zal laten wachten. Dit is een diplomatieke manier om te zeggen dat het hen nog steeds niet is gelukt. Als we kijken naar de ramingen van zowel de Fed als de ECB, gaan zij ervan uit dat de inflatie ergens eind 2026 of in 2027 weer op 2 procent zal liggen. Maar dit is iets wat we al een lange tijd horen, en die voorspellingen komen maar niet uit. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Federal Reserve houdt de rente onveranderd, maar verder werd volgens econoom Edin Mujagic gisteren eigenlijk juist álles aangepast. De economische groeiraming werd naar beneden bijgesteld naar 1,7 procent, de inflatieverwachting voor dit jaar werd verhoogd naar 3 procent en ook de werkloosheid komt iets hoger uit dan eerder gedacht. ‘Wat de Fed impliciet, maar ook expliciet gisteren zei, is dat dit voor een groot deel door het beleid van de nieuwe Amerikaanse president komt.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Duitse Bundesbank heeft met behulp van kunstmatige intelligentie de communicatie vanuit de Europese Centrale Bank vanaf 2011 tot en met eind 2024 geanalyseerd, met de vraag of de ECB een spreekwoordelijke duif of een havik is. Daarbij is niet gekeken naar de besluiten zelf, maar naar wat erover is gezegd. Daaruit blijkt dat de toon tot 2021 over het algemeen ‘duifachtig’ is, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Maar daarna begonnen de problemen.’  Hoe ging het daarna dan?  Dat de toon tot aan 2021 wat softer was, is te begrijpen. Toen was de inflatie in de ogen van de ECB ook aan de lage kant. Maar na 2021 verandert dat en wordt de toon iets anders. Vanaf dat moment begint de inflatie te stijgen. En daar gaat het al fout, want de inflatie loopt op tot 10 procent. Vanaf dat moment hadden het beleid en de communicatie juist veel meer als een havik moeten zijn—heel scherp. Dat is het bewijs voor mijn stelling dat ze te lang hebben gewacht met ingrijpen.  In 2023 werd de toon iets scherper, maar in 2024 zwakt de communicatie weer af naar de ‘duifstand’—hun oude DNA, met meer aandacht voor andere zaken dan inflatie, terwijl die nog steeds te hoog is.  Maar Lagarde heeft toch ook al gezegd dat de race nagenoeg gewonnen is?  Klopt, en dit onderzoek van de Bundesbank bevestigt dat nu ook. De communicatie van een centrale bank is heel belangrijk; het is een soort nieuw instrument geworden. Markten reageren op wat er gezegd wordt en hoe het wordt gebracht—forward guidance. De markten nemen de uitspraken mee in hun prijsvorming.  Maar als een centrale bank zich meer als duif gedraagt, kan dat ook een onbedoeld negatief bijeffect hebben. Want als wordt gezegd dat de economie niet goed draait en daarom de rente niet wordt verhoogd, dan gaat dat in de hoofden zitten. Bedrijven gaan daar ook op anticiperen: Als de ECB negatief is, moet ik mijn toekomstplannen dan wel doorzetten?  Wat heeft de Bundesbank nog meer gevonden?  Ze hebben vastgesteld wat het werkelijke ECB-beleid is, zonder alleen naar de rente te kijken. Vorig jaar stond de rente op 4 procent, maar dat was in de zomer van 2007 ook het geval. Wat betreft monetair beleid lijkt dat hetzelfde, maar toch zit het anders.  Want 4 procent in 2024 is veel ruimer dan 4 procent in 2007, omdat de inflatie nu veel hoger is dan toen. Volgens het AI-onderzoek van de Bundesbank was het beleid in 2007 veel ruimer dan je zou verwachten op basis van de rente. Dat heeft te maken met twee dingen. Enerzijds die forward guidance—dus wat de ECB zegt te gaan doen. En ten tweede was er destijds quantitative easing, waarbij staatsobligaties werden opgekocht.  Volgens de Bundesbank was het werkelijke beleid in 2007 daardoor 150 basispunten ruimer dan je op basis van de rente zou verwachten. Dus kunnen we concluderen dat de ECB te laat heeft ingegrepen: de strijd tegen inflatie is niet lang genoeg gevoerd en te vroeg gestaakt. De rente is te vroeg weer naar beneden gebracht.  Wat gaat de ECB doen met dit onderzoek?  Niet heel veel, denk ik. Maar voor beleggers en de financiële markten is het wel heel belangrijk. Zij weten nu wat het DNA van de ECB is: een softe aanpak van inflatie. Als je dat doortrekt, kun je concluderen dat de inflatie in de eurozone eerder te hoog dan te laag zal blijven.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het rentecomité van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, komt vandaag bijeen. Voorheen was zo'n vergadering over de Amerikaanse economie volgens macro-econoom altijd een groot feest, omdat de economie van de Verenigde Staten goed presteerde. ‘Maar die tijden zijn voorbij.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er heerst een steeds groter afnemend gevoel van solidariteit in de samenleving, vindt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Fiscalisten zijn in de loop der jaren steeds vaker ingehuurd met één specifiek doel: het vinden van gaten in de wet om zo min mogelijk belasting te betalen.’ Hoe zette dit onderwerp jou aan het denken? Dit weekend stond er in het FD een uitgebreid interview met fiscalist Leo Stevens, een invloedrijke adviseur én een van de bedenkers van box 3. In zijn verhaal kwamen twee belangrijke zaken naar voren: ten eerste, belastingen dienen te worden gebruikt om te investeren in de gemeenschap waarin wij leven. En ten tweede, als je keuzes puur maakt op basis van fiscale overwegingen, kan dit niet alleen financieel schadelijk zijn, maar ook leiden tot een sociaal verarmd leven.  Maar is het niet heel menselijk om manieren te zoeken om zo min mogelijk belasting te betalen?  Natuurlijk. Voor veel mensen is dat begrijpelijk, vooral als ze het financieel moeilijk hebben. Iedereen wil er immers voor zorgen dat ze niet onterecht veel belasting betalen, wat volkomen terecht is. Maar wie huren de dure belastingadviseurs in? Het zijn vaak niet de mensen met een laag inkomen, maar juist de mensen met veel te besteden. En daar begint het morele vraagstuk. Het is te begrijpen dat mensen in een maatschappij die vaak draait om zoveel mogelijk geld behouden, niet verwachten dat fiscalisten hen adviseren om meer belasting te betalen. Maar het wordt problematisch wanneer belastingontwijking ten koste van de samenleving gaat. Binnen de grenzen van de wet blijven, betekent namelijk niet automatisch dat je ook binnen de grenzen van moraliteit blijft. Als je belastingen enkel als een kostenpost ziet, ben je echt bezig met een onzinnige manier van denken. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eind vorig jaar was de Nederlandse pensioenpot goed voor 1.900 miljard euro. Pensioenfondsen beleggen veel in Amerikaanse, niet-financiële aandelen, zelfs meer dan in Europese. Toch beleggen ze, als je naar de gehele pot kijkt, nog steeds meer in Europa, wat logisch is gezien de nationale context. Maar dit roept volgens macro-econoom Edin Mujagic een belangrijke vraag op: Is de traditionele verdeling tussen risicovolle aandelen en risicovrije staatsobligaties nog wel houdbaar in de huidige economische situatie?  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel het gros van de Tweede Kamer er weinig voor voelt, is de kans toch zeer aannemelijk dat er vanuit Europa 800 miljard euro wordt geïnvesteerd in defensie. De grote vraag blijft wel hoe het uiteindelijk moet worden gefinancierd. Maar het staat buiten kijf dat er flink in moet worden geïnvesteerd, zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Het gaat nu over de veiligheid van Europa, dus dit is als Nederland zijnde niet het moment om veto's uit te spreken, dat is onverantwoordelijk.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is weer zover: de jaarlijkse ‘ECB and Its Watchers’-conferentie, waar inderdaad weer heel veel centralebankbestuurders in het wild te zien waren, zegt macro-econoom Edin Mujagic. En als klap op de vuurpijl mocht president Christine Lagarde de aanwezigen toespreken, met een inkijkje in hoe de ECB werkt en wat de ECB gaat doen. Om kort te gaan: de mate van onzekerheid is zo enorm, dit hebben we eigenlijk nog nooit meegemaakt.  Haar Franse collega voegde daaraan toe dat het niet alleen de onvoorspelbaarheid is, maar ook de irrationaliteit van de beleidsmakers die die onzekerheid veroorzaken, zegt Mujagic. ‘Het is een zeer lastige omgeving waar de ECB in zit. Juist omdat er zoveel onzekerheden in zitten, is het volgens Lagarde belangrijker dan ooit om als ECB je vastberadenheid te tonen dat je zorg wilt dragen voor een lage inflatie; in die zee van onzekerheid zou de centrale bank juist een baken van zekerheid moeten zijn. Dat is precies wat je wilt horen, maar daarna haalde de rest van haar verhaal toch wel alle glans ervan af.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nu Duitsland de traditionele Schuldenbremse overboord lijkt te gooien, vragen economen in de Financial Times zich af wat Duitsland gaat doen met al het geld dat vrijkomt nu het financiële hek van de dam is. ‘Er zal honderden miljarden euro's geïnvesteerd worden in infrastructuur en defensie. Maar er is ruimte voor veel meer investeringen’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. En daar hangt een groot gevaar aan vast. De Financial Times heeft een groep van bijna 30 economen gevraagd naar wat Duitsland moet gaan doen. Duidelijk is dat er veel achterstallig onderhoud is wat betreft de infrastructuur. Daar gaat veel geld naartoe, maar veel economen zeggen ‘heel leuk’ die 400 miljard euro, maar Duitsland heeft eigenlijk ruimte voor 2000 miljard euro voor de komende tien jaar, zonder dat er zand in de wielen van de economie komt.  Dus ook dan komt de Duitse staatsschuld niet dusdanig in de problemen dat men in het buitenland zich daar zorgen om gaat maken. Volgens de berekeningen zal de staatsschuld dan oplopen van 60 procent nu naar rond de 85 procent over een decennium. Je kunt een hele discussie voeren over de vraag of dat veel of weinig is, maar het is in elk geval behapbaar.  Ik heb deze rubriek ondertussen meerdere keren uit verschillende landen gedaan: Zwitserland, Bosnië, Zweden. Daar kun je gewoon, als ik jou aan de lijn heb, rondbewegen zonder dat je bang hoeft te zijn dat de verbinding wegvalt. Dat is anders in Duitsland. Er zal daar geïnvesteerd moeten worden.  Maar laten we geen discussie voeren over de kritieke grens voor staatsschuld. Dat is echt gefriemel in de marge. Ik heb twee dingen toe te voegen aan de mening van die economen, die beweren dat Duitsland ruimte heeft voor 2000 miljard euro.  Het is namelijk niet zo dat wanneer je ergens genoeg geld tegenaan gooit, het dan per definitie allemaal goedkomt. Zo werkt het niet. Als je 2000 miljard euro in de Duitse economie stopt, dan moet je afvragen of daardoor ook allerlei nieuwe bedrijven ontstaan. Ik denk het niet, want die bedrijven schreeuwen om minder regels, lagere belastingen.  Daarnaast lees ik dat de aanstaande coalitie vooral van plan is de pensioenen te verhogen. De omvang van deze belofte kost ongeveer 350 procent van de Duitse economie. Het potje dat ze daarvoor opzij hebben gelegd, is goed voor om en nabij 10 procent van de economie. Do the math, zou ik zeggen: Er is een gapend gat in de financiering en ik kan me moeilijk voorstellen dat men op die beloftes gaat terugkomen. Dus die rekening zal betaald worden door de schulden op te laten lopen.  Als je de schulden zo hard laat oplopen, zonder dat je een grootscheepse deregulering in de economie gaat doorvoeren, dan komt er dus een enorme pensioenrekening op je af met het risico dat de staatsschuld gigantisch gaat oplopen. Die vliegt dan in de komende 10 á 20 jaar voorbij die 100 procent. En dan heb je echt een groot probleem.  Duitsland was altijd een soort bastion dat de Europese begrotingsregels overeind hield. Met deze ontwikkeling in Duitsland kan de champagne in Parijs open. Want het economisch beleid van de Europese Unie is op Franse leest geschoeid, net als het begrotingsbeleid en het monetaire beleid. De Europese Unie is een Franse Unie, een hele oude wens van Frankrijk komt hiermee uit. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het kabinet presenteert binnenkort zijn voorjaarsnota. Intussen draait de Nederlandse economie op volle toeren. En dat is heel positief, zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Er zijn weinig mensen werkloos, en het gaat beter dan ooit.’ Maar wat is dan verstandig beleid, in een situatie waarin de economie volledig bezet is?  Er is weinig tot geen ruimte voor nieuwe initiatieven, omdat de economie al op volle kracht draait. Dit betekent dat elke druk vanuit de politiek om mensen of bedrijven te helpen meteen leidt tot meer bestedingen, en dat werkt niet, omdat het inflatie en andere fricties in de hand kan werken en bovendien nieuwe initiatieven onmogelijk maakt. Je kunt bijvoorbeeld geen nieuw personeel aantrekken, omdat er al zoveel vraag is naar werkenden.  Een lastige situatie voor de overheid, dus.  Zeker. Terwijl de overheid zelf de financiële situatie goed kan overzien, is het voor politici moeilijker. Politici denken vaak aan de volgende verkiezingen en willen zoveel mogelijk kiezers tevredenstellen. Dit leidt ertoe dat elke partij die extra geld vraagt – bijvoorbeeld voor compensatie of om bedrijven te helpen – ook vaak de kans krijgt om dat te ontvangen. De minister van Financiën, Eelco Heinen, komt daarom in een lastige positie. Nederland heeft namelijk grote financiële overschotten, waardoor er meer geld beschikbaar is dan verwacht. De begrotingen vallen altijd mee, en de staatsschuld is laag, waardoor Nederland er financieel goed voor staat. Nederland is het ‘beste jongetje van de klas’. Dit maakt het voor de minister moeilijk om keuzes te maken die het budget beperken: er lijkt altijd wel ruimte lijkt te zijn voor extra uitgaven. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Amerikaanse handelstekort is de afgelopen maanden naar recordhoogte gestegen. Heel verwonderlijk is dat niet als je kijkt naar de manier waarop president Donald Trump te werk gaat, zegt Menno Middeldorp, hoofd van Raboresearch. ‘Als je heel hard gaat roepen dat je straks allerlei importen duurder gaat maken, is het logisch als mensen en bedrijven dat nu vast gaan inslaan.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op de Eurotop in Brussel gaat het vandaag onder meer over de plannen van EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen om als EU gezamenlijk fors meer in defensie te investeren. De Europese Commissie wil als onderdeel van dat plan de Europese begrotingsregels versoepelen voor defensie-uitgaven. Een uitermate slecht plan, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Dit is het einde van de Europese begrotingsregels.’ Wat schort er aan de plannen van Von der Leyen? ‘Het gaat om een plan ter waarde van 800 miljard euro. Dan is de vraag in Europa altijd: hoe ga je dat financieren? Ze hebben het in twee stukken opgeknipt: 150 miljard euro worden een soort leningen van de Europese Commissie aan de lidstaten, en er is een stuk van 650 miljard, wat komt uit een clausule van de Europese begrotingsregels. Die clausule gaan we voor vier jaar activeren, maar wij weten wel beter: het blijft echt niet bij die vier jaar. Dit betekent dat de uitgaven die de lidstaten doen in het kader van defensie niet worden meegeteld voor de begrotingstekorten die je inlevert bij de EU. Dat is gewoon jezelf voor de gek houden, want die begrotingstekorten lopen wel degelijk verder op. Het is een soort creatief boekhouden op Europees niveau.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als de term ‘Zeg n’s Aaa’ valt, denkt macro-econoom Edin Mujagic niet, zoals het overgrote deel van de Nederlanders van boven de veertig, aan Mien Dobbelsteen, maar aan ratings. ‘Het kan komen doordat ik pas sinds 1992 in Nederland ben, of doordat ik een hardcore macro-econoom ben.’  Sinds jaar en dag zit Nederland in een heel klein groepje met de hoogst mogelijke rating: AAA. En eens in de zoveel tijd wordt die status bevestigd in een updaterapport, in dit geval door Moody’s, één van de drie relevante ratingbureaus. ‘Het is een heerlijk stuk macro-proza, in een wereld waarin verder heel veel dingen misgaan: de hoogste rating wordt bevestigd, de outlook is stabiel en Nederland kent een zeer hoog niveau van economische stabiliteit en financiële kracht.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Aanvankelijk werd voor het eerste kwartaal van dit jaar nog een economische groei van bijna 4 procent in de Verenigde Staten verwacht. Maar die verwachting is volledig omgeslagen: inmiddels zien economen juist een krimp van bijna 3 procent. ‘Dat is een verschuiving van maar liefst zeven procentpunt, en dat is zeker niet niks’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. In het kader hiervan wil je het hebben over de GDP Nowcast van de Atlanta Fed? Ja, maar laat ik eerst even uitleggen wat het precies is. De vraag hoeveel een economie is gegroeid, houdt economen en analisten natuurlijk sterk bezig. Maar het probleem is dat we vaak pas maanden later weten hoe groot die groei daadwerkelijk was in een bepaald kwartaal. Om dat op te lossen, heeft een van de regionale centrale banken in de Verenigde Staten, de Atlanta Fed, een methode ontwikkeld: de GDP Nowcast. Dit is geen voorspelling, maar een 'nowcast'. Ze proberen bijna in real-time in te schatten hoe de economie zich in het lopende kwartaal ontwikkelt. Dat is ontzettend waardevol, omdat het direct inzicht geeft in de economische dynamiek. Maar af en toe, zoals nu, zorgt het ook voor slapeloze nachten.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het begint inmiddels op een vastgelopen plaat te lijken als het gaat om Nederland en inflatie, vindt macro-econoom Edin Mujagic. De stijging van de Nederlandse inflatie is vooral te wijten aan de hogere voedselprijzen en de oplopende kosten in de dienstensector. ‘Het is al zo lang het geval dat de inflatie in Nederland veel hoger ligt dan in veel andere westerse landen, dat je jezelf de vraag kunt stellen: wordt dit niet een structureel probleem?’ Hoeveel last heeft de consument van de inflatie? Als we het hebben over voedsel, dat zijn de uitgaven waarmee iedereen in Nederland dagelijks te maken heeft. Dit zijn de kosten die mensen echt voelen en merken. Nederland heeft de afgelopen jaren wel loonstijgingen doorgemaakt, maar als je de inflatie en de totale loonstijging samen bekijkt, zie je dat voor veel mensen hun loon niet in hetzelfde tempo is gestegen als de prijzen om hen heen. Dit heeft een duidelijke impact op de consument. Maar als je het vanuit een macro-economisch perspectief bekijkt, heeft dit óók effect op het hele land. Het betekent dat de concurrentiepositie van Nederland verslechtert ten opzichte van de landen om ons heen. Stel je voor dat je een winkel hebt in een drukke straat, waar je dezelfde producten verkoopt als de winkels om je heen. Als jouw prijzen elke maand sneller stijgen dan die van de andere winkels, gaat dat ten koste van jouw winkel.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is veel discussie over het beleggingsbeleid van pensioenfondsen. Grote bedrijven zoals BP, Shell, BlackRock en banken stappen steeds vaker af van hun eerdere duurzame doelen. Dit heeft ook invloed op de rol van pensioenfondsen in de samenleving. Het grootste pensioenfonds van Nederland, ABP, besloot zich vorige week terug te trekken uit de beleggingen in technologiebedrijven Alphabet en Meta. Waarom die keuze is  gemaakt, is volgens macro-econoom Arnoud Boot niet goed uitgelegd. ‘En dat is wel noodzakelijk.’ Waarom is dat zo noodzakelijk? De keuze van pensioenfondsen om in bepaalde bedrijven wel of niet te investeren, heeft invloed op de spreiding van beleggingen. Minder spreiding betekent meer risico, wat op lange termijn kan leiden tot een lager rendement. Daarom moeten pensioenfondsen duidelijk uitleggen waarom ze bepaalde keuzes maken, het raakt immers het rendement van de deelnemers. Het is niet genoeg om te zeggen dat het beleid duurzamer moet worden. Er moeten goede, onderbouwde argumenten zijn die door de deelnemers ondersteund worden.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Arnoud Boot ziet dat twee 'redelijk centrale partijen' in Duitsland een regering kunnen vormen: CDU/CSU en SPD. Met name ligt er volgens Boot voor de nieuwe regering 'een uitdaging' om de zogeheten 'schuldenbremse' te kielhalen.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De optimistische economische raming waar het Centraal Planbureau (CPB) gisteren mee kwam, komt neer op een meevaller van 8 miljard euro voor het kabinet. Dat de ramingen van het CPB er regelmatig naast zitten, heeft volgens FD-journalist Marijn Jongsma vooral te maken met de slagkracht van de regering. ‘Het kabinet slaagt er slecht in het geld uit te geven.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Economen van het Internationaal Monetair Fonds hebben onderzoek gedaan naar de kloof in arbeidsproductiviteit tussen de Verenigde Staten en Europa. Dat dit verschil groot is, is bekend. Desondanks ziet macro-econoom Edin Mujagic een aantal belangrijke nieuwe inzichten. 'Maar er is geen wondermiddel.'  De kloof tussen de groei van de arbeidsproductiviteit in Europa en Amerika neemt sinds de jaren '90 toe. De economen hebben een diepe duik genomen in de cijfers vanaf dat moment.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aanloop naar de rentevergadering van de Europese Centrale Bank (ECB) volgende week laten verschillende centrale bankiers al van zich horen. Een Italiaanse centrale bankier constateert dat de economie van de Eurozone zwakker is dan verwacht, doordat het verwachte herstel van de consumptie van huishoudens uitblijft. Zijn Franse collega tekent op dat de onzekerheid rondom importheffingen van de VS onze economische groei kan raken. ‘Wat ze allebei willen zeggen is: we moeten doorgaan met het verlagen van de rente, want daar heeft onze economie behoefte aan’, zegt macro-econoom Edin Mujagic.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een herziening van de inflatiedoelstelling van centrale banken, daarvoor pleit Barbara Baarsma, hoofdeconoom bij PwC en hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam. In plaats van de gebruikelijke 2 procent, stelt Baarsma voor de doelstelling te verhogen naar minimaal 3 procent. ‘Het is iets waar we als samenleving gewoon aan zullen moeten wennen.’ Volgens Baarsma is een inflatiedoelstelling van 2 procent net genoeg om de economie te stimuleren door zowel consumenten als bedrijven aan te zetten tot investeren en uitgeven. 'Als de inflatie 2 procent is, is er lichte inflatie, en dat is net genoeg om zowel consumenten als bedrijven een reden te geven om nu te investeren of uit te geven, wat de economische groei stimuleert.' Dat is goed voor een lichte economische groei, 'prijsstabiliteit' genoemd. De hoofdeconoom geeft echter aan dat er drie belangrijke redenen zijn waarom de 2 procent-norm mogelijk moet worden herzien. Ze benadrukt bovendien dat de huidige doelstelling de onvrede over de inflatie alleen maar voedt. 'Hoge inflatie vinden we altijd te hoog, maar het is iets waar we aan moeten wennen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor het eerst in vijf maanden is de werkloosheid in Nederland gestegen, naar 3,8 procent tegenover 3,6 procent een maand eerder. ‘Als je goed kijkt naar de cijfers, dan lijkt het minder slecht nieuws dan je zou denken’ zegt Menno Middeldorp, hoofd research bij Rabobank.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het plan van de Amerikaanse President Donald Trump om de 186 handelspartners van de Verenigde Staten wederkerige importheffingen op te leggen is niet zo logisch als dat in eerste instantie lijkt, zegt macro-econoom Edin Mujagić. ‘Als je kijkt naar de details is het een raar verhaal.’ 'Trump zegt met dit beleid: oog om oog, tand om tand. Wat andere landen richting de VS doen op het gebied van tarieven doen wij terug. Dat klinkt ontzettend logisch, maar als je kijkt naar de details is het een raar plan. Neem bijvoorbeeld BTW zoals wij dat in Europa hanteren, Washington ziet dit als een verkapt tarief, maar vergeet dat BTW op alles wordt toegepast. De maatregel is niet specifiek gericht op producten uit de Verenigde Staten.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De grote vraag in het huidige Europese politieke landschap is: waar staan we nu en hoe worden we effectiever? Dat geldt voor het aanhaken bij vredesonderhandelingen, maar zeker ook voor beleid in het algemeen, zegt macro-econoom Arnoud Boot. Het probleem is dat effectiviteit van beleid eigenlijk helemaal niet op de politieke agenda staat. ‘Als die discussie al wordt gevoerd, is het aan alle kanten verkeerd.’ Links én rechts wordt de discussie eigenlijk bij voorbaat al kapotgeslagen, zegt Boot. ‘Je kunt wel alle ambtenaren ontslaan omdat ze niet effectief zijn, maar dat is het verkeerde soort efficiëntie. En mensen met het klimaat-duurzaamheidsperspectief halen het klimaat er bij elk vraagstuk bij. Zoals bij de ECB, die ervoor moest zorgen dat de euro bij elkaar bleef en de inflatie beteugeld werd. Daar werd een hele discussie doorheen gefietst over duurzame obligaties. Héél belangrijk, maar niet de doelstelling van de ECB.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl de Nederlandse economie met 0,9 procent groeit en daarmee een beter resultaat boekt dan de buurlanden, kijkt macro-econoom Edin Mujagic vooral naar wat er aan de andere kant van de Atlantische Oceaan gebeurt. De inflatie loopt op, en dat vergroot de kans op een knallende ruzie tussen de Fed en het Witte Huis. Om toch in eigen huis te beginnen: is er reden voor feest? Het CBS heeft ervoor gezorgd dat we op deze 14e februari met z’n allen verliefd worden op onze economie. Die is in het vierde kwartaal van vorig jaar met 0,4 procent gegroeid. Over het gehele jaar genomen zien we bijna 1 procent groei. Dat is niet heel veel, geen reden om een feest te vieren, maar het is aanmerkelijk meer dan in landen om ons heen— beter dan België, beter dan Duitsland, beter dan Frankrijk. Dus toch een reden om tevreden te zijn. Een groot deel van de groei komt voort uit de consumptie van huishoudens, en dat is toch wat je wilt zien. Maar ook de overheid heeft meer uitgegeven, en daar wil je juist niet op bouwen. Dan naar de Verenigde Staten. Wat baart je daar zorgen? Een economie draait op vier motoren: overheidsuitgaven, consumptie van huishoudens, investeringen van bedrijven en winst of verlies uit de handel met het buitenland. In dat opzicht zou je een economie kunnen vergelijken met een vliegtuig met vier motoren. Als je de Fed, de Amerikaanse centrale bank, vergelijkt met een vliegtuig, dan is die al enige tijd rondjes aan het vliegen omdat de landing wordt uitgesteld. Maar de Fed wil heel graag landen. Lees: ze willen de rente verlagen, maar dat zit er gewoon niet in. De belangrijkste reden daarvoor is dat de Amerikaanse inflatie in januari weer is opgelopen en nu op 3 procent staat. De kerninflatie, dus zonder voedsel en energie, is zelfs opgelopen naar 3,3 procent. Is de stijging van de inflatie in de VS dan weer begonnen? Daar lijkt het wel op. In 2023 begon die inflatie gestaag te dalen, maar ook toen vroegen we ons al af of dat een definitieve daling zou zijn. Het antwoord op die vraag hebben we nu gekregen met het inflatiecijfer van januari. Waar komt die stijging vandaan? Onder meer de vogelgriep speelt een rol, waardoor de prijs van eieren enorm is gestegen. Met de Paasdagen al in zicht, zie ik geen sterke daling op korte termijn. Op jaarbasis is de prijs van een ei in de VS met 50 procent gestegen. Maar het gaat me te ver om te zeggen dat de inflatiestijging wordt veroorzaakt door het feit dat die eieren zo duur zijn geworden. Inflatie bereken je op basis van de prijs van duizenden producten, maar het ei is tastbaar en iedereen heeft er associaties bij, dus ik begrijp de link wel. Wat overeind blijft, is dat de Amerikaanse inflatie weer lijkt op te lopen. Als je kijkt naar de maanden die voor ons liggen, zou dat ook zomaar nog even kunnen doorgaan, want de eerste invoertarieven zijn aangekondigd. Dat jaagt de inflatie snel aan, omdat de spullen die je uit het buitenland haalt duurder worden. Maar ook andere beleidsmaatregelen van de nieuwe Amerikaanse president kunnen ervoor zorgen dat de economische activiteit in Amerika extra wordt aangejaagd. Er zijn heel veel bedrijven die nu in Amerika gaan produceren. Daar moet je mensen voor aannemen, en dat zorgt ervoor dat de vraag naar goederen en diensten toeneemt, terwijl het aanbod die vraag niet kan bijhouden. Dat jaagt de prijzen ook omhoog, dus het kan zomaar zijn dat het Fed-vliegtuig nog even rondjes blijft vliegen. Zit er dan geen renteverlaging in? Nee, voorlopig niet. Dat kan pas wanneer de werkloosheid in Amerika begint op te lopen of als de inflatiedaling wordt hervat. Maar zelfs dan is een renteverlaging voor de zomer zeer onwaarschijnlijk. De Fed heeft terecht aangegeven dat ze niet varen op maandcijfers. Dus als de werkloosheid begint op te lopen, moeten ze echt een paar maanden zien dat die werkloosheid ook daadwerkelijk stijgt. En als de inflatie weer begint te zakken, moeten ze zien dat die een paar maanden daalt. Voor je het weet, zit je in de zomer, dus voor die tijd zie ik geen renteverlaging. Toch heeft president Trump een renteverlaging geëist. Hoe gaat de Fed daarmee om? Als de Fed die spreekwoordelijke landing niet kan inzetten en Trump toch blijft hameren op de rentedaling, dan zal er ruzie ontstaan tussen de centrale bank en het Witte Huis. Maar als de Fed zich zelfs genoodzaakt voelt om de rente te verhogen, dan wordt het echt een knallende ruzie. Daar zit niemand op te wachten.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Britse economie staat zo goed als stil en zeker op het gebied van investeringen is het erg magertjes. Enig lichtpuntje is dat de economie in het vierde kwartaal met 0,1 procent wist te groeien, waar een hele lichte krimp werd verwacht. ‘Maar dit tijdperk, waarin je weet dat de economie er morgen heel anders uit moet gaan zien, dat vereist investeringen’, zegt econoom Arnoud Boot.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Begrotingstekorten beïnvloeden inflatie op twee manieren, legt econoom Edin Mujagic uit. ‘Begrotingstekorten moet je financieren, en dat doe je als overheid voor een deel door geld te lenen op de kapitaalmarkten en deels door belastingen te verhogen.’ In beide gevallen stijgen de productiekosten voor bedrijven. ‘Die berekenen dat door, en zo onstaat er inflatie.’ zegt econoom Edin Mujagic.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met het chagrijn van de nederlaag van FC Emmen van gisteravond nog in zijn lijf kreeg het humeur van macro-econoom Edin Mujagic weer een impuls door wat hij aantrof op de website van het IMF. Daar trof hij een recente paper aan, over de tanende economische groei in rijke landen, sinds het begin van de eeuw. Belangrijkste oorzaak: een afvlakkende arbeidsproductiviteit. ‘Maar wat ook opvalt is dat in diezelfde periode de staatsschulden behoorlijk zijn opgelopen – in sommige landen tot een behoorlijk kwetsbaar niveau.’  Dan doemt al gauw de vraag op of die twee factoren iets met elkaar te maken hebben. Vaak wordt gezegd dat oplopende staatsschulden nodig zijn om de economie een boost te geven. Bij het IMF hebben ze nu geprobeerd om die relatie tussen dalende groei en stijgende staatsschulden integraal onder de loep te nemen, zegt Mujagic. ‘Het IMF richt zich vooral op de gevolgen voor onderzoek en ontwikkeling – cruciaal voor de stijging van de arbeidsproductiviteit.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wanneer extremen aan de macht komen, staan de intellectuelen onder druk. Dat is ook nu het geval, vindt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Het idee van grenzen dicht en universiteiten en hbo’s aan de leiband is hier een gevolg van.’ Toch zie je in Duitsland een positief geluid ontstaan? Ja, Duitsland zegt nu eindelijk: ‘Laten we de kansen die er zijn, benutten en talent naar Duitsland halen.’ Dat is ten minste een verfrissende benadering, vooral als je het vergelijkt met de situatie in Nederland.  Denk je dat Nederland de verkeerde kant op gaat?  Ik ben niet per se pessimistisch, maar ik heb wel zorgen over de ‘Wet internationalisering in balans’. Deze wet beoogt het aantal internationale studenten te beheersen, maar heeft daarnaast ook betrekking op de vraag of universiteitsmedewerkers Nederlands moeten spreken en of colleges in het Nederlands gegeven moeten worden.  Waar loopt het dan vast volgens jou?  Wat deze wet inhoudt, is dat universiteitsmedewerkers verplicht worden om in het Nederlands les te geven. Dit zal ervoor zorgen dat internationaal talent minder snel naar Nederland zal komen. Waarom zou een wetenschapper zijn tijd besteden aan het leren van een nieuwe taal als je overal in de wereld in het Engels kunt communiceren? Het lijkt mij volkomen terecht om meer vakken in het Nederlands aan te bieden, maar nu wordt gesteld dat slechts maximaal een derde van de vakken in een vreemde taal mag worden gegeven. Dat is onzinnig. Waarom zou je studenten in Nederland beperken in hun keuze om vakken in een andere taal te volgen? Het zou betekenen dat grote studierichtingen zoals economie en bedrijfseconomie in het Nederlands moeten worden aangeboden, en dat er een numerus fixus wordt ingesteld voor Engelstalige programma’s. Daarna moeten universiteiten dan maar bedenken hoe ze dit gaan implementeren.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Duitse economie stagneert al jaren en kent grote problemen die volgens macro-econoom Edin Mujagic alleen maar groter zullen worden. ‘Daar moet iets aan gebeuren.’ Dat zal onder meer effect hebben op het traditionele begrotingsbeleid van Duitsland, dat grondwettelijk een verbod op rood staan heeft geregeld. ‘Bij die rem worden steeds meer vraagtekens gezet.’  Hoe werkt die rem precies, Edin?  De Duitse regering mag volgens de grondwet niet meer dan 0,35 procent van het bruto binnenlands product rood staan. Deze Schuldenbremse, een rem op schuld, is jarenlang een rotsvaste zekerheid geweest binnen de Europese Unie.  Maar de Duitse economie stagneert en het land loopt op veel fronten achter. Kijk maar naar de belabberde Duitse wegen en bijvoorbeeld de 5G-verbindingen. Als je de grens over rijdt, doet Google Maps het niet meer goed en het duurt lang voordat je weer een signaal hebt.  En met de verkiezingen op 23 februari in aantocht wordt de kans steeds groter dat het Duitse begrotingsbeleid ingrijpend gaat veranderen.  Maar jij bent altijd groot voorstander geweest van een Duitse begrotingsdiscipline?  Ik ben nog steeds groot voorstander van gezonde overheidsfinanciën. In de jaren van de covidpandemie kon Duitsland miljarden lenen om de huishoudens en het bedrijfsleven op de been te houden. Dat kan alleen als je ook gezonde overheidsfinanciën hebt.  Maar als je gezonde overheidsfinanciën hebt omdat je, zoals Duitsland, heel lang te weinig hebt geïnvesteerd in de infrastructuur die nodig is voor de economie, dan heb je eerder te maken met een vloek dan met een zegen.  Dat zie je nu doordringen in de publieke discussie. Die Duitse schuldenrem, die de regering verbiedt rood te staan, wordt steeds meer als een soort zondebok gezien. En als een van de redenen waarom de Duitse economie stagneert.  En dan moet je nog bedenken dat het land te maken krijgt met grote uitgaven. Er moet meer geld naar defensie, naar de juiste infrastructuur voor de economie. Maar de economie zelf heeft ook steun nodig, want die stagneert al heel lang, en je moet rekening houden met een handelsoorlog met de Verenigde Staten.  Dat zelfs de Duitse Bundesbank nu pleit voor het laten vieren van de begrotingsregels, is dan ook veelzeggend. De Bundesbank is van oudsher het bastion dat altijd heeft gezegd geen schulden aan te gaan. Het is dan ook een teken aan de wand dat ook deze instelling nu zegt dat ze te ver zijn doorgeschoten met dat beleid.  Kunnen we ook een andere opstelling van Duitsland in Europees verband verwachten?  Ja, zeker. Als die schuldenrem aan de kant wordt geschoven, dan zullen er de komende jaren veel meer Duitse staatsobligaties worden aangeboden. De vraag daarnaar zal anders zijn, omdat beleggers zich in toenemende mate zullen afvragen of Duits schuldpapier nog wel de veilige haven is die het ooit was.  Maar dit kan ook gevolgen hebben voor de opstelling van Duitsland in de EU. Het uitgeven van Eurobonds werd tot nu toe altijd met een Duits Nein! afgedaan. Maar dat kan nu zomaar een heus Jawohl! worden.  Toen het Verenigd Koninkrijk uit de EU stapte, werd vaak gezegd dat Nederland een trouwe bondgenoot in de EU verloor. Zowel Nederland als het VK hebben zich altijd sterk gemaakt voor een vrije marktwerking.  Met de aankomende veranderingen in Duitsland zal Nederland ook in dit geval in toenemende mate een traditionele bondgenoot op het gebied van verstandig begrotingsbeleid en verstandig monetair beleid verliezen. En dat is een heel slecht vooruitzicht voor ons land.  Als ik in Den Haag zou zitten, zou ik zo snel mogelijk een heisessie opzetten om te bespreken wat deze situatie voor ons betekent. Want op deze manier komen wij steeds meer geïsoleerd te staan in Europa.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het deporteren van mensen die illegaal in Amerika verblijven, één van Trumps belangrijkste verkiezingsthema’s, kan volgens macro-econoom Edin Mujagic stevige gevolgen voor de Amerikaanse economie krijgen. Naar schatting zijn er zo’n 10 miljoen illegalen aan het werk in het land, goed voor 6 à 7 procent van het totaal aantal werkenden. ‘Voor elke gedeporteerde illegale die een baan heeft, komt er een baan vrij voor een Amerikaan. Maar je moet niet vergeten dat dat gebeurt in een omgeving waar arbeid al schaars is’, zegt Mujagic.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het vorige week door de Europese Commissie gepresenteerde ‘concurrentierapport’ is volgens macro-econoom Edin Mujagic ‘pure winst’. Daarin concludeert de Commissie onder meer dat het beleid van de afgelopen vijf jaar niet altijd even goed was, aldus Mujagic, en dat er niet altijd genoeg naar bezwaren uit het bedrijfsleven over opeenvolgende lastenverzwaringen. ‘Beter laat dan nooit.’ Toch mag je niet verwachten dat door dit rapport alles ineens goed gaat lopen in Europa, aldus Mujagic. ‘Je moet als Europa bepaalde zaken echt anders regelen, wil je je concurrentievermogen opvijzelen en de strijd aangaan met China en de VS.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse president Donald Trump heeft de aangekondigde importheffingen tegen Mexico en Canada na enkele dagen alweer uitgesteld. Het toont de onvoorspelbaarheid van Trump aan, maar ook de problematiek waar de centrale bank in de Verenigde Staten mee kampt. ‘De voorzitter van de Fed gaf al aan dat het ontzettend moeilijk is om vooruit te kijken, omdat er veel onzekerheden zijn, bijvoorbeeld rondom de tarieven. Dat maken we nu mee’, merkt macro-econoom Edin Mujagic op.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Afgelopen weekend werden de lang aangekondigde importheffingen van de Amerikaanse president Donald Trump op Canada en Mexico daadwerkelijk aangekondigd. Dinsdag moeten ze ingaan. ‘En daarmee heeft Trump duidelijk als doel om de wereldorde te verstoren’, zegt macro-econoom Arnoud Boot. 'Trump maakt vijanden van iedereen die hij de schuld kan geven, zelfs als er weinig reden is om iemand de schuld te geven. De Amerikaanse economie draait immers verrassend goed. Toch negeert Trump dit, omdat hij wil dat Amerika weer voor zichzelf opkomt, zonder dat andere landen misbruik maken van de macht die het land heeft als ‘het sterkste land ter wereld’. Dit streven is een belangrijk onderdeel van Trumps beleid, vooral als het gaat om het handelstekort. Economen zullen beweren dat importheffingen leiden tot hogere kosten voor consumenten, meer inflatie, een sterkere dollar en minder concurrentievermogen voor de VS. Maar dit is de economische uitleg voor de mogelijke effecten van Trumps beleid. Trump is hierin niet geïnteresseerd. Wat voor hem telt, is het versterken van de VS als wereldmacht', aldus Boot.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De ECB heeft gisteren opnieuw het belangrijkste rentetarief met een kwart procentpunt verlaagd, tot 2,75 procent. Volgens econoom Edin Mujagic bagatelliseert de centrale bank de Europese inflatiecijfers daarmee een beetje. Die wijzen erop dat de strijd tegen de almaar stijgende prijzen nog steeds niet gewonnen is.  President van de ECB Christine Lagarde zei tijdens de persconferentie na afloop van de rentevergadering dat de centrale bank met het huidige rentetarief de economie van de eurozone nog steeds aan het afremmen is. En voegde daar bovendien aan toe dat we nog niet in de buurt zijn van wat de ‘neutrale rente’ heet, waarbij de economie gestimuleerd noch afgeremd wordt. ‘Dat zegt mij dat de renteverlaging van gisteren zeker niet de laatste van dit jaar was’, aldus Mujagic.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zolang de Amerikaanse economie ‘heerlijk’ blijft draaien en tegelijkertijd nauwelijks nog druk geeft op de inflatie, heeft de Fed volgens macro-econoom Edin Mujagic gisteren eigenlijk gedaan wat logisch was: de rente ongemoeid laten. Zorgelijker is de situatie in Europa, tussen ECB en de Europese Commissie: ‘Op het moment dat je als centrale bank de rente verlaagt terwijl de inflatie te hoog is en stijgt, leidt dat al tot enige vermoedens dat je de rente verlaagt omdat politici dat willen.’ Daarmee negeerde de centrale bank de eis van de nieuwe president Donald Trump om de rentes te verlagen. Maar er zijn voor Fed-baas Jerome Powell simpelweg te veel onzekere factoren, zegt Mujagic: komen er handelstarieven? En zo ja: wanneer, hoeveel en tegen welke landen zijn ze gericht? Verder is er nog veel onzekerheid over nieuwe regels en het migratie- en begrotingsbeleid. ‘Dus hij zegt: we kijken het voorlopig aan en we wachten af, om te kunnen inschatten wat de gevolgen zijn.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het kabinet wil het btw-tarief verhogen van 21 procent naar 21,4 procent. Deze verhoging moet voldoende geld opleveren om het begrotingstekort te dichten, nadat het voorstel om de btw op boeken, cultuur en kunst te verhogen eerder geen meerderheid kreeg in de Eerste Kamer. ‘Een innovatief idee’, zegt macro-econoom Edin Mujagixc. ‘Overal ter wereld is het btw-tarief een rond getal, maar wij kiezen voor 21,4 procent.’  Toch vind je het belangrijk om te kijken naar de bredere context van dit plan? Dat klopt. Als het kabinet had voorgesteld om de btw te verhogen en tegelijkertijd de belasting op arbeid te verlagen, zou ik dat als een verstandige keuze hebben beschouwd. Het verhogen van de belasting op consumptie, en het verlagen van de belasting op arbeid, zou de economie op de lange termijn namelijk kunnen stimuleren. Ik heb wel degelijk naar informatie hierover gezocht,  maar ik heb nergens gevonden dat ook de belasting op arbeid verlaagd wordt.  Wat heeft de minister dan gedaan? Volgens de gelekte informatie moest het kabinet kiezen tussen een kleine verhoging van de belasting op veel gebieden, of een grotere verhoging op een paar specifieke terreinen. Het lijkt erop dat de minister vooral heeft gezocht naar manieren om belastinggeld alsnog te innen. Daarnaast is nauwelijks overwogen om de omvang van de overheid te verkleinen. Een gemiste kans, vind ik. En wat voor gevolgen heeft deze verhoging voor de consument? De boodschappen worden duurder, de inflatie wordt verder aangejaagd, en vakbonden krijgen hierdoor de munitie om hogere looneisen te stellen. Dit kan er in de toekomst toe leiden dat we ons nog steeds afvragen waarom de inflatie in Nederland hoger is dan in de omliggende landen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is een drukke week voor de internationale financiële beleidsmakers. In de Verenigde Staten komt de Federal Reserve bijeen om over de rente te praten en ook de Europese Centrale Bank neemt een rentebesluit. Dezelfde planning hebben ook de beleidsmakers in Canada en Zweden. ‘Het zijn alle vier vergaderingen die we in de gaten moeten houden’, waarschuwt macro-econoom Edin Mujagic.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De markten reageren vandaag geschokt op de komst van de Chinese AI-app DeepSeek. 'Je kunt ze dat niet verwijten', zegt Edin Mujagić. Dat China met relatief eenvoudige chips zo'n geavanceerde tool bouwt, roept volgens de macro-econoom een aantal vragen op. 'Hebben Amerikaanse bedrijven niet veel te veel geld besteed aan chips?'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Bank of Japan verhoogde onlangs de rente naar ongeveer 0,5 procent. Hoewel dit op het eerste gezicht niet indrukwekkend lijkt, is dit vergelijkbaar met een rente van 4,5 à 5 procent in Europa,  zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Het kan er bovendien toe leiden dat Japans geld, dat eerder in het buitenland werd geïnvesteerd, terugvloeit naar Japan.’ Wat kunnen de gevolgen zijn van de renteverhoging? De Japanse Centrale Bank geeft aan dat de economie en inflatie zich ontwikkelen zoals verwacht. Bovendien is de reële rente momenteel nog steeds zwaar negatief, met een inflatie van 3,6 procent. Hierdoor is de kans groot dat er meer renteverhogingen zullen volgen. En deze veranderingen hebben niet alleen impact op Japan zelf, maar ook op de rest van de wereld. Japanse beleggers, zoals pensioenfondsen, hebben jarenlang hun geld buiten Japan geïnvesteerd vanwege de lage rente. Met de aantrekkelijkheid van beleggen in eigen land, ook mede dankzij de stijgende lange rente naar 1,2 procent, zouden deze beleggers hun kapitaal kunnen terugtrekken uit het buitenland. See omnystudio.com/listener for privacy information.