Macro met Boot en Mujagić | BNR

Afgelopen week besloot de Fed de rente met 25 basispunten te verlagen. Het besluit zelf was niet heel verrassend, omdat zulke beslissingen tegenwoordig ruim van tevoren worden aangekondigd, legt macro-econoom Edin Mujagic uit. ‘Maar wat opviel, was de toelichting. Gezien de sterke economische cijfers in de Verenigde Staten voelt deze renteverlaging een beetje aan als een groot kerstcadeau voor het hele land. Een andere plausibelere verklaring vind ik lastig vinden.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De onderwijsbegroting die deze week in de Tweede Kamer is aangenomen, heeft veel weg van ordinair handjeklap. ‘Heb je eindelijk iets wat over de lange termijn gaat, en dan verzandt het in een koehandel,’ zegt macro-econoom Arnoud Boot, die zich flink heeft geërgerd aan het overheidsbeleid van afgelopen week. ‘Er is zoveel energie in die discussies gaan zitten, en ik geloof niet dat er iemand energieker uit is gekomen. Dat is jammer.’  Is er dan niks goed gegaan?  Jawel. Minister Mona Keijzer benadert haar woontop een stuk positiever dan in de media wordt gedaan. Als een minister een duidelijke regierol naar zich toetrekt in een kwestie over het aanbod van woningen – want daar gaat het over – dan moet ik dat bewonderen en ondersteunen, ondanks de vele onmogelijkheden die we zien.  Maar wat betreft onderwijs is het misgegaan?  De hele discussie gaat puur over geld. Het doet er niet meer toe of het goed is voor de maatschappij of niet. Geld is een issue, dat snap ik. Er is ook een discussie in Europa of Nederland zich wel aan de Europese begrotingsafspraken houdt. Dan gaat het over de publieke uitgaven en de vraag of dat in evenwicht is.  Als je het hebt over onderwijs en wonen, dan heb je het over de kracht van de economie. Dan is het de vraag of die koehandel die we nu gezien hebben, de kracht van de economie wel versterkt. Dat is een veel belangrijker argument dan de vraag wat het op de korte termijn kost of oplevert.  De compromissen gaan over geld uitdelen op plekken waar het niet uitgedeeld moet worden, zoals de langstudeerboete. Die vorm van geld uitdelen kan goede redenen hebben, maar het bevordert ook laksheid en dat is slecht voor de economie. Want je maakt het mogelijk voor studenten om op een heel makkelijke manier langer over een studie te doen. Dat raakt direct de aanbodkant, want waar we gebrek aan hebben, is aan handen. Dat lost het probleem van het gebrek aan mensen niet op.  De overheid pakt hier een regierol, maar grijpt dus mis?  Die rol is cruciaal voor de economie, maar alleen op plekken waar regie noodzakelijk is, zoals het vraagstuk over ruimtelijke ordening. Die woontop is bedoeld om een invulling te geven aan die regierol. Het is ook een minister die haar hoofd op het hakblok legt: kan ik straks gaan leveren in deze ingewikkelde omstandigheden?  Dat deed de voorganger van Keijzer, Hugo de Jonge, ook. Alleen begon hij met het verkeerde, namelijk het verlagen van de huren. Dat maakte de vraag naar woningen alleen maar groter. En hij kwam er niet aan toe om het aanbod ook te vergroten.  Maar net als De Jonge straalt Keijzer een bepaalde energie uit om een probleem op te lossen. Daar moet je bewondering voor hebben, ondanks de vele beren op de weg. En de afspraken die er zijn gemaakt, zoals over snellere verlening van vergunningen en het betaalbaar maken van woningen, kennen we al van eerdere toppen.  Maar Mona Keijzer zet zich nu gelukkig in voor de aanbodkant van de economie. En als zij op die manier de komende paar jaar kan doorgaan, dan kan ze meer bereiken dan wij – sceptisch als we zijn – denken. Het glas is halfvol.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor het eerst in meer dan tien jaar heeft de Zwitserse centrale bank de rente verlaagd met 0,5 procent. Een uitzonderlijke stap, aangezien de rente in een keer van 1 procent naar 0,5 procent gaat. ‘De Zwitserse centrale bank heeft de ruimte om die stappen te zetten’, ziet macro-econoom Edin Mujagic. Hij verwijst daarbij naar de situatie in de eurozone, waar de economie er slechter voor staat.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Sinds het laatste jaar voor de financiële crisis van deze eeuw is er niet meer zoveel geld omgegaan in complexe financiële producten als dit jaar. Daarover schrijft de Financial Times. ‘In de eeuwige jacht naar steeds meer rendement zijn er steeds meer complexe financiële producten ontworpen die dan weer samengesteld worden en doorverkocht’, ziet macro-econoom Edin Mujagic. Dit jaar alleen al is er in deze markt 380 miljard dollar omgegaan.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De wereldwijde economische groei zal volgend jaar boven de 3 procent uitkomen. Dat verwacht de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso). Volgens macro-econoom Arnoud Boot is die voorspoedige groei vooral te danken aan de ‘snel opkomende economieën’. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De onvoorspelbaarheid van het onderwijsbeleid maakt ook de onrust rond de inmiddels weer ingetrokken langstudeerboete tot een grote frustratie. Toch is die boete, als je er even van een afstandje naar kijkt, misschien niet zo onredelijk als die lijkt, zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Een langstudeerboete speelt alleen maar als je extreem lang over je studie doet.’ In de marge van de vaststelling van de overheidsfinanciën is de langstudeerboete natuurlijk behoorlijk triviaal, zegt Boot. Wonderlijk genoeg wordt de boete beschouwd als een begrotingsmaatregel, en niet als een onderdeel van structureel onderwijsbeleid. Tot zover begrijpt hij de kritiek op de langstudeerboete. ‘Onderwijs vergt ten enenmale een langetermijnvisie op de inrichting van het onderwijs.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

In tien van de twaalf economische districten van de Verenigde Staten is de bedrijvigheid toegenomen. Dat blijkt uit gegevens uit het Beige Book van de Federal Reserve, de centrale bank van de Verenigde Staten. ‘Gewoon een goede score’, concludeert macro-econoom Edin Mujagic. Maar hij ziet dat een handelsoorlog daar verandering in kan brengen in 2025. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het groeipotentieel van economieën in de eurozone laat een zorgwekkende trend zien. Lange tijd had de potentiële economie van de eurozone een groeipotentieel van 2 procent, maar inmiddels is het slechts 1 procent, ziet macro-econoom Edin Mujagic. Als hij dieper in de cijfers kijkt, ziet hij meer zorgwekkende signalen. ‘Onze economieën groeien sneller dan ze aankunnen’, concludeert hij. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Franse regering staat op omvallen nu de begroting voor 2025 door het parlement is gedrukt door premier Michel Barnier. Oppositiepartijen – die een meerderheid in het parlement bezetten – hebben aangekondigd een vertrouwensstemming te organiseren. Die kan mogelijk rekenen op een meerderheid. Met de parlementsverkiezingen in aantocht in Duitsland ziet macro-econoom Edin Mujagic dat er ‘grote veranderingen’ aanstaande zijn in de ‘grootste economieën van Europa’. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Raad van State spreekt zich negatief uit over een nieuw voorstel omtrent de box 3-heffing. Dat staat in een advies aan de Tweede Kamer. Macro-econoom Arnoud Boot is niet verrast dat ook aan dit voorstel bezwaren kleven, en ziet graag een alternatief: ‘noem het gewoon vermogensbelasting'. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Volksbank adviseert de overheid zelf om de bank te privatiseren, maar daar voelt men in de Tweede Kamer nog weinig voor. De bank, met merken als SNS, ASN en RegioBank, heeft een belangrijke functie gehad in het financiële stelsel om ‘dichter bij de klant te krijgen’, zegt econoom Arnoud Boot. Maar hij ziet wel dat er iets is veranderd. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse inflatie lijkt terug van weggeweest. In oktober steeg de inflatie met 2,3 procent ten opzichte van een jaar eerder, terwijl een maand eerder de inflatie nog op 2,1 procent uitkwam. Wordt er dieper gekeken in de cijfers, dan is zichtbaar dat de kerninflatie gebaseerd op de prijzen van noodzakelijke producten uitkwam op 2,8 procent ten opzichte van 2,7 procent een maand eerder. ‘De daling van de inflatie waar vorig jaar zo van genoten werd is de facto gestopt’, concludeert macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waarom doet de Amerikaanse economie het zoveel beter dan de Europese? Dit thema is al vaker besproken, maar volgens macro-econoom Edin Mujagić kun je deze vraag ‘niet vaak genoeg’ behandelen. Er zijn al veel verklaringen voor gegeven, maar het IMF (Internationaal Monetair Fonds) is met een nieuw inzicht gekomen. Namelijk dat ondanks de rentestijgingen door de Fed, de nettorentelasten van Amerikaanse bedrijven zijn gedaald. "Dat is een additionele verklaring voor dat grote verschil." Terug naar het begin: wat zijn de bekende verklaringen? Daarvoor moeten we onder meer kijken naar de steun voor bedrijven tijdens de covidpandemie. Die was in de VS net iets anders, waardoor de productiviteit na de lockdowns sneller op gang kwam. Daarnaast komen vrijwel alle grote technologiebedrijven uit Amerika, en bedrijven in de VS hebben doorgaans met minder regels te maken. Zeker als het gaat om milieu en klimaat, daar is Europa toch een beetje 'roomser dan de paus'. Wat hebben de rentelasten er volgens het IMF mee te maken? Het IMF heeft gekeken naar de balansen van Amerikaanse niet-financiële bedrijven, oftewel allesbehalve banken en verzekeraars. Hoe staan deze bedrijven er financieel voor? Hoeveel liquide middelen – cash – hebben ze? Wat blijkt, is dat bij veel Amerikaanse bedrijven de nettorentelasten de afgelopen jaren zijn gedaald, ondanks het feit dat de Fed de rente van nul naar ruim 5 procent heeft verhoogd. En ondanks het feit dat de kapitaalmarktrentes, oftewel de rente die bedrijven betalen, ook zijn opgelopen. Renteverhogingen remmen normaal gesproken een economie af, zeker als de rente van nul naar 5 procent stijgt. Maar dat hebben we in de VS dus niet gezien. Als bedrijven last krijgen van hogere rentes, worden investeringen vaak uitgesteld of afgesteld, en worden er minder mensen aangenomen of juist ontslagen. Hoe kan dat? Het blijkt dat bedrijven in de periode waarin de rente abnormaal laag was, anticipeerden op een mogelijke stijging. Net zoals een consument met een hypotheekrente van anderhalf procent probeert deze zo lang mogelijk vast te zetten, hebben bedrijven dit ook gedaan. Zij realiseerden zich dat een extreem lage rente vandaag, een extreem hoge rente morgen kan betekenen. Denken Amerikaanse bestuurders dan beter na dan Europese? Dat wil ik niet direct zeggen, maar dit is wel iets wat een CEO of CFO voortdurend moet doen. Het is misschien ingewikkeld en saai, maar een bedrijf kan het zich niet veroorloven níet na te denken over de macro-economische omgeving. Die luxe hebben ze niet, want een bedrijf heeft misschien geen invloed op de externe omgeving, maar wat zich daar afspeelt, heeft wel degelijk invloed op het bedrijf. Amerikaanse bedrijven hebben dit ingezien en daarnaast ook veel geld opzijgezet, waardoor ze zelfs profijt hebben gehad van de hoge rentes. Hun rente-inkomsten zijn juist gestegen. Het gevolg daarvan is dat er nauwelijks bedrijven waren die investeringen uitstelden door de hoge rentes. Alles ging door. Als je dat vergelijkt met Europa, is dat een wereld van verschil. Anticiperen kan enorm veel opleveren. En dat betekent dat macro-economie en geopolitiek steeds meer de boardroom binnensluipen. CEO's moeten continu de vertaalslag maken en nadenken over hoe hun onderneming immuun kan worden voor problemen zoals energievoorziening of oplopende rentes. De verhouding tussen vreemd en eigen vermogen moet daarbij goed in de gaten worden gehouden, want hoe meer vreemd vermogen, des te minder immuun je bent voor ontwikkelingen in de omgeving. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het aandeel van de dienstensector in de Nederlandse economie groeide van 49 procent in 1950 naar 77 procent in 2023. Vier van de vijf banen zijn te vinden in de dienstensector, terwijl de industrie vrijwel gedecimeerd is, terwijl die wel twintig keer zoveel oplevert als honderd jaar geleden. Het hoort bij het volwassen worden van een economie, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Elke economie ondergaat een gedaanteverandering naarmate die groter wordt.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Huishoudens met een koopwoning die een midden- of hoog inkomen hebben, gaan er vanaf volgend jaar op vooruit door een aanpassing van het stelsel voor de inkomstenbelasting. Macro-econoom Arnoud Boot begrijpt weinig van de aanpassing, aangezien het kabinet-Schoof juist duidelijkheid wilde dat er één aftrekpercentage komt voor iedereen. ‘Maar nu gaan we juist omhoog voor alleen de middengroep, wat tegen de wens is van de hele woningmarkt.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De voorgenomen benoemingen door Donald Trump hebben al meerdere wenkbrauwen doen fronsen. Inmiddels heeft een van de voorgenomen kabinetsleden van de nieuwe Amerikaanse regering, Matt Gaetz, al ruimte gemaakt voor een mogelijk meer geschikte kandidaat. Trump heeft loyalist Pam Bondi naar voren geschoven in plaats van de omstreden Gaetz. Maar dat de voorzitter van de Amerikaanse beurswaakhond SEC, Gary Gensler, uit eigen beweging vast vertrekt, baart macro-econoom Arnoud Boot zorgen. “Dit kan voor een wild westen zorgen op de financiële markten.” Wat heeft de SEC met de keuzes van Trump te maken? De Securities and Exchange Commission is misschien wel de meest succesvolle overheidsorganisatie ter wereld. De SEC is er om het rauwe financiële kapitalisme in de hand te houden. Opgericht in de slipstream van de crisis van 1929, is het inmiddels een cruciale speler als het gaat om de integriteit van financiële markten. Gary Gensler heeft heel serieus invulling gegeven aan zijn functie als het hoofd van deze organisatie. Je kunt zeggen wat je wilt over de benoemingen van Trump, maar duidelijk is dat alle kandidaten problemen hebben gehad op het gebied van integriteit. Elke benoeming is extremer dan we hadden verwacht. Maar daarbovenop komen de uitspraken van Trump over deregulering van de financiële markt en dus ook van cryptomunten. Maar Gensler is toch verantwoordelijk geweest voor het toestaan van crypto-ETF's? Ja, zeker. Als een boer met kiespijn. Maar ik ben ook niet tegen het beleggen in crypto. Als mensen in een loterij willen beleggen, dan mag dat. We wonen in een vrije samenleving, waarom zou je dat niet mogen? Maar dan moeten er wel transparantieregels komen. En dat is ook altijd het grote punt van Gensler geweest. Transparantie is eigenlijk het belangrijkste onderdeel van zijn bewind geweest. Bitcoins zijn echter een heel vreemd fenomeen. Iedereen kan een bitcoin bedenken en anderen overtuigen erin te beleggen. Dan gaat de koers omhoog, maar het heeft geen anker. Via de overheid, lees: de belastingbetaler, heeft ons gewone geld wel een anker. Dit is een hele nieuwe ontwikkeling, die ik overigens niet van tafel wil vegen. Maar Gary Gensler stond voor veel meer dan alleen het toestaan van ETF's in cryptomunten. Wat dan? Gensler besefte, net als zijn voorgangers, dat informatietechnologie de financiële markten veel sneller heeft gemaakt. En dus heeft het financiële kapitalisme grenzen nodig. Door de technologie werd alles verhandelbaar; dat begon al in de jaren negentig. Het verzoek van de toenmalige SEC-voorzitter, Arthur Levitt, kreeg van het Congres echter geen toestemming om nieuwe regels hiervoor uit te schrijven. De markten gingen omhoog en dus was er geen reden voor nieuwe regels. Dat zien we nu opnieuw: hetzelfde beeld. Het enige verschil is dat Arthur Levitt en ook Gary Gensler tegenwicht bieden. De vraag is wat er zal gebeuren als er onder het bewind van Trump een nieuwe voorzitter van de SEC wordt aangesteld. Waar ben je bang voor? Wat er kan gebeuren met deregulering van de financiële markten, wat Trump wil, hebben we al gezien bij banken. Het faillissement van de Silicon Valley Bank vorig jaar was een direct gevolg van deregulering van banken. Dat zorgde voor enorme chaos op bancair gebied. Voor de financiële markt geldt hetzelfde. Deregulering betekent dat het een wild westen wordt. Het wordt halleluja op de financiële markten, met de diepst mogelijke valkuilen denkbaar. Het kapitalistische systeem kan daar niet tegen; het is sterk afhankelijk van integriteit en stabiliteit. Gary Gensler is al eens teruggefloten door Trump-gezinde rechters. Maar zijn opvolger zal niet worden teruggefloten, terwijl we weten dat het zonder transparantie een kwestie van tijd is voordat er een volgende fundamentele crisis in het financiële systeem plaatsvindt. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl het consumentenvertrouwen steeds verder daalt, geven consumenten nog altijd veel geld uit. Een paradoxaal gegeven, maar macro-econoom Edin Mujagic heeft het vermoeden dat ‘de consument helemaal niet zo somber is over de toekomst’. See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘Om het heden te begrijpen, moet je toch iets leren van het verleden.’ Met die woorden richt macro-econoom Edin Mujagic zijn pijlen dit keer – in het kader van de week van het economieonderwijs – op het economische verleden. ‘Ieder van ons neemt op heel veel momenten in het leven besluiten die heel veel met de economie te maken hebben.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Europese Unie wil Chinese bedrijven dwingen om intellectueel eigendom af te staan aan Europese bedrijven, in ruil voor Brusselse subsidies voor groene technologieën. Specifiek wil de EU de kennis in de Chinese elektrische autosector afnemen. Macro-econoom Edin Mujagic heeft geen goed woord over voor de werkwijze van Brussel. ‘Dit geeft prachtig weer hoe ver Europa is afgegleden.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Donald Trump wil tijdens zijn presidentschap koste wat het kost importtarieven invoeren. Volgens macro-econoom Arnoud Boot gaat Nederland hard geraakt worden, dat komt door de handelsgevoeligheid van de Nederlandse economie. Nederland moet zich voorbereiden, zegt Boot, ‘daar moeten we onze veerkracht en ons incasseringsvermogen voor inzetten.’ Wat zegt de zoektocht van Trump naar een minister van Financiën over Trumps economisch beleid? Trump herinnert zich zijn eerste periode als president. Toen had hij nog een paar verstandige mensen om zich heen die hem afraadden om handelstarieven in te voeren. Ze zagen in dat je met handelsrestricties je eigen ruiten ingooit en benadrukten het belang van handel voor Amerika. Nu is dat anders, Trump wil alles op alles zetten om die importheffingen zo snel mogelijk in te voeren: hij duldt dus geen tegenspraak. Trump zal erin slagen iemand te benoemen die importheffingen buitengewoon serieus neemt. Hij zal zich heel nadrukkelijk richten op China. In het geval van Europa kun je nog hopen dat hij zich iets transactioneler opstelt, dus dat hij iets terug wil hebben voor het niet zo zwaar doorvoeren van een importheffing. Maar onthoud: Europa is geen moeder Theresa, wij rekenen nu ook invoerrechten dus zijn zeker niet onschuldig. Moeten we als Europa dan terugslaan? Dat zal weinig indruk maken op Trump zelf. Hij zal gevoelig zijn voor het wegnemen van bestaande beperkingen, dreigen zal hem niet tegenhouden. Nederland zou ervan uit moeten gaan dat de heffingen komen. De handelsgevoeligheid van Nederland is extra hoog in vergelijking met de rest van Europa dus moeten we ons er op voorbereiden. Het is niet alleen een kwestie van strategische autonomie maar vooral van veerkracht en incasseringsvermogen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De btw-verhoging op media, cultuur en sport is voorlopig van de baan. In de voorjaarsnota zal een definitieve keuze worden gemaakt. Volgens macro-econoom Arnoud Boot kiest de coalitie hiermee eieren voor zijn geld, maar graaft ze tegelijkertijd haar eigen graf. Met name de ogenschijnlijke willekeur bij de nieuwe btw-tarieven strookt niet met het kabinetsvoornemen om het systeem te versimpelen. Waarom kiezen ze eieren voor hun geld, Arnoud? Omdat anders het hele belastingplan geen meerderheid zou krijgen. De realiteit is dat je in de maatschappij veel dingen op een geloofwaardige manier kunt tegenhouden. Maar er zijn in dit verhaal meerdere partijen geweest die belang hebben gehad bij deze aanpak, omdat ze weten dat ze er iets voor terug kunnen krijgen. Namelijk in de Eerste Kamer, waar deze coalitie geen meerderheid heeft. Dat Folkert Idsinga in dit proces is opgestapt als staatssecretaris van Fiscaliteit en Belastingdienst, heeft niet geholpen. Maar dat is tegelijkertijd een excuus voor het kabinet, want zij kunnen de schuld in de schoenen van Idsinga schuiven. Hij zou zijn werk niet goed hebben gedaan. Maar iedereen heeft zijn eigen werkelijkheid. Ook deze coalitie leert dat politiek iets anders is dan simpelweg je eigen wil doordrijven. Maar je zegt ook dat dit kabinet zijn eigen graf graaft. Waarom dan? In een toekomstig, optimaal belastingsysteem zou je eigenlijk naar een uniform tarief moeten streven. Dan kun je ook een fundamenteel lager tarief hanteren, want uit elke doorberekening blijkt dat een land beter wordt van een uniform tarief. Zowel in termen van welvaart in het land als in termen van optimale keuzes van mensen. Nu wordt dat beïnvloed door willekeur. Maar dit plan is juist ingevoerd om het systeem te versimpelen. De vraag is dan waarom pretparken en campings worden uitgezonderd. Er is geen enkele geloofwaardigheid in de wijze waarop deze btw-aanpassing wordt doorgevoerd. Een ander belangrijk uitgangspunt van dit kabinet is het verminderen van regelgeving en lastendruk voor bedrijven. Maar de kosten voor het bedrijfsleven en de overheid om deze verschillende tarieven uit te voeren, zijn enorm. Er is geen duidelijke afbakening en keuzes worden verstoord. Heeft dit kabinet zichzelf dan in de eigen voet geschoten? Dat denk ik wel. Want het belastingstelsel wordt met dit plan over de btw niet duidelijker. Ik geef een paar voorbeelden. Iemand die in de media als journalist werkt, is vrijgesteld van btw. Maar geldt dat ook voor iemand die werkt voor het programma van Harry Mens? En zien we de Heineken Experience als een museum of een pretpark? Door het tarief een beetje te verhogen, is de boekhouding misschien weer rond. Maar wat betreft de welvaart in dit land zetten we twee stappen achteruit. We zijn verder weg van een oplossing. Als een kabinet zegt de regeldruk te willen verminderen, maar die juist vermeerdert en bovendien een verstorend belastingsysteem optuigt, dan schiet het zichzelf in de voet. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De groei van de economie is met 0,8 procent aanzienlijk hoger dan de meeste analisten hadden verwacht. Het enige minnetje is eigenlijk de timing, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Ik heb gehoord dat we volgende week van dat gure herfstweer krijgen, en zo’n cijfer maakt elke gure dag ineens stukken beter.’ Die 0,8 procent is de groei ten opzichte van het kwartaal ervoor. Waren de cijfers op de Amerikaanse wijze gerapporteerd – de ‘geannualiseerde groei’ – hadden we het zelfs over 3,2 procent groei gehad. ‘Zo bezien, voor de inwoners van de VS, is de Nederlandse economie dus met ruim 3 procent gegroeid. Om het even in perspectief te plaatsen: de Amerikaanse economie, die het ook in het derde kwartaal zo geweldig heeft gedaan, liet een groei van 2,6 procent zien. Dus zie maar hoe goed wij het het afgelopen kwartaal hebben gedaan.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is ‘niets mis’ met het controleren van de overheidsuitgaven. Dat zegt econoom Edin Mujagic nu de aanstaande president van de Verenigde Staten Donald Trump heeft aangekondigd om Elon Musk aan te stellen als leider van een nieuw ministerie. Dat ministerie moet zich bezighouden met het verminderen van overheidsuitgaven en de bureaucratie in de VS. ‘Bedrijven doen niets anders elke dag.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na de winst van Donald Trump bij de Amerikaanse verkiezingen gaan er geluiden op dat de wereld hierdoor flink zal veranderen. Macro-econoom Edin Mujagic houdt echter een flinke slag om de arm. ‘We zijn bij dit soort grote gebeurtenissen geneigd om te concluderen dat vanaf nu alles anders wordt. Maar in het verleden hebben we ook dit soort ontwikkelingen meegemaakt en de ervaring leert dat het toch altijd voor een deel meevalt. Dus ik moet het eerst even zien.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na de ‘Week van Trump’, zoals macro-econoom Arnoud Boot het noemt, was een verklaring van Europese leiders om Europa competitief te houden ‘precies wat je wil zien’. De leiders hebben twaalf adviezen voor Europa opgesteld. Een daarvan is ‘Simplification Revolution’. ‘De eeuwige strijd om minder regels te krijgen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de Fed Funds Rate naar 4,75 procent is teruggebracht, is volgens macro-econoom Arnoud Boot het minst belangrijke onderdeel geweest van het rentebesluit van Fed-chef Jerome Powell. Het was vooral de vraag aan Powell of hij onder het bewind van Donald Trump straks kan aanblijven die, volgens Boot, de meeste aandacht trok. 'Trump is niet bepaald een grote vriend van de Amerikaanse centrale bank.' Jerome Powell is in 2018 door Trump benoemd als opvolger van de toenmalige Fed-baas en huidig minister van Financiën Janet Yellen. Maar Trump heeft al eerder gedreigd Powell te ontslaan, en Powell voelde zich al genoodzaakt om te reageren op dat mogelijke besluit. Wat zei Powell hierover? Hem is gevraagd of hij zou opstappen als Donald Trump hem dat vriendelijk of niet zo vriendelijk zou vragen. Daarop zei Powell dat hij niet zomaar ontslagen kan worden. Het is duidelijk dat hij zijn eigen verdedigingslinie aan het bouwen is. De poging om een gouverneur van de Amerikaanse centrale bank te ontslaan, is historisch ongekend. Maar daarmee is het niet uitgesloten. Het juridische precedent dat hiermee zou worden geschapen, is ook iets waar Trump enthousiast van kan worden. Daar houdt hij van. Maar kan er een zaak van gemaakt worden? Absoluut. Maar dan komt het bij het Supreme Court terecht, waar nu al zes rechters zitten die door Trump zelf zijn benoemd. De termijn van Powell loopt nog anderhalf jaar, tot mei 2026. De vraag is of het handig is om in die korte tijd hier een al te groot punt van te maken, maar ik denk niet dat deze opmerking aan Trump is besteed. Sterker nog, hij kan heel makkelijk de Federal Reserve en dus Jerome Powell de schuld in de schoenen schuiven wanneer er iets tegenzit. Hij kan er belang bij hebben om chaos te creëren. Maar Powell stelt als voorzitter die rentebesluiten niet alleen op. In de board zitten nog zeven leden en daarnaast wordt het rentebesluit opgesteld met vijf lokale centrale bankpresidenten. Dus als Trump Jerome Powell weet uit te schakelen, dan heeft hij nog steeds niks te zeggen. Wat moet de strategie van Trump dan zijn? Deze mensen hebben benoemingstermijnen die heel lang duren, waarvan sommigen ver na deze tweede termijn van Donald Trump in het Witte Huis. Hij zal dus deze mensen individueel moeten aanpakken, zoals de boeren in Nederland ook hebben gedaan met de toenmalig minister Van der Wal. Dat is de realiteit; als hij zijn zin niet krijgt, zal hij die proberen te krijgen door middel van bedreigingen. Trump kan mensen mobiliseren en de Federal Reserve positioneren als de vijand van het volk. En hij zal dat ook doen als het hem uitkomt. Er zullen genoeg mensen op sociale media zijn die dat serieus gaan nemen en achter Trump aanrennen en dus daadwerkelijk deze mensen gaan bedreigen. De mensen in de board van de Fed zullen dat niet accepteren en zullen eieren voor hun geld kiezen. De kans dat de Federal Reserve beschadigd uit het presidentschap van Trump komt, schat ik eerder op 75 procent dan op 25 procent. We gaan hele zware tijden tegemoet; de onafhankelijkheid van de Federal Reserve staat op het spel. Hoe kan Trump beleidsmatig de Fed nog in de wielen rijden? Alles wat in de economie tegenzit, zou je op het conto van de Fed kunnen schuiven. Als er inflatie komt, dan komt dat door de Fed. Als er geen inflatie komt en de economie draait in de soep, dan komt dat door de Fed, die de rente niet tijdig heeft verlaagd. Alle bewegingen van de economie kunnen op het conto van de Fed worden geschoven. Dat zal hij ook doen. De Amerikaanse economie heeft het afgelopen jaar goed gepresteerd. De centrale bank heeft de rente moeten verhogen om inflatie te bestrijden, en heeft dat gedaan zonder dat de Amerikaanse economie is ingestort. Integendeel zelfs: de afgelopen anderhalf jaar zijn eigenlijk topjaren geweest voor de Amerikaanse economie. Zolang Amerika de leidende economie blijft in de wereld, zal iedereen Amerikaans schuldpapier kopen. Iedereen is afhankelijk van de dollar en Amerika kan zo wegkomen met de grote tekorten in het land. Dat is de realiteit, totdat de wal op een gegeven moment het schip keert. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het ziet ernaar uit dat de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank, vanavond opnieuw de rente zal verlagen. Maar volgens Esther Barendregt, hoofdeconoom bij de Rabobank, is het de vraag hoe lang de Fed nog door kan gaan met die verlagingen. En dat heeft alles te maken met de herverkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Trump zei vanochtend in zijn overwinningsspeech dat de Verenigde Staten onder zijn leiding een ‘gouden tijdperk’ tegemoet gaan. Hoofdeconoom van ING Nederland Bert Colijn twijfelt daaraan, gezien het vooruitzicht van belastingverlagingen, importtarieven en een streng immigratiebeleid. ‘Economen worden van de plannen niet direct heel enthousiast.’ De financiële markten zijn daarentegen wel positief gestemd. De ontevredenheid onder de Amerikanen over de hoge inflatie zal de verkiezingsuitslag zeker hebben beïnvloed, denkt Colijn. Zo stelt hij dat Democraat Kamala Harris het nadeel had dat zij werd gezien als verlengstuk van president Joe Biden. Daarnaast sprak zij minder over de economische situatie in de VS dan haar tegenstander. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De verwachting is dat de Amerikaanse centrale bank (de Fed) donderdagavond de rente gaat verlagen. Maar macro-econoom Edin Mujagic denkt dat ze die beter zou kunnen verhogen of gelijk zou kunnen houden. 'De inflatie is nog steeds aan de hoge kant en we weten nu dat die ook behoorlijk hardnekkig is', zegt hij.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het opstappen van Folkert Idsinga als staatssecretaris van Fiscaliteit en Belastingdienst is om te beginnen politiek op zijn lelijkst, zegt macro-econoom Arnoud Boot. Alles wat de laatste dagen over de NSC’er naar buiten kwam, was al bij formateur Richard van Zwol ten tijde van de totstandkoming van het huidige kabinet. ‘Er is nog niets naar buiten gekomen dat hij ook maar één ypsilon heeft achtergehouden.’ Het is eigenlijk ook precies de toegevoegde waarde die een politiek systeem als het Nederlandse, met coalities, kán hebben, zegt Boot. ‘Als je dingen volgens de van tevoren opgestelde regels doet, moeten coalitiepartijen je steunen. Het is politiek op zijn lelijkst als coalitiepartijen vervolgens jouw intenties in twijfel trekken en eisen dat er extra regels komen met betrekking tot zijn precieze bezit, waar hij als enige aan moet voldoen.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De bedrijfsomstandigheden voor de industrie zijn flink verslechterd, blijkt uit cijfers van de NEVI. Zowel de productieomvang als het aantal nieuwe orders daalde afgelopen maand. Volgens macro-econoom Arnoud Boot komt dat onder meer door een te grote afhankelijkheid voor Nederland van Duitsland. ‘Duitsland zit in een heel lage versnelling en daar hebben wij last van.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het einde van de maand is aangebroken en dat betekent: inflatiecijfers. De cijfers van oktober leren dat de economische groei in Europa langzaam de goede kant op gaat, zegt macro-econoom Edin Mujajic. Al blijft de inflatie in Nederland voorlopig hoog. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als centrale banken echt zeggenschap krijgen over ons digitale geld, bestaat het risico dat zij in de toekomst voor langere tijd negatieve rente kunnen introduceren. Door een digitale euro van de centrale bank te laten voortbestaan naast de contante euro, ontstaat een nieuw instrument voor centrale bankiers, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Die hoeven in de toekomst niet de rente te bepalen, maar de wisselkoers tussen die twee.’ Nu is het nog zo dat we met zijn allen naar de bank gaan om ons geld van de bank te halen, om zo die heffing te ontlopen. Maar in een stelsel met een wisselkoers tussen de digitale en de contante euro, kan dat niet meer. Als je de wisselkoers zodanig vaststelt dat het ene meer waard is dan het andere, haal je dat voordeel weg, zegt Mujagic. ‘Dan kun je een situatie creëren met een negatieve rente van 5 procent. Je contante geld is dan minder waard, waardoor je geld van de bank afhalen geen optie meer is.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De problemen bij Volkswagen zijn niet alleen tekenend voor de autosector in Duitsland, maar voor de gehele sector in Europa. ‘Die sector heeft hele grote problemen’, benadrukt econoom Edin Mujagic. De oorsprong van de problemen in Duitsland liggen volgens hem allemaal bij één persoon: Angela Merkel. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het was matig, het is matig en het blijft nog wel even matig in de eurozone. Vorige week bleken de cijfers over het ondernemersvertrouwen al zo plat als een pannenkoek, met name in Duitsland, zegt Luc Aben, hoofdeconoom van Van Lanschot Kempen. ‘De industrie heeft het moeilijk en alleen de dienstensector houdt de boel nog een beetje recht. Maar zelfs daar is het momentum behoorlijk zwak.’ De hoop is voor de komende maanden gevestigd op de Europese consument, nu de lonen stilaan de inflatie hebben bijgebeend. ‘Daardoor neemt de koopkracht weer wat toe, maar we zullen zien of die consument inderdaad weer gaat uitgeven: gemiddeld spaart die van elke 100 euro inkomen 15 euro, een Amerikaan spaart gemiddeld 3 à 4 dollar.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een maand oktober zonder ramingen over de wereldeconomie is onvoorstelbaar, en dus heeft het IMF het toch aangedurfd om met voorspellingen te komen. ‘Je kunt niet de hele wereld vragen om naar het hoofdkantoor in Washington te komen en vervolgens met niks komen,’ zegt macro-econoom Edin Mujagic over een van de wetmatigheden in de financiële wereld. Toch was het verhaal van het IMF niet heel spannend. 'Een groei van 3 procent is wat eerder in het voorjaar ook is gezegd.’ Maar als je verder kijkt, is er meer aan de hand. Wat valt er dan op in de voorspellingen? Daarvoor moeten we vooral naar de Verenigde Staten kijken. De ramingen voor de Amerikaanse economie voor zowel dit jaar als volgend jaar zijn omhoog bijgesteld. Het gaat al goed in Amerika en volgens het IMF zal het nog beter gaan, terwijl de ramingen voor de eurozone juist omlaag zijn bijgesteld. Met Duitsland als grote uitschieter; volgens het IMF zal er dit jaar geen economische groei zijn daar. Dat is op zich winst, want daar hebben ze alleen maar te maken met een economie die kleiner en kleiner wordt. Wat zegt het IMF verder over ons eigen continent? Het IMF ziet een heleboel obstakels voor Europa op de weg naar hogere en houdbare groei. Niet alleen uit de VS of uit China, maar gewoon hier bij ons. Als je naar de samenstelling van de economie kijkt, zie je dat de dienstensector veruit het grootste deel van de economie uitmaakt. En in dat deel hebben we eigenlijk niet echt een interne, echte Europese markt zonder regels. Als Europa daar al stappen in zou zetten, ontsluit je toch heel veel potentieel voor jezelf. Alleen om een of andere reden weigeren we dat te doen, en dan kom je in zulke ramingen als die van het IMF er gewoon heel bekaaid vanaf. De Amerikaanse economie doet het al beter dan de onze, en die zal het dit en volgend jaar nog beter gaan doen dan wij. In hoeverre spelen de verkiezingen een rol bij de IMF-ramingen? Niet alleen in de VS, maar ook bij ons wordt gestemd. Het IMF benadrukt dan ook dat ruim de helft van de wereldbevolking dit jaar heeft gestemd of nog gaat stemmen. En dat betekent dat je hier en daar een nieuwe regering krijgt met nieuw beleid. Kijk maar naar Nederland. Ook bij ons heeft de nieuwe regering het voorgenomen beleid gewijzigd of aangekondigd dat er in de voornemens wordt geschrapt. Als je het op mondiaal niveau bekijkt, gaat meer dan de helft van de bevolking stemmen, met overal nieuwe regeringen tot gevolg. Dat schept onzekerheid, want onduidelijk is welk beleid hier en daar gevoerd gaat worden. De groeivooruitzichten voor de komende vijf jaar zijn echter slechter dan voor het komende jaar. Dat geeft aan dat de wereldeconomie, en onderdelen daarvan, in toenemende mate stevige tegenwind gaat krijgen. Denk bijvoorbeeld aan demografie, de lage productiviteitsstijging en tegenvallende investeringen. Die beloven niet veel goeds voor economische groei op termijn. Maar dit zijn ramingen. Kan het in de praktijk nog heel anders uitpakken? In theorie wel. Het lijstje met opties waardoor het beter zou kunnen gaan, is vrij kort. Het kan natuurlijk zijn dat er allerlei landen in de wereld ineens wel gaan hervormen, dus dat daar een impuls vandaan komt. Een kanttekening daarbij is dat hervormingen economische groei op termijn opleveren, dus niet meteen dit of volgend jaar. En als er nou om een van de redenen veel meer geïnvesteerd gaat worden, zou dat groei aanjagen. Maar gezien de stemming in veel landen en de hoge rente is dat niet heel logisch. De lijst met opties waardoor het slechter zou gaan, is een stuk langer. Ik noem er twee. De afgelopen twee jaar zijn de centrale banken bezig geweest met het verhogen van de rentes. Het remmende effect daarvan kan best nog komen. Daarnaast hebben we sociale onrust. We hebben te maken met hoge inflatie in nog steeds heel veel landen. Dat betekent dat in het kader van het nieuwe beleid bijvoorbeeld hier en daar de belasting omhooggaat. Inflatie vergroot ongelijkheid en dat kan, volgens het IMF, een vruchtbare bodem zijn voor allerlei sociale onrusten, met alle gevolgen van dien voor de economische ontwikkeling. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is de afgelopen periode eigenlijk heel weinig beweging geweest in de Amerikaanse economische activiteit, blijkt uit de nieuwste uitgave van het acht keer per jaar verschijnende Beige Book van de Fed. Van de drie districten die in september aangaven dat hun economie licht groeide, zijn er nog twee over. Dat geeft aan dat het met de groei van de Amerikaanse economie toch iets minder goed gaat dan voorheen, zegt macro-econoom Edin Mujagic. De stand van zaken in de vorige editie van het Beige Book was voor de Fed aanleiding om de rente met 0,5 procentpunt te verlagen, nu is duidelijk dat het met de groei van de Amerikaanse economie toch wat minder goed gaat dan voorheen, zegt Mujagic. Toch staan er nog wel wat relevante zaken in deze editie van het Beige Book: ‘Bedrijven uit alle hoeken van het land geven aan dat de inflatiedruk verder aan het teruglopen is. Dat zal de Fed heel goed nieuws vinden. Maar ze geven ook aan dat de prijzen die zíj moeten betalen wél stijgen.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Franse regering gaat flink het mes zetten in de staatsfinanciën. Om een begrotingstekort van 60 miljard euro te dichten worden belastingen en masse verhoogd, terwijl er ook volop wordt bezuinigd. Economen uiten hun kritiek en vrezen dat het gevolgen gaat hebben voor de Franse economische groei. Econoom Edin Mujagic begrijpt er weinig van. ‘Wat ik nu waarneem, is dat de Franse premier Barnier veel realistischer is dan veel economen.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro-econoom Edin Mujagic ging op zoek naar het ontbrekende stukje van de puzzel die de Amerikaanse economie is. Alleen zo kan hij tegenstrijdigheden verklaren, zoals de economische groei die hoog is, terwijl toch veel Amerikanen moeite hebben met rondkomen. Mujagic kwam uit bij kunstmatige intelligentie (AI).See omnystudio.com/listener for privacy information.

FNV: Volop in beweging! Het is the week after: het akkoord over het vroegpensioen was een grote overwinning voor de vakbond. Maar wat daardoor enigszins ondersneeuwde was dat de bond de dag ervoor voorlopig afscheid nam van de zetel in de Codecommissie voor goed ondernemingsbestuur, zegt macro-econoom Arnoud Boot: ‘Te vermoeiend, te traag, et cetera.’ Kortom: het bleek toch niet de beste manier om met de werkgevers te overleggen. Het is dan ook een commissie in ruste, in afwachting van een betere vorm. De bedoeling was om al een nieuwe commissie te hebben geïnstalleerd, maar Micky Adriaansens liep als minister van Economische Zaken in het vorige kabinet niet over van enthousiasme – en hetzelfde kan worden gezegd van het nieuwe kabinet. ‘Het vinden van een voorzitter is tot nu toe niet gelukt; de positie is voldoende onaantrekkelijk dat het voorlopig stilligt.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het akkoord over het vroegpensioen is 'een overwinning' voor de vakbeweging in het algemeen. Dat concludeert macro-econoom Arnoud Boot in reactie op het nieuws dat vakbonden, werkgevers en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) een akkoord hebben bereikt over een nieuwe regeling. "Ze hebben hier heel hard voor gevochten." Tegelijkertijd heeft de overheid 'slappe knieën', zegt Boot. Vanwaar dat verschil? Je kunt niet anders zeggen: het is hun overwinning. Dat blijkt ook wel, want op hun website staat nu dat er zekerheid is voor mensen met zwaar werk. En het gaat hier om een permanente regeling. Die combinatie van zekerheid en permanent toont aan dat de overheid eigenlijk slappe knieën heeft gehad. Op de website van het ministerie staat een geweldig stuk online, je krijgt er bijna de tranen van in je ogen, over hoe je gezond kunt doorwerken. Geen woord over vroegpensioen, maar over gezond doorwerken. Dat is wat benadrukt wordt in het lange stuk van de overheid. Wie kan tegen gezond doorwerken zijn? Maar de gemaakte afspraken gaan toch over eerder stoppen? Ja, dat mag wel zo zijn, maar in die tekst staat natuurlijk dat iedereen zal bijdragen aan gezond doorwerken, dat men evaluatiemomenten inbouwt, zodat niet straks half Nederland in de vroegpensioenregeling zit. Hoewel dat niet uitgesloten is. Het kabinet heeft dus een oplossing gekozen en heeft dat zelf verpakt als een akkoord over gezond doorwerken. Daar zit geen enkele angel in. De enige angel is dat het vroegpensioen nu met extra overheidsgeld wordt gefaciliteerd. En dan hebben we nog een andere partij, en dat zijn de werkgevers: VNO-NCW. Maar laten we eerlijk zijn, de overheid is de grootste werkgever in Nederland. Direct en indirect. Waar zijn we dan getuige van? Dit is een voet tussen de deur van vroegpensioen. Ik was een stuk minder kritisch geweest als er een akkoord was bereikt waarbij de tijdelijke regeling verlengd zou worden. Om die werkgevers de gelegenheid te geven hun personeelsbeleid fatsoenlijk vorm te geven, zodat mensen ook hun pensioen kunnen halen. Maar er wordt nu geen maximum gesteld, ook al wordt een streefgetal van 15.000 genoemd. In het FNV-persbericht staat ook letterlijk dat er geen maximumaantal mensen is afgesproken. Dit is wat het ministerie heeft opgeschreven. Het kabinet heeft nu een heikel probleem van tafel, want de aangekondigde stakingen hadden nadrukkelijk de overheid getroffen. Daarom is dit een echte overwinning van het FNV. Zij hebben de krapte op de arbeidsmarkt en de onmisbaarheid van de NS ingezet om hun zin te krijgen. Maar zijn we dus nog niet klaar met dit verhaal? Nee, hier eindigt het verhaal niet. Er is nu afgesproken hoe het er ongeveer uitziet. Dat wordt aan één cao-tafel geregeld. De volgende cao-tafel moet dat als uitgangspunt nemen en dat betekent dat deze regeling wordt overgezet naar het onderwijs. Die wordt overgezet naar de hele zorgsector. En straks zit heel Nederland in die vroegpensioenregeling. Dan hebben we de werkgevers geen verantwoordelijkheid gegeven om een fatsoenlijke werkloopbaan voor mensen in te richten. Is er dan niets positiefs aan dit vroegpensioenakkoord? Ik heb iets positiefs over het FNV gezegd, want ik vind dat een werknemersorganisatie zich moet manifesteren. Maar werkgevers hebben het voor een groot deel laten liggen. Dan heb ik het met name over publieke werkgevers. Het commerciële bedrijfsleven heeft grosso modo een veel beter personeelsbeleid. Mijn eigen universiteit heeft nog nooit van personeelsbeleid gehoord. Ja, ze hebben een personeelsafdeling, maar dat is een administratieve afdeling die regelt dat iedereen op de loonlijst staat. Maar denken in termen van loopbanen, houdbaarheid, optimale inzetbaarheid is binnen het hele overheidsapparaat niet aanwezig. Daar zijn we nu de dupe van. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Banken waren in de afgelopen jaren steeds strenger geworden met het verstrekken van leningen aan bedrijven. Maar in het afgelopen kwartaal zijn financiële instellingen minder strikt geworden in de richting van ondernemers, ziet de Europese Centrale Bank in een onderzoek naar de verstrekte leningen van banken. ‘In de marge is dat goed’, zegt econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Instituties doen ertoe voor de economie. Dat is de conclusie van de drie onderzoekers die gisteren de Nobelprijs voor de Economie uitgereikt kregen, en macro-econoom Edin Mujajic is het daar helemaal mee eens. ‘Dat zulke mensen een Nobelprijs krijgen is een zeer welkome ontwikkeling.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Universiteiten zijn een worteling in het wilde landschap van economische activiteit, zegt macro-econoom Arnoud Boot. Het valt hem op dat de meeste studenten op de universiteit geen enkele wetenschappelijke interesse hebben en hij wil daarom dat het onderscheid tussen hbo en universiteit verdwijnt. Alleen toponderzoekers moeten zich afscheiden. ‘Laten we dat elite maken. Dat is de echte universiteit.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Centraal Planbureau (CPB) toont moed door een langetermijnvisie voor 2050 te presenteren. ‘Als je naar de politiek kijkt, dan is morgenmiddag al een lange termijn', zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Dus wat heb je aan zo'n vooruitzicht?’ Waarom doet het CPB dit dan? Het CPB toont veel moed door als onafhankelijk instituut, ondanks dat het onder het Ministerie van Economische Zaken valt, toch studies te publiceren die verder kijken dan de korte termijn. De politiek biedt namelijk weinig stabiliteit voor de lange termijn, en vaak reageren politici slechts op de 'rode lappen' die in het debat worden gegooid. Het CPB probeert echter de focus te houden op de belangrijkste keuzes die Nederland moet maken voor de toekomst. Want uiteindelijk gaat het toch om dit land, hoe we er straks voorstaan. Ze presenteren verschillende scenario's die gekoppeld zijn aan bredere maatschappelijke visies, waarbij ze ook de valkuilen en mogelijkheden voor de toekomst in kaart brengen. De vier smaken van het CPB zijn autonoom, markt, samen en duurzaam. Hoe is dat te rijmen met het huidige kabinet? Het zijn simpelweg vier visies op de toekomst, zonder een directe link met de politiek. Autonoom is gericht op zelfbeschikking, waarbij je verantwoordelijkheden delegeert aan regio's. Dat sluit enigszins aan bij het beleid van dit kabinet. Maar als Wilders plotseling de Amsterdamse democratie wil ondermijnen door te suggereren dat de burgemeester moet worden ontslagen, is dat blijkbaar niet de autonomie die hij voor ogen heeft. Het lijkt meer op een provocatie waar vervolgens op gereageerd kan worden. Het scenario Markt richt zich voornamelijk op het bieden van ruimte aan de economie. Hier staat materiële welvaart centraal, zij het binnen bepaalde randvoorwaarden. Duurzaamheid krijgt een belangrijkere rol, maar zet ook in zekere zin een rem op de economische groei. Ook het scenario van Autonomie legt een grote druk op economische groei, omdat je veel uit handen geeft. Hierdoor komt de groei onder druk te staan, maar tegelijkertijd kan dit het draagvlak voor de economie versterken. Positief geïnterpreteerd, kan dit de sociale cohesie in het land verbeteren, wat goed zou zijn voor ons allemaal, inclusief ons welzijn. Dan heb je nog het scenario samen over. Wat moeten we daarmee? Het vierde scenario gaat over herverdeling. Het draait niet zozeer om economische groei en materiële welvaart, maar om herverdelen zodat niemand tussen wal en schip valt. Dat leidt ook tot lagere economische groei, omdat de overheid een grotere deken over de economie legt. Maar dat zijn politieke keuzes. Niemand zal tegen herverdeling zijn, en ik hoop dat ook niemand voorstander is van het ondermijnen van de markt. Daarnaast hebben we nog de afhankelijkheid van het buitenland. Wat is nou eigenlijk de onderbouwing van het CPB bij dit rapport? Die is er eigenlijk niet. De belangrijkste vraag wordt in het rapport zelfs niet gesteld. Namelijk wat het betekent als wij bepaalde denkbeelden hebben over autonomie of over het inperken van het financiële kapitalisme? Vorige week is op een willekeurig moment een motie aangenomen tegen bonussen In de financiële sectir, De hele politiek is daartegen want daar winnen ze twee stemmen mee in zuidoost Zutphen. Iedereen is het erover eens dat je het moet hebben over de hele sterke financiële prikkels in deze sector, waar de kantjes ervan af worden gelopen. Maar wel op een serieuze en genuanceerde manier en niet op een willekeurig moment. Dat staat dus haaks op een fatsoenlijk beleid. En in hoeverre kunnen we als Nederland afwijken van wat er in Europa gebeurt? De financiële sector moet binnen allerlei randvoorwaarden opereren. Maar we willen ook niet dat de financiële sectir in Nederland doodbloedt. Dan zijn we verder van huis. Dan zijn we afhankelijk van Unicredit of van een Franse bank. En die hebben het Franse belang voorop staan. Welke les moeten we hier dan uittrekken? We moeten ons afvragen: wat is onze beleidsruimte? Waar kunnen we van de standaard afwijken, en waar moeten we compromissen maken? Dit is volgens mij de belangrijkste les uit het rapport van het Centraal Planbureau. Het Planbureau stelt deze vraag echter niet expliciet, maar het is wel de vervolgvraag die we moeten stellen. Ik hoop dat de politiek hierover gaat debatteren, niet op het moment dat extremere standpunten weer opkomen, maar op een moment waarop we weloverwogen kunnen nadenken over de toekomst van Nederland. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Minimaal enkele tientallen miljarden dollars aan schade, dat is wat orkaan Milton op zijn vernietigende spoor achterlaat. De aloude redenering is dat die schade hersteld moet worden en dat dát extra werk oplevert en daarmee de economie een boost krijgt. De redenering is oud, maar daarom zeker nog niet waar, waarschuwt macro-econoom Edin Mujagic, verwijzend naar de Parabel van de gebroken ruit, van de negentiende-eeuwse Franse econoom en filosoof Frédéric Bastiat. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De afgelopen jaren waren er twee grote verstoringen aan de aanbodzijde van de economie: de coronacrisis en de energieprijzen die sky high gingen door de oorlog in Oekraïne. Daardoor kwam de verhouding tussen vraag en aanbod behoorlijk scheef te liggen, met alle gevolgen van dien voor de inflatie, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Minder aanbod, meer vraag, dat verklaart de inflatie van 2021-2022 en 2023-2024.’ Het Westen wist uit de coronacrisis te klauteren door enorme steunmaatregelen van de overheid: er was geld genoeg om uit te geven en dat wakkerde de inflatie aan, zegt Mujagic. De centrale banken besloten collectief door die hoge inflatie heen te kijken, omdat die het gevolg was van allerlei tijdelijke factoren. ‘So far so good. Daar is in principe veel voor te zeggen, dit soort zaken is bijna per definitie tijdelijk.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Maakt de Amerikaanse economie nou een ‘zachte landing’ of niet? Vorige week liet het banenrapport in de Verenigde Staten positieve cijfers zien. Macro-econoom Edin Mujagic houdt desondanks een slag om de arm. ‘We hebben zo vaak een zachte landing in zicht gehad om er vervolgens achter te komen dat het een optische illusie was.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De arbeidsproductiviteit is in Europa al tijden een bron van zorg. Niet voor niets heeft Mario Draghi in zijn ellenlange rapport talloze manieren opgesteld waarop de Europese Unie de arbeidsproductiviteit kan verbeteren. Ook macro-econoom Edin Mujagic wil het belang van arbeidsproductiviteit graag benadrukken. ‘Eén van de zaken waarop je de arbeidsproductiviteit kan verhogen, is als er in Europa een interne markt voor diensten wordt gerealiseerd en de andere interne markten beter worden gemaakt.’ Toch ziet hij dat het maar moeilijk tot uitvoer komt. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zowel de Rabobank als De Nederlandsche Bank spreken zich plotsklaps openlijk uit besloot het OM (oud-)bankiers Ralph Hamers (ING), Gerrit Zalm (ABN Amro) en Wiebe Draijer (Rabobank) te vervolgen. Nu zeggen DNB en Rabobank dat deze zaken de sector platleggen. ‘Dat werkt totaal verlammend op de sector’, zegt ook macro-econoom Arnoud Boot. See omnystudio.com/listener for privacy information.