Wetenschap Vandaag | BNR

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickLees hier meer over het onderzoek: These Fridge-Free COVID-19 Vaccines Are Grown in Plants and Bacteria. De paper vind je hier: Trivalent Subunit Vaccine Candidates for COVID-19 and Their Delivery Devices. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Jeff Karp van Brigham and Womens Hospital en onderzoeker Eoin OCearbhaill, inmiddels werkzaam bij University College in Dublin. Lees hier meer over het onderzoek: Building a Better Bioartificial Pancreas.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Ayse Asatekin van Tufts University. Lees hier meer over het onderzoek: New Filtering Method Promises Safer Drinking Water, Improved Industrial Production.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickProf. Dr. Ir. Vandersijpen (1972) is Antoni van Leeuwenhoekprofessor in de quantum-nano-wetenschappen aan de TU Delft. De NWO kent hem de prijs toe omdat hij 'visionair en wereldvermaard pionier' op het gebied van quantum computing is. Qubits Quantum computers werken fundamenteel anders dan 'normale' computers. Quantum Computers werken met deeltjes, quantum bits of Qubits, die niet alleen een 1 of een nul kunnen zijn, maar veel meer 'staten' kunnen hebben. Zo zijn quantum-computers in theorie in staat bizarre hoeveelheden berekeningen tegelijk te maken. QuTech Vandersypen is een veel gelauwerd wetenschapper, hij won vele belangrijke prijzen en beurzen. Ook staat hij aan het hoofd van QuTech, een samenwerking tussen de TU delft en TNO. Grote bedrijven als Intel, Microsoft en Fujitsu werken met QuTech samen. Programmeren Prof Lieven Vandersijpen wil zijn werk toegankelijk maken voor iedereen, daarom heeft hij een systeem opgezet waarmee iedereen thuis quantumbits kan aansturen. Quantum Inspire, heet het, klik hier: See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDat blijkt uit onderzoek van marien biogeochemicus Indah Ardiningsih, die vrijdag 3 september promoveert. In de zuidelijke wateren vangen organische moleculen het ijzer uit het smeltende gletsjer-ijs op, in het noorden gaat het ijzer verloren. Liganden Het verschil komt door liganden, organische moleculen die met 'handjes' het ijzer kunnen opvangen. Waarom dat in noordelijke wateren niet gebeurt en in het zuidpoolgebied wel is nog onbekend. Varend Lab Ardiningsih, verbonden aan het NIOZ, heeft zeven weken monsters verzameld in de wateren bij Antarctica, en op volle zee geanalyseerd in een varend laboratorium. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Jaap den Toonder van de Technische Universiteit Eindhoven. Lees hier meer over het onderzoek: Kunstmatige 'haartjes' maken de weg vrij voor kleinschalige toepassingen. De paper vind je hier: Highly motile nanoscale magnetic artificial cilia. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet is niet voor het eerst dat we dankbaar gebruikmaken van wat bacteriën produceren. Zo worden bacteriën die kalksteen afzetten al gebruikt in zelfhelend beton. Maar in plaats van de bacteriën selecteren op wat ze zelf kunnen maken, kun je ze ook zo genetisch aanpassen dat ze produceren wat jij graag wilt hebben. Ook dat gebeurt al succesvol in labs. Nu dachten onderzoekers: spieren zijn ongelooflijk interessant, heel veel mensen werken aan het namaken van spierweefsel, kunnen we dit niet laten maken door die bacteriën? In deze audio hoor je onderzoeker Fuzhong Zhang van Washington University in St. Louis. Lees hier meer over het onderzoek: Synthetic biology enables microbes to build synthetic muscle. De paper vind je hier: Microbial production of megadalton titin yields fibers with advantageous mechanical properties. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn Science staat een publicatie over pogingen om koraal te injecteren met probiotica. Speciaal gekweekte bacillen veranderen de genetische structuur van het koraal. Daardoor kan het beter tegen stijging van temperatuur. Een ander project om het koraal te redden speelt zich af voor de kust van Australië. Een kanon op een schip sproeit zeewater de lucht in. De zoutkristallen in de waterdamp blokkeren het zonlicht en zorgen zo voor minder opwarming van het koraal door zonlicht. Ondoenlijk Het kanon werkt goed en de probiotica doen hun werk, toch is Dr Erik Meesters, Mariene Ecoloog aan de WUR, niet enthousiast. Het injecteren van duizenden kilometers koraal met bacteriën is volgens hem praktisch niet mogelijk. Ook het opschalen van het kanon is ondoenlijk, volgens Meesters. Er zouden duizenden apparaten nodig zijn om meer dan een druppel op een gloeiende plaat te veroorzaken. De machine waar de tests mee zijn gedaan zou ook duizend keer groter moeten zijn om echt effect te hebben op de temperatuur op het rif. Mijnbouw Meesters heeft wel een snelle en praktische oplossing: Australië moet direct stoppen met mijnbouw, een sector die zeer schadelijk is voor het Great Barrier Reef.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDe geldende theorie was dat de korte stralingsflitsen werden veroorzaakt door om elkaar heen draaiende objecten in het heelal. De straling van het ene object zou steeds tijdelijk worden afgeblokt door de materie rondom een andere ster, of een zwart gat. Door de radiotelescopen van Westerbork en een andere radiotelescoop, de LOFAR, aan elkaar te koppelen kunnen de onderzoeker van ASTRON een veel beter beeld krijgen van de flitsen tot op heden. Lees ook | Nieuwe biomarkers wijzen de weg naar broeikasgas-etende bodembacteriën Supercomputer Om de enorme hoeveelheden data die de twee telescopen opleveren te kunnen doorzoeken hebben de Nederlandse wetenschappers eerst zelflerende supercomputer gebouwd. Uit de resultaten blijkt dat de verklaring van de om elkaar draaiende objecten niet kan kloppen. De data laat precies het tegenovergestelde zien van wat men verwachtte. Onderzoeker Joeri van Leeuwen (UvA) laat weten dat de meest waarschijnlijke verklaring voor de flitsen een zeer compacte supermagnetische neutronenster is, een zogeheten Magnetar.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je organisch geochemicus Nadine Smit. Ze deed haar onderzoek bij het NIOZ en de Universiteit Utrecht. Meer lezen over haar onderzoek kan hier: Promovenda levert methode om methaanuitstoot op land vast te stellen. Meer weten over de promotie van dit onderzoek kan hier: PhD Dissertation: Novel lipid biomarkers for detecting microbial oxidation of methane in the environment.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je paleontoloog Anne Schulp, onderzoeker bij Naturalis en hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. Lees hier meer over het onderzoek naar het loopje van de T. rex: Nieuw model laat Tyrannosaurus rex lopen met een swingende staart. En de paper: Natural Frequency Method: estimating the preferred walking speed of Tyrannosaurus rex based on tail natural frequency. Over het onderzoek naar de gevoelige neus van de T. rex lees je hier meer: T. rexs jaw had sensors to make it an even more fearsome predator, new digital study finds. En de paper vind je hier: Complex neurovascular system in the dentary of Tyrannosaurus. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Ilan Dar-Nimrod van de School of Psychology, University of Sydney. Meer lezen over het onderzoek kan hier: Do you think youre exclusively straight? How peoples perceptions of their sexual orientation may be influenced. De paper in Nature vind je hier: Exposure to continuous or fluid theories of sexual orientation leads some heterosexuals to embrace lessexclusive heterosexual orientations.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Edwin Pos van de Universiteit Utrecht. Hij vertelt graag en met verve over zijn onderzoeken en won daarom dit jaar een mooie prijs: New Scientist Wetenschapstalent 2021. Luister hier het volledige interview: Ook leuk om te kijken:See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je evolutiebioloog Roy Erkens van de Universiteit Maastricht.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Joris Sprakel, Hoogleraar Physical Chemistry and Soft Matter en Dolf Weijers, Hoogleraar in Biochemistry bij Wageningen University & Research. Lees hier meer over hun onderzoek: Doorbraak onderzoek hoe krachten inwerken op plantencel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je mariene geoloog Furu Mienis van het NIOZ. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je gedragsecoloog Allert Bijleveld van het NIOZ. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Sandra Hauswirth van de Universiteit Utrecht. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je mariene geoloog Jan Berend Stuut van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee en de VU. Lees meer over zijn werk op NIOZ' dustiest web page.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoekers Timothy Price en Jaap Nienhuis van de Universiteit Utrecht. Eerder spraken we Price ook hierover: Vorig jaar voerde de reddingsbrigade een record aantal hulpacties uit. Vooral de sterke stroming in muien zorgde voor veel problemen. Maar hoe ontstonden deze gevaarlijke omstandigheden precies?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je fysisch oceanograaf bij het NIOZ Femke de Jong. Meer weten over haar werk? Bekijk dan ook even deze presentatie: See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Marieke Dewitte van de Universiteit Maastricht. Lees hier meer over het sekslab: Eerste lab voor co-seksonderzoek aan UM. Deel twee van het gesprek vind je hier:See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Hoogleraar innovatieve chirurgische technieken bij het Maastricht Universitair Medisch Centrum Nicole Bouvy.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Ingrid Dijkgraaf van de Universiteit Maastricht.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickOns spierweefsel bestaat uit eiwitten en die eiwitten bestaan weer uit aminozuren. Als je die allerkleinste deeltjes van spieren gaat bestuderen dan zie je opmerkelijke dingen. Bijvoorbeeld dat ons spierweefsel continue opbouwt en afbreekt. Na een paar maanden is een spier zelfs helemaal ververst. Die biceps van voor de zomervakantie is dus niet dezelfde als die van na de zomer. Zelfs als er qua vorm en grootte niets is veranderd. De weg van aminozuren Nou halen we aminozuren niet alleen uit voeding. Ons lichaam recycled ze ook. Zo'n molecuul kan vandaag in je bilspier zitten, maar over een paar maanden misschien wel in je lever, je haar, of je hersenen. Om de weg die deze moleculen afleggen te volgen heeft onderzoeker Luc van Loon van de Universiteit Maastricht onder andere gebruikgemaakt van gelabelde aminozuren. Deze werden ingespoten in koeien, kwamen via het weefsel in de melk terecht, werden toen ingenomen door proefpersonen en een paar uur daarna waren ze al onderdeel van de spieren van deze mensen. Je bent echt wat je eet dus. Hij ontdekte ook dat onze hersenen net zo goed verversen. Nog sneller dan spieren dit doen. Wat een mooie filosofische vraag oplevert: als onze hersenen eens in de zoveel tijd helemaal zijn ververst, hoe blijf je dan toch jezelf? Een lekker bakje meelwormen Los van deze ingewikkelde vraag, leveren dit soort onderzoeken ook belangrijke kennis op over het mechanisme achter spieropbouw. En daarmee wordt het weer mogelijk om mensen te helpen waarbij dat niet vanzelf gaat. De laatste tijd is er ook veel aandacht voor het verschil tussen dierlijke eiwitten en plantaardige eiwitten. Bouw je met beiden evengoed spiermassa op? En hoe zit het bijvoorbeeld met eiwitten uit insecten? Zo keek Van Loon al eens naar meelwormen. De beestjes kregen gelabelde aminozuren te eten, verwerkten ze vervolgens in hun eigen weefsel en toen ze werden opgegeten door mensen werden dezelfde aminozuren keurig in het lichaam gebruikt voor spieropbouw. Na je rondje hardlopen zit je dus ook goed met een overheerlijk bakje meelwormen. In deze audio hoor je onderzoeker Luc van Loon van de Universiteit Maastricht. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Elisa Costantini van SRON. Lees hier meer over het onderzoek: Eerste waarneming licht vanaf achterkant zwart gat. De paper in Nature met als eerste auteur onderzoeker Dan Wilkins van Stanford University vind je hier: Light bending and X-ray echoes from behind a supermassive black hole. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je universitair docent en onderzoeker Gideon Koekoek van de Universiteit Maastricht. Het volledige gesprek terugluisteren kan hier: See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Floris van der Tak van SRON en de Rijksuniversiteit Groningen. Lees hier meer over het onderzoek dat ter sprake komt: Hint gevonden van stof op grens tussen vloeistof en gas op exoplaneet WASP-31b.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Sascha Zeegers, zij deed haar promotieonderzoek bij SRON. Lees hier meer over het onderzoek onder leiding van Elisa Costantini: Astronomen maken interstellaire stofkaart van de Melkweg. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickEen volledig uit de hand gelopen broeikaseffect, temperaturen van zo'n 500 graden, wolken vol CO2: Venus mag dan op de aarde lijken, in vergelijking met onze buurvrouw is onze planeet (nog) een paradijsje. Maar hoe kan het bij Venus zo uit de hand gelopen zijn? En waar bestaat die atmosfeer nou precies uit? Dat moet een nieuwe satelliet vol instrumenten gaan uitzoeken. Hij meet nauwkeuriger dan de satellieten die er al waren en moet in maart 2031 gelanceerd worden. Niet in februari, niet in april, nee: maart. Lukt het niet, dan kan het pas twee jaar later weer. Waarom? Omdat je niet genoeg brandstof kunt meenemen om in één keer naar Venus te vliegen. Je moet dan de zwaartekracht van andere hemellichamen gebruiken als een soort katapult. Die moeten dan alleen wel op de goede plek staan ten opzichte van de aarde en dat is dus niet altijd zo. In deze audio hoor je Michiel Min van SRON. Meer lezen over de missie naar Venus kan hier: EnVision: Understanding why Earths closest neighbour is so different.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je gedragswetenschapper Reint Jan Renes van de Hogeschool van Amsterdam. Lees hier meer over zijn werk: De Klimaatspagaat: over de psychologische uitdagingen van duurzaam gedrag. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Cyriel Pennartz, hoogleraar cognitie en hersensystemen aan de Universiteit van Amsterdam en schrijver van het boek: Code van het bewustzijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Beate Volker van de Universiteit Utrecht, zij doet onderzoek naar sociale netwerken. Ze vertelt in de zomerserie van Wetenschap Vandaag meer over hoe je netwerken het beste kunt bestuderen en over wat er gebeurt met dat netwerk in tijden van crisis. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Marcel Zeelenberg van Tilburg University. Benieuwd naar de rest van zijn verhaal? Kijk dan hier even verder:See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Mariska Leeflang van het Amsterdam UMC, zij bestudeert hoe medische testen worden geëvalueerd en Hoogleraar innovatieve chirurgische technieken bij het Maastricht Universitair Medisch Centrum Nicole Bouvy. Het volledige artikel van de Volkskrant lees je hier (alleen voor abonnees), of in de krant: Nederlandse corona-blaastest 'waar heel de wereld jaloers op is' werkt niet: GGD weigert gebruik. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je immunoloog Jeroen den Dunnen van het Amsterdam UMC. Lees hier meer over het onderzoek: Betere behandeling ernstig zieke covid-patiënten in zicht. De paper over wat er precies gebeurt in ernstig zieke patiënten vind je hier: High titers and low fucosylation of early human antiSARS-CoV-2 IgG promote inflammation by alveolar macrophages. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickMeteen aan het begin van de pandemie viel kinderarts-infectioloog Dasja Pajkrt van het Amsterdam UMC iets op: iedereen was druk met het bestuderen van antistoffen in het bloed, maar hoe zat het met de sterkte antistoffen in de mond-keelholte? Waarom keek niemand naar speeksel, terwijl het ging om een infectie van de luchtwegen? In razendsnel tempo zette ze met collega's een onderzoek op onder honderden kinderen die toch al in het ziekenhuis moesten zijn voor een bloedtest. Ze hadden wind mee: de Medische Ethische Commissie werkte sneller dan ooit aan goedkeuring, vrijwel alle ouders en kinderen waaraan ze vroegen of ze wilden meewerken zeiden ja en ze vonden iets belangrijks. Bij het bekijken van de antistoffen in speeksel en bloed en de interactie tussen die stoffen en de eiwitten in het covid-virus vonden ze in speeksel iets wat in bloed niet te zien was.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickVandaag vond op de Universiteit Utrecht een college voor jongeren over vaccineren plaats. Onder andere voorzitter van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen en hoogleraar Ton de Boer en kinderarts Patricia Bruijning gaven antwoord op vragen van jongeren en hun ouders. Vragen zoals: Hoe is getest of het vaccin veilig is voor jongeren? Waarom zou je deze groep vaccineren? Hoe zit het met langetermijneffecten? En met de kans op hartspierontsteking en onvruchtbaarheid? Ook komt aan bod wat er nog aan zit te komen aan onderzoek: het kijken naar het vaccineren van mensen met slechte afweer bijvoorbeeld. Daarvan weten we nog niet goed: wat moet de dosis zijn, hoeveel prikken werkt het best? Het aantal prikken wordt ook nog bekeken voor mensen met een goed werkend afweersysteem. Zou een extra prik nog beter werken? En dan is er nog: kun je een huidig vaccin aanpassen aan de nieuwe varianten? Ja, zegt De Boer. Dat kan. Je kunt in alle vaccins de virus-code aanpassen en dat lukt ze bij een nieuwe variant binnen een paar maanden. Het hele college terugkijken? Dat kan hier: Junior coronacollege: vragen over vaccins. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Timothy Price van de Universiteit Utrecht. Meer van hem leren over onze kust kan hier:See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker onderzoeker Michael Nitabach van Yale School of Medicine. Lees hier meer over het onderzoek: More filling? Tastes great? How flies, and maybe people, choose their food. De paper vind je in Nature Communications: A neuronal ensemble encoding adaptive choice during sensory conflict in Drosophila. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickEnkele recente inzichten werden gebundeld om tot deze conclusie te komen. Maar laten we allereerst wel even vaststellen dat we niet zonder microben kunnen. Ze zitten op ons en in ons en we hebben ze hartstikke hard nodig. Dat klinkt nogal tegenstrijdig met het goed schoonmaken van je handen en je huis. Toch is dat het niet. De microben die je in een moderne woning vindt - lees: eentje die niet is gemaakt van hout, stro, modder en paardenharen - zijn niet de microben die we zo hard nodig hebben, stelt dit onderzoek. Die krijg je voor een belangrijk deel van je moeder en je vindt ze in de natuur, maar niet op je aanrecht. Die microben kun je dus met een gerust hart wegpoetsen. Maar hoe zit het dan met allergieën? Krijg je die niet juist als je niets meer gewend bent? Ook dat wordt in dit onderzoek weerlegt. Uit twee verschillende onderzoeken zou zijn gebleken dat veel van deze allergische reacties weleens een reactie op het schoonmaakmiddel zelf zouden kunnen zijn en niet op het ontbreken van microben. Poetsen: nog steeds goed, bleekmiddel inademen of lekker in het rond sprayen met een kind op je arm: liever niet. En hoe zit het dan met het trainen van het immuunsysteem door af en toe goed ziek te worden? Beter dan een vaccin toch? In dit onderzoek zeggen ze van niet. De meeste vaccins doen meer dan je alleen beschermen tegen één ziekte. Het helpt ook de werking van het immuunsysteem in het algemeen. Tel deze bevindingen bij elkaar op en je zou dus volgens deze onderzoekers kunnen zeggen: we zijn niet té schoon met z'n allen. Poets lekker door, maar rol ook af en toe even lekker door je tuin. In deze audio hoor je Emeritus Professor of Medical Microbiology Graham Rook van het University College London. Lees hier meer over het onderzoek: Being clean and hygienic need not impair childhood immunity. De paper vind je hier: Microbial exposures that establish immunoregulation are compatible with targeted hygiene. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Tomer Avidor-Reiss van de universiteit van Toledo. Lees hier meer over het onderzoek: Newly Discovered Sperm Movement Could Help Diagnose, Treat Male Infertility. De paper vind je in Nature Communications: A dynamic basal complex modulates mammalian sperm movement. Meer over eerder onderzoek dat keer naar het puntje van de staart van een spermacel vind je hier: Sperma zwemt veel beter als het puntje van hun staart niet beweegt. En ben je benieuwd waarom de ene diersoort hele grote en de ander hele kleine spermacellen heeft terwijl ze allemaal dezelfde taak hebben? Dat waren deze onderzoekers ook: Waarom verschilt de grootte van spermacellen zo tussen diersoorten? See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je Michiel van Haarlem, het hoofd van SKA bij Astron. Als je meer wilt weten over de SKA-telescoop, kijk dan deze persconferentie. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickAl eerder werd in de grot een botje gevonden van een dertienjarig meisje, dat zowel DNA van een Neanderthal-vader bevat als het erfelijk materiaal van een Denisova-moeder. Een hybride dus, of zoals de Leidse Archeoloog Wil Roebroeks zegt: 'Eigenlijk zijn we allemaal vuilnisbakkies'. Onderzoeker Elena Zavala van het Max Planck-instituut in Leipzig staat aan het hoofd van de operatie. Het uit grond halen van menselijk DNA is erg moeilijk. Met de modernste machines en technieken is het gelukt om DNA te isoleren uit kleine beetjes aarde. In die aarde zitten microscopische fragmenten urine, poep en botdeeltjes. 'We hebben feitelijk een soort magneet die de stukjes DNA die we willen uit de soep van materiaal vist', zegt Zavala. Theelepeltjes grond De techniek om menselijk DNA uit grondmonsters te vissen heeft een grote toekomst. Volgende week reist een team archeologen af naar een grot in Dordogne, Frankrijk, om in kaart te brengen hoe de moderne mens in Europa terecht is gekomen. Is dat één verhuizing naar onze streken geweest of zijn er steeds nieuwe groepen bij de eerste moderne mensen aangesloten? Omdat je geen skeletten nodig hebt om menselijke aanwezigheid aan te tonen, maar slechts een theelepeltje grond, zijn de verwachtingen hoog. Hoe dan ook zijn wetenschappers nog tientallen jaren bezig, alleen al met het analyseren van de gegevens uit de Denisova grot. Archeoloog Wil Roebroek: 'Mijn vak is een stuk leuker dan veertig jaar geleden.' Lees hier meer: Pleistocene sediment DNA from Denisova Cave. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickParasieten, of parasitaire bacteriën, hebben een nogal slechte reputatie. Maar ze blijken zich prima aan te kunnen passen van profiteur naar compagnon. Nou bestuderen deze biologen van de Universiteit Utrecht al enige tijd de beestjes - bacteriën - die je vindt op de wortels van planten. Ze kijken dan: hoe helpen ze de plant? Wat doen ze om de plant gezond te houden? Hoe helpen ze bij ziektes, of tekorten? Bijvoorbeeld in het geval van een tekort aan water, of voeding. Maar in dit onderzoek was de vraag nog specifieker: hoe past de parasiet zich aan aan de plant? Dat zijn ze in het lab gaan bekijken. Want ga je in de natuur of op een akker naar die beestjes kijken, dan zijn dat er ontzettend veel. Wil je weten: welke doet nou wat? Dan moet je per stuk gaan kijken. In dit onderzoek hebben ze eentje uitgekozen waarvan bekend was dat hij in het veld een positieve uitwerking op planten had. Alleen in het lab gebeurde er wat anders: de planten werden ziek en gingen zelfs dood. Trainingskamp voor parasieten Wat hebben ze nou gedaan: elke keer als de plant dood dreigde te gaan, haalden ze de bacteriën er weer af om ze vervolgens op een nieuwe gezonde plant van hetzelfde ras te plaatsen. Dit bleven ze een half jaar lang herhalen en op het laatst werden de planten niet meer ziek, maar zelfs gezonder dan zonder de bacterie. De parasiet leerde de plant steeds beter kennen en werd eigenlijk getraind om tot een goedwerkende relatie te komen. Maar hoe kan dit onze gewassen nou helpen? Er wordt al veel gebruik gemaakt van microben bij het kweken van planten. We weten inmiddels dat die enorm belangrijk zijn. Maar de formule is nog altijd lastig en wat in het lab wordt gevonden vertaalt zich nog niet altijd naar de akker omdat er zoveel factoren meespelen. Gepersonaliseerde coating Wat hopen ze nu: als we de bacteriën per plantenras trainen, dan werkt het misschien beter in het echt. Zaadjes krijgen nu al een soort coating met toevoegingen waardoor ze beter zouden moeten groeien. Dat kun je per zaadje aanpassen. Weet je dankzij zo'n onderzoek als dit welke bacteriën bij welke plant werken en zijn die bacteriën ook nog eens extra getraind om met die plant samen te werken, dan krijg je hopelijk sterkere en gezondere planten. Nou was dit lab-onderzoek, dus je wilt dan natuurlijk nog wel kijken: als je die getrainde bacteriën aan zaadjes toevoegt en die gaan in de grond, werkt het dan ook even goed? Want misschien train je ze wel om samen te werken met die plant, maar gaan ze daarna niet meer goed samen met de rest van de microben. Dat is wat ze de komende tijd nog willen uitzoeken. In deze audio hoor je onderzoeker Ronnie de Jonge van de Universiteit van Utrecht. Lees hier meer over het onderzoek: Plant en parasiet verzoenen zich razendsnel. De paper vind je in Nature Communications: Rapid evolution of bacterial mutualism in the plant rhizosphere. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Shawn Demehri van het Massachusetts General Hospital. Lees hier meer over het onderzoek: Common moles could serve as players in battling melanoma and preventing its recurrence. De paper vind je in Science Advances: Rejection of benign melanocytic nevi by nevus-resident CD4+ T cells.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Catalin Chimerel van de Universiteit van Exeter. Lees hier meer over het onderzoek: New device refines scientists ability to sort and process human cells. Hier vind je de paper: Functional Phenotype Flow Cytometry: On Chip Sorting of Individual Cells According to Responses to Stimuli. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickVan 0,002 millimeter tot 6 centimeter: de grootte van spermacellen verschilt enorm tussen diersoorten. Terwijl ze toch echt allemaal dezelfde taak hebben: eitjes bevruchten. Daarom wilden wetenschappers kijken of ze erachter konden komen waar dat verschil nou vandaan komt. Wat bleek: het zit hem in de locatie van bevruchting. Bevruchting kan op drie manieren: intern, zoals bij zoogdieren, extern, zoals bij vissen en in een soort hybride vorm. Dat noemen ze: spermcasting. Het mannetje laat de eitjes los in het water en het vrouwtje vangt ze op voor interne bevruchting. Na het bestuderen van enorm veel data over de spermacellen van dieren zagen de onderzoekers dat de grote spermacellen vooral bij interne bevruchting voorkomen. Bij externe bevruchting moet het mannetje compenseren voor de verwatering van het sperma. Dan wil je er vooral zoveel mogelijk maken (ook als dat ten koste gaat van de grootte). De grote spermacellen ontstaan juist als ze moeten overleven in de krappe ruimte van een vrouwelijk voortplantingskanaal. Oh, en mocht je denken: wie krijgt eigenlijk de credits voor de grootste spermacel? Die van 6 centimeter? Dat raad je nooit. Het is de fruitvlieg. In deze audio hoor je onderzoeker Ariel Kahrl van het Department of Zoology van de Universiteit van Stockholm. Meer lezen over het onderzoek kan hier: Females supercharge sperm evolution in animals. De paper vind je in Nature Ecology & Evolution: Fertilization mode drives sperm length evolution across the animal tree of life. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet veranderen van de lichaamsbouw van migratievogels loopt parallel aan iets anders wat we al enige tijd zien bij deze vogels: veel soorten zijn eerder gaan migreren door de opwarming van hun leefomgeving. Maar is er een link tussen deze twee ontwikkelingen: lichaamsbouw en eerder migreren? Daar waren onderzoekers benieuwd naar. Ze maakten gebruik van een bijzondere dataset. 40 jaar lang werden in Chicago vogels verzameld die in botsing met een gebouw waren gesneuveld. Ze werden gemeten en gingen daarna naar een museum. Uiteindelijk werden zo de gegevens van 70.000 duizend vogels en 52 verschillende soorten verzameld. Dankzij deze dataset konden ze in dit onderzoek het antwoord vinden op de vraag: hebben veranderingen in lichaamsbouw nou iets te maken met veranderingen in migratie? In deze audio hoor je onderzoeker Marketa Zimova van de Universiteit van Michigan. Lees hier meer over het onderzoek: Smaller bodies, longer wings, earlier migrations: Untangling the multiple impacts of climate warming on birds. Hier vind je de paper: Widespread shifts in bird migration phenology are decoupled from parallel shifts in morphology. Over eerder onderzoek waaruit al bleek dat vogels fysiek aan het veranderen zijn lees je hier meer: Migratory birds shrinking as climate warms, new analysis of four-decade record shows.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Professor Magdalena Zernicka-Goetz van de Universiteit van Cambridge. Lees hier meer over het onderzoek: Study identifies trigger for head-to-tail axis development in human embryo. De paper vind je in Nature Communications: A single cell characterisation of human embryogenesis identifies pluripotency transitions and putative anterior hypoblast centre. Meer over het succesvol laten groeien van een embryo buiten de buik na dag 7 (wat al lukte in 2016) lees en bekijk je hier: Scientists develop human embryos beyond implantation stage for first time. See omnystudio.com/listener for privacy information.