Wetenschap Vandaag | BNR

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDe pronkboon - met zijn platte peulen en slierterige scheutjes die zich in spiraalvorm om stokjes of takjes wikkelen - werd bij toeval de inspiratie voor een soft robot ontwerp. Onderzoekers worstelden met de juiste vorm grijper. Een nagemaakte mensenhand was te lomp en tentakels als die van een octopus waren het ook niet helemaal. Ineens herinnerde één onderzoeker zich de delicate klimsliertjes van een bonenplant die ze per ongeluk in haar achtertuin had gezet. Dat moest het worden. Het uiteindelijke ontwerp lijkt nog het meest op een afgeknipte vinger van een latex doktershandschoen. Niet heel erg indrukwekkend om naar te kijken. Maar het gaat natuurlijk om wat de grijper kan. Doordat er een spiraalvormig luchtkanaaltje inzit, vormt de vinger zich met één pompje lucht keurig naar de spiraalvorm van het luchtkanaaltje. Daarmee kan hij iets vastpakken, net als een sliertje van een klimplant. De grip kan door de hoeveelheid lucht ook nog worden gevarieerd. Optische sensor Om te weten of een aanpassing nodig is, zit er in het midden van de vinger een optische sensor: een hele dunne fiber die - beschermd door een iets steviger buisje - van alles kan meten. Hoe goed pak ik iets vast? Maar ook: hoe groot is het voorwerp? En is de weerstand wel juist, of trek ik iets kapot? Ze willen in de toekomst nog zorgen dat die feedback ervoor zorgt dat de robotgrijper leert van elke beweging. Uiteindelijk zijn de toepassingen eindeloos. Vooral handelingen waarbij een zachte hand gewenst is kan hij goed uitvoeren. Dan kun je denken aan het oppakken van groente, fruit, of bloemen. Of assistentie in de medische sector bij operaties. Ook tekenen en schilderen gaat hem goed af. En is het klusje priegelig, geen probleem: de grijper kan objecten van 1 millimeter zonder moeite vastpakken. In deze audio hoor je onderzoeker Mable Fok van de universiteit van Georgia. Lees hier meer over het onderzoek: UGA engineers develop soft robotic gripper. Hier vind je de paper: Twining plant inspired pneumatic soft robotic spiral gripper with a fiber optic twisting sensor.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je hoogleraar Self-Organizing Soft Matter Ilja Voets van de Technische Universiteit Eindhoven. Ze heeft ook een college gegeven aan de Universiteit van Nederland over dit onderwerp.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je Werner Ouwendijk van het Erasmus MC. Meer over het onderzoek dat hij doet met collega Georges Verjans lees je hier. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je onderzoeker Alina Rwei van de TU Delft, meer over haar onderzoek lees je hier. En op de foto zie je haar baby Philip, die zo'n draadloze sensor draagt.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je onderzoeker Daniel Deenen, die donderdag 3 december promoveerde op dit onderwerp. Het onderzoek is gefinancieerd door Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), KWF Kankerbestrijding, en Top Sector Life Sciences & Health. Meer over het onderzoek lees je hier. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: Broadwick In de podcast hoor je Andrea Weihrauch van de Universiteit van Amsterdam. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je onderzoeker Jeroen Kalkman. Meer over het onderzoek lees je op de website van de TU Delft en het paper kun je hier vinden. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Robin Biesbroek van ESA. Lees hier meer over de missie: ESA en ClearSpace SA tekenen contract voor s werelds eerste missie voor ruimtepuinverwijdering. Meer over hoe het ervoor staat met ruimtepuin lees je hier: Space debris by the numbers. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Sebastian Grönke van het Max-Planck Institute for Biology of Ageing. De volledige paper vind je hier: Sestrin is a key regulator of stem cell function and lifespan in response to dietary amino acids. Eerder onderzoek van deze onderzoekers naar wat er in een dieet voor kan zorgen voor een langer leven vind je hier: Amino-acid imbalance explains extension of lifespan by dietary restriction in Drosophila. Luister ook deze aflevering van Wetenschap Vandaag waarin duidelijk werd dat Sestrin invloed heeft op de effecten van sport: Sporten zonder ooit een spier te bewegen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je Malou Noten, die 25 november promoveert aan de Universiteit Leiden op dit onderzoek. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je onderzoeksleider Brahim Zarouali universitair docent persuasieve communicatie aan de Universiteit van Amsterdam. Het paper dat geschreven is over het onderzoek kun je geheel lezen via deze link. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickAl jaren en jaren wordt er onderzoek gedaan naar sterrenstelsels waarin vele honderden duizenden miljarden sterren bij elkaar kunnen zitten. Over hoe deze stelsels zich vormen bestaan nog veel vragen. Dankzij infraroodtelescopen kwamen onderzoekers er al wel achter dat er ook hyperlumineuze sterrenstelsels bestaan. Dat zijn stelsel met een helderheid van tien biljoen zonnen. Het leek er zelfs op dat er meer van dit soort sterrenstelsels waren dan theoretische modellen konden verklaren. Maar klopte deze waarneming wel? Om dat uit te zoeken was er beter beeld nodig. Een groot team onderzoekers wendde zich tot LOFAR: een Nederlandse radiotelescoop die samengesteld is uit duizenden radioantennes. Met deze enorme radiotelescoop lukte het om veel dieper te kijken met veel scherper beeld. Wel tien jaar lang verzamelden de onderzoekers data en bekeken ze individuele super heldere sterrenstelsels. Hadden de modellen het mis? Al die data leverde uiteindelijk het antwoord op dat ze zochten: ja, er zijn inderdaad meer van dit soort sterrenstelsels dan theoretisch zou moeten kunnen. Zo'n tien keer zoveel. Nou zou de helderheid van deze stelsels afkomstig zijn van enorm veel stervorming. Er zouden wel tienduizend nieuwe sterren per jaar worden gevormd (ter vergelijking: ons eigen Melkwegstelsel vormt er maar eentje per jaar), maar dan nog kunnen sterren nooit als enige verantwoordelijk zijn voor het aantal super heldere sterrenstelsels dat nu is gevonden. Wat is de bron dan wel? Dat is iets waar ze de komende tijd naar willen gaan kijken. Daarvoor gaat het team onder andere follow-up waarnemingen uitvoeren op het Keck observatorium in Hawaii. In deze audio hoor je Huub Röttgering, onderzoeker en directeur van de Sterrewacht Leiden. Lees hier meer over het onderzoek: Tienmaal meer hyperlumineuze sterrenstelsels waargenomen dan sterren kunnen produceren. De paper vind je hier: The bright end of the infrared luminosity functions and the abundance of hyperluminous infrared galaxies.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickOns zweet bevat allerlei natuurlijke mineralen, zoals zout en kalk. Kunnen we er niet voor zorgen, dachten onderzoekers, dat we de zweetbuisjes blokkeren met ons eigen zweet? De inspiratie kwam onder andere van opgedroogd zweet na het sporten. Als je dat opgedroogde spul nou al in de zweetbuisjes kan laten ontstaan, dan zou dit wellicht het zweet tegen kunnen houden. Om te kijken of hun idee klopte, bouwden ze in het lab een paar zweetklieren na en lieten daar synthetisch zweet (wat bestond uit dezelfde stofjes als ons eigen zweet) doorheen bewegen. Vervolgens brachten ze in één testsetting hygroscopisch materiaal aan dat wateraantrekkend werkt. In deze setting zagen ze het zweetbuisje al na een paar seconden dichtslibben met een gel-achtige substantie. Anti-zweet trui Maar hoe moeten we dit dan voor ons zien in het echt? De onderzoekers willen nu graag aan de slag met een toepassing en uiteindelijk testen met echte proefpersonen. Ze denken dat ze een soort deodorant kunnen maken die deze verdamping stimuleert, of iets wat je op kunt plakken of aan kunt trekken dat hetzelfde doet. Dan kun je je nog afvragen: hoe hard hebben we dit nodig? Onderzoeker Wouter van Marken Lichtenbelt van de Universiteit Maastricht - hij weet alles over hoe ons lichaam reageert op temperatuurwisselingen en dus ook het één en ander over zweet - twijfelt een beetje. Er is volgens hem nooit echt stevig aangetoond dat de stofjes die in de huidige antitranspiranten zitten slecht voor ons zijn. Daarnaast is het langdurig verstoppen van de zweetbuisjes ook niet direct goed voor je lichaam. Maar als je een ziekte hebt waarbij je echt overmatig zweet, of wanneer je je toch zorgen maakt over de huidige bestandsdelen in antitranspirant, dan zou dit in de toekomst wel eens een mooi alternatief kunnen zijn. In deze audio hoor je onderzoeker Jonathan Boreyko van Virginia Tech. Lees hier meer over het onderzoek: Virginia Tech lab proves the concept of a natural approach to antiperspirants. De paper vind je hier: Evaporation-Induced Clogging of an Artificial Sweat Duct. Bij het derde voorbeeld zie je hoe het gel-achtige materiaal ontstaat:See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDe paper vind je hier: High-capacity auditory memory for vocal communication in a social songbird. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Tom Shimizu van Amolf. Lees hier meer over het onderzoek: Bliksemsnel risicobeheer in celpopulaties. De paper vind je hier: Adaptive tuning of cell sensory diversity without changes in gene expression. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickVoor je denkt: wat maakt mij schimmel uit een hondenneus nou uit? Dit is één van de vier beruchte schimmels die samen bij mensen zorgen voor 1,5 miljoen doden wereldwijd per jaar. Over zo'n schimmel willen we natuurlijk zoveel mogelijk te weten komen. Is een hond geïnfecteerd met deze schimmel, dan moet een dierenarts zoveel mogelijk ervan uit de neus en holtes van de hond halen om hem te genezen. Toen onderzoekers bezig waren met het bestuderen van infectieziektes bij de mens, hoorden ze hiervan en gingen ze in het lab aan de slag met enkele van deze schimmel-samples. Aanpassen aan gastheer Ze zetten een deel op kweek en een ander deel vroren ze in, zodat ze ook goed de genexpressie van de schimmel konden bekijken. Het leverde enorm interessante informatie op. Zo zagen ze dat de schimmel in de hond genetisch evolueert om beter te kunnen overleven. Nooit eerder was dit gezien. Er is wel eerder onderzoek gedaan naar dit soort schimmels, maar dat gebeurde vaak in proefdieren en de resultaten waren vaak niet goed te vergelijken met de werkelijkheid. Dat probleem heb je natuurlijk niet als je samples uit een echte infectie komen. Wat ook opvalt is dat niet alle hondenrassen even gevoelig zijn voor deze infectie. Dat doet vermoeden dat ook de genen van de host een belangrijke rol spelen. De resultaten van dit onderzoek zorgen voor belangrijke nieuwe informatie waarmee onderzoekers meer kunnen leren over hoe die schimmel ook bij ons ingrijpt op het immuunsysteem en welke rol de gastheer daarbij speelt. Hopelijk lukt het ze daarmee om uiteindelijk een betere diagnose en behandeling te ontwikkelen voor zowel mens als dier. In deze audio hoor je onderzoeker Hans de Cock van de Universiteit Utrecht. Lees hier meer over het onderzoek: Hond in gevecht met schimmel. De paper vind je hier: The sino-nasal warzone: transcriptomic and genomic studies on sino-nasal aspergillosis in dogs.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickSlaap is essentieel voor het opslaan en verwerken van herinneringen en een slaaptekort - weten we - beïnvloedt ons leervermogen en geheugen. Als je dan kijkt naar angstverwerking dan wordt daarbij ook dat leervermogen gebruikt. Je kunt het zo zien: je hersenen kunnen de angstherinnering, als er geen sprake meer van gevaar is, verdrukken met een nieuwe herinnering. Met een minder angstige associatie. De onderzoekers in deze studie wilde weten: kan een slaaptekort dat verwerken van angstherinneringen ook verstoren? Ze lieten daarvoor drie groepen gezonde mensen in een slaapcentrum slapen. Eén groep sliep helemaal niet, één groep werd na vier uur wakker gemaakt en miste daarmee de uren met de meeste REM-slaap en een derde groep sliep normaal. Angstoefening Met alle drie de groepen voerden ze een experiment uit waarbij de proefpersonen in een scanner naar drie kleuren moesten kijken. Bij twee van die kleuren werd een licht en ongevaarlijk schokje gegeven. Eén kleur was 'veilig'. Toen veranderde ze iets: één van de twee 'gevaarlijke' kleuren gaf ineens geen schokje meer. Op zo'n moment kunnen de hersenen aan de slag om de angstherinnering om te zetten. Ze herhaalden het experiment aan het einde van de dag nogmaals om te kunnen zien wat het brein had geleerd. Wat zagen ze nou bij de groep die een halve nacht had geslapen: bij deze proefpersonen was er zowel bij het eerste als het tweede experiment meer activiteit in het hersengebied dat wordt geassocieerd met angst. In het gebied waar juist angstcontrole plaatsvindt zagen ze minder activiteit. De groep die gewoon had geslapen had in beide gebieden activiteit in de ochtend, maar had aan het einde van de dag geleerd de angst te verwerken. De groep die helemaal niet had geslapen, had een uitgestelde reactie, maar leek daarin uiteindelijk meer op de goede slapers. Sneller angstig Wat kunnen we hier van leren? Mogelijk dat een halve nacht niet slapen slechter voor je is dan een hele nacht niet slapen. Maar wat de onderzoekers ook denken is dat zo'n halve nacht mensen gevoeliger maakt voor angststoornissen. Zeker in beroepen waarbij én een slechte nachtrust én heftige ervaringen een rol spelen zou dit negatieve gevolgen kunnen hebben. In vervolgonderzoek willen ze het experiment herhalen met mensen die traumatische ervaringen hebben gehad om het mechanisme nog beter te kunnen begrijpen. In deze audio hoor je Edward Pace-Schott van Harvard Medical School. Voor dit onderzoek werkte hij samen met onderzoekers Anne Germain en Jeehye Seo. Meer over hun werk lees je hier: Sleep loss hijacks brains activity during learning.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickOnder glaucoom vallen een aantal aandoeningen van het oog die leiden tot beschadigingen van de oogzenuw. Het is de grootste oorzaak van blindheid wereldwijd. Er zijn wel wat middelen die de symptomen ervan behandelen, maar die doen niets voor herstel en daarmee is de schade blijvend. Daar zochten ze in dit onderzoek een oplossing voor. Ze kwamen uit bij gentherapie, waarbij ze in de oogzenuw een gen tot expressie brachten dat een eiwit produceert dat herstel mogelijk maakt. Het eiwit levert namelijk belangrijke bouwstenen af voor regeneratie op de plek van de schade. Zorgden ze voor veel van dit eiwit, dan zagen ze duidelijk herstel. Nou hebben ze dit nu alleen nog in gekweekte cellen en in muizenmodellen getest. En ja: dat betekent ook dat hier nog dierproeven voor nodig waren. Toch is die stap in een onderzoek als dit nog niet over te slaan. Hierna zetten ze het onderzoek voort in menselijke oogzenuwen in het lab en daarna kunnen ze gaan kijken naar klinische testen met levende mensen. In deze audio hoor je onderzoeker Veselina Petrova van de Universiteit van Cambridge. Hier vind je de paper: Protrudin functions from the endoplasmic reticulum to support axon regeneration in the adult CNS.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickEr zijn veel virussen die een suikerlaagje nodig hebben om te functioneren. Dit kunnen ze alleen niet zelf produceren. Ze kapen hiervoor de suikerproductiefabriek in de cellen die ze besmetten. Jaren hebben onderzoekers gekeken hoe ze dit proces zo konden saboteren dat virussen met een defect suikerlaagje komen te zitten. Door een specifiek enzym te beïnvloeden dat in de fabriek het suikerlaagje bijschaaft voordat het door de controlepost van de cel gaat, hopen ze het suikerlaagje zo te verprutsen dat het virus minder stabiel en minder gevaarlijk is. In deze audio hoor je onderzoeker Gideon Davies van de Universiteit van York. Lees hier meer over het onderzoek: Possible drug treatment on horizon for SARS-CoV-2 virus. De paper vind je hier: Structure of human endo--1,2-mannosidase (MANEA), an antiviral host-glycosylation target. Meer lezen over het samenwerkingsverband met de Universiteit van Leiden kan hier: ERC Synergy Grant to unlock sugar codes for health and a sustainable society. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Ziggy Pleunis van het McGill Space Institute. Lees hier meer over de ontdekking: A fast radio burst in our own Galaxy. De paper van Pleunis en zijn collega's van het Canadian Hydrogen Intensity Mapping Experiment (CHIME) vind je hier: A bright millisecond-duration radio burst from a Galactic magnetar.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickSteeds meer bacteriën zijn resistent tegen de antibiotica die we gebruiken. Daarnaast wordt ook nog verwacht dat het aantal mensen dat een infectieziekte krijgt gaat toenemen. En dus zijn wetenschappers druk met het vinden van middelen waar ziekmakende bacteriën geen trucjes voor hebben en waar ze niet of moeilijk resistent tegen kunnen worden. Bacterie doorprikken Eén van de hoopgevende alternatieven is een middel dat - anders dan veel andere antibiotica - niet opgenomen hoeft te worden in de cel om zijn werk te kunnen doen, maar dat de bacterie van buitenaf doorprikt. Bacteriën krijgen zo eigenlijk niet eens de kans om resistent te worden. Dat klinkt al mooi, maar er waren nog wel wat obstakels. Veel antibiotica wordt ingespoten. Daarvoor moeten de meeste mensen naar het ziekenhuis, maar het ziekenhuis is eigenlijk helemaal geen goede plek voor mensen met infectieziekten als je bedenkt hoe vatbaar zij zijn voor andere virussen en bacteriën. En andersom: hoe zij weer anderen kunnen besmetten. Daarnaast kost het ook gewoon veel geld. Vermomd als eten Maar als je wilt dat dit thuis toegediend kan worden dan moet het geen prik, maar iets als een pilletje zijn. Daarbij kregen de makers van het middel hulp van andere onderzoekers die zorgde dat het als een pilletje ingenomen kan worden dat vermomd als eten het lichaam doorgaat. Dit zorgt ervoor dat het middel niet te vroeg wordt afgebroken en het netjes in de bloedbaan terecht komt. Het mooie is ook nog dat deze truc ook voor andere middelen zou moeten werken. Eén van de redenen voor het ontwikkelen van het nieuwe middel is volgens de onderzoekers het makkelijker maken van infectiebestrijding in ontwikkelingslanden. Vooral daar waar mensen niet even naar het ziekenhuis kunnen voor een infuus of prik zou een pil enorm veel patiënten kunnen helpen, menen ze. In deze audio hoor je onderzoeker Han van t Klooster. Zijn bedrijf PharmaCytics werkt samen met Madam Therapeutics aan deze nieuwe antibiotica-pil. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDit onderzoek werd gedaan door paleontologen van de Universiteit van Washington en het Burke Museum of Natural History & Culture. Deze wetenschappers kwamen fossielen op het spoor van een klein knaagdiertje dat de naam Filikomys primaevus - jeugdige, vriendelijke muis - kreeg. Maar hoe wisten ze nou dat dit een sociaal diertje was? Ze hadden behoorlijk wat fossielen van dit beestje gevonden, 22 in totaal. Ook nog in zeer goede staat, wat uitzonderlijk is. Ze vonden de fossielen op een bekende dino-opgraaf locatie genaamd Egg Mountain in West Montana. Deze fossielen waren maar liefst 75,5 miljoen jaar oud. Zeker 13 hiervan werden teruggevonden in dezelfde rotslaag in een gebied van 30 vierkante meter. En ze zaten allemaal gezellig bij elkaar, in groepjes van twee, soms vijf, van zowel jonge als ouder dieren. Daarnaast hadden ze ook nog eens de bouw van een diertje dat nesten graaft onder de grond en dus was de conclusie: deze dieren moeten al sociale structuren gehad hebben. Hiervoor dachten onderzoekers dat dit gedrag pas na het uitsterven van de dino's ontstond. En dan vooral bij de groep zoogdieren waar wij mensen bij horen. Maar nu weten we: deze muisjes waren ons voor en niet zo'n beetje ook. Lees hier meer over het onderzoek: Early mammalian social behaviour revealed by multituberculates from a dinosaur nesting site. In de audio hoor je ook nog een heleboel mooie dingen over plankton. Verder lezen kan hier: Plankton turn hunters to survive dinosaur-killing asteroid impact en hier: Plankton key to origin of earth's first breathable atmosphere.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: Broadwick230 miljard ton, dat is twee keer zoveel als de CO2-uitstoot van de VS over de afgelopen 100 jaar. Maar hoe hebben ze deze lastige berekening nou gedaan, zonder dat ze alle bodemprocessen op aarde hebben onderzocht? Ze hebben in dit onderzoek gekeken naar de relatie tussen temperatuur en bodemafbraak. Hoe reageert de bodem op verschillende plekken op aarde op een stijging hiervan? Hierbij combineerden ze data uit observaties met bestaande klimaatmodellen. Ze maakten verschillende vergelijkingen en zagen steeds dezelfde resultaten terug. Hoe zeker weten ze het? Nou waren er al modellen die hier berekeningen over lieten zien, maar die hadden nog een foutmarge van zo'n 120 miljard ton. Deze studie brengt die marge omlaag naar 50 miljard ton. Dat is dus nog geen zekerheid, maar wel een belangrijke inschatting. Kan het ook nog meevallen? Misschien, want planten nemen steeds meer CO2 op. Aan de andere kant kappen we nog altijd gigantisch veel bomen en is in dit onderzoek de CO2 die vastzit in permafrost nog niet meegenomen. Er valt dus nog genoeg te onderzoeken, bijvoorbeeld: hoeveel wordt er dan precies door de bodem opgenomen? Toch is dit al belangrijke kennis over dit onderdeel van de klimaatverandering. In deze audio hoor je Rebecca Varney en Sarah Chadburn van de University of Exeter. Lees hier meer over het onderzoek: Warming of 2°C would release billions of tonnes of soil carbon. De paper vind je hier: A spatial emergent constraint on the sensitivity of soil carbon turnover to global warming. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Willem Mulder van de Technische Universiteit Eindhoven en TMII, Icahn School of Medicine in New York. Lees hier meer over het onderzoek: Ground-breaking study on trained immunity to fight cancer en hier vind je meer informatie over de startup die de onderzoekers hebben opgezet: Trained Therapeutix Discovery. Wat extra uitleg door de twee promovendi die veel van het experimentele werk hebben uitgevoerd:See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickTwee onderdelen van ons immuunsysteem leken ook uiterst geschikt voor het beschermen van ict-systemen: het constant verversen van cellen en een decentrale aansturing. Maar hoe vertaal je dat naar ict? Voor het verversen wordt voortgeborduurd op de bestaande nieuwe ict-techniek: Kubernetes. Een systeem waarmee computertoepassingen beheerd kunnen worden. Daarin zit al de mogelijkheid om te herstarten en verversen, alleen hebben ze nu een link gemaakt naar cybersecurity-instrumenten. Ze laten deze twee met elkaar communiceren zodat er veel slimmer ververst kan worden. Dat verversen van applicaties zorgt ervoor dat je meer momenten hebt waarop je cyberaanvallen kunt onderscheppen. En zit je als crimineel net in een handeling en wordt er ververst, dan is het einde oefening en ben je te laat. Dan is er nog decentralisatie. In het lichaam communiceren cellen constant met elkaar. Als eentje geïnfecteerd raakt gebruikt hij stofjes om omliggende cellen te waarschuwen dat er iets mis is, zonder dat het eerst langs je hersenen hoeft te gaan. Door hetzelfde te creëren in een computernetwerk: eilandjes die zelf alarm kunnen slaan, zonder dat een centraal systeem alles de hele tijd moet langslopen, kun je veel sneller en lokaler ingrijpen als er iets mis is. Een wondermiddel is het volgens de onderzoekers niet, maar zeker een manier om het cybercriminelen een stuk moeilijker te maken. In deze audio hoor je Bart Gijsen van TNO en Rogier Reemer van Achmea. Lees hier meer over het Partnership for Cyber Security Innovation.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet experiment heeft nog het meeste weg van het doorfluisterspelletje van vroeger, maar dan met drumritmes. 120 proefpersonen kregen een ritme te horen en dat moesten ze - alleen in een geluidsdichte ruimte met drie trommels en één stokje - zo goed mogelijk na proberen te spelen. Sommige mensen hoorden het origineel, anderen kregen het stokje door van een andere proefpersoon en moesten naspelen wat diegene ervan had gebakken. Elk groepje (of rijtje) van zes mensen begon dus met een basisritme en als de laatste van het groepje klaar was, dan was er een geëvolueerd eindritme. Nou waren de ritmes heel simpel, maar de setting zat wat ingewikkelder in elkaar. De onderzoekers hadden namelijk gespeeld met de afstanden tussen de trommels. In één groepje stonden ze allemaal op gelijke afstand van elkaar, in een ander groepje stond één trommel verder weg en zo creëerden ze vier veschillende settings. Ook vroegen ze de proefpersonen om bij het spelen van de ritmes een vaste trommel-volgorde aan te houden. Zo probeerden ze te onderzoeken hoe de toegang tot de middelen en de setting daarvan invloed had op de evolutie van het ritme. Ze zagen - zoals ze verwachten - dat uit elke setting een ander eindritme kwam en dat deze in sommige groepen heel anders was geworden dan het origineel. Het levert - zo hopen de onderzoekers - een nieuwe manier op van naar dit vraagstuk kijken, wat als inspiratie moet dienen voor onderzoeken in de toekomst. In deze audio hoor je onderzoeker Helena Miton van het Sante Fe Institute. Leer hier meer over het onderzoek: The rhythm of change: What a drum-beat experiment reveals about cultural evolution. Hier vind je de paper: Motor constraints influence cultural evolution of rhythm.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickMalaria wordt verspreid door parasieten. Als een mug ons prikt dringt die parasiet onze bloedbaan binnen en daar besmetten ze menselijke rode bloed cellen en vermenigvuldigen ze zich. De meeste besmettingen vinden plaats in de natte maanden van het jaar. In delen van West Afrika is dit ongeveer van juli tot december. Dat is ook logisch, want in dat seizoen zijn er de meeste muggen en verspreid de ziekte zich makkelijker. Maar hoe kan het dan dat ze elk jaar met zoveel terugkomen? Terwijl er een heleboel droge maanden zijn met veel minder muggen. Wat doen die parasieten om die periode te overleven? Silvia Portugal van de Heidelberg universiteit in Duitsland en haar collega's vonden het antwoord. Ze vergeleken besmettingen uit de regenseizoenen met besmettingen uit de zomerseizoenen en daar ontdekten ze een belangrijk verschil. Verstoppertje in de bloedbaan Ze zagen dat de parasiet in het regenseizoen een molecuul produceerde waardoor besmette cellen vast blijven plakken aan de wand van onze bloedvaten. Dit doen ze zodat ons lichaam de besmette cellen niet goed op kan ruimen. In de zomer produceert de parasiet deze moleculen echter niet. De meeste besmette cellen werden daardoor juist wél door het lichaam weggewerkt. Dit zorgde ervoor dat de parasiet nog maar in kleine getale overbleef en zo ongezien kon blijven rondhangen in het lichaam. Werd het buiten weer nat, dan ging de parasiet terug naar volle aanvalsmodes. Een belangrijke les van dit onderzoek is dat het niet genoeg is om alleen te kijken naar de zieke mensen bij het bestrijden van malaria. We zullen nog net iets slimmer moeten zijn om deze parasiet te verslaan. Gelukkig hebben we daar nu weer wat extra munitie voor. Lees meer over het onderzoek op de site van Nature: Increased circulation time of Plasmodium falciparum underlies persistent asymptomatic infection in the dry season. Luister verder: Het menselijke immuunsysteem kan de malaria-parasiet zélf bestrijden.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickUit het experiment met de robotvissen kwam dat het inderdaad energie scheelt als vissen in een school zwemmen. Ze maken hierbij gebruik van de waterstroming die de vissen voor hen veroorzaken en passen hun staartbeweging daarop aan. Dit aanpassen van de beweging wordt in dit onderzoek vortex phase matching genoemd. Het werkt op elke plek in de school, maar vraagt niet overal om dezelfde beweging. Synchroniseren met de leider heeft bijvoorbeeld als je er vlak achter zwemt, zit je verder achter in de school dan is een tegenovergestelde beweging juist beter om zoveel mogelijk energie te besparen. 10.000 experimenten Ditzelfde onderzoek doen bij wilde vissen is enorm lastig, daarom werd het tot nu vooral berekend in modellen. Dit is voor het eerst dat het met zo levensecht mogelijke robotvissen is getest. Om te kijken hoe het nou precies zit met energieverbruik, lieten ze de vissen in verschillende formaties zwemmen en voerden ze wel 10.000 verschillende experimenten uit. Omdat het ging om robots, konden ze heel precies meten hoeveel energie er per situatie per vis werd verbruikt. Om vervolgens zeker te weten dat vissen in het wild ook gebruikmaken van vortex phase matching, hebben de onderzoekers ook nog echte vissen in een tank laten meedoen aan het experiment. Ze zagen mede dankzij een slim computermodel gebaseerd op hun bewegingen dat ze inderdaad dezelfde strategie gebruikten. In de toekomst willen ze het energieverbruik van de vissen ook nog precies gaan meten door met slimme technologie de hartslag te monitoren. Waarom dit onderzoek? Nou is het natuurlijk leuk om dit te weten over vissen, maar er zit nog een grotere gedachte achter het onderzoek. De kennis moet namelijk ook helpen bij het maken van betere robotvissen. Deze gaan straks in zwermen (of scholen) worden ingezet om bijvoorbeeld de waterkwaliteit in oceanen te monitoren. Dit soort onderzoeken helpen bij het ontwerpen van robots die zich zo energiezuinig mogelijk bewegen. Omdat wilde vissen geneigd zijn deze robots te volgen (als ze echt genoeg lijken) biedt het ook mogelijkheden voor het trainen van wilde vissen. Bijvoorbeeld door ze te leren op welke plekken ze beter niet kunnen zwemmen. In deze audio hoor je onderzoeker Iain Couzin van de universiteit van Konstanz in Duitsland. Lees hier meer over het onderzoek: Robots help to answer age-old question of why fish school. De paper vind je hier: Vortex phase matching as a strategy for schooling in robots and in fish.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet klinkt enger dan het is. Laten we beginnen bij het begin: het gaat hier niet om het controleren van de emotie zelf, maar het controleren van wat je ermee doet. Van nature hebben mensen de neiging om negatieve, bedreigende situaties te vermijden en positieve en belonende situaties op te zoeken. Alleen soms vraagt een situatie om een tegennatuurlijke handeling. Je wilt bijvoorbeeld je oma heel graag knuffelen, maar je moet je inhouden (want corona!). Dit is voor sommige mensen een bijzonder moeilijke opgave. In dit onderzoek is eerst gekeken wat er precies in de hersenen gebeurt als we deze taak uitvoeren. Aan proefpersonen werden in een hersenscanner op een scherm emotionele gezichten getoond. Boze gezichten moesten ze vermijden en blije gezichten moesten ze - met een joystick - benaderen. Dat zouden we van nature ook doen. Maar ze moesten ook het omgekeerde doen: boze gezichten benaderen, blije vermijden. Zo konden ze aan de scans zien welke hersengebieden wat doen. Hersenstimulatie Die dans van elektrische signalen hebben ze verder uitgezocht en daarna hebben ze deze geprobeerd te beïnvloeden met hersenstimulatie. Dus met zwakke elektrische velden van buiten het hoofd de interactie opzoeken met bestaande hersenactiviteit. Maar dan wel perfect aangesloten op deze specifieke taak. Lig je gewoon in bed niets te doen, dan heeft het ook geen effect. Uiteindelijk hopen de onderzoekers dat dit huidige behandelingen kan verbeteren. Vaak gaat het dan om exposure therapie: het oefenen van de sociale situaties waar iemand moeite mee heeft. Het toevoegen van hersenstimulatie zou het effect van deze oefening kunnen versterken. In deze audio hoor je Bob Bramson van het Donders Instituut (Radboud Universiteit). Lees hier meer over het onderzoek: Meer controle over emotionele acties met hersenstimulatie.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickMateriaal dat uit een laag bestaat met een dikte van 1 atoom wordt ook wel 2D-materiaal genoemd. Grafeen is hier een voorbeeld van. Zo'n grafeenlaagje heeft hele bijzondere eigenschappen. Het is sterker dan staal, transparant en flexibel. Ook geleidt het warmte en elektriciteit heel erg goed. Dat maakt het interessant als materiaal voor zonnecellen, buigzame lcd- en touchscreens en een heleboel elektronica op hele kleine schaal. Alleen de randjes van dit soort materialen zijn onvoorspelbaar. Ze verschillen in eigenschappen van het hoofdmateriaal, maar onderling zijn er ook verschillen. Zo heb je bijvoorbeeld een zig zag-randje en een armchair-randje. De ene is magnetisch, de andere niet en dat is nog maar één van de eigenschappen waarin ze verschillend zijn. Dat maakt het werken met het materiaal lastig. Simpel stofje Nu hebben wetenschappers een manier gevonden om dat randje te beïnvloeden. En daarvoor hebben ze niet veel meer nodig dan waterstofperoxide en een beetje warmte. Daarmee lukt het ze om van elk randje een zig zag-randje te maken, dat van alle vormen het sterkst is. Het maakt allerlei belangrijke vervolgonderzoeken mogelijk, onder ander binnen de kwantumwetenschappen. In deze audio hoor je onderzoekers Battulga Munkhbat en Timur Shegai van de Chalmers University of Technology in Zweden. Lees hier meer over het onderzoek: How to make perfect edges in 2D-materials. De paper vind je hier: Transition metal dichalcogenide metamaterials with atomic precision.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHoe ziet die dans er nou precies uit? Daarvoor duiken we even in de hartspier. Om precies te zijn in de hartspier-cellen. Daar zitten lange dunne eiwit-slierten die samen een hartslag kunnen maken. Met behulp van een elektrisch signaaltje trekken ze samen, en ontspannen ze weer. Om dit te kunnen doen moeten die slierten moeten echter allemaal dezelfde lengte hebben. Het bepalen van de lengtes van die eiwitten - dus wanneer is eentje precies de goede lengte - dat doet weer een ander eiwitje in die cel. Keurt ie een sliert goed, dan zet ie er een klein dopje op. Maar het eiwitje dat dit doet maakt ook wel eens fouten. Als hij te vroeg of te laat een dopje erop zet, als het sliertje nog niet de goede lengte heeft, dan komt er een ander eiwitje aan en die duwt dat dopje er weer af. Betere behandeling hartziektes Een dans van heen en weer bewegende eiwitten dus. Dat klinkt misschien heel gezellig, maar als er fouten worden gemaakt en danspassen worden gemist kan dat vervelende gevolgen hebben voor het hart. Nou heeft een onderzoeksteam van Washington State University voor het eerst laten zien dat dit mechanisme zo werkt en dat is belangrijk, want daarmee weten ze ook wat er mis kan zijn als het niet goed werkt. Ze hopen zo mensen met hartziektes te kunnen helpen waarbij genetische mutaties in deze eiwitten zorgen voor ernstige klachten. Lees hier meer over het onderzoek: Study shows a molecular dance that keeps your heart beating. Hier vind je de paper: Leiomodin creates a leaky cap at the pointed end of actin-thin filaments.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Adam Khalife van Sorbonne University. Lees hier meer over het onderzoek: Losing flight had huge benefits for ants, finds new study.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDemi Jansen zocht met haar team naar een duurzame oplossing op voedselgebied en vond die in 3D-geprinte insectenkoekjes. Omdat ze er eerst een pasta van maken, kunnen ze snacks maken in elke vorm en elke smaak. Omdat deze manier van produceren (nog) niet geschikt is voor massaproductie zien ze dit meer als iets voor specifieke groepen die baat zouden hebben bij een gepersonaliseerde dosis eiwitten en vetten. Daarbij denken ze bijvoorbeeld aan de zorg, topsporters en mensen bij defensie. Meten typgedrag De manier waarop iemand typt is behoorlijk uniek, net als een handschrift of penseelstreek. Bob van der Meulen zag hier met zijn team een mooie toepassing voor. Nu studenten veelal thuis tentamen moeten doen, is het voor universiteiten belangrijk om zeker te weten dat Piet niet het tentamen van Klaas zit te maken. Nu moeten studenten daarom vaak hun webcam aan hebben staan, maar dit zou je ook kunnen checken door met software het typgedrag te analyseren, zonder daarbij vast te leggen wat er wordt geschreven. Op de lange termijn hopen ze met met de technologie vroegtijdig stressgerelateerde ziektes op te sporen, want typgedrag zegt ook aardig wat over hoe iemand zich voelt, laat onderzoek zien. Wandelritme-sensoren Lieke de Mare bedacht een hulpmiddel voor mensen die moeten revalideren na een beroerte. Vaak moeten deze mensen oefeningen doen om weer goed te kunnen lopen. Door sensoren aan de voeten - en een eventueel loophulpmiddel - te koppelen aan software kunnen mensen thuis een seintje krijgen als ze verkeerd lopen en helpt een gepersonaliseerd ritme ze om weer de juiste pas te vinden. Bekijk hier wat er allemaal te doen is vanaf zaterdag: Dutch Design Week 2020. Meer studentenprojecten die tijdens de Dutch Design Week te zien zijn vind je hier: Drivers of change online.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHier vind je het volledige paper en kun je ook foto's en video's bekijken van de katten en de mensen die een slow blink doen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickMeer over hun onderzoek en het veilingen-format dat ze ontwikkelden lees je hier. Luister ook Tinbergen en de economie van morgenSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je onderzoeker Ilja Croijmans van Universiteit Utrecht. Meer over het onderzoek lees je hier. Er is ook een vervolgonderzoek, daaraan kan je meedoen als je een wijnexpert ben (gediplomeerd, minstens WSET level 3 of vergelijkbaar). Dat doe je via deze link of je kan mailen naar [email protected] omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickLees hier meer over de winnaars van de Nobelprijs voor de scheikunde: Genetic scissors: a tool for rewriting the code of life.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickAls je meer wilt lezen over het onderzoek en de onderzoekers, dan kan je dat hier doen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickLees hier meer over de winnaars van de 2020 Nobelprijs voor de geneeskunde: the Nobel Prize in physiology or medicine.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickAls aanvulling op de grotere Europese CO2-ruimtemissies ontwikkelt een samenwerking van tien organisaties - waaronder SRON - een netwerk van kleinere satellieten dat uiteindelijke het Space CARBon Observatory moet worden. Daarvoor hebben ze samen met onder andere TNO, de Universiteit Leiden en Airbus een instrument ontwikkelt genaamd SPEX dat kijkt naar fijnstof in de atmosfeer. Ruis weghalen SPEX doet dit door te kijken naar hoe die kleine deeltjes het licht van de zon weerkaatsen. Zo kunnen ze zien hoeveel fijnstof ergens is, maar ook hoe groot de deeltjes zijn en wat waarschijnlijk hun oorsprong is. In deze missie speelt SPEX echter niet de hoofdrol. Die gaat naar NanoCarb, een kleine sensor die CO2 meet. Omdat fijnstof de meting van CO2 kan beïnvloeden, gaat SPEX mee om te zorgen dat de ruis uit de meting verdwijnt. Testvlucht CO2 wordt al gemeten, maar in deze missie willen ze het nog nauwkeuriger gaan doen en daar hebben ze SPEX bij nodig. Morgen gaan de twee instrumenten voor het eerst in de lucht getest worden, alleen nog wel even wat dichter bij de aarde dan straks de bedoeling is. In deze audio hoor je Martijn Smit van SRON. Lees hier meer over de Europese SCARBO-missie en hier meer over SPEX.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDat het dier sociaal is dat hadden ze al in het wild gezien. De blauwe ekster zorgt namelijk ook voor jongen die niet van hem of haar zelf zijn. Broertjes en zusjes van een nieuw nest brengen net zo goed eten als vader en moeder en zelfs dieren die helemaal geen familie zijn helpen mee. Meelwormexperiment Om erachter te komen hoeveel hiervan een teken van intelligentie was en hoeveel instinct, hebben onderzoekers een experiment opgezet waarbij steeds één vogel afgezonderd zat, maar er tussen hem of haar en de rest van de groep alleen gaas zat. Het dier kreeg een flinke bak meelwormen en gekeken werd of hij dit overschot aan eten ging delen met de rest. Daarbij had de grotere groep in het ene geval zelf niets en in het andere geval zelf ook wat. Sociaal vertoon De vogels bleken meer te delen met hun soortgenoten als die zelf niets te eten hadden. Waarom ze deze - in onze ogen - sociale handeling uitvoeren is niet zeker. Al zijn er wel vermoedens. Evolutionair gezien zou de aanpak iets moeten opleveren. Meer kans op eten bijvoorbeeld. Omdat ze zagen dat de mannetjes minder onderscheid maakten in met wie ze deelden (hongerige soortgenoot of niet, ze deelden sowieso veel) zou je kunnen denken dat zij een groot voordeel halen uit dit sociale vertoon. Het is goed mogelijk dat ze zo de aandacht proberen te trekken van de dames eksters. In deze audio hoor je gedragsbioloog Jorg Massen van de Universiteit Utrecht. Je leest meer over het onderzoek op de site van Nature: Azure-winged magpies decisions to share food are contingent on the presence or absence of food for the recipient.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet lukt zelfrijdende auto's nog niet om moeiteloos op te gaan in het verkeer en dat komt omdat hun rijgedrag nog te robotisch is. Dat maakt ook dat mensen ze niet echt vertrouwen, zowel als bestuurder als medeweggebruiker. Daarom wilde onderzoeker Sarvesh Kolekar op zoek naar wat menselijk rijgedrag nou bepaalt. Wat is de basis? Wat is het mechanisme erachter? Slordig en onzeker Eigenlijk komt het erop neer dat we helemaal niet zo netjes rijden. Een algoritme wordt getraind om het optimale pad te kiezen, maar mensen zijn niet zo precies. We rijden helemaal niet exact in het midden van de rijstrook. Zolang we niet over een grens van te risicovol rijgedrag gaan hebben we daar geen probleem mee. Ook zijn we vergeleken een algoritme veel onzekerder. Het mooie is: met deze tekortkomingen - als je ze zo wilt noemen - houden we rekening. Bij onszelf en bij anderen. Het model Het lukte Kolekar om dit mechanisme te vatten in een model, waarmee dan weer voorspellingen kunnen worden gedaan over menselijk rijgedrag in verschillende scenario's. Dit maakt het mogelijk om goede inschattingen te maken in het geval van een volledig nieuwe situatie waarbij niet op data uit het verleden kan worden gerekend. Ook kan het model gebruikt worden om te testen hoe mensen met technische aanpassingen om zullen gaan. Heeft je auto bijvoorbeeld technologie waarmee hij zelf binnen de lijntjes rijdt? Dan - zegt het model - gaan de meesten mensen wat harder rijden. Het model is nog niet helemaal af, zo moet het bijvoorbeeld nog de verkeersregels leren, maar het is al heel bijzonder dat dit gelukt is. In deze audio hoor je onderzoekers Sarvesh Kolekar en begeleidend onderzoeker David Abbink van de TU Delft. Lees meer op de site van de TU Delft: Rijgedrag minder robotachtig door nieuw Delfts model. Of bekijk de volledige paper op de site van Nature: Human-like driving behaviour emerges from a risk-based driver model. Het onderzoek - dat ook onder begeleiding van Joost de Winter viel - maakte deel uit van Abbinks Symbiotic Driving programma.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn dit onderzoek hebben wetenschappers van het Sanford Burnham Prebys Medical Discovery Institute in de VS gekeken of het haalbaar is om op een nieuwe manier kankercellen aan te pakken. Daarbij hebben ze zich gericht op de kanaaltjes waardoor de stroom van stofjes in en uit de celkern loopt. Dus het buisje naar de poriën eigenlijk. Ze wilden weten: als we de groei van die kanaaltjes - het vormen ervan - nou kunnen tegengaan kan dat er dan voor zorgen dat agressieve tumoren minder snel groeien en krimpen. Kankercellen groeien snel en vermenigvuldigen snel, daarom hebben en maken ze meer van dit soort kanaaltjes aan dan een gewone cel. Als je het vormen van die kanaaltjes kan blokkeren, dan blokkeer je ook de groei, was de theorie. Wat ze in dit onderzoek waarin nog niet op mensen is getest zagen is dat het inderdaad lijkt te werken. Gezonde cellen in de omgeving van de kankercellen worden niet aangetast. Ze stoppen wel even met groeien, maar herstellen daarna weer, terwijl de tumoren geremd werden in hun groei en kleiner werden. Nu zijn ze bezig met het ontwikkelen van een medicijn. Ze hopen dat deze aanpak er ook voor zorgt dat een tumor niet resistent kan worden tegen het middel, of zelfs tegen andere middelen. Want tumoren kunnen zich heel slim aanpassen zodat ze niet meer aangetast kunnen worden. Maar dat aanpassen wordt wel heel lastig als de stofjes niet meer in en uit de cel kunnen komen omdat de deurtjes allemaal dicht zijn. Het kan dus wellicht nog veel breder worden ingezet worden, maar maar, zover zijn we dus nog niet. Lees hier meer over het onderzoek: Inhibition of Nuclear Pore Complex Formation Selectively Induces Cancer Cell Death.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickAls SPEXone uiteindelijk met de satelliet mee de ruimte ingaat, is het de bedoeling dat hij daar met ongeëvenaarde nauwkeurigheid de eigenschappen van fijnstofdeeltjes in de aardatmosfeer gaat meten. De deeltjes spelen een belangrijke rol in het klimaat: sommigen zorgen voor het opwarmen van de aarde, maar anderen juist voor het afkoelen van de aarde. Met de SPEXone data die zeker drie jaar verzameld gaat worden proberen onderzoekers erachter te komen hoe groot die invloed precies is. In deze audio hoor je onderzoeker Otto Hasekamp van SRON (Nederlands instituut voor ruimte-onderzoek). Hasekamp publiceerde eerder al over het effect van fijnstofdeeltjes op het klimaat: Afkoelende rol van fijnstof op opwarmende aarde sterker dan gedacht. Lees hier meer over het instrument: SPEXone veelbelovend instrument voor aerosolmeting.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je hoogleraar cognitieve psychologie Sabine Hunnius van het Donders Instituut (Radboud Universiteit). Lees hier meer: Infants tailor their attention to maximize learning.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickSommige dieren zijn iets beter in het omgaan met veranderingen dan anderen. Leef je kort, plant je je snel voort en verplaats je makkelijk, dan heb je een grotere kans op succes. Dankzij deze factoren lukte het de rosse vleermuis om zijn overwinteringslocatie slimmer te kiezen. In eerste instantie waren het de jonge mannetjes die verder naar het noorden opschoven om het zo niet te warm te hebben tijdens hun winterslaap, terwijl vooral de ouderen vleermuizen vast bleven houden aan hun oude vertrouwde stek. Omdat dit voor de jonge generatie een succesvolle move bleek te zijn overleefden de groepen die verder naar het noorden trokken en zo konden ze die kennis weer doorgeven aan de volgende generatie. Bergen data De onderzoekers hadden 10 jaar aan data van 3400 vleermuizen tot hun beschikking. De reden waarom was wat minder mooi: in Charkov, Oekraïne besloten op een gegeven moment steeds meer vleermuizen om te overwinteren in de raamkozijnen van flats. Omdat ramen vervangen in de winter veel goedkoper is, kwamen huizenbezitters steeds vaker in aanraking met de gevleugelde pakketjes. Ze brachten ze dan meestal wel naar het nabijgelegen rehabilitatiecentrum, maar veel waren tegen die tijd al dood. Gelukkig werden de gesneuvelde dieren goed bewaard, wat er jaren later voor zorgde dat ze dankzij stofjes in hun vacht konden herleiden waar de dieren hadden geleefd. In deze audio hoor je onderzoeker Christian Voigt van het Leibniz-Institut für Zoo- und Wildtierforschung im Forschungsverbund. Meer lezen over het onderzoek kan hier: Generational shifts help migratory bats keep pace with global warming.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickLees hier meer over het onderzoek: UCLA-led team of scientists discovers why we need sleep. De paper vind je hier: Unraveling why we sleep: Quantitative analysis reveals abrupt transition from neural reorganization to repair in early development.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Susan Alberts van Duke University. Meer over de studie: Male baboons with female friends live longer. De paper vind je hier: Social bonds, social status and survival in wild baboons: a tale of two sexes.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet doel van deze onderzoekers is het maken van planten die minder gevoelig zijn voor ziekte, die minder pesticide nodig hebben en die ook nog eens gezonder zijn om te eten. Als je een plant wilt verbeteren kan dat op verschillende manieren. Je kunt ze genetisch manipuleren, maar dat mag hier niet. En je kunt ze op de ouderwetse manier kruisen, tot je uiteindelijk de soort krijgt die je wilt. Dat is alleen een lang en kostbaar proces met een wisselende uitkomst. Kan dit niet via een andere weg, achten Alexandre Jousset en zijn collega Mohammad Ravanbakhsh van de Universiteit Utrecht. Samen kijken ze al jaren naar de grote invloed van al die kleine beestjes tussen de wortels van planten. Eigenlijk is een plant een soort hybride tussen plant en bacteriekolonie zagen ze en toen begonnen ze te denken: kunnen we het niet via die bacteriën spelen? Veredelen bacteriën Een plant veredelen tot een nieuwe soort duurt vaak jaren, maar een bacterie veredelen is een kwestie van uren tot dagen. Of deze aanpak echt ging werken zijn ze vervolgens gaan testen in het lab. In de ene setting lieten ze de genen muteren van de plant zelf en in de andere setting alleen de genen van de bacteriën. Ze mikten daarbij op genen die de voedingswaarde verbeterden en die de weerstand van de plant sterker maakten. En wat zagen ze: beide aanpakken werkten vrijwel evengoed. Hoe gaat dat er dan in de praktijk uitzien? Even met je spinazie naar het lab Nou stel je hebt een veld vol spinazie, maar de plantjes zijn niet zo sterk en je wilt de voedingswaarde verbeteren. Dan ga je met je plantje naar Utrecht. Daar gaan ze eerst kijken, wat kan er genetisch beter? Welke genen zijn nodig voor die verbeteringen? En dan zoeken ze daar als een soort matchmakers de juiste bacteriën bij, die deze genen stimuleren. En binnen een paar maanden hebben ze dan een nieuwe verbeterde spinazieplant voor je klaar, terwijl normaal veredelen jaren kan duren. Voor de zekerheid hebben de onderzoekers alvast een spin off gelanceerd, mocht de vraag groot zijn. Voor nu hopen ze vooral op gezondere plantjes en een verduurzaming van de landbouwsector. Want als je plantjes zo maakt dat ze minder water, meststof en pesticiden nodig hebben, dan is iedereen blij. In deze audio hoor je onderzoeker Alexandre Jousset van de Universiteit Utrecht. De paper vind je hier: Targeted plant hologenome editing for plant trait enhancement.See omnystudio.com/listener for privacy information.