Wetenschap Vandaag | BNR

Honden lijken precies te weten wanneer ze hun onweerstaanbare puppy dog eyes moeten inzetten. Nu weten we ook meer over de wetenschap achter deze schattige gezichtsuitdrukkingen. Van al onze gezelschapsdieren kan een hond het best ons eigen gezichtsuitdrukkingen nabootsen. Dat ze dat kunnen heeft veel te maken met het type spieren in hun gezicht. Om te zien hoe die zich hebben ontwikkeld hebben onderzoekers samples van de gezichtsspiervezels van moderne honden vergeleken met samples van dezelfde spiervezels bij de wolf. Zo zagen ze dat honden - net als wij mensen - veel meer fast-twitch spiervezels hebben.  Nou is het heel leuk dat honden schattig kunnen kijken, maar dit kunnen ze hoogstwaarschijnlijk alleen omdat wij ze zo hebben gefokt. En dat fokken hebben we niet altijd op de goede manier gedaan, getuigen de vele problemen met erfelijke ziektes en schadelijke uiterlijke kenmerken. Hille Fieten, zij coördineert het Expertisecentrum genetica van de faculteit Diergeneeskunde aan de Universiteit Utrecht, vertelt hoe wetenschappers daar wat aan proberen te doen. Lees meer over het onderzoek naar gezichtsspieren: Study reveals the science behind those irresistible puppy-dog eyes. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zijn er genen die invloed hebben op hoe ons brein zich in de loop der tijd ontwikkelt? Utrechtse wetenschappers zochten het uit in een enorm groot internationaal onderzoek. Maar liefst 40 instituten, 200 onderzoekers en meer dan 15000 deelnemers deden mee aan het onderzoek waarbij gezocht werd naar een link tussen genen en veranderingen in de hersenen. En die link werd ook gevonden.  Onderzoeker Rachel Brouwer van het UMC Utrecht en neurowetenschapper aan de Universiteit Utrecht Hilleke Hulshoff Pol vertellen meer over de opzet en de interessante uitkomsten.  Lees hier meer: Groot onderzoek linkt genen aan hersenveranderingen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Astronomen hebben het begin van de geboorte van een gigantische gasplaneet gezien. En die geboorte verliep anders dan ze hadden verwacht. Deze nieuwe planeet zit op 508 lichtjaren van de aarde. Ter vergelijking: onze zon zit op zo'n 8,3 lichtminuten van de aarde. Het gaat om een gasreus die negen keer zo zwaar is als Jupiter. De ster waar de planeet omheen draait werd in 2016 voor het eerst gespot met de Subaru-telescoop.  Onderzoeker Nienke van der Marel van de Leidse Sterrenwacht, onderdeel van de Universiteit Leiden, was betrokken bij dit onderzoek en vertelt hoe de planeet precies is ontdekt en waarom de geboorte ervan (hij is gezien terwijl hij eigenlijk nog in de baarmoeder zat) zo bijzonder is.  Lees meer: Images of embedded Jovian planet formation at a wide separation around AB Aurigae. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers zijn druk bezig met het beantwoorden van grote vragen over de binnenkern van onze planeet. Mogelijk hebben we meer te danken aan deze kern dan we eerder dachten. Onderzoeker Arwen Deuss van de Universiteit Utrecht vertelt meer over waar het binnenste van de aarde nou precies uit bestaat en hoe je daar onderzoek naar kunt doen.  Ook hebben we het over de link tussen de kern en het magneetveld van de aarde. 565 miljoen jaar geleden was daar een enorme dip in te zien, het herstel van de kracht van het magneetveld werd recent gelinkt aan het ontstaan van de binnenkern. Hoe beïnvloeden die twee elkaar dan precies? Lees meer: Scientists are probing the secrets of the inner core - and learning how it might have saved life on Earth.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wetenschappers hebben iets ontdekt over waarom de wortels van een merkwaardige plant die maar op één plek in de wereld groeit nooit de grond raken.  Zamia pseudoparasitica is een plant die alleen voorkomt in het westen van Panama. Hij behoort tot een oeroude plantenfamilielijn waarin soorten zitten die wel 1000 jaar oud kunnen worden. De planten in deze familie hebben iets weg van palmbomen en varens, maar zijn het niet. Deze specifieke plant wijkt af van zijn soortgenoten. Als enige groeit hij namelijk niet uit de bodem, maar hangt ie – vastklampend met z'n wortels – in andere planten en bomen, zo'n 7 tot 20 meter boven de grond.  Hoe overleeft deze plant daarboven in die boomtoppen? Hoe verspreidt het z'n zaden? Om die vragen te beantwoorden gingen wetenschappers op pad om samples te verzamelen in het regenwoud. Ze plaatsen ook wild camera's om te zien welke dieren de plant bezochten en zagen dat maar één bezoeker ook daadwerkelijk de zaden meenam: de Gabbi's slankbeer, een klein, maki-achtig nachtdiertje met een lange borstelige staart. De onderzoekers vermoeden dat de slankbeer de zaden meeneemt naar holletjes in bomen of zogeheten zaadbanken en dat daarom de plant in de bovenlaag van het regenwoud groeit. Om zeker te weten dat dit zo is, willen de onderzoekers de zaden nu gaan markeren en volgen. Lees meer: The mystery of an unusual Panamanian plant’s dispersal. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Prachtig, zo'n verlichte boulevard. En met ledlampen ook nog eens duurzaam. Maar nu blijkt modern kunstmatig licht de camouflage tactiek van zeedieren te hinderen.  Als je een klein zeediertje bent, een slakje bijvoorbeeld, dan bestaat een groot deel van je leven uit het ontwijken van roofdieren die je als lunchgerecht willen nuttigen. Ben je niet snel of sterk, dan moet je slim zijn. Veel zeedieren gebruiken daarom camouflage om uit de bek van hun vijanden te blijven. Maar ja, dan moet er niet ineens een spotlight op je verstopplek worden gezet.   Onderzoekers waren benieuwd of in de avond en nacht verlichte kustlijnen een effect hebben op zeedieren die juist profijt hebben van donkere omstandigheden. Ze testten allerlei soorten licht, waaronder ook ledlicht, en zagen dat moderne lampen, veel meer dan ouderwetse lampen, dieren zichtbaar maakten die eigenlijk onzichtbaar willen zijn. Dat heeft te maken met de golflengten van deze typen verlichting.  Volgens de onderzoekers is het belangrijk om deze kennis over de impact van modern kunstmatig licht op ecosystemen mee te nemen bij het maken van een lichtplan, zeker aan de kust. Lees meer: Losing the cover of darkness. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er bestaan zo'n honderdduizend soorten schelpdieren. En sommigen houden er een nogal merkwaardige levensstijl op na.   Koos Dijksterhuis schreef er een boek over. We praten met hem over zoeken naar de heilige graal (de Noordkromp) en over orgies van oesters en slakken met twee geslachten. Nog veel meer van dit soort verhalen vind je in zijn boek: Noordkrompen, zeeengelen en koffieboontjes.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Komende zondag is het de Utrechtse Dag van de Filosofie van Studium Generale. Waarop onder andere wordt besproken hoe het ervoor staat met onze vooroordelen. Want hoe verantwoordelijk zijn we voor iets waarvan wordt gedacht dat het vooral onbewust gebeurt? Bestaat er zoiets als onbevooroordeeld zijn? En hoe kun je hier zelf in verbeteren? Daarover hebben we het met filosoof Jeroen Rijnders van de Universiteit Utrecht, één van de sprekers op de Utrechtse Dag van de Filosofie.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het 1 millimeter lange rondwormpje C. elegans is als modelorganisme sinds jaar en dag hoofdrolspeler in menig biologisch onderzoek. Nu blijkt het zelf ook een instrument te zijn.  Het zo vroeg mogelijk detecteren van ziektes als kanker kan voor een patiënt van levensbelang zijn. Alleen zijn beginnende tumoren met de meeste methodes nog niet goed op te sporen. Nou is al bekend dat honden met hun geweldige reukvermogen kanker kunnen detecteren bij mensen, een klein wormpje blijkt hier ook een neusje voor te hebben.  Onderzoekers hebben gekeken of het wormpje C. elegans – waarvan bekend is dat het sterk reageert op geuren – longkanker kon opsporen. Ze plaatsen de beestjes op een chip met twee tunnels, eentje leidde naar gezonde cellen uit de longen en eentje naar zieke cellen en zagen dat de meeste wormpjes richting de kankercellen kropen.   Nou is deze methode nog niet zo accuraat dat hij zo in gebruik genomen kan worden, maar de wetenschappers denken wel iets op het spoor te zijn. Ze hopen de wormpjes nog verder te kunnen trainen en zijn aan het uitzoeken op welke geurmoleculen ze nou precies afkomen. Lees meer: ‘Worm-on-a-chip’ device could someday help diagnose lung cancer. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bij 30 procent van de patiënten met epilepsie werken medicijnen niet goed genoeg. Met een nieuwe check kan voor deze groep veel eerder en beter dan voorheen bepaald worden of chirurgie wél kan helpen. In deze audio hoor je Kempenhaeghe-neurologen Guido Widman en Louis Wagner. Lees hier meer over hun werk: Binnen vier weken zicht of chirurgie kansrijk kan zijn.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de pulp die overblijft na het maken van een kopje koffie wordt al aardig wat geëxperimenteerd, maar nu denken onderzoekers dat het ook gerecycled kan worden in hersenonderzoek.  Er wordt al een tijdje gekeken hoe koffieprut uit de prullenbak gehouden kan worden. Zo ontstonden al ideeën voor methaanfilters van koffiedik en materialen voor energieopslag van koffiedik. Nu hebben wetenschappers daar nog een idee aan toegevoegd: een nieuw type elektrode waarmee processen in de hersenen nog beter gemeten kunnen worden.  De gebruikelijke micro-elektroden die worden ingezet om signalen in de hersenen te meten worden gemaakt van koolstofvezel. Het maken van die vezels is duur en niet bepaald milieuvriendelijk. Het lukte onderzoekers om een coating te maken van koolstof uit koffiedik. In eerste experimenten zagen ze dat elektroden die waren gedipt in deze coating nog gevoeliger waren voor het detecteren van de neurotransmitter dopamine.   Uiteindelijk hopen ze koolstofvezels helemaal te vervangen met dit nieuwe materiaal. Aan koffiedik heeft het team geen tekort: iedereen draagt keurig zijn kopjes koffie bij aan het project. En wie weet vindt ook jouw bakkie pleur z'n weg naar een hersengolf. Lees meer: Waste coffee grounds could someday help detect brain waves. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als je denkt aan dieren die in groepen jagen, dan kom je waarschijnlijk uit bij de leeuw, of hyena. Maar nou blijken spinnen het ook te doen.    Ben je bang voor spinnen, dan moet je deze even overslaan. Want terwijl je in het gemiddelde web één spin vindt, zijn er spinnensoorten die in sociale groepen leven. Dit geldt maar voor enkelen van de 50.000 soorten die bekend zijn. En die groepen gaan dus ook gezellig met elkaar op jacht. Onderzoekers hebben bij een Zuid-Amerikaanse soort eens even goed bekeken hoe ze dat nou precies doen.   Ze deden een testje met een nepprooi in een bestaand web waarvan ze ook de draden lieten vibreren. Bij deze soort heeft het web de vorm van een net. Even voor het beeld. Ze plakken niet zo goed. En, oh ja, ze kunnen meerdere kubieke meters groot zijn. Enorme netten dus, met daarin duizenden spinnen.    Terug naar het experiment: als de prooi zogenaamd in het web viel, kwamen alle spinnen in beweging. Dan stopten ze weer even. De spinnen blijken enorm goed de vibraties van de prooi, maar ook die van alle andere spinnen in de gaten te houden. Dit stelt ze in staat enorm efficiënt te jagen en prooien te vangen die honderden keren zo groot zijn als zijzelf.    Eén gelukje: sociale spinnen die in groepen leven zijn vaak aan de kleine kant. De kans dat je ooit achternagezeten wordt door een groep angstaanjagende reuzenspinnen is dus klein. Lees meer: How do spiders hunt "in unison"?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wij maaien ons gras vooral omdat we vinden dat het er dan netjes uitziet. De steppewoelmuis houdt ook van een strak gazon, maar heeft daar hele andere redenen voor.   Dit zandkleurige kleine knaagdier komt voor in China, waar het in kolonies in gangen en holen onder de grond leeft. Vaak in steppengebied. Met veel gras dus. Een dier dat door ook te vinden is, maar dan hoog in de lucht, is de klauwier. Een vleesetende zangvogel met de bijnaam de slagersvogel. Waarom? Omdat het de gewoonte heeft prooien (waaronder kleine knaagdieren) op takjes te spietsen om er vervolgens af en toe een hapje vanaf te bijten.   Begrijpelijk dus dat de gemiddelde steppewoelmuis maakt dat ie wegkomt als er een klauwier overvliegt. Nou viel het onderzoekers op dat het knaagdiertje het gras in de omgeving van het hol flink te grazen neemt. Alleen dat bleken ze niet te doen omdat ze honger hadden. Ze deden het alleen – en vrij panisch - als er een klauwier overvloog. Andersom lieten de vogels stukken steppe met kort gras vaak links liggen. En waren er geen vogels, dan werden de sprietjes met rust gelaten.   Deze vondst laat volgens de onderzoekers zien hoe knap dieren zich kunnen aanpassen, maar ook hoe groot het effect van het verdwijnen van een soort kan zijn. Zelfs voor de grasmat dus. Lees meer: A rodent herbivore reduces its predation risk through ecosystem engineering. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Sommige vissen in de diepzee houden er bijzondere voortplantingstechnieken op na. Zo is er één soort waarbij het mannetje volledig opgenomen wordt door het vrouwtje. En dat is interessant voor immunologen. Lees meer: For Mates to Fuse Bodies, Some Anglerfish Have Lost Immune Genes.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wetenschappers hebben iets bedacht dat moet helpen in de strijd tegen een vliegende indringer die je liever niet in je nek wilt hebben.    De giant hornet, of: Aziatische reuzenhoornaar, is een vrij heftig beestje. Hij ziet er wespig uit, maar is een stuk donkerder met een gelige kop, en het insect kan wel 6 centimeter lang worden. Groot dus. Gigantisch. Wil je niet in je nek. Een steek doet niet alleen pijn, het kan – zeker als het er meer dan één is – zelfs flink gevaarlijk worden.     Dit reuzeninsect hoort eigenlijk thuis in Azië, maar is inmiddels ook in de VS en Canada gespot. Daar zorgt het als invasieve soort al voor behoorlijk wat problemen. Zo eet hij bijen. En daar hebben we er al niet genoeg van. In Azië hebben sommige bijen een verdedigingstactiek ontwikkeld: komt er een reuzenhoornaar het nest in dan doden ze hem door er met z'n allen bovenop te gaan liggen en hem te koken in lichaamswarmte. Maar dat trucje kunnen de bijen in de VS en Canada nog niet.    Wetenschappers denken nu iets te hebben gevonden. Na twee jaar experimenteren lukte het ze om de belangrijkste componenten van het seksferomoon van het vrouwtje na te maken. Ze testten het ook meteen met vallen en vingen succesvol een groot aantal horny mannetjes hornets die op de geur afkwamen. Ze hopen dat mensen dit nu wereldwijd kunnen gaan inzetten. Lees meer: Identification of giant hornet Vespa mandarinia queen sex pheromone components. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Meer dan 2.5 miljoen Nederlanders lijden aan een chronische ontstekingsziekte van de huid, maar het duurt vaak enorm lang voor de juiste behandeling gevonden is. Daar moet nu verandering in komen.  Dat is het doel van het nieuwe onderzoeksproject Next Generation ImmunoDermatology (NGID). Hierin zal op nanoschaal gekeken worden naar de biomarkers van zes veelvoorkomende chronische huidziektes. Dat is nodig om de verschillende vormen van de ziektes beter te begrijpen, maar ook om vervolgens te kunnen testen wat bestaande middelen doen met die biomarkers. Zo kan uiteindelijk allerlei data verzameld worden over wat in welke situatie het beste werkt. Moet dan straks iedere patiënt een plakje huid inleveren dat door dit hele traject gaat? Nee. Het is juist ook de bedoeling om met die data voorspellingen te kunnen doen. Dan zou het er zo uit kunnen zien: iemand meldt zich met huidproblemen, de dermatoloog heeft een instrument waarmee stofjes in die huid gemeten kunnen worden en aan de hand van de modellen die zijn gemaakt met de data uit het project kan worden gekeken wat er voor die individuele patiënt het best werkt.  Naast een groot aantal onderzoekers zijn ook de patiënten zelf nauw betrokken bij het project dat zes jaar moet gaan duren. Ook is er aandacht voor de psychologische kant (wat wil iemand die zich meldt bij een arts zelf nou het liefst) en wordt er tegelijkertijd in de kliniek van alles onderzocht bij bestaande patiënten om zo tot de best mogelijke dataset te komen.  In deze audio hoor je Ellen van den Bogaard van het Radboud UMC, Rob Vreeken van de Universiteit Maastricht en Robert Rissmann van de Universiteit Leiden. Lees hier meer over het project: UM coördineert eerste landelijk onderzoek naar huidziekten. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een dier met een spanwijdte van twee meter, dat bijna niet te vinden is tussen de diepe sneeuw en het krakende ijs van Oost-Rusland. Dat leek deze bioloog een uitstekend onderzoeksobject.  Bij uitgeverij Atlas Contact is de Nederlandse vertaling van het boek Owls of the Eastern Ice van de Amerikaanse bioloog Jonathan Slaght uitgekomen. 'Uilen van het eeuwige ijs', heet het boek hier en het leest als één grote avontuurlijke zoektocht. Een zoektocht naar de zeldzame en bedreigde Blakistons visuil zelf, naar de beste manier om ze te beschermen en naar samenwerking met de lokale bevolking. Slaght geeft alvast een klein voorproefje. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het herstel van DNA-schade in onze cellen is enorm belangrijk voor onze gezondheid. Nou blijken we een essentieel eiwit in dit proces lange tijd over het hoofd te hebben gezien. DNA-schade is iets waar we allemaal dagelijks mee te maken krijgen. Een gemiddeld mens heeft naar schatting zo'n 30 tot 40 biljoen cellen in het lichaam en elk van die cellen krijgt per dag zo'n 10.000 tot 100.000 DNA-schades voor de kiezen. Die schades ontstaan bijvoorbeeld door de zon, dat zijn vooral de cellen in onze huid. Maar het kan ook komen door roken, of alcohol, of vlees dat te lang is gebakken. En zelfs als je super gezond leeft is er nog steeds schade. Die ontstaat door de processenin cellen zelf. Door stofjes die vrijkomen bij de energiehuishouding bijvoorbeeld.  Die schades worden gelukkig grotendeels door het lichaam gerepareerd. Daar hebben we verschillende  DNA-reparatiesystemen voor. Elk met een eigen expertise. In eentje hebben onderzoekers nu ontdekt dat een eiwit met een cruciale rol lange tijd over het hoofd is gezien. In deze audio hoor je onderzoeker Jurgen Marteijn van het Erasmus MC en het Oncode Institute. Lees hier meer over het onderzoek: Eiwit vervult voorheen onbekende rol bij reparatie van DNA-schade. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op kinderen en een paar mensen die aan stokpaardrijden doen na – dat is echt een ding – zijn het vooral dieren die galopperen. Nou blijken ze dit 472 miljoen jaar geleden al te hebben gekund.  De meesten zullen bij galopperen meteen moeten denken aan een paard, maar ook kamelen, leeuwen en giraffen kunnen er wat van. Het is een vorm van bewegen die valt onder de asymmetrische gangen, waarbij de voeten van het dier in een onregelmatig patroon de grond raken. Ook konijnen, reptielen en sommige over de bodem kruipende vissen hebben zo'n gang.   Het idee was lange tijd dat galopperen tegelijk is ontstaan met de komst van de eerste zoogdieren: zo'n 210 miljoen jaar geleden. Maar dat wordt nu door onderzoekers tegengesproken.   Toen ze nog eens goed naar de familieboom van diersoorten keken die zo'n soort gang kennen, en met wat hulp van slimme computermodellen, kwamen ze uit op een ander getal. Het is logischer dat de voorgangers van deze dieren - die nog in het water leefden - zo'n 472 miljoen jaar geleden al een vorm van deze gang gebruikten terwijl ze zich voortbewogen over de bodem.   Sterker nog: bijna alle dieren die nu leven hebben galopperende voorouders gehad. Alleen sommigen – zoals kikkers en olifanten - raakten die skill uiteindelijk weer kwijt. Wij mensen lijken hem dankzij een opmerkelijke nieuwe sport met stokpaardjes juist weer te hebben teruggevonden. Lees meer: Animals evolved the ability to gallop 472 million years ago. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De megalodon: een enorme prehistorische haai, werd het gelukkigst – of in ieder geval het grootst – van lekker koud water.  Het enorme dier leefde 15 tot 3.6 miljoen jaar geleden op verschillende plekken ter wereld en speelde - niet verrassend – met zijn indrukwekkende voorkomen de hoofdrol in boeken en films. Ondanks dat niet veel meer is gevonden dan wat fossielen van tanden en ruggenwervels, is men het over z'n enorme grootte – van zo'n 15 tot 20 meter - over het algemeen wel eens.   In een nieuw onderzoek zijn wetenschappers een link op het spoor gekomen tussen leefgebied en geschatte lichaamsgrootte. De grootste exemplaren zouden namelijk in de koelste gebieden hebben geleefd, waarmee de megalodon net als vele andere diersoorten de regel van Bergmann volgt: grote dieren doen het goed in koude gebieden, omdat ze efficiënter warmte vast kunnen houden.   De nieuwe theorie is gebaseerd op waar welke maat tanden zijn gevonden. Het was al bekend dat kleinere dieren in hetzelfde gebied werden gevonden, alleen toen werd gedacht dat het om een soort kraamkamer ging waar veel jonge dieren werden geboden. De nieuwe theorie zou volgens de onderzoekers ook kunnen helpen bij het beter voorspellen van hoe vergelijkbare soorten zullen reageren op de opwarming van het oceaanwater.  Lees meer: Cooler waters created super-sized Megalodon, latest study shows.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vergeet de mammoet: onderzoekers waren benieuwd of het mogelijk zou zijn om de uitgestorven Christmas Island rat uit de dood te doen herrijzen. Het leerde ze meer over belangrijke beperkingen.  Voordat je denkt: waarom wil je per se dat die ene rat weer bestaat? Het ging ze vooral om het bekijken van de mogelijkheid. Kan het überhaupt? Want als je dat wilt weten kun je toch echt beter beginnen bij een rat dan bij een mammoet, sabeltandtijger of dodo, meenden deze onderzoekers. Het antwoord is wellicht ietwat teleurstellend als je dacht dat er ooit weer dino's over de aarde zouden lopen. Het lijkt er namelijk op dat het nooit helemaal gaat lukken (en zeker niet met dino's).  Als je een dier terug wilt brengen heb je eerst goed bewaard gebleven DNA-materiaal nodig. Dat is al lastig op zichzelf. Daarna leg je de DNA-code naast die van een verwant nog levend dier. Eentje die genetisch zoveel mogelijk overeenkomt. Dit hebben ze ook gedaan met Christmas Island-rat en een bestaande bruine rat. In theorie zou je dan het DNA van een embryo van het bestaande dier zo aan kunnen passen dat er dus een versie van het uitgestorven dier kan groeien in het bestaande dier.  Nog even los van de ethische discussie bleek dat problematisch. Want: niet al het DNA was goed te lezen. Zo'n 5 procent was onbegrijpelijk en zou daardoor ook niet meegenomen kunnen worden als je het zou gaan proberen. Dat betekent dus: je krijgt nooit 100 procent Christmas Island rat. Is dat erg? Dat ligt aan je doel. Wil je gewoon een harige olifant maken die het beter doet in de sneeuw? Dan prima. Maar bedenk wel dat het dus echt nooit helemaal zou tellen als een mammoet.  In deze audio hoor je onderzoeker Tom Gilbert van de universiteit van Kopenhagen. Meer lezen kan hier: Forget mammoths--These researchers are exploring bringing back the extinct Christmas Island rat (Dit wilden ze dus eigenlijk niet écht proberen, maar het is een lekkere kop, dat snap ik). De paper vind je hier: Probing the genomic limits of de-extinction in the Christmas Island rat.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zelfs als je niet veel weet over dino's, dan moet de stegosaurus bekend klinken. Misschien kun je zelfs nog bedenken hoe hij eruitziet. Onderzoekers hebben nu één van de oudste ooit gevonden.   168 miljoen jaar geleden moet dit 2.8 meter lange dier hebben geleefd: een planteneter die stevig op vier rechte poten staat en van kop tot staart een herkenbare rij puntige platen heeft. Met aan het puntje van die staart een paar gemene grote stekels.   Over hoe deze dino evolueerde is nog maar weinig bekend, dus toen de botten – van de rug, schouder, dij, voeten en ribben – werden gevonden en ze bleken ook nog eens veel ouder te zijn dan andere botten die van deze soort zijn gevonden, was de stemming – ongetwijfeld, ik was er niet bij – euforisch.  Met de vondst van deze stegosaurus kunnen de onderzoekers een belangrijk stukje van de familieboom-puzzel oplossen. De nieuw ontdekte dino past namelijk precies tussen eerder ontdekte soorten in en moet oorspronkelijk uit Azië zijn gekomen. Waar het – zo weten we inmiddels – wemelde van de stegosaurussen. Of het om een jonkie of een volwassen versie van de nieuwe soort gaat, dat konden ze uit de botten helaas niet opmaken.  Lees hier meer: New species of stegosaur is oldest discovered in Asia, and possibly the world. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ontdekkingsschip The Endurance zonk 107 jaar geleden na een gevecht met zee-ijs ten noordwesten van Antarctica. Afgelopen weekend werd het scheepswrak eindelijk gevonden The Endurance was het schip van ontdekkingsreiziger Sir Ernest Shackleton. Meer dan 100 jaar ligt het al meer dan 3000 meter diep onder het water en ijs van de Waddle Sea,ten noordwesten van Antarctica.  De route die het schip destijds in 1915 had gevaren was bekend, ook waar het ongeveer was gezonken, maar die plek is vrij meedogenloos. Doorgewinterd pool-geoloog John Shears leidde de missie om het wrak te vinden en hij vertelde de BBC dat ze constantschuivende ijsplaten, stormen en temperaturen zo laag als -18 graden voor de kiezen kregen. Niet zo gek dus dat het niet eerder lukte om het schip te vinden.  In de audio hoor je meer over de staat waarin The Endurance nu verkeerd, de blijdschap onder de expeditieleden toen het eindelijk werd gevonden en over hoe het destijds met de bemanning is afgelopen. De BBC heeft een heel mooi verslag gemaakt, inclusief interviews met de expeditieleden: Endurance: Shackleton's lost ship is found in Antarctic. Of lees hier meer op de site van de expeditie zelf: The Endurance22 Expedition.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Australische onderzoekers hebben een nieuwe DNA-test ontwikkeld waarmee sneller en nauwkeuriger een groot aantal genetische ziektes in één keer kan worden gedetecteerd. Het gaat om degeneratieve ziektes, zoals spierziektes, maar ook aandoeningen die iets als balans beïnvloeden en sommige vormen van epilepsie. De ziekte van Huntington is één van de bekendere uit het lijstje. Sommige ziektes zijn zeldzaam, sommige komen wat vaker voor, maar ze hebben met elkaar gemeen dat ze worden veroorzaakt door ongewoon  lange DNA-sequenties in iemands genen. Een soort stotter in het DNA. Nu is het zo dat - omdat de symptomen vaak niet direct naar één duidelijke ziekte wijzen - het heel lang kan duren voor wordt ontdekt om welke van deze ziektes het bij iemand gaat. Dat kan een proces van jaren, soms zelfs tientallen jaren zijn. In die periode leeft iemand in grote onzekerheid en krijgt diegene niet de juiste medicijnen. Met de nieuwe test is het een kwestie van dagen en kan dus op 50 ziektes in één keer worden getest.  In deze audio hoor je Neuroloog Kishore Kumar van het Concord Hospital in Australië. Lees hier meer: Single test for over 50 genetic diseases will cut diagnosis from decades to days. De paper vind je hier: Comprehensive genetic diagnosis of tandem repeat expansion disorders with programmable targeted nanopore sequencing. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als je weleens een mossel van een onderwaterrots af hebt proberen te peuteren, dan weet je: dat gaat zo maar niet. Niet zo gek dus dat wetenschappers dolgraag willen weten hoe het kan dat die mossel zo goed plakt.  Natuurlijk: zodat we dat vervolgens lekker van ze af kunnen kijken. Jaren wordt er al geprobeerd om de plakkerige substantie die de mosselen produceren in het lab na te maken. In de hoofdrol: acht eiwitten die in deze mossellijm te vinden zijn. Nu is het onderzoekers van Northwestern University niet alleen gelukt om het na te maken, ze wisten het ook nog te verbeteren.  Het soort eiwitten dat de mossel zelf gebruikt komt op veel plekken in de natuur voor. Ze worden vaak gekenmerkt door lange kettingen van aminozuren waarin de schakels zich herhalen. Ondanks dat zelfs de volgorde van die schakels bekend is, bleef namaken lastig. In dit nieuwe onderzoek stopten ze een bouwblokje van één van de eiwitten in een synthetisch polymeer op zo'n manier dat het niet alleen de kwaliteiten van de mossellijm had, maar die zelfs werden versterkt.   Deze nieuwe krachtige lijm kan gebruikt worden om in het lichaam weefsels aan elkaar te plakken. Dat is interessant voor iets als wondhersel. Ze zijn van plan om hetzelfde te proberen met een rekbaar eiwit dat in insectenpoten en –vleugels te vinden is. Lees meer over het onderzoek: Mussels’ underwater glue inspires synthetic cement. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een team van internationale onderzoekers heeft met behulp van meer dan 7000 opnames van varkensgeluiden een algoritme ontwikkeld dat de geluiden kan onderscheiden op basis van emotie. Het idee achter dit uitgebreide onderzoek: een instrument en app ontwikkelen dat in varkensstallen kan hangen. De boer zou zo een seintje kunnen krijgen als er iets aan de hand is, of kunnen meten of verbeteringen aan de stal ook een effect hebben op het welzijn van de dieren. Natuurlijk zou je ook kunnen denken aan een toepassing waarmee instanties in de gaten kunnen houden of er in bepaalde varkensstallen wel goed genoeg voor de dieren gezorgd wordt. Het instrument en de app moeten nog wel worden ontwikkeld, maar wat we al wel weten is dat het algoritme alvast 92 procent accuraat in het uit elkaar houden van negatieve en positieve emoties. Ook voor andere diersoorten zou dit natuurlijk interessant zijn, maar voor deze studie is uitzonderlijk veel data gebruikt. Zou je dit ook voor bijvoorbeeld koeien willen doen, dan moet er waarschijnlijk nog aardig wat worden opgenomen.  In deze audio hoor je onderzoeker Elodie Briefer van de universiteit van Kopenhagen. Lees hier meer over het onderzoek: Pig grunts reveal their emotions. De paper vind je hier: Classification of pig calls produced from birth to slaughter according to their emotional valence and context of production. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De bacterie C. difficile is een veroorzaker van diarree en darminfecties, vooral in zorginstellingen. Een groep wetenschappers heeft nu het beschermende jasje van deze superbacterie ontrafeld. Eén van de redenen waarom de bacterie moeilijk te doden is, is een beschermende laag dat als een soort harnas de hele bacterie bedekt. Dit jasje houdt zowel immuunstoffen van ons lichaam als de moleculen in medicijnen tegen. Het maakt deze bacterie immuun voor alle medicijnen die er zijn, op drie na en dat is niet genoeg. Weten hoe dat beschermlaagje nou precies in elkaar zit kan dus helpen bij het uitschakelende van de bacterie. Na 10 jaar hebben ze nu ontdekt dat dit laagje nog het meest wegheeft van een maliënkolder. Het heeft een dichte weefstructuur en is toch flexibel. Wat ze ook zagen was welk eiwit verantwoordelijk is voor het vormen van de schakeltjes. En dan wordt het natuurlijk interessant, want als kan worden gezorgd dat het weefproces niet meer zo lekker loopt en er gaatjes ontstaan, dan biedt dat mogelijkheden voor ene medicijn dat specifiek deze bacterie aanpakt. Tijd om C. difficile in z'n hempie. Lees meer: The protective armor of superbug C.difficile revealed.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zeeoren zijn een familie van slakken. Ze komen vooral in warme wateren voor en kunnen zo groot worden als je hand. Onderzoekers hebben nu iets bedacht om deze bedreigde diersoort te helpen. Er wordt al een tijdje geprobeerd om de populatie van deze enorme zeeslakken te laten groeien door ze te fokken. Maar dit is geen gemakkelijke klus. Het is moeilijk om te bepalen of een zeeoor klaar is om zich voort te planten. Om daarachter te komen moeten de plakkerige dieren van hun plekje worden losgepeuterd en dat is eigenlijk veel te stressvol ze. Onderzoekers uit California hebben hier iets op bedacht: een echo-instrument dat wat wegheeft van een toverstok. Ze volgden een aantal zeeoren in gevangenschap een paar weken lang om te kijken of ze met het instrument veranderingen in hun geslachtsklieren konden zien die iets zeiden over vruchtbaarheid. Het lukte ze inderdaad om kleine verandering te detecteren vlak voor en na het kuitschiettijd was. Daarbij kon het dier gewoon op z'n plek onderwater blijven zitten en wordt het instrument aan de buitenkant van de waterbak gehouden. Dit scheelt flink in het aantal keer dat de zeeoren met de hand opgepakt moeten worden. Iets wat hopelijk bijdraagt aan het voortbestaan van het dier dat een belangrijke rol speelt in zee-ecosystemen. Lees meer: Ultrasounds for abalone.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zo'n 60 miljoen jaar geleden gingen mieren en schimmels onder de grond een samenwerking aan die ze tot de dag van vandaag volhouden. Waarom? Onderzoeker Pepijn Kooij vertelt vanuit Brazilië waarom de twee soorten in deze samenwerking niet zonder elkaar kunnen, hoe de mieren als transporttrucks worden ingezet en de schimmel het zelfs laat weten als hij niet blij is met de blaadjes die worden gebracht.   Er is al heel wat bekend over de samenwerking, maar nog lang niet alles. Zo is deze schimmel familie van onze champignon, maar groeien er geen paddenstoelen uit. Voor de mieren - die ervoor zorgen dat de schimmel zich verspreidt richting nieuwe takken van hun kolonie - is dat verspilde energie. Maar hoe voorkomt de mier dat de schimmel ze toch laat groeien?  Iets wat Kooij en zijn collega's onlangs nog hebben ontdekt is dat op sommige plekken nu wel van die paddenstoelen beginnen te groeien. Hij had het vermoeden dat dit wel eens iets met klimaatverandering te maken kon hebben en vond inderdaad een correlatie. Of deze verandering ook slecht is voor de samenwerking, dat moet nog worden uitgezocht. Lees hier meer over dat onderzoek: Climate Change Influences Basidiome Emergence of Leaf-Cutting Ant Cultivars. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zeeolifantenvrouwtjes zijn enorm goed in het bepalen van hun route. Hoe ze het ook nog voor elkaar krijgen om de timing van hun reis perfect op het paringsseizoen te laten aansluiten, is een raadsel. Een raadsel dat onderzoekers van de universiteit van California hopen op te lossen. Elk jaar leggen zwangere zeeolifanten vrouwtjes een tocht af van ongeveer 240 dagen en zo'n 10.000 kilometer door de Stille Oceaan om vervolgens op tijd aan te komen op het strand waar hun jongen geboren worden. En met op tijd bedoel ik: binnen vijf dagen van de bevalling. Tijdens dit onderzoek werden honderd vrouwtjes met satellieten gevolgd en zo konden ze zien dat de timing van de terugreis samenhangt met hoe ver ze van hun broedplaats zijn. De dieren kunnen dus inschatten wanneer ze om moeten keren om op tijd terug te zijn. Een beslissing die niet bleek af te hangen van iets als gewicht of gezondheid. Hoe hun ingebouwde GPS precies werkt en welke seintjes uit de omgeving of in het lichaam van de zeehond hiervoor worden gebruikt, dat moeten de onderzoekers nog verder bestuderen. Lees meer: Elephant seals time their long-distance migrations using a map sense. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ons geheugen is niet altijd even betrouwbaar. Wat weten we inmiddels over verdrongen herinneringen? Hoe ga je daar als therapeut mee om en wat betekent dit in de rechtszaal?  Tijdens een nieuwe Studium Generale van de Universiteit Utrecht bespreekt rechtspsycholoog Henry Otgaar valse en verdrongen herinneringen. Kunnen ervaringen zo traumatisch zijn dat ze verdrongen worden? En kunnen ze dan ineens door therapie of een voorval weer terugkomen?  De lezing is hier ook online te volgen: Hoe betrouwbaar is ons geheugen?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl alle ogen op Rusland en Oekraïne zijn gericht, is ondertussen ook een nieuw klimaatrapport gepresenteerd. Een rapport met als boodschap: het moet echt nu gebeuren. Het is wederom een tik op de vingers wegens een gebrek aan actie. Het nieuwste IPCC-rapport benadrukt dat 40 procent van de wereldbevolking al zeer kwetsbaar is en dat de klappen het hardst gevoeld gaan worden in landen die zelf amper bijdragen aan het probleem. Die klappen gaan sneller dan gedacht zorgen voor onleefbare plekken en er ligt volgens de onderzoekers een grote verantwoordelijkheid bij de rijke landen om te investeren in klimaatadaptie en in ondersteuning van de armere kwetsbare landen en gebieden. Over de natuur zegt het rapport dat het sommige ecosystemen al niet meer lukt om te corrigeren voor de opwarming. En dat zelfs als we niet over de 1,5 graad opwarming gaan een verlies te verwachten is van 3 tot 14 procent van alle soorten. Wordt het 2 graden of zelfs 3 graden warmer, dan kan dit richting de 30 procent van alle soorten gaan. Meer dan de helft van de wetenschappelijk onderzochte soorten is al bezig zich te verplaatsen naar koelere gebieden.  De volgende klimaattop staat gepland voor dit najaar. Dan wordt onder andere de financiële kant besproken. Of rijke landen bijvoorbeeld meer zouden moeten betalen voor klimaatverandering aan armere landen. Dit was vastgesteld op 100 miljard dollar per jaar. Dat bedrag zou veel te laag zijn en wordt overigens op het moment niet eens gehaald. Meer nog dan in het vorige deel van dit rapport - dat eens in de zes tot zeven jaar verschijnt - wordt benadrukt dat de tijd dringt. Niet ergens in de komende honderd jaar, maar dit decennium, deze 10 jaar, dat is hoe lang we volgens de onderzoekers nog hebben om een verschil te maken.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ook in de onderzoekswereld wordt hard gewerkt om mensen uit Oekraïne te helpen. Onder andere met de hashtag ScienceForUkraine wordt geprobeerd gevluchte wetenschappers te helpen.  Sinds een paar dagen is #ScienceForUkraine op Twitter te vinden met de oproep om in actie te komen voor alle studenten en onderzoekers die in de problemen raken in Oekraïne. Vanzelfsprekend ligt vrijwel al het onderzoek stil, mensen moeten vluchten enkunnen hun studie of hun werk niet afmaken. En dus was de vraag: elk instituut dat kan helpen, meld je. En dat gebeurt inmiddels door labs, wetenschappers en universiteitenvan over heel de wereld. Er worden slaapplekken aangeboden, maar ook onderzoeksplekken in allerlei onderzoeksvelden. Er gaat onder andere een lijst rond met labs die klaarstaan om te helpen, daar staan er nu minstens 100 op.  Ook hoogleraar Marie-José van Tol deelt het initiatief online. Zij wordt binnenkort de nieuwe voorzitter van De Jonge Akademie. 'Als Oekraïense wetenschappers hiernaartoe vluchten, vang ze dan ruimhartig op', zegt ze in een oproep. De overheid moet daar volgens van Tol ook geld voor bijleggen. 'Dat is niet alleen een vorm van humanitaire hulp', zegt ze, 'maar uiteindelijk ook een investering in de democratie. Het gevaar is dat er in Oekraine een hele generatie wetenschappers wordt weggevaagd en daarmee ook hun kennis en ontdekkingen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lichaamstaal kent bij mensen allerlei subtiele varianten van houding en beweging. Nou blijken ook honden hier meer nuance in te hebben dan gedacht. Honden kunnen allerlei emoties laten zien. Deels misschien wat ingevuld door ons, maar er zijn zeker verschillen in gedrag die zo opgevat kunnen worden. Zo kan de houding van de staart ons allerlei dingen vertellen: hangend, of tussen de benen heeft vaak iets te maken met angst of onderdanigheid en recht overeind betekent meestal opwinding of dominantie. Een kwispelende staart betekent meestal enthousiasme of blijdschap, maar die kwispel is genuanceerder dan je misschien zou denken. Italiaanse onderzoekers ontdekten dat zowel de snelheid als de richting belangrijk is. Kijken honden naar iets waar ze graag bij in de buurt willen zijn, zoals een vriendelijk baasje, dan kwispelt de staart veelal naar rechts. Zien ze iets waar ze liever bij uit de buurt blijven, zoals een agressieve andere hond, dan kwispelt de staart veelal naar links. In het geval van de positieve kwispelreactie zagen ze ook –niet geheel onverwacht - dat de honden de staart sneller bewogen. Kan een hond ook moe raken van te veel gekwispel? Dat kan zeker. Op een hele positieve dag kan ook een hondenstaart kramp krijgen van het lachen. Lees meer: How to interpret what your dog is feeling by the way they wag their tail. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Chimpansees stoppen insecten in hun wonden, zagen onderzoekers van de universiteit van Osnabrück. Ze denken dat het gaat om een vorm van zelfmedicatie. Het gebruiken van planten of ander niet eetbare substanties om ziektes tegen te gaan is niet ongebruikelijk in de dierenwereld. Het is eerder gezien bij insecten, reptielen, vogels en zoogdieren. Bonobo's en chimpansees slikken bijvoorbeeld bepaalde bladeren door die helpen tegen parasieten. Maar het gebruiken van andere dieren in open wonder, dat werd nooit eerder geobserveerd. Tot nu dus. De onderzoekers bestudeerden het gedrag van een groep van ongeveer 45 chimpansees in het Loango National Park in Gabon, Afrika. Ze keken onder andere naar sociale relaties en interacties, contact met andere groepen en het verzamelen en vangen van eten. De onderzoekers zagen de chimpansees met regelmaat insecten vangen om die vervolgens in open wonden te stoppen. Dit bleken ze niet alleen bij zichzelf te doen, maar ook bij andere chimpansees, zelfs als deze geen familie waren, zonder dat dit direct in hun eigen voordeel werkte. Wat het precieze effect van deze handeling is, dat hebben ze nog niet kunnen onderzoeken, maar vermoedelijk helpen de insecten tegen ontsteking. Het zou natuurlijk ook kunnen, dat er niet direct voordelen zijn, maar het gewoon een gebruik is in de chimpansee-gemeenschap. Als volgende stap in het onderzoek willen ze nu bekijken om welke insecten het precies gaat en welke (mogelijk medische) eigenschappen deze beestjes bezitten Lees meer: Chimpanzees apply insects to wounds, a potential case of medication? Researchers from Osnabrück University now examine a possible pharmaceutical function. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Quetzalcoatlus heeft een spanwijdte die even lang is als een dubbeldekkerbus. Het is het grootste dier dat ooit gevlogen heeft. Maar hoe hij dit deed, dat was lange tijd een raadsel.  Lange tijd lukte het experts niet om erachter te komen hoe het een gigantische dino met vleugels, eentje zo hoog als een giraf, lukte om de lucht in te komen. Een team van onderzoekers aan de universiteit van Texas denkt het antwoord nu te hebben gevonden.  Vijftig jaar geleden werd er een exemplaar van deze dinosoort gevonden in Big Bend National Park, maar veel onderzoek was er tot voor kort niet naar de botten gedaan. Nu zijn de botten alsnog grondig bestudeerd. Door deze kennis samen te voegen met andere vondsten lukte het de onderzoekers om een kleiner exemplaar van het dier - met een spanwijdte van 5 meter - bijna volledig in elkaar te zetten.  Beide dino's moeten zo'n 70 miljoen jaar geleden geleefd hebben. Waarbij de kleinere soort waarschijnlijk in zwermen leefde en jaagde en de grotere alleen, een beetje zoals een reiger, in de buurt van stroompjes en rivieren.   Maar hoe kwam het dier nou de lucht in? Een aanloopje zou niet hebben gewerkt, denken de onderzoekers. Dan zouden zijn vleugels de grond hebben geraakt, of omliggende struiken en bomen. Het moet zijn gelukt dankzij zijn twee enorm sterke poten. Daarmee zou hij eerst zo'n drie meter omhoog de lucht in zijn gesprongen, om vervolgens die enorme 10 meter brede vleugelpartij in actie te laten komen.   Met dank aan: Palaeontologists figure out how a pterosaur the size of a double-decker bus was able to fly.  Ook leuk: Mystery of the pterosaurs and their “ridiculously long” neck finally solved. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het lukt onderzoekers steeds beter om vogels en kleine dieren over de hele wereld te volgen dankzij piepkleine zendertjes. Dat maakt het ook mogelijk om veel meer uit die zendertjes te halen dan alleen maar waar ze op dat moment zijn. Wie maakt er ruzie met wie? Wat doen vogels als hun vaste zandplaat steeds vaker onder water staat? Wie zorgt ervoor dat een hele zwerm in beweging komt? En: leren ze van elkaar als ze zoeken naar de beste maaltijd?  NIOZ-bioloog Allert Bijleveld vertelt meer over de verschillende techniekendie bij het zenderen worden gebruikt, over de nieuwe ontdekkingen die ze daarmee kunnen doen en over waar hij zelf het meest benieuwd naar is.  Lees hier meer over het onderzoek: Minuscule zendertjes verraden gedrag én bedreigingen van dieren.  Soms gaat zenderen ook mis. Dat gebeurde tijdens dit Australische experiment, toen de vogels iets te slim bleken: Altruism in birds? Magpies have outwitted scientists by helping each other remove tracking devices. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de bodem van het regenwoud van Zuid-Amerika leeft een schimmel die 50.000 blaadjes per dag eet, zonder ooit zelf de boodschappen te hoeven doen.  Dit taakje besteedt de schimmelsoort uit aan.. de bladsnijdersmier. Maar deze mieren doen dit niet voor niets. Het verteren van plantmateriaal is niet makkelijk. Dat is ook terug te zien aan de lengte van het verteringskanaal van planteneters. Heeft een vleesetende tijger ingewanden van 6 meter, bij een grasetende koe is dat 24 meter. Oja: en dan zijn er nog die meerdere magen die de koe nodig heeft voor het verwerken van al dat groen.  Al die moeite is onder andere nodig omdat planten zichzelf nogal goed kunnen beschermen. Door die verdedigingscellaag kom je gewoon niet zomaar. Er zijn gelukkig ook gespecialiseerde bacteriën – die ook te vinden zijn in de maag van een koe – die hier wel raad mee weten. De bladsnijdersmier kan het niet zelf. De schimmel wel. Of nou ja, misschien niet helemaal zelf.    De mieren brengen stukjes blad en de schimmel maakt in speciale pockets vetten en eiwitten aan waar de mieren van eten. De mieren poepen een deel van die eiwitten vervolgens weer uit op het afgeleverde plantenmateriaal en dat is precies wat de schimmel wil. Dit helpt namelijk weer bij het afbreken van de blaadjes. En zo is iedereen in deze samenwerking gelukkig. Behalve misschien de planten die hiervoor worden leeggeplukt.  Met dank aan een heel mooi uitgebreid artikel in BBC Science Focus: Leaf-cutter ants: The insects that are farmed by fungi. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers uit de VS hebben neuronen in het brein ontdekt die alleen reageren op..... zang. In 2015 deden deze onderzoekers ook al een ontdekking. Ze vonden met behulp van fMRI-scans een groep neuronen die op muziek reageert. Dat lukte ze door proefpersonen naar 165 verschillende geluiden te laten luisteren zoals spraak, klopjes, blaffende honden en dus ook muziek. Door de data die uit die scans kwam op een slimme manier te analyseren kwamen ze zes groepen neuronen op het spoor die elk een ander reactie patroon hadden. Eén van die groepen had bijvoorbeeld een speciaal patroon in reactie op spraak en een andere groep een speciaal patroon in reactie op muziek. Maar daar waren ze nog niet tevreden mee. In deze nieuwe studie hoopten ze met een andere techniek veel betere, nauwkeurigere data te verzamelen. Dit keer was het een meting van elektrische activiteit binnenin de schedel. Nou klinkt dat heel heftig, maar deze onderzoeken gebeuren vaak bij mensen die al voor een andere behandeling deze elektronen geplaatst krijgen in de schedel. Bijvoorbeeld bij het lokaliseren van waar epileptische aanvallen vandaan komen bij een patiënt, voordat diegene geopereerd wordt.Deze metingen worden voor die operatie vaak een aantal dagen gedaan. Natuurlijk geven deze mensen eerst toestemming om mee te doen aan andere onderzoeken, maar je kunt je voorstellen dat er veel onderzoeken zijn waarbij deze manier van hersenactiviteit bestuderen heel erg interessant is. In dit geval, mochten de onderzoekers bij 15 mensen metingen doen over een periode van enkele jaren. Ze gebruikten dezelfde lijst met 165 geluiden als bij het eerdere onderzoek. Nou was de plaats van de elektroden natuurlijk bepaald door de chirurg die het onderzoek naar epilepsie uitvoerde. Dus niet bij iedereen zaten die op de goede plek om de reacties op de geluiden terug te zien. Maar bij een heleboel wel. Ze pasten op de data weer een geavanceerde analyse toe en zagen dit keer, tot hun eigen verrassing, iets geheel nieuws: een subset van neuronen die alleen maar op zingen reageert.Wat ze vervolgens in het onderzoek hebben gedaan is met een computermodel de resultaten uit 2015 combineren met wat ze nu hadden gevonden. Dit deden ze omdat zo'n fMRI-scan een veel groter deel van het brein in kaart kan brengen. Minder gedetailleerd maar wel een veel groter gebied. En dat helpt als je de precieze locatievan die groep neuronen wilt bepalen. Het combineren van die data op deze manierdat was nooit eerder zo gedaan en niet makkelijk, maar het lukte ze wel. Natuurlijk kan deze aflevering over zang niet zonder een beetje muziek van de pas overleden Mark Lanegan.  Lees hier meer over het onderzoek: MIT neuroscientists have identified a population of neurons in the human brain that respond to singing but not other types of music. De paper vind je hier: A neural population selective for song in human auditory cortex.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

We kennen de mRNA-technologie inmiddels van de corona-vaccins, maar nu hebben onderzoekers uit Maastricht laten zien hoe het ook toegepast kan worden bij het behandelen van complexe botbreuken.  Bij een gecompliceerde botbreuk kun je denken aan een breuk waarbij de stukken bot te ver van elkaar afstaan of te slecht op elkaar aansluiten om uit zichzelf goed te genezen. In sommige gevallen, afhankelijk van waar de breuk zit, is het in deze situatie uiteindelijk zelfs nodig om te amputeren. Maar er zijn wel technieken waarmee ze dat nu al proberen te voorkomen. Zo is er een eiwit dat kan worden toegediend. Een eiwit dat herstel stimuleert en dat al is goedgekeurd. Alleen deze methode kent nadelen: het is duur, want het produceren van het eiwit is lastig en de resultaten zijn niet altijd even goed. Soms heeft het zelfs vervelende bijwerkingen als gevolg en groeit er bot op plekken waar je dat niet wilt. Daarom zijn onderzoekers nu bezig met een nieuwe methode. In deze audio hoor je onderzoeker Elizabeth Rosado Balmayor van het MERLN-instituut aan de Universiteit Maastricht. Lees hier meer: Efficient healing of large osseous segmental defects using optimized chemically modified messenger RNA encoding BMP-2.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wetenschappers van de Universiteit Maastricht en het Amsterdam UMC ontdekten in een gezamenlijk onderzoek naar veroudering in spierweefsels dat de energiehuishouding in spieren van sportende senioren en jonge mensen vrijwel gelijk is.   Ze kwamen hierachter toen ze spierbiopten van proefpersonen in verschillende leeftijdsgroepen en fysieke condities met elkaar vergeleken. Eén stofje - NAD+ - bleek in mindere mate aanwezig te zijn in oudere spieren. Dit stofje speelt een belangrijke rol in de energiefabriekjes van onze cellen. Uit proefdieronderzoek bleek eerder al dat er een link is tussen NAD+ en levensduur. Nu weten we dus ook dat het in de veroudering van menselijke spieren een rol speelt.   Maar de onderzoekers zagen nog iets: zeer sportieve ouderen bleken juist evenveel van dit stofje te hebben als jongeren. Dat suggereert dat mensen veroudering van hun spieren mogelijk kunnen terugdraaien of tegenhouden door een actieve leefstijl.  Zou je dan niet gewoon een pilletje kunnen slikken om je NAD+ niveau wat op te krikken? Daar wordt wel aan gedacht, maar tot zo'n pilletje bestaat (en zelfs als het ooit echt bestaat) geldt: met sporten houd je je spieren jong, ook als je oud bent. Lees meer: Healthy aging and muscle function are positively associated with NAD+ abundance in humans. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers hebben een manier ontwikkeld om slaapapneu op te sporen en te monitoren met behulp van een compact apparaatje dat om de pols te dragen is.  Wereldwijd lijdt een miljard mensen aan de meest voorkomende vorm van slaapapneu. Bij deze aandoening genaamd obstructieve slaapapneu, of OSA in het kort, blokkeert kort de luchttoevoer tijdens het slapen. Dit kan gedeeltelijk zijn of helemaal en het gebeurt een aantal keer per uur. Bij ernstige patiënten soms zelfs tientallen keren per uur. Hierdoor is er even niet genoeg zuurstof in het lichaam en dat wil je lichaam snel weer corrigeren. Waarbij het niet bewust wakker wordt, maar met micro arousels even in een meer wakkere staat verkeert.  Deze slaapaandoening kan verschillende oorzaken hebben. Bijvoorbeeld puur de anatomie van je lichaam, maar er is ook een link met obesitas bijvoorbeeld en roken en drinken hebben er ook effect op. De gevolgen kunnen behoorlijk heftig zijn: van slaperigheid overdag, tot hart- en vaatziekten op de langere termijn. Nou blijven naar schatting zo'n 80 procent van de mensen met matige of ernstige OSA ongediagnosticeerd. Daarnaast kunnen patiënten met de huidige technieken - een nachtje slapen in een slaapcentrum met flink wat sensoren - niet langere tijd gevolgd worden. Een nieuwe wearable kan daar mogelijk verandering in brengen.  In deze audio hoor je onderzoeker Gabriele Papini van de TU Eindhoven. Hij deed het onderzoek in samenwerking met het Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe.Lees hier meer: Een wearable met licht om slaapapneu op te sporen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Sterke buik-, rug- en bekkenspieren zijn onder andere belangrijk voor je balans en ze kunnen sommige blessures voorkomen. Nou blijkt dit ook voor honden te gelden. Eén van de meest voorkomende knieblessures onder honden is te vergelijken met het scheuren van de kruisbanden bij mensen. Een onderzoek naar meer dan 1200 behendigheidshonden, je weet wel: honden die kunnen slalommen en door hoepels kunnen springen, laat zien dat vrijwel elke vorm van beweging de kans op deze blessure bij honden kleiner maakt. Ook bij honden die op het hoogste niveau meedoen. De beste bewegingen bleken balans oefeningen te zijn. Oefeningen waarvan de buik- rug- en bekkenspieren sterker worden. De core dus. De kans op de knieblessure werd juist hoger van korte stukjes rennen of lopen, vooral bij honden met ongetrainde core-spieren. De oefening die het risico het hoogst maakte was flyball: waarbij de hond over vier hekjes springt om vervolgens een bal uit een apparaatje te vangen en weer terug te gaan. Twee keer zoveel kans op de knieblessure hadden honden die deze sport beoefenen. Dan waren er nog rassen met grotere kansen, zoals de Australische herder, labrador, rottweiler en Australian cattle dog. Voor het hele overzicht moet je even op de site kijken, daar staat een linkje naar het onderzoek, maar wat we er in ieder geval van kunnen leren: spieren op de juiste manier opbouwen is ook voor sportende honden enorm belangrijk. Lees meer: Core strength could help dogs avoid knee injuries.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De bultrugwalvis heeft er nogal wat voor over om de juiste partner te vinden. Sommigen reizen er –zo blijkt uit onderzoek - rustig 6000 kilometer voor. In alle grote oceanen vind je bultrugwalvissen. De bultruggen in de Stille Oceaan vind je in de zomer meestal rond Alaska en Canada en in de winter in de buurt van Mexico en Hawaii voor het paarseizoen. Eerst werd gedacht dat er één groep was met een voorkeur voor Mexico en eentje met een voorkeur voor Hawaii, maar er is steeds meer bewijs – bijvoorbeeld het uitwisselen van walvisliedjes – dat de twee groepen mixen. Om dat nog beter te bestuderen bestudeerden onderzoekers uit Hawaii foto's van meer dan 26.000 verschillende bultrugwalvissen. Foto's die door amateurfotografen zijn gemaakt vanaf 1977. Met behulp van slimme software ontdekten ze dat twee mannetjes een uitzonderlijke reis hadden afgelegd. Ze waren zowel in Mexico als Hawaii gespot tijdens hetzelfde paarseizoen. Eén van de mannetjes had 4545 kilometer afgelegd in 53 dagen om zich bij een andere groep te voegen. Een andere reisde 5944 kilometer in 49 dagen om hetzelfde te doen. Dat is verder dan zwemmen van Utrecht naar New York. De kans is groot dat vrouwtjes deze afstanden ook afleggen en dat de mannetjes ze daarbij achternagaan. Wat het in ieder geval laat zien is dat de walvisgroepen een stuk minder vaststaan dan gedacht. Dat heeft weer gevolgen voor het beschermen van de dieren, want tot nu werd de groep walvissen in Mexico als bedreigde diersoort gezien, maar de groep in Hawaii niet. Lees hier meer: Some humpback whales travel 6000 kilometres in search of a mate.See omnystudio.com/listener for privacy information.

We weten dat spinnen een prooi in hun web kunnen voelen dankzij vibraties van het web die worden opgevangen door hun gevoelige pootjes. Nu lijken ze met dat web ook te kunnen horen. Verschillende dieren op aarde hebben een trommelvlies in hun oor dat vibraties in de lucht opvangt. Vervolgens worden deze vibraties doorgegeven en versterkt via botstructuren, om uiteindelijk dieper in het oor vloeistof in beweging te zetten. Kleine trilhaartjes in de vloeistof pikken die beweging op en zetten dat weer om naar elektrische signaaltjes die richting de hersenen gaan. In recent onderzoek hebben onderzoekers gekeken wat spinnen in het lab doen als vibraties in de lucht hun web raken. Ze zagen dat de spinnen veranderden van lichaamshouding en -richting in reactie op geluiden. Zelfs als ze van ver kwam. Ze reageerden al op 68 dB, terwijl hun belangrijkste vijanden – krekels, vogels en kikkers - al snel 80 dB aan geluid produceren. Dit doet vermoeden dat spinnen hun vijanden al op 10 meter afstand kunnen horen. Als de resultaten worden bevestigd, zou dat betekenen dat spinnen hun web dus ook gebruiken als extern trommelvlies. Het zou niet de eerste slimme gehoorsoplossing zijn van het dier, een andere spinnensoort luistert bijvoorbeeld met de haartjes op z'n poten. Wat het in ieder geval laat zien, is dat we nog lang niet alles weten over het bijzondere materiaal en de functionaliteit van spinnendraad. Lees meer: Outsourced hearing in an orb-weaving spider that uses its web as an auditory sensor (preprint).See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederlandse onderzoekers hebben een superzwaar zwart gat ontdekt dat verscholen zit in een ring van stof.  Er is in dit onderzoek gekeken naar een actieve galactische kern, ook wel een AGN in de Engelse afkorting. Deze extreem energetische bronnen worden aangedreven door superzware zwarte gaten. Kosmisch stof en gas uit de omgeving spiraalt naar dat zwarte gat en wordt opgeslokt, waarbij enorme hoeveelheden energie vrijkomen. Zo'n actieve kern straalt daardoor vaak feller dan alle sterren in de rest van het sterrenstelsel bij elkaar. Ze werden voor het eerst opgemerkt in de jaren 50 en inmiddels weten astronomen al aardig wat over deze AGN's. Dat er verschillende soorten zijn bijvoorbeeld. Sommigen zijn bronnen van zichtbaar licht, sommigen zijn bronnen voor radiostraling en sommigen - zoals dit sterrenstelsel dat nu bekeken is - zijn minder goed te zien. Nou is er een theorie, die nu 30 jaar oud is die het Unified Model of AGN's wordt genoemd. En volgens die theorie hebben AGN's ondanks dat ze verschillen dezelfde basisstructuur. Namelijk: een superzwaar zwart gat, omgeven door een dikke ring van stof. Onderzoekers wilden weten of dit ook klopte voor een sterrenstelsel dat zich 47 miljoen lichtjaren van de aarde bevindt. Wat ze aantroffen toen ze de data bekeken was niet helemaal wat ze hadden verwacht... In deze audio hoor je hoofdonderzoeker Violeta Gámez Rosas van de Universiteit Leiden. Lees hier meer: Nederlandse onderzoekers brengen verscholen superzwaar zwart gat aan het licht. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers hebben - geïnspireerd door de tseetseevlieg - een wiskundig model gemaakt voor hoe leeftijd en ervaring van invloed kunnen zijn op nageslacht. Ze bekeken de kosten-baten strategie die de beestjes hanteren bij het grootbrengen van hun jongen. Waarbij onder andere factoren als energieopname en -verbruik en leeftijd een belangrijke rol spelen. Natuurlijk kozen ze niet voor niets voor dit vliegende diermodel: er gaan nog steeds mensen dood aan de ziekte die deze vlieg kan verspreiden. Meer weten over de biologie betekent ook beter de ziekte begrijpen. Ook is de tseetseevlieg anders dan veel andere vliegen: het dier legt niet honderd eitjes, maar eentje die uitkomt in de moeder. Waarna de larve daar uit melkklieren drinkt, om vervolgens - bijna even groot als de moeder - geboren te worden. Dit maakt het makkelijker om een link te leggen met andere diersoorten.  Na een studie van drie jaar ontdekten konden ze de curve van efficiëntie die de voortplanting bij deze vliegen volgt beter verklaren. De tseetseevlieg drinkt bloed. Niet de makkelijkste maaltijd om aan te komen. Naarmate de vlieg beter wordt in het vinden van de juiste voedselbron, krijgt het meer binnen en kost het minder energie. Wordt de vlieg ouder dan slijten de vleugels en kost het weer meer energie. Dit is terug te zien in hoeveel vet er doorgegeven wordt aan de baby. Dankzij deze kennis konden de onderzoekers een basismodel maken dat ook voor andere diersoorten zou kunnen werken. Wat het ze ook geeft is meer kennis over de groei van populaties van de vlieg, wat weer kan helpen bij het beter voorkomen van de ziekte.  In deze audio hoor je onderzoeker Antoine Barreaux van de universiteit van Bristol. Lees hier meer over het onderzoek: Why parents in their prime produce the best offspring. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Australië vind je behoorlijk wat dieren en planten die je je leven kunnen kosten, toch blijkt één daarvan misschien juist het tegenovergestelde te kunnen doen.   Het gaat om een giftige zeeanemoon die zo'n 8 tot 10 centimeter groot kan worden. Anders dan een slang, waarbij gif via giftanden wordt afgeleverd, vind je het gif bij deze zeeanemoon in allerlei prikcellen verdeeld over de gehele structuur. Het gif dat daaruit komt is een indrukwekkende chemische mix van stoffen die afhankelijk van de locatie en functie - verdediging bijvoorbeeld, of het verteren van voedsel – anders is qua samenstelling.   Gifstoffen gebruiken in medicijnen gebeurt al gigantisch lang en er worden nog altijd nieuwe stoffen ontdekt. Waar de focus eerst vooral lag op de stoffen die worden gebruikt ter verdediging, stoffen die pijn veroorzaken en waarmee juist medicijnen tegen pijn kunnen worden geproduceerd, wordt nu ook steeds meer gekeken naar gifstoffen die een andere functie hebben. Zo ook in deze zeeanemoon.   Uiteindelijk werden in recent onderzoek 84 gifstoffen met medische potentie gevonden, waarvan eentje nooit eerder is ontdekt. Omdat deze stof in de zeeanemoon een rol speelt bij de spijsvertering, denken de onderzoekers dat het om eiwitten kan gaan die helpen vet te verbranden, of om eiwitten die iets te maken hebben met het samentrekken van spieren. Het is inmiddels opgestuurd naar een gespecialiseerd lab in Hongarije, waar gekeken zal worden of het ooit ingezet kan worden in het voordeel van onze gezondheid.  Lees meer: Venomous Australian sea anemone may lead to life-saving drugs. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bij een kleine hagedissensoort die voorkomt in Mexico en de Verenigde Staten houden mannetjes andere mannetjes op afstand terwijl hun vriend voor het nageslacht zorgt.  Dit beestje – dat ongeveer een jaar leeft – spendeert zijn tijd, net als vele andere dieren, met het zoeken naar een partner om mee voort te planten. Je zou denken: dan is het iedereen voor zich. Dat is de beste tactiek. Maar dit hagedisje pakt het anders aan en zoekt de samenwerking op.   Een tijdje terug zagen onderzoekers dat de mannetjes van deze soort drie verschillende keelkleuren kunnen hebben. En dat elke kleur zijn eigen gedragingen heeft. Oranje, dat zijn de pestkoppen die op pad gaan om te vechten en vrouwen af te pakken. Blauw, dat zijn de kalme huisvaders die hun gezin veilig willen houden. Waarbij één blauwkeel hagedis zich opoffert om de klappen van voorbijkomende pestkoppen op te vangen, terwijl de andere blauwkeel voor het nageslacht zorgt. En dan is er nog geel: de sneaky hagedis, die het allemaal achter de rug van de blauwen voor elkaar probeert te krijgen.  Blauw verslaat geel (want ze zijn veel meer thuis) en geel verslaat oranje (omdat ze in de buurt blijven sneaken) en zo krijg je een soort evolutionair steen-papier-schaar spelletje. Maar waarom er blauwkeel hagedissen zijn die zich opofferen voor een andere blauwkeel was lange tijd een mysterie.  Het antwoord bleek in de genen te liggen: hoewel deze twee blauwkeel mannetjes geen familie zijn, komen hun genen erg overeen. Op de één of andere manier weten ze dus dat hun genen doorgaan naar de volgende generatie, ondanks dat ze hun eigenbelang opzijzetten.  Lees meer: Nice guys do finish first in lizards’ evolutionary race, says MSU prof. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Je hebt 'nature' en je hebt 'nurture', maar onderzoek naar het leergedrag van identieke fruitvliegjes laat zien dat er ook nog een derde factor moet zijn: willekeur. Eerder was al opgevallen dat zelfs als fruitvliegjes genetische vrijwel identiek zijn en ze in dezelfde omstandigheden zijn opgegroeid, er toch verschillen in gedrag worden gezien. Denk aan: de voorkeur voor bepaalde geuren, of de keuze om naar het licht te vliegen of het donker bijvoorbeeld. Hier gaat het om spontaan, instinctief gedrag, maar in dit onderzoek wilden ze weten: zien we die verschillen ook in aangeleerd gedrag?  In deze audio hoor je Harvard-onderzoeker Benjamin de Bivort. Meer over zijn werk vind je hier: the de Bivort Lab. De paper vind je hier: Idiosyncratic learning performance in flies. See omnystudio.com/listener for privacy information.