Wetenschap Vandaag | BNR

De kleinste robot van de wereld kruipt over een tijdje misschien wel door je aderen.  Onderzoekers van Northwestern University hebben een piepklein robotje ontwikkeld die op afstand bediend kan worden en beweegt als een krab in reactie op warmte. Het robotje is minder dan een millimeter breed en daarmee klein genoeg om door een ader te passen.  Uiteindelijk zouden dit soort robotjes blokkades in aderen kunnen opsporen en verhelpen, of zelfs samen met ons lichaam het gevecht met tumoren kunnen aangaan, maar zover is het nog lang niet. Zo is het materiaal waaruit de robot bestaat nog niet geschikt voor in het lichaam en loopt het nu als een krabje, terwijl het in het lichaam waarschijnlijk vooral door vloeistof moet bewegen.   En ondanks dat dit het allerkleinste robotje ter wereld is – op het moment dan - is het nog steeds tien keer groter dan sommige vaten in ons lichaam. Dus zou het overal moeten kunnen komen, dan moet het nog kleiner. Onbruikbaar is het huidige ontwerp overigens niet. Zo zou dit robotje bijvoorbeeld al kunnen helpen bij het repareren van apparaten op plekken waar wij mensen nooit zouden kunnen komen. Lees meer: World's smallest remote-controlled robot medic could one day crawl through your arteries.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eén van de camera's van ruimtetelescoop Plato - een nieuwe exoplaneetjager die naar verwachting in 2026 de ruimte in zal gaan - is succesvol getest in een speciaal daarvoor ontworpen ruimtesimulator. We bespreken met systems engineer Wouter Laauwen van SRON wat Plato precies in de ruimte gaat doen en hoe de nieuwe ruimtesimulator precies in elkaar zit.  Lees meer: Eerste tests exoplaneetjager Plato in ruimteconditiesSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Kan een kunstmatig evenwichtsorgaan mensen met een evenwichtsstoornis helpen? In Maastricht zijn ze begonnen aan een test met een implantaat speciaal voor deze groep patiënten. Hoeveel mensen precies last hebben van een evenwichtsstoornis is moeilijk te zeggen, omdat wordt gedacht dat er heel veel mensen met symptomen rondlopen zonder dat ze weten dat dit hierdoor komt. Naar schatting gaat het om enkele miljoenen mensen wereldwijd, waarvoor nu nog geen behandeling is.  Gaat het om problemen met beide evenwichtsorganen, dan krijgen patiënten vaak last van slecht zicht en is het moeilijk om balans te vinden. Zeker als er weinig licht is maakt dat het voor sommigen moeilijk om veilig de deur uit te gaan. Het kan er dus ook voor zorgen dat mensen hun werk niet langer kunnen doen.  Onderzoeker Bernd Vermorken van het Maastricht UMC vertelt meer over hoe ons evenwichtsorganen in elkaar zit en wat het implantaat precies doet om te corrigeren voor problemen die patiënten daarmee kunnen hebben.  Lees hier meer over het onderzoek: Herstel van het evenwicht met een implantaat?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het lukt steeds beter om robots te maken die lijken op de mens, of op dieren. Is dat misschien waar het heen moet gaan met dierentuinen en aquaria?   In Californië glijdt er al eentje door het water: een hyperrealistische robotdolfijn. Bijna niet van echt te onderscheiden, op het gevoel van de huid en een snoertje aan de onderkant na. Over een tijdje zijn die problemen ongetwijfeld ook opgelost en zal het de gemiddelde bezoeker van een aquarium niet meer opvallen dat het geen echte dolfijn is. Al duizenden jaren houden we dieren in gevangenschap. Als huisdieren, in dierentuinen, circussen, voor film- en televisieoptredens, oorlogsvoering en de wetenschap. De omstandigheden verbeteren op sommige plakken, maar het moet nog veel beter. Dankzij nieuwe tech hoeven voor veel films een stuk minder, of zelfs geen echte dieren meer gebruikt te worden. Zouden we dankzij robottechnologie niet ook alle dieren in dierentuinen en aquaria kunnen vervangen?   Natuurlijk hebben deze plekken ook positieve kanten: ze leren mensen meer over de dieren waarmee we onze planeet delen en ze spelen een belangrijke rol in fokprogramma's. Maar wellicht kan dat laatste achter de schermen en lukt dat eerste ook als robotdieren niet van echt te onderscheiden zijn. Wat denk jij?  Lees meer: Hyper-realistic animal robots are coming... but should they replace the real thing in zoos and aquariums?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een kunsthuid voor robots met daarin warmtesensoren moet het een stuk veiliger maken om als mens met robots samen te werken. Het is natuurlijk al een tijdje zo dat, zeker in de industrie, mensen samenwerken met robots. De risico's daarvan zijn bekend en dus worden mens en robot vaak van elkaar gescheiden. Door een wandje bijvoorbeeld, of door de robot in een aparte ruimte te plaatsen. Dat is alleen een vrij dure oplossing, zeggen de onderzoekers die deze nieuwe kunsthuid hebben ontwikkeld. En daarnaast zorgt het er soms ook voor dat de interactie tussen mens en robot niet zo precies is als nodig.  Het zou dus handig zijn als robot en mens nauw met elkaar kunnen samenwerken, zonder dat het onveilige situaties oplevert. Een flexibele kunsthuid vol sensoren zou daarvoor een mooie oplossing zijn. Eentje die je om elke vorm kunt plakken en die bewegingen uit elke richting kan zien aankomen. Maar dan moet je dus ook elektronica en sensoren maken die mee kunnen buigen en dat is nog niet zo makkelijk.  In deze audio hoor je onderzoeker Eugenio Cantatore van de Technische Universiteit Eindhoven. Lees hier meer: Nieuwe printmethode voor kunstmatige "huid" met warmtesensoren. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In 2015 won een onderzoeker een prijs met een mooi idee om het stropen van schildpadeieren tegen te gaan: nep-eieren met GPS die de route van stropers verraden. En ze blijken echt te werken. In totaal werden 101 van deze goed lijkende nep-eieren in nesten geplaatst en de eerste resultaten die nu gepubliceerd zijn laten zien dat 5 eieren succesvol de routes van stropers hebben blootgelegd. Sommigen tot op honderden kilometers van het nest. In Centraal Amerika worden zeeschildpadeieren nog altijd gezien als een delicatesse en dat terwijl alle zeven zeeschildpadsoorten bedreigd zijn. Het in de gaten en beschermen van alle nesten is niet te doen en dus weten hoe handelsroutes lopen en wie betrokken zijn bij de smokkel van de eieren kan enorm waardevol zijn bij het beschermen van dieren. Iets wat natuurlijk naast de juiste voorlichting en wetgeving moet bestaan. Lees meer: Endangered baby sea turtles may have a new savior: GPS eggs.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers van North Carolina State University hebben een zelfstandig bewegende soft robot ontwikkeld die lijkt op fusilli-pasta. Het materiaal van de spiraalvormige robot reageert op temperatuur. Komt de onderkant ervan in aanraking met een oppervlakte dat minstens 55 graden is (een stuk warmer dan de lucht) dan trekt het materiaal daar samen, terwijl de bovenkant dit niet doet. Dit zorgt ervoor dat de robot begint te rollen. Door de vorm en het materiaal is de robot zelfs in staat om obstakels te overwinnen. Raakt de voor- of achterkant een object dan draait de rollende robot om er omheen te bewegen. Raakt het midden van de robot een object, dan komt er energie vrij uit het materiaal waardoor het een klein sprongetje maakt. Zo komt het sliertje fusilli zelfs een doolhof door. De onderzoekers hopen dat hun creatie de basis kan vormen voor robots die zelfstandig kunnen bewegen over moeilijke en hete ondergrond en die geen stroom of software nodig hebben. Lees meer: Twisted Soft Robots Navigate Mazes Without Human Or Computer Guidance.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wilde paarden, tamme paarden en varkens kunnen het verschil tussen negatieve en positieve geluiden horen als ze luisteren naar soortgenoten, maar ook als wij ze toespreken horen ze dat verschil. Bij het idee van een paardenfluisteraar of kletsen met varkens moeten de meeste mensen waarschijnlijk een beetje gniffelen. Maar uit nieuw onderzoek van de Universiteit van Kopenhagen zou blijken dat dit zo gek nog niet is. Ze lieten zowel wilde als tamme paarden en varkens geluidsopnamen horen van hun eigen soort en van een mens. Daarbij keken ze of ze verschillend reageerden op positieve en negatieve klanken. Om zeker te weten dat de dieren bij de menselijke spraak niet reageerden op woorden die ze hadden geleerd, gebruikten ze een onzintaal. Vervolgens bestudeerden ze hun gedrag, van de kleinste beweging van een oor, tot lichaamspositie en vocale uitingen. Alle dieren, behalve de wilde zwijnen, lieten een verschil in reactie zien. Ze reageerden sneller en heftiger op negatieve klanken en soms leken ze de emotie zelfs te spiegelen. Volgens de onderzoekers heeft onze stem dus een direct effect op het emotionele leven van deze dieren en zouden we daar best wat meer bij stil mogen staan. Lees meer: The case for speaking politely to animals.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In een zinkgat in het zuiden van China hebben grotonderzoekers een bos gevonden met oeroude bomen van wel 40 meter hoog.    Natuurlijke zinkgatten ontstaan op plekken waar oplosbaar gesteente, zoals zout of kalk, in de grond zit. Dit gesteende kan door de aanwezigheid van water oplossen waardoor er lege ruimtes onder de grond ontstaan.   De omgeving waar het bos is gevonden heeft meerdere grotsystemen die op deze manier zijn ontstaan, maar dit specifieke zinkgat is extra bijzonder omdat het zo groot is dat er nog voldoende licht naar binnenkomt.   De onderzoekers waren uren onderweg om de bodem van het enorme zinkgat te bereiken en vonden toen ze daar aankwamen een uniek ecosysteem, vermoedelijk met een heleboel niet eerder ontdekte planten- en diersoorten. Lees meer: Ancient forest found at bottom of huge sinkhole in China. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Engeland vind je Nature's Safe: een vriezer van min 196 graden waarin stukjes weefsel van nu al 100 verschillende diersoorten worden bewaard.  Net als biobanken voor plantenzaadjes moet deze biobank voor levend weefsel bijdragen aan het beschermen van de biodiversiteit op aarde. Het idee is dat soorten die in de toekomst verdwijnen dankzij deze samples weer teruggebracht zouden kunnen worden.  Omdat het niet makkelijk is om van elk overleden dier in het wild op tijd een stukje weefsel te verzamelen, wordt er vooral samengewerkt met Europese dierentuinen. Gaat daar een dier dood, dan wordt er een sample bewaard en opgestuurd naar de biobank.   Of het uiteindelijk ook echt lukt om alle verzamelde dieren terug te brengen mochten ze ooit uitsterven, is natuurlijk nog maar de vraag. Daarnaast waarschuwen wetenschappers dat een dergelijke biobank niet betekent dat we nu niets hoeven te doen.   Voorkomen dat we de samples ooit nodig hebben is nog altijd beter. En het gaat momenteel niet goed genoeg met het beschermen van diersoorten. We moeten dus aan de bak, ondanks deze vriezer gevuld met stukjes laatste hoop. Lees meer: Extinction: Why scientists are freezing threatened species in 'biobanks'.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waarom zijn mannetjes muizen bang voor bananen? Op die vraag hebben onderzoekers nu een antwoord gevonden. Ze kwamen er per ongeluk achter toen ze in het lab een onderzoek naar hoogzwangere vrouwtjesmuizen deden. Het viel ze op dat mannetjes in de buurt zich vreemd gedroegen. Dit gebeurde ook als ze alleen maar de geur van de zwangere vrouwtjes roken. En dus gingen de onderzoekers op zoek naar de geurmoleculen die dit veroorzaakten. Eén stofje had het sterkste effect: n-pentyl acetate. En laat dat nou net ook het stofje zijn dat bananen hun unieke geur geeft!  Voor de zekerheid deden ze nog een extra testje: ze haalden bananenolie in de supermarkt en keken of dat hetzelfde effect had. En inderdaad: de mannetjesmuizen raakten even gestrest van bananen als van zwangere vrouwtjes. Dit vertelt iets belangrijks over de werking van chemische communicatie, maar het heeft nog andere implicaties. Als het namelijk (helaas) nodig is om experimenten met muizen te doen, dan kan het dus zijn dat de uitkomst beïnvloed wordt als de mannetjes op deze manier extra gestrest raken. Iets waar onderzoekers rekening mee kunnen houden. Chemische communicatie en klimaatverandering Nou is er recent nóg een onderzoek gedaan naar chemische communicatie bij dieren. Ze bestudeerden of veranderingen in temperatuur, ph-waarde en hoeveelheid CO2 een effect hebben op de manier waarop zeedieren stofjes sturen en ontvangen. De resultaten waren behoorlijk schokkend: er waren effecten te zien op bijna alle onderdelen van het proces. Als die communicatie verstoord raakt heeft dat weer effect op hoe goed dieren eten of een partner kunnen vinden, maar ook op hoe ze hun leefomgeving kiezen en hoe goed ze voor hun eitjes en jongen kunnen zorgen.  Deze effecten zagen ze niet alleen in waterecosystemen, maar ook op het land. Het heeft dus gevolgen voor de hele planeet en daarmee ook voor ons.  In deze audio hoor je onderzoeker Jeffrey Mogil van McGill University in Canada en onderzoeker Christina Roggatz van de University of Hull.  De papers vind je hier: Olfactory exposure to late-pregnant and lactating mice causes stress-induced analgesia in male mice & Becoming nose-blind—Climate change impacts on chemical communicationSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Het namaken van menselijke eicellen in een lab is om heel veel redenen gigantisch moeilijk. Toch hebben wetenschappers nu een belangrijk stap in het mechanisme doorgrond waarmee het iets dichterbij is gekomen. Ze hebben in dit onderzoek naar de cellen gekeken waaruit onze eicellen en spermacellen ontstaan: germ cells. Voordat deze cellen succesvol een voortplantingscel worden, moet er een heleboel goed gaan. In het geval van de vrouwelijke cellen moet er bijvoorbeeld een soort jojo-trucje plaatsvinden met X-chromosomen. Van dit trucje - waarbij één van de X-chromosomen even uit en dan weer aan wordt gezet - weten de onderzoekers nu hoe belangrijk het is: germ cells waarbij dit proces met succes wordt doorlopen zijn vier keer meer succesvol in de volgende stap van hun ontwikkeling.  Waarom is dit belangrijk om te weten: omdat de kans op het maken van een gezonde eicel daarmee beter wordt. Maar hoe kom je dan aan die germ cells voor in het lab? Die kunnen ze tegenwoordig maken van iemands huid- of bloedcellen. Die worden eerst teruggezet naar stamcel en vervolgens worden daar weer germ cells van gemaakt (kort door de bocht uitleg van een Nobelprijswinnende techniek). Eén van de stapjes die ze vervolgens moeten doorlopen om eicellen te worden is nu dus beter in kaart gebracht.  Als je nu denkt: gaan ze dan nu van huidcellen eitjes maken en die dan weer terugplaatsen?? Eng! Zover is het nog lang niet (als het ooit zover komt). Er zijn nog veel meer dingen die goed moeten gaan voor je op deze manier eitjes kunt maken die levensvatbare en gezonde embryo's opleveren. De onderzoekers hopen wel dat hiermee het namaken van eitjes in het lab een stukje dichterbij is gekomen, zodat het veel makkelijker wordt om daarin verschillende stappen van de voortplanting te bestuderen en medicijnen te testen. Uiteindelijk hopen ze zo mensen met vruchtbaarheidsproblemen beter te kunnen helpen. In deze audio hoor je Bernhard Payer van het Centre for Genomic Regulation in Barcelona. Lees hier meer over het onderzoek: Turning X chromosome “off and on again” critical for oocyte development.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Kinderen die opgroeien met honden, of veel familieleden, zouden wel eens beter beschermd kunnen zijn tegen het krijgen van de ziekte van Crohn.  De ziekte van Crohn is een chronische ontstekingsziekte van de darm. Nou waren wetenschappers benieuwd wat de rol van omgevingsfactoren is bij het krijgen van deze ziekte. Ze spraken met meer dan 4000 eerstegraads familieleden van mensen met de ziekte van Crohn. Dat wil dus zeggen: ouders, broers, zussen of kinderen van patiënten. Ze vroegen vooral naar leefomstandigheden zoals gezinsgrootte, type woning, huisdieren, het soort drinkwater en hoeveel wc's er aanwezig waren.  Uit de data die ze verzamelden blijkt volgens de onderzoekers dat leven met honden - zeker tussen de leeftijd van 5 en 15 - zorgt voor een gezondere darmflora en een beter immuunsysteem. Bij katten zagen ze niet hetzelfde effect, vermoedelijk ook omdat hondeneigenaren meer buiten komen voor wandelingetjes en vaker in en groene omgeving leven. Iets waarvan we al wisten dat het deze positieve gezondheidseffecten kan hebben.  Ook opgroeien in een groter gezin met drie of meer familieleden lijkt eenzelfde effect te hebben. Hoe dit precies werkt moeten ze nog onderzoeken, maar de hoop is dat het alvast kan helpen bij het aanwijzen van mensen die een hoger risico lopen. Lees meer: Living with dogs (but not cats) as a toddler might protect against Crohn’s disease.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een Chileense wetenschapper denkt een boom te hebben gevonden die ouder is dan alle andere bomen op aarde. Meer dan 5400 jaar zou hij zijn.  Omdat de boom uit de orde van coniferen met een diameter van 4 meter gigantisch is, lukte het niet om een sample te boren waarmee de jaarringen allemaal geteld konden worden. Voor de rest van de berekening gebruikte de onderzoeker modellen. En die modellen zijn nog niet gepubliceerd. Dat maakt sommige andere wetenschappers wat sceptisch over de schatting, maar klopt het dan verliest een boom in Californië de kroon. Op een geheime plek in een natuurpark staat er daar namelijk eentje van meer dan 4800 jaar oud.  Hans ter Steege van Naturalis vertelt meer over het belang van dit soort onderzoek en over de oudste bomen die we hier in Nederland hebben. Ter Steege doet zelf vooral onderzoek naar de bomen van de Amazone. Eind dit jaar gaat hij weer op excursie. Past het in je studierichting dan kun je misschoen nog wel mee (doen!).  Lees meer: Is the world’s oldest tree growing in a ravine in Chile?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vooral de trilhaartjes in het slakkenhuis in ons oor kregen de schuld van doofheid of slechthorendheid. Dat is terecht, ze spelen een rol, maar een vijftig jaar oude theorie dwingt wetenschappers nu ook naar andere oorzaken te kijken. Het betreft de theorie van de Stria Vascularis, een klein orgaan, in de zijkant van het slakkenhuis, dat fungeert als een batterij die stroom levert voor de signaaldoorgifte. Uit genetisch onderzoek is nu het bewijs naar voren gekomen dat deze batterij ook een belangrijke rol speelt bij slechthorendheid.  Het is niet zo dat deze ontdekking meteen tot concrete nieuwe mogelijkheden leidt om doofheid aan te pakken, daarvoor is nog veel meer onderzoek nodig. Paul Nagtegaal, verbonden aan het Erasmus MC, publiceerde samen met collega's van onder andere King's College London en het Karolinska Instituut Stockhol de resultaten van het onderzoek in The American Journal of Human Genetics.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Kharkov, Oekraïne, staat een meer dan honderd jaar oude genenbank. In deze genenbank wordt, net als in andere genenbanken op de wereld, plantaardig genetisch materiaal bewaard. Plantveredelaars hebben dat materiaal nodig voor het maken van nieuwe gewassen, en de bank kan ook van pas komen als er grote rampen zijn gebeurd. Landbouwers kunnen met de zaden die zijn bewaard opnieuw beginnen.  Er zijn momenteel berichten te vinden waarin staat dat de Oekraïense genenbank is vernietigd door Russisch oorlogsgeweld, maar dr. ir. Theo van Hintum van de WUR staat in nauw contact met zijn Oekraïense collega's. Die brachten goed nieuws: Voorlopig lijkt de collectie ongeschonden uit de strijd te zijn gekomen.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

In 2016 werd in de jungle van Borneo een 'Mystery Monkey' op de foto gezet. De aap was niet thuis te brengen, tot nu. Het blijkt een hybride, een kruising tussen een Neusaap en een Muts-langoer. Dat is heel bijzonder, de twee soorten primaten leven al meer dan 9 miljoen jaar als aparte soorten, en worden niet geacht zich samen voort te planten. Bram Langeveld van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam legt uit hoe bijzonder deze kruising is, en wat de implicaties zijn voor de ontdekking van een Muts-Neus-Langoer-Aap.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de tweede week van Mei was er een beving op Mars, met een kracht van 5 op de schaal van Richter. Nooit eerder werd zo'n zware beving op Mars gemeten. De data die uit de recente meting afkomstig is zal ons veel leren over het binnenste van onze rode buurplaneet. Vooraanstaand seismoloog Arwen Deuss is vooral benieuwd naar de geschiedenis van het magneetveld van Mars. Eerst was er wel een veld, nu niet meer. Hoe kan dat, en wat betekent dat voor ons, op aarde.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

In het oudste Museumgebouw van Amsterdam, het Hoofdgebouw naast Artis, is sinds vandaag het Groote Museum geopend. Een totaal eigenzinnig museum dat nauwelijks te vergelijken is met andere musea. Door een reis langs lichaamsdelen leer je over planten en dieren, geuren en kleuren, en over hoe alles op onze aarde met elkaar samenhangt.  Er is moderne kunst, interactieve gaminginstallaties, meestertaxonomie, een geurtunnel en je kan je eigen sapstroom vergelijken met die van een plataan voor de deur.  Het is een museum dat gaat over ons, over alles, en je moet het meemaken om het te kunnen vatten.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tijdens het nuttigen van een hap eten zijn er verschillende smaakfases. En dat is belangrijke informatie voor een robot die een carrière als chef ambieert.  De robot in dit onderzoek had al geleerd om smakelijke omeletten te maken op basis van feedback van een testpanel van hongerige mensen. Vervolgens hebben ze de robot ook geleerd om een simpel gerecht van roerei met tomaat in verschillende fases van het kauwproces te ‘proeven’. Een beetje net als een chef tijdens het koken proeft wat hij of zij maakt. En ook rekening houdend met het feit dat een hap eten tijdens het kauwen verschillende smaakfases door kan gaan.   In dit geval gebruikte de robot een simpele sensor om nu nog alleen het zoutgehalte te meten. En dat dan in verschillende fases van het kauwproces, dat vrij simpel was geïmiteerd door het hele zootje in een blender te gooien. Het zorgde uiteindelijk voor gerechten die beter werden gewaardeerd door de restaurantgasten.   Het doel van de onderzoekers was het maken van een zo goed mogelijk smaakmodel - nu nog van één gerecht, maar uiteindelijk van zoveel mogelijk – om zo te zorgen dat, mocht het maken van eten ooit een automatisch tintje krijgen, de robotchef niet onder doet voor de gemiddelde kok. Lees meer: Taste of the future: Robot chef learns to ‘taste as you go’. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De afgelopen drie maanden waren ontzettend spannend voor het technisch team van de James Webb Telescoop. Hoog tijd voor een update.  We bespreken met systems engineer Maurice te Plate van ESA hoe het er nu voorstaat, waarom één instrument extra koud moest worden en een ander niet alleen gebruikt gaat worden om de ruimte mee te bestuderen, maar ook is ingezet om de enorme spiegels uit te lijnen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is niet voor het eerst dat op een rijtje is gezet welke hondenrassen het langst leven, maar niet eerder is zo'n grote en betrouwbare dataset gebruikt.   Het gaat om een dataset van Britse dierenartsen. Bovenaan de lijst eindigt de jack russell, die met gemiddeld 12.7 jaar het oudst wordt. Ook border collies (12.1 jaar) en de springerspaniël (11.9 jaar) doen het goed. Hippe kleine Insta-hondjes en de meeste bulldog’s eindigen bedroevend laag op de lijst. De franse bulldog staat met 4.5 jaar helemaal onderaan. Gevolgd door de Engelse bulldog met 7.4 jaar, de mopshond met 7.7 jaar en de Amerikaanse bulldog met 7.8 jaar.   Nou is zo'n lijstje mooi, maar het gaat om gemiddelden. Ben je van plan een hond uit het asiel te halen of probeer je te bepalen of een operatie op late leeftijd nog zin heeft, bedenk dan dat er altijd uitzonderingen zijn. Een chihuahua kan volgens dit lijstje bijvoorbeeld rond de 8 jaar worden, maar de meeste chihuahua’s overlijden op jonge leeftijd. De kans dat een chihuahua die de 6 al heeft gehaald een stuk ouder dan 8 wordt is dus best groot. Lees meer: Dog longevity: How long will my pet dog live?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ja, dat klinkt nogal vies. Maar dat is precies waar onderzoekers naar gekeken hebben: kan het transplanteren van poepmicroben veroudering tegengaan?  Het transplanteren van deze microben van de ene persoon naar de andere heeft al langer de aandacht van onderzoekers. Zo is al gekeken of op die manier problemen met darmflora opgelost kunnen worden. Dan worden de goedwerkende microben van een donor, geplaatst bij iemand waarbij het darm-microbioom verstoord is.   Nu hebben onderzoekers bij muizen gekeken: wat gebeurt er als we de microben van jong naar oud transplanteren? Ze zagen dat door dit te doen, veroudering in de darm, ogen en hersenen deels teruggedraaid kon worden. Draaiden ze het experiment om en plaatsten ze microben van oude muizen in jonge muizen, dan kregen deze muizen allemaal vervelende klachten.   Het team van onderzoekers wil nu nog kijken hoe de microben nou precies deze veranderingen ingang zetten en hoe lang het effect aanhoudt. Lees meer: Faecal transplants reverse hallmarks of ageing. See omnystudio.com/listener for privacy information.

We kunnen al een heleboel lichaamssignalen meten met vrij simpele draagbare apparaatjes. Onderzoekers hopen daar nu ook de gassen die door onze huid naar buiten komen aan toe te voegen.  Net als uit bloed en zweet, kan uit lichaamsgassen belangrijke informatie over onze gezondheid worden gehaald. Sommige gassen kunnen gemeten worden met behulp van een ademtest, maar dat vraagt om een actieve handeling en levert alleen een momentopname op. Om die reden hebben onderzoekers een nieuw soort sensor ontwikkeld die gassen kan detecteren terwijl ze via onze huid het lichaam verlaten.   Hiermee zouden biomarkers gemeten kunnen worden die gerelateerd zijn aan hartziektes en diabetes. Het apparaatje moet uiteindelijk klein genoeg zijn om achter het oor te dragen, of zelfs op één van je nagels. Over een jaar hopen de onderzoekers het ontwerp zover af te hebben dat ze het kunnen gaan testen in het echt. Lees meer: Future wearable health tech could measure gases released from skin.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Morgen vindt in Franeker het Expeditie Next festival plaats. Er zijn maar liefst 100 wetenschapsactiviteiten te bezoeken en kinderen kunnen er terecht met vragen over van alles. Bijvoorbeeld: hoe werkt verliefdheid? Of ruzie? We spraken alvast met twee onderzoekers die er morgen bij zijn: sociaal wetenschapper Linda Duits - zij weet veel over verliefdheid - en Thirza Lagewaard van de VU - zij kijkt naar hoe we conflicten zo goed mogelijk kunnen aanpakken.  Er komt een heleboel aan bod: hoe serieus moet je verliefdheid bij kinderen nemen? Moeten wij niet ook wat vaker gewoon lekker onrealistische crushes hebben? En hoe zit het met iets als consensus? Leren we onze kinderen de juiste dingen?  Ook bespreken we hoe we wat beter ruzie zouden kunnen maken. Wees je bijvoorbeeld bewust van de neiging om niet meer voorbij een mening te kunnen kijken. Dat je dat wat iemand denkt stom vindt, betekent niet dat je de hele persoon stom hoeft te vinden, vertelt Lagewaard. En moet een conflict eigenlijk wel altijd worden opgelost? Dat en veel meer dus tijdens Expeditie Next, het nationale wetenschapsfestival. Het is inmiddels uitverkocht, maar er bestaat een kans dat er op de dag zelf nog wat kaarten vrijkomen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Koolmonoxidevergiftiging is wereldwijd nog altijd een groot probleem. Nu denkt een onderzoeker uit de VS een mogelijke behandeling op het spoor te zijn.   Koolmonoxide (CO) ruik en proef je niet maar het gas is in grote concentraties gevaarlijk en soms zelfs dodelijk voor mensen en dieren. Die grote concentraties kunnen bijvoorbeeld ontstaan als een gastoestel niet goed werkt in een ruimte met weinig ventilatie en zuurstof.   Is er sprake van koolmonoxidevergiftiging, dan is de belangrijkste behandeling nu: frisse lucht. Bij voorkeur 100 procent zuurstof, wat ervoor zorgt dat de hoeveelheid CO in het bloed snel afneemt. Maar gaat dat niet snel genoeg, dan kan het lichaam alsnog ernstig beschadigen.  Een onderzoeker in de VS denkt de basis voor een betere oplossing te hebben gevonden. In ons lichaam is het eiwit hemoglobine onder andere verantwoordelijk voor het wegvoeren van koolstofmonoxide. Een nieuw type molecuul kan deze taak nabootsen, maar bindt nog beter aan CO. Ook kan het koolstofmonoxide overnemen van hemoglobine en vergiftigde rode bloedcellen redden.  Er ligt hiermee nog niet meteen een tegengif op de plank, maar het is een veelbelovende stap in die richting. Lees meer: Unlocking a cure for carbon monoxide poisoning.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mannetjesdolfijnen met de sterkste en meeste sociale contacten blijken ook de meeste kinderen te hebben. En het sociale contact met kennissen onderhouden ze vooral door naar elkaar te fluiten.  Het gaat hier om de bottlenose dolfijnen van Shark Bay in Australië. Zij staan bekend om hun grote sociale groepen met daarin allemaal mannen die geen familie van elkaar zijn. Het is een samenstelling die niet veel voorkomt in het dierenrijk. Wetenschappers bekeken 30 jaar aan data van het gedrag van verschillende 'teams' met mannetjes uit deze omgeving. Toen ze ook de genetische data van de mannetjes en jongen uit het leefgebied bekeken zagen ze: de mannetjes met de sterkste vriendschappen en de meeste contacten in de groep hadden ook de meeste kinderen. Maar hoe onderhouden die mannetjes hun vriendschappen eigenlijk? Dat doen ze door elkaar aan te raken en te spelen, maar ook, blijkt uit een ander onderzoek: door te fluiten naar elkaar. Vooral als een ander mannetje in de groep net iets te ver weg is en het om een kennis gaat (en geen dikke vriend) kiezen ze ervoor om te fluiten. Dat fluitje - wat dolfijnen al jong leren gebruiken om elkaar te herkennen - zegt zoveel als: hier Henk, hier Henk. Waarop een ander dan reageert met: hier Harry, hier Harry, over.  Een hele efficiënte en simpele manier om je contacten te onderhouden. En eentje die dus blijkbaar ook nog zorgt voor meer nageslacht.  Lees meer: Dolphins whistle to keep in touch with distant friends.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als het aankomt op het opslaan van CO2 kan niemand het winnen van de bodembacterie. Onderzoekers zijn er nu achter, hoe het kan dat sommige bacteriën hier zo ontzettend goed in zijn. Nico Claassens van Wageningen University & Research is ook werkzaam in dit onderzoeksveld. Hij legt uit wat de onderzoekers precies hebben ontdekt (een nogal indrukwekkend moleculair fabriekje), wat we eraan hebben (dit fabriekje in ons voordeel gebruiken) en waar hij in zijn eigen onderzoek naar kijkt. Claassens heeft zijn pijlen zelf onder andere gericht op voeding als eindproduct. Eten we straks allemaal een broodje bacterie? Lees hier meer over het onderzoek naar de CO2-fabriek van de bodembacterie: How a soil microbe could rev up artificial photosynthesis.  Of hier over het werk van Claassens: Microbiologen bouwen bacterie die CO2 omzet in voedsel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Labradors zijn lief en pitbulls agressief, toch? Nou, volgens onderzoek hebben deze eigenschappen een stuk minder gemeen met een bepaald type ras dan we dachten.   Onderzoekers kwamen hierachter toen ze meer dan 18.000 honden bestudeerden. De helft daarvan was rashond en van meer dan 2000 honden hadden ze ook genetische informatie.   Ondanks dat sommige eigenschappen sterker voorkwamen bij bepaalde rassen - retrievers en pitbulls waren wat socialer, beagles waren vocaler en herders luisterden wat beter - bleken de verschillen tussen individuen binnen een ras zo groot dat het ras geen goede voorspeller bleek voor hondengedrag.   Bij de rashonden zou maar 9 procent van variaties in gedrag verklaard kunnen worden door het type ras. Ook toen ze bij de niet-rashonden naar de genetische informatie gingen kijken om te zien of het aandeel van bepaalde rassen in hun genen gedrag kon verklaren, vonden ze weinig samenhang. Behalve dat vuilnisbakkenrassen met veel labradorbloed niet bang waren voor een plasje water dan misschien.   Wat deze bevindingen volgens de onderzoekers ook suggereren is dat agressie in honden niet genetisch te verklaren is. En dat regels opstellen voor specifieke rassen daardoor ook weinig zin heeft. Lees meer: Ancestry-inclusive dog genomics challenges popular breed stereotypes.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgende maand gaat een bijzonder project van start met als doel: het herstellen van mossel- en oesterriffen in de Waddenzee. Ecologen gaan hiervoor aan de slag met biologisch afbreekbaar plastic uit de 3D-printer. Onderzoeker Ralph Temmink van de Universiteit Utrecht vertelt waarom ze voor deze aanpak kiezen, waar je rekening mee moet houden als je de perfecte leefomgeving voor dit soort dieren uit de printer wilt laten komen en of dit misschien ook nog voor andere ecosystemen interessant kan zijn.  Lees hier meer over het project dat in samenwerking met het NIOZ en industriële productontwikkelaars wordt uitgevoerd: Onderzoekers herstellen schelpdierriffen met 3D-geprinte kunstriffen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Overal in het wild zie je het terug: het optimaliseren van energieverbruik. Hoe zit dat eigenlijk als we een rondje hardlopen? Vroegen onderzoekers van Stanford zich af.  Ze bekeken data van 2600 hardlopers, die gezamenlijk zo'n 28.000 uur bij elkaar renden in hun vrije tijd. Ook werd een vergelijking gemaakt tussen geconditioneerde omstandigheden op een loopband in het lab, waarbij onder andere zuurstofverbruik werd gemeten, en het geren van de renners in het wild.  De onderzoekers zagen dat de deelnemers – ongeacht de afstand die ze aflegden – vrijwel altijd terugvielen op dezelfde snelheid. Eentje waarmee het lichaam de minste energie gebruikte per afgelegde kilometer. Dat is vergelijkbaar met hoe veel dieren het doen, maar ja, die hebben over het algemeen geen sportdoelen die ze willen halen.   Het zou dus best kunnen dat onze natuur ons soms een beetje in de weg zit als we hardlooptijden proberen te verbeteren, aangezien ons lichaam automatisch zo min mogelijk energie wil verbruiken. Iets wat in elk individueel lichaam natuurlijk ook weer een andere rekensom is. Lees meer: Runners prefer the same pace, regardless of distance.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers hebben high tech opnameapparatuur gebruikt om te achterhalen hoe individuele zanglijnen in de zangkoren van mannelijke kikkers de kans op een partner beïnvloedden.   De boskikker paart vroeg in de lente als de vijvers beginnen te ontdooien. De mannetjes verzamelen zich in een geschikte plas en zingen daar in koor tot de vrouwtjes komen.  Nou denken onderzoekers dat er een hoop verscholen zit in de harmonieën van de kikkers. Zo zouden de verschillen in toonhoogte tussen de zangstemmen iets zeggen over lichaamsbouw, wat mee kan spelen bij het kiezen van zowel de zangpartners voor de mannen, als liefdespartners voor de vrouwen.  Voor het eerst is het nu gelukt om dit eens goed te bestuderen, zowel in het lab als in de natuur, waar – terwijl honderden kikkers in koor zongen – succesvol de locatie en klank van elke individu in kaart is gebracht.  Wat bleek: vrouwtjes hebben een voorkeur voor lagere frequenties, terwijl de mannetjes vooral hun timing proberen te matchen met de rest van het koor. Lukt het om vrouwelijke kikkers naar de vijver te krijgen, dan valt het koor vrij snel uit elkaar en is het ieder voor zich.  Lees meer: Research reveals the sex secrets of amphibian singing choruses.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De meeste mensen zullen wormen niet direct voor zich zien met een paar flinke tanden, maar bloedwormen hebben ze niet alleen, ze zijn ook nog eens voor een deel gemaakt van koper.  Een bloedworm – een zeediertje dat zo'n 35 centimeter kan worden - laat in één keer een kaakstructuur met meerdere slachttandjes groeien die een heel leven lang - zo'n vijf jaar - mee moeten meegaan. Die structuur moet dus sterk zijn. Sterk genoeg om door schild en bot te bijten. Dat lukt ze met een kaak en tanden van eiwit, melanine en koper. Maar hoe die samenstelling – en met name die portie koper – gevormd wordt, dat was lange tijd onbekend.  Inmiddels zijn onderzoekers erachter. Het is een proces waarvoor in de industrie een groot aantal stappen en apparaten nodig zouden zijn. Maar bij de worm wordt het allemaal gestuurd door eiwit. Een eiwit dat koper uit afzettingen op de zeebodem trekt, om vervolgens een chemisch proces in gang te zetten waar melanine uitkomt, dat - gecombineerd met eiwit - de structuur vormt voor de indrukwekkende tandpartij.   De onderzoekers hopen nog meer te weten te komen over dit proces, zodat het mogelijk nieuwe materialen voor ons mensen kan opleveren.   Lees meer: Scientists have discovered how bloodworms make their unique copper teeth. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is - hoog in de Alpen - een enorme tand van een uitgestorven zeedier ontdekt. En dat zeedier was zelf waarschijnlijk zo lang als een bowlingbaan.  De gevonden overblijfselen, waaronder dus een enorme tand, maar ook wervels en stukken rib, zijn afkomstig van Ichthyosauriërs: gigantische zeedieren die leefden in de tijd van de dinosauriërs. We spraken paleontoloog Anne Schulp van de Universiteit Utrecht en Naturalis en vroegen hem - geïnspireerd door deze vondst: kun je in Nederland eigenlijk een beetje mooie fossielen vinden? Waarom is hij zelf niet alleen geïnteresseerd in botjes, maar vooral ook in pootafdrukken? En wat zijn de spannendste dingen die we met de nieuwste technieken kunnen zien aan een fossiel? Morgen vindt de oratie van Anne Schulp plaats, waarin hij als hoogleraar Vertebratenpaleontologie vertelt wat er zo mooi is aan dit onderzoeksgebied en waar de kansen in de komende jaren liggen. De oratie is online te volgen: Het spoor van de dinosaurus.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bij sommige spinnensoorten is een one night stand voor het mannetje meteen ook een last night stand. Maar niet alle mannenspinnen laten zich na de seks gewillig verorberen door het vrouwtje.  Dat sommige mannetjes zo'n beetje zelf naar binnen springen na de daad, heeft zo z'n redenen. Dat opofferen zou – zo laat onderzoek zien – de kans op nageslacht vergroten.  Maar er zijn ook spinnensoorten waarbij de mannen het toch net iets belangrijker vinden om in leven te kunnen blijven.   Het gaat om een soort uit de familie van wielwebkaardespinnen. Een soort waarbij wel 300 spinnen in één kolonie leven, maar wel elk met hun eigen web. Het mannetje van deze soort – zo zagen Chinese onderzoekers – katapulteert zichzelf na de daad met meer dan 3 kilometer per uur van het vrouwtje af.   Toen ze in het lab beter bestudeerden wat er precies gebeurde zagen ze dat het diertje van niet meer dan een centimeter dit doet door zijn voorpootjes op te vouwen tijdens het voortplanten, om ze als het achter de rug is meteen supersnel te strekken. Lukte dit ze niet, dan was het einde verhaal voor de mannetjes.   En dat wisten ze ook. Want hadden ze een kapot of ontbrekend pootje dan flirten ze alleen maar een beetje, maar waagden ze zich niet aan een paarpoging. Lees (en bekijk) meer: Spiders Catapult Themselves to Avoid Becoming Their Mate’s Meal. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Langzaamaan wordt er in Nederland steeds meer zeewier geteeld, maar we benutten nog lang niet alle potentie. Zo is er één trucje van kelpzaad waar we veel meer mee zouden kunnen.  Er is een behoorlijke kans dat ons land - vanwege de kennis die we in huis hebben over veredelen en werken met (en in het) water - een belangrijke speler kan worden in de zeewiermarkt. Maar voor het zover is hebben we nog wel het één en ander te leren over hoe zeewier nou precies groeit en hoe we dat kunnen optimaliseren.  Alexander Ebbing, onderzoeker aan het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee, heeft de zaadjes van kelp eens goed bestudeerd. Met wat hij zag in het lab denkt hij iets te hebben gevonden waar de zeewierteelt welig van zou kunnen tieren. Lees meer: Volwassen zeewierteelt vergt kennis van voortplanting. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ja ja, sporten is gezond. Maar het aanpassen van je levensstijl is – zeker op latere leeftijd – gewoon moeilijk. Nou blijkt je ademhaling je hier mogelijk bij te kunnen helpen.  Een onderzoek uit 2016 liet al eens zien dat in de VS 30 procent van de volwassenen boven de 50 niet actief beweegt. Ondanks dat de meeste mensen weten dat bewegen de kans op het krijgen van chronische ziektes vermindert. Uit een nieuw onderzoek zou blijken dat vijf minuten ademhalingstraining per dag ervoor kan zorgen dat de overstap naar een actievere levensstijl minder moeite kost. De helft van de proefpersonen gebruikte tijdens ademhalingsoefeningen een speciaal apparaatje waardoor de ademhaling wat meer moeite kost. De andere helft deed ademhalingsoefeningen zonder apparaatje. Voorafgaand aan het experiment van zes weken en erna werd het uithoudingsvermogen van alle proefpersonen getest. Na zes weken liet de groep die oefende met apparaatje een verbetering van 12 procent zien. Bij de groep die de ademhalingsoefeningen zonder apparaatje deed was geen verbetering te zien. De onderzoekers zagen bij de groep waarvan de conditie verbeterde ook positieve veranderingen in hun metabolisme. Natuurlijk is het belangrijk om uit te zoeken of dit voor iedereen een bereikbare methode is, je hebt dan wel voor een heleboel mensen zo'n apparaatje nodig. Maar is het er dan zou dit zomaar eens een mooi duwtje in de rug kunnen zijn voor mensen die moeite hebben met de overgang naar een actiever leven. Lees meer: Five minutes of daily breath training improves exercise tolerance in middle-aged and older adults.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Schade aan tandglazuur en gaatjes worden nu nog hersteld met behulp van een synthetische vulpasta, maar er wordt gewerkt aan een biologisch alternatief op basis van ons eigen stamcellen. We praten erover met KU Leuven-onderzoeker Hugo Vankelecom. Hij vertelt hoe eerst moest worden uitgezocht hoe ze aan stemcellen van de tand konden komen en of ze die ook konden laten groeien in het lab. Vervolgens moesten van deze stamcellen weer tandcellen worden gemaakt die glazuur konden produceren.  In de toekomst zou het wel eens zo kunnen zijn dat van iedereen deze stamcellen worden ingevroren op het moment dat verstandskiezen worden getrokken, zodat daarmee op een later moment de tandcellen geproduceerd kunnen worden die kunnen helpen tegen tandschade. Ook zouden voedingsmiddelen en tandverzorgingsproducten getest kunnen worden op dit biologische tandglazuur. Lees hier meer: Onderzoekers KU Leuven en UHasselt zetten belangrijke stap naar ontwikkeling biologisch tandglazuur.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Varroamijt - een blinde, achtpotige parasiet - is kleiner dan een speldenknop, maar kan een hele bijenkolonie om zeep helpen. Een nieuwe bijensoort moet dapper tegenstand bieden.  Zowel de bijenpopulaties in het wild, als de grote en kleine populaties die door mensen gehouden worden hebben het zwaar. Door pesticiden, slechte voedselvoorzieningen en ziektes overleeft zo'n 30 procent van de kolonies het niet. En één van de grootste zorgen voor imkers is een piepklein rood parasietje.   Tegen dit diertje worden nu vaak chemicaliën ingezet. Niet ideaal en ook niet functioneel, want de meeste parasieten raken immuun voor deze middelen. Wat ook kan: bijen kweken die zich wel raad weten met zo'n parasiet.  Dat is wat onderzoekers hebben gedaan: ze hebben bijen zo gekruist dat ze een soort kregen die extra goed is in bestuiven, honing maken en parasieten pesten. Deze bij is extra goed in zichzelf en medebewoners checken op de aanwezigheid van de parasiet en de eitjes ervan. Om die vervolgens uit de weg te ruimen.  De nieuwe bijensoort is nog niet beschikbaar voor imkers, eerst is - terecht - meer onderzoek nodig, om zeker te weten dat dit niet stiekem ook nadelige gevolgen heeft. Lees meer: Selective breeding sustainably protects honey bees from Varroa mite.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een bacterie die het leven van mais- en rijstplanten zuur maakt, blijkt het wel heel erg goed te regelen voor zichzelf. Maar met die kennis kan hij ook worden tegengewerkt.   De bacterie in kwestie wordt door kevers achtergelaten in wonden in de plant die ontstaan als de kevers aan de plant knagen. Vanuit daar verspreidt de infectie zich en uiteindelijk gaat de plant eraan dood. Maar de lijdensweg van deze specifieke infectie is behoorlijk cru, blijkt uit onderzoek in het lab.  De bacterie gaat namelijk niet meteen aan de slag met het doodmaken van de plantcellen. Hij leeft eerst een tijdje als parasiet, om lekker te kunnen vermenigvuldigen. Dat wisten ze al, maar nu blijkt dat hij zich in die periode volkomen in de watten laat leggen. Hij laat de plant een overvloed aan voedingsstoffen en water regelen, veel meer dan een gezonde plant bevat, die allemaal naar de bacterie gaan.  Om dit feestmaal voor elkaar te krijgen gebruikt hij hetzelfde eiwit waarmee hij het immuunsysteem van de plant onderdrukt. En daarmee hebben de onderzoekers ook meteen een ingang gevonden om de bacterie te dwarsbomen. Wie weet kunnen er nu planten worden gekweekt die dit proces kunnen tegenwerken. Lees meer: Infectious bacteria force host plants to feed them, study finds. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het kaf of de dop van rijstkorrels gaat nu nog met 100 miljoen ton per jaar de afvalbak in, maar onderzoekers hebben er een nieuwe toepassing voor: ze maken er kwantumdot ledlampjes van.  Een kwamtumstip of kwantumdot is een halfgeleiderkristal van enkele nanometers. Piep piep klein dus en in het bezit van een aantal indrukwekkende optische en elektronische eigenschappen. Je vindt ze onder andere in lichtbronnen en flatscreens. Ze worden alleen niet van de meest duurzame materialen gemaakt en daar wilden deze onderzoekers wat aan doen.  Ze lieten zich inspireren door poreus silicium, een niet-giftig materiaal dat in de jaren vijftig werd ontdekt. En laat het kaf van rijstkorrels nou vol siliciumdioxide zitten: de meest voorkomende siliciumverbinding. Ja oké, het kaf moet wel een flink aantal processen door en het levert (nu nog) alleen een rood-oranje lichtkleur op, die ook nog wat efficiënter zou kunnen, maar het is ze gelukt: de eerste kwantumdot ledlampjes van rijstafval.   Nu willen ze hetzelfde proberen te doen met afval van onder andere gerst en tarwe en natuurlijk: het proces zo inrichten dat het ook echt opschaalbaar en betaalbaar is.  Lees meer: World’s first LED lights developed from rice husks. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is één van de meest fundamentele vragen van de filosofie: wat is kennis? En omdat het nog altijd 'de maand van de filosofie' is: eens kijken of we het antwoord eigenlijk al weten.  We krijgen hulp van Job de Grefte van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij sprak tijdens De Utrechtse dag van de Filosofie over dit onderwerp.  Duizenden jaren werd een klassieke definitie voor kennis of 'weten' gehanteerd, pas later begonnen mensen te vermoeden dat er nog iets ontbrak aan die definitie.  De oude definitie zegt: wil iets kennis zijn, dan is het noodzakelijk dat... iemand overtuigd is dat het zo is, het ook echt zo is, en de overtuiging gerechtvaardigd kan worden. Wat hier volgens Grefte aan ontbreekt: toeval. Lees meer: Maand van de filosofie. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mercurius staat het dichtst bij de zon van alle planeten in ons zonnestelsel. Het is er nogal heet en toch moet er water te vinden zijn. Maar hoe zijn die watermoleculen daar beland? Eén theorie zegt: dat water is lokaal ontstaan. Of het zat al in de rotsen bij het ontstaan van de planeet, of het is ontstaan door reacties van deeltjes aan het oppervlak op bijvoorbeeld zonnestraling. Maar een andere theorie zegt: nee, dat water is waarschijnlijk naar de planeet gebracht. Met die laatste theorie zijn ze in dit onderzoek aan de slag gegaan. Mogelijke bronnen van water zijn asteroïden, kometen en ruimtestof. Om uit te zoeken of het inderdaad mogelijk is dat al het water via deze weg op Mercurius terecht is gekomen, hebben onderzoekers een simulatie gemaakt. Daarin werd berekend: hoe bewegen deze hemellichamen zich door het zonnestelsel? Hoe vaak raken ze Mercurius? En hoeveel water zouden ze met zich mee kunnen brengen?  Uit de simulatie bleek dat het inderdaad mogelijk moet zijn dat al het water op deze manier naar de planeet is gebracht. Al is daarmee niet uitgesloten dat een deel lokaal ontstaan is. Weten hoe water zich verplaatst in ons eigen zonnestelsel en op welke gekke plekken het allemaal terecht kan komen, kan ook weer helpen als we een stuk verder weg gaan kijken naar exoplaneten. Zo kan deze ontdekking ons mogelijk ooit helpen bepalen of een planeet ver weg ook water (en dus mogelijk leven) kan bevatten.  In deze audio hoor je onderzoeker Kateryna Frantseva (SRON/RUG). Lees meer: Ruimtestof, astroïden en kometen volstaan voor al het water op Mercurius. Kateryna Frantseva komt uit Oekraïne. Ze is ook onderdeel van een netwerk van Oekraïense vrijwilligers in de Nederlandse academische wereld die hun thuisland ondersteunen. Wil je haar daarmee helpen, dan kan dat hier. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is onderzoekers gelukt om bacteriën af te luisteren. Dat is al bijzonder op zich, maar we hebben er mogelijk ook nog enorm veel aan.  Het begon allemaal bij onderzoek naar grafeen - inmiddels bij de meeste mensen wel bekend. Een enorm sterk materiaal, 100 keer sterker dan staal, maar dan superdun. Een enkele laag koolstofatomen en daarmee honderdduizend keer dunner dan een haar. Grafeen heeft ook allemaal bijzondere eigenschappen. Het geleidt bijvoorbeeld enorm goed en is heel gevoelig. Je kunt het bijvoorbeeld over een gat spannen, een beetje als een trommel, en dan kun je er trillingen mee opvangen. Daar was onderzoeker Farbod Alijani van de TU Delft mee bezig toen hij ineens tijdens een congres iets opving over de trillingen die bacteriën veroorzaken. Hij zocht collega Cees Dekker op - een bekende naam in de wereld van de nanobiologie - en ze gingen aan de slag. Het lukte ze om de trillingen die werden veroorzaakt door de bacterie op te vangen met dat supergevoelige grafeen. Zo konden ze de bacterie horen bewegen. Vervolgens stopten ze er antibiotica bij. Ging de bacterie dood, dan stopte het geluid. Maar was de bacterie resistent, dan ging het geluid onverstoord door. Ze konden zo dus horen of er sprake was van antibioticaresistentie.  Nou zijn er al methoden voor om dat te meten, maar daarvoor moeten de bacteriën eerst groeien en met genoeg zijn. Bij deze nieuwe methode is één bacterie genoeg. Dat zorgt ervoor dat de test niet dagen, maar één tot twee uur duurt. Dat is een enorme tijdswinst. Uiteindelijk moet het als een soort testkit in elk ziekenhuis kunnen liggen. Tegelijk willen ze ook nog onderzoek doen met andere bacteriën en andere antibiotica en wordt er gekeken of het misschien ook een interessante techniek is als je kijkt naar kankercellen en hun reactie op medicijnen. Waar ze ook nog benieuwd naar zijn: kunnen ze bacteriën van elkaar onderscheiden op basis van hun geluid?  Lees meer: Bacteriën afluisteren met drumvel van grafeen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de strijd tegen tumoren hebben onderzoekers nu een gel ontwikkeld die afweercellen in het lichaam moet helpen om voorbij de verdedigingslinie van kankercellen te komen. Bij celtherapie worden de afweercellen van een patiënt aangepast en teruggeplaatst om zo met betere munitie het gevecht met kankercellen aan te gaan. Dit werkt goed in het geval van ziektes als leukemie, maar gaat het om een tumor die ergens tussen organen en weefsel op een vaste plek in het lichaam groeit, dan is het veel moeilijker om deze techniek te gebruiken.  Daarom wordt er aan verschillende toevoegingen gewerkt. Bijvoorbeeld een speciale hydrogel die je in kunt spuiten vlakbij de tumor. Met daarin niet alleen aangepaste afweercellen, maar ook nog eens een voorraad voedsel en gespecialiseerde wapens. Zo heb je niet alleen je leger afweercellen op de juiste plek, ze zijn ook extra goed uitgerust voor het binnendringen van deze tumoren.  Veelbelovend, maar voor patiënten met meerdere tumoren en uitzaaiingen waarschijnlijk geen oplossing, zegt Inge Jedema. Zij is hoofd Translationele Celtherapie bij het Antoni van Leeuwenhoek. Daar kijken ze naar weer een andere aanpak: het zo aanpassen van de afweercellen dat ze zelf die groeifactoren en benodigde munitie regelen op het moment dat ze bij de tumor aankomen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Steeds meer wordt er in onderzoek gekeken naar de link tussen geestelijke gezondheid en interoceptie: het vermogen om je eigen lichaamssensaties zoals ademhaling en hartslag te kunnen waarnemen.  Niet bij iedereen werkt dit mechanisme even goed en problemen ermee zijn gelinkt aan angststoornissen, depressie, autisme en zelfs Alzheimer. Belangrijk dus dat we meer over leren. En we weten nog lang niet alles. We bespreken een onderzoek waarbij is gekeken naar interoceptie bij apen (ze blijken dit gewoon ook te kunnen!) en we praten met onderzoeker Julia Folz. Zij kijkt bijvoorbeeld: hoe bewust zijn mensen zich van hun hartslag? En hoe accuraat in het inschatten ervan? Komt dat overeen met de meting van die hartslag? En denken ze zelf dat ze het goed kunnen inschatten? Ze is ook benieuwd naar andere sensaties dan hartslag en in hoe het mechanisme werkt binnen een interactie tussen twee mensen.  Meedoen aan haar onderzoek kan: Hoe goed ken jij je lichaam? Doe mee met onderzoek naar lichaamssensaties. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Elektriciteit opwekken en tegelijk de omgeving zuiveren van broeikasgassen: het zou met bacteriën moeten kunnen, denken microbiologen van de Radboud Universiteit. Het is de onderzoekers gelukt om een bacterie die methaan eet stroom te laten opwekken in het lab. Deze bacterie, de Methanoperedens, komt gewoon in de natuur voor. In zoetwater, zoals sloten en meertjes. Ze zijn hem al een paar jaar aan het bestuderenomdat hij hele interessante omzettingsprocessen gebruikt. Nu waren ze benieuwd: wat kunnen we nog meer met deze bacterie?  Ze maakten een soort biologische batterij waarin de bacterie methaan te eten krijgt. Daarbij produceert het beestje elektronen, die kunnen worden opgevangen, om ze vervolgens om te zetten naar stroom. Het uiteindelijke idee is dat dit systeem een onderdeel van het afvalwaterzuiveringsproces kan vervangen. Nu worden gassen zoals methaan - die vrijkomen bij het zuiveren - verbrand om er elektriciteit mee te maken. Dit lukt maar het minder dan de helft van het gas. Hopelijk kan de Methanoperedens dat straks beter.  In deze audio hoor je microbiologen Cornelia Welte en Heleen Ouboter van de Radboud Universiteit. Lees hier meer: Bacterie kan elektriciteit opwekken uit methaan. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eindelijk is er genoeg data beschikbaar om iets te kunnen zeggen over het weer op Neptunus. Alleen zagen onderzoekers daarin iets heel anders dan ze hadden verwacht.  Een zomer op Neptunus kan wel 40 jaar duren. Erg warm wordt het overigens niet, want we hebben het over een ijsreus waar het gemiddeld meer dan 200 graden in de min is. Toch hadden onderzoekers verwacht een stijgende temperatuur te zien toen ze naar data van een stukje zomer van 20 jaar keken.  Geheel onverwacht zagen ze dat de temperatuur van de gehele planeet gemiddeld 8 graden was gezakt (vergelijk het even met de 2 graden opwarming van de aarde, dat is dus een gigantische afname). Gek genoeg was de temperatuur op de zuidpool van de planeet in een paar jaar dan weer 11 graden toegenomen.  Onderzoeker Michael Roman van de Universiteit van Leicester vertelt meer over deze verwarrende ontdekking en legt uit dat het ons ook wat kan leren over de aarde. Lees meer: Neptune is cooler than we thought: Study reveals unexpected changes in atmospheric temperatures. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De mens heeft een ver teruggaande relatie met het nuttigen van alcohol. Onderzoekers hebben apen bestudeerd om erachter te komen waarom een bedwelmend drankje ons zo aantrekt. Ze bekeken het eetgedrag van zwarthandslingerapen. Specifiek het fruit dat ze uitkozen. Zo kwamen ze erachter dat de vruchten waar de voorkeur naar uitging gemiddeld zo'n 1 tot 2 procent alcohol bevatten. Alcohol die was ontstaan als bijproduct van de fermentatie van de rijpe vruchten.   Om te kijken of de alcohol niet gewoon weer uitgeplast werd door de apen, werd ook hun urine bestudeerd. Zo konden ze zien dat de alcohol ook daadwerkelijk door de apen werd omgezet en gebruikt in het lichaam. De onderzoekers denken dat het fermenterende fruit de apen meer energie oplevert dan fruit dat dit (nog) niet doet.   Het is voor het eerst dat de bestaande ‘drunken monkey’-theorie bewezen lijkt te zijn. Die stelt namelijk dat onze hang naar drank iets te maken heeft met het feit dat alcohol onze voorouders de weg leidde naar rijp fruit. Onderzoeken bij andere aapsoorten staan nu in de planning om meer bewijs voor de theorie te verzamelen. Lees meer: Monkeys routinely consume fruit containing alcohol, shedding light on our own taste for booze.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er wordt wel eens gezegd dat twee mensen in een relatie steeds meer op elkaar gaan lijken. Dat blijkt een beetje te liggen aan hoe ver je inzoomt.  In BBC Science Focus zocht iemand deze vraag eens wat beter uit. Want gaan twee mensen nou echt qua uiterlijk meer op elkaar lijken in een relatie? En dan bedoel ik niet dat ze dezelfde ANWB-jas aantrekken, maar dat ze echt fysiek meer overeenkomsten hebben. Onderzoekers van Stanford University bekeken 517 stellen. Toen ze elkaar net leerde kennen en tientallen jaren later. Ze zagen dat lange termijn stellen inderdaad behoorlijk op elkaar leken, maar dat dit niet door de tijd heen veranderde. Dat suggereert dus eerder dat we iemand erop uitzoeken.  Toch is het ook echt zo dat we in een relatie steeds meer op elkaar gaan lijken. Alleen dat kun je pas zien als je echt goed inzoomt. Een eerder onderzoek naar de microben op onze huid liet namelijk zien dat die zich wel degelijk aanpassen aan de microben van de partner. Dit geldt vooral voor de microben op onze voeten. Het lukte een algoritme zelfs om met 86 procent accuraatheid mensen aan elkaar te linken als partners alleen op basis van de microben op hun huid. Lees meer: You share everything with your partner... even your skin microbiome. See omnystudio.com/listener for privacy information.