Wetenschap Vandaag | BNR

Vernauwingen in de kransslagaders van het hart niet van buiten, maar van binnenuit in beeld brengen: het is één van de technologische vernieuwingen waarvoor een Nederlandse onderzoeker een grote prijs van zijn vakgenoten heeft ontvangen. Het is voor het eerst dat een Nederlander deze prijs - de Lord Rayleigh Award, die wordt uitgereikt door de grootste ingenieursvereniging ter wereld, ontvangt. Ton van der Steen, de onderzoeker die hem heeft gewonnen is werkzaam bij her Erasmus MC en ook nog eens de jongste onderzoeker die de oeuvre prijs ooit won. Hij vertelt wat de prijs voor hem betekent en praat ons bij over de nieuwe technieken waar hij aan werkt. Lees hier meer over de prijs: Ton van der Steen is het boegbeeld van de echografie in Nederland.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na vijf jaar onderzoek en aardig wat discussie over de Marker Wadden is vandaag het rapport met onderzoeksresultaten gepresenteerd. De betrokken wetenschappers zijn erg tevreden over de 47 broedvogels en 170 plantensoorten die zich er in een paar jaar tijd hebben gevestigd. Ook het gebruik van slib uit het Markermeer in plaats van zand om de eilandjes te maken is volgens hen een succes. In deze audio hoor je Sacha de Rijk, onderzoeker bij Deltares. Lees hier meer over het rapport: Steeds meer dieren en planten op Marker Wadden.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Communicatiewetenschapper Karin Fikkers is onder andere benieuwd hoe interactieve verhalen kunnen helpen bij het overbrengen van belangrijke boodschappen. Op het Betweter Festival spraken we haar over het experiment dat ze daar deed en de vragen die ze met haar onderzoek probeert te beantwoorden. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Van de materialen die nu voor batterijen worden gebruikt hebben we op aarde niet genoeg. Daarom wordt er heel hard aan alternatieven gewerkt. Een groep onderzoekers uit Bristol heeft daarbij de hulp ingeschakeld van zeewier. In deze audio hoor je onderzoeker Steve Eichhorn van de Universiteit van Bristol. Lees hier meer over het onderzoek: Seaweed-based battery powers confidence in sustainable energy storage.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Social psychologist Elena Bacchini is interested in the processes that happen in the body when we talk about difficult subjects such as social inequality. At the Betweter Festival we spoke to her about her work, the experiment she did at the festival and what she is hoping to achieve with her research. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Biopsycholoog Sarah Durston onderzoekt hoe labels worden gebruikt, onder andere in het geval van ADHD. Pakken we dit in de medische wereld en maatschappij goed genoeg aan? Op het Betweter Festival onderzocht ze hoe bezoekers omgaan met mentale kwetsbaarheid en labels. En hoe is het eigenlijk om een leefwereld te hebben met hele andere prikkels? See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als we vooraf synchroniseren - door bijvoorbeeld precies dezelfde warming up te doen - werken we dan beter samen? Sociaal psycholoog Tom Frijns van de Universiteit Utrecht probeerde dat uit te zoeken tijdens het Betweter Festival met behulp van een juich-experiment. Hij vertelt hoe het in elkaar zat en deelt alvast wat hele voorzichtige voorlopige resultaten. Het langere gesprek met Frijns over synchronisatie is hier terug te luisteren: BNR x Betweter: Wat vertelt ons lichaam over wie we aardig vinden?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Sociaal psycholoog Tom Frijns is geïnteresseerd in synchronisatie en de invloed daarvan op samenwerken. Tijdens het Betweter Festival kon je zijn experiment al van ver horen. Kan vooraf synchroniseren, door bijvoorbeeld eenzelfde sportoefening te doen, zorgen voor een betere samenwerking? En verschilt het dan nog wat de opdracht is waarbij samengewerkt moet worden? Lees hier meer over het Betweter Festival. De (heel erg) voorlopige resultaten van het experiment hoor je in deze aflevering van Wetenschap Vandaag: Werken we beter samen als we eerst synchroniseren?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekster Madelijn Strick bestudeert de rol van humor bij het overbrengen van een boodschap. Tijdens het Betweter Festival krijgt ze daarbij hulp van professionele comedians. We bespreken ook eerder onderzoek dat ze deed in de reclame- en onderwijswereld. Wanneer is humor gebruiken daar een goed idee? En hoe pak je dat dan precies aan? Lees hier meer over het Betweter Festival.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nobelprijs voor de Scheikunde gaat dit jaar naar drie onderzoekers voor hun werk binnen de klikchemie: het op een gecontroleerde manier aan elkaar verbinden van moleculaire bouwsteentjes. Onderzoekers Carolyn Bertozzi (Verenigde Staten), Morten Meldal (Denemarken) en Barry Sharpless (Verenigde Staten), hebben met hun werk allen bijgedragen aan een methode waarmee nieuwe medicijnen en materialen mogelijk werden. Waar Meldal en Sharpless de eerste goed werkende klikverbinding voor elkaar kregen, zorgde Bertozzi voor een verbinding die biologische processen niet verstoorde en die gevolgd kon worden, waarmee onder andere het bestuderen van celprocessen en het afleveren van medicijnen in het lichaam mogelijk werd. Sharpless heeft hiermee zijn tweede Nobelprijs gewonnen. Hij ontving hem ook al eens in 2001. Meer lezen over de winnaars: The Nobel Prize in Chemistry 2022.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nobelprijs voor de Natuurkunde gaat dit jaar naar drie onderzoekers voor hun belangrijke bijdrage aan het veld van de quantummechanica. De experimenten van de Amerikaan John F. Clauser (79), de Franse Alain Aspect (75) en Oostenrijker Anton Zeilinger (77) hebben bijgedragen aan het testen en vormen van theorieën rondom quantumverstrengeling. Ze legden de basis voor de toepassingen waar nu aan gewerkt wordt. Zoals quantumcomputers en het extreem goed versleutelen van informatie. Lees hier meer over de winnaars: The Nobel Prize in Physics 2022.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoeker Pieter van Gorp van de TU Eindhoven deelde op het Betweter Festival 150 smartwatches uit om daarmee de stemming van bezoekers te meten. Hij vertelt meer over het experiment en het idee erachter, maar vooral ook over de link met gezondheidsdata. Want stel je wilt mensen stimuleren om gezonder te leven, kun je dan niet zorgen dat je de seintjes die daarbij moeten helpen op een moment en manier verstuurt die past bij iemands stemming? En zou dat dan allemaal lukken met zo'n smartwatch? Lees hier meer over het Betweter Festival. Meer weten over het werk van Pieter Van Gorp: Eindhoven AI Systems Institute.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde gaat dit jaar naar de Zweedse geneticus Svante Pääbo voor het in kaart brengen van het genoom van uitgestorven mensensoorten. Dankzij het werk van Pääbo en zijn collega's weten we nu meer over de evolutie van de mens. Hij bracht voor het eerst het genoom van een Neanderthaler in kaart. Ook ontdekte hij een nieuwe menssoort: de Denisovamens en liet hij zien hoe genen van deze soorten teruggevonden kunnen worden in de huidige mens. De keuze voor deze winnaar kwam voor sommigen als een verrassing. Is het wel geneeskunde? Waarom niet het mRNA-vaccin? Net als vorig jaar - toen deze laatste vraag ook werd gesteld - was het antwoord: we bespreken alleen de winnaars, niet wie er niet hebben gewonnen, of wie er nóg niet hebben gewonnen. Lees hier meer: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2022See omnystudio.com/listener for privacy information.

Filosoof Jan Broersen bekijkt in zijn onderzoek onder andere of en hoe we kunstmatige intelligentie morele verantwoordelijkheid kunnen geven. Als het al kan - want dat is volgens Broersen nog maar de vraag - dan is de volgende uitdaging: hoe zet je ethiek om in wiskunde? Lees hier meer over het Betweter Festival. Fan van festivals en geïnteresseerd in de toekomst van technologie, dan kun je in november ook een kijkje nemen op het IMPAKT Festival.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tijdens het Betweter Festival kijkt oceanograaf en klimaatwetenschapper Erik van Sebille hoe het ervoor staat met onze zelfkennis en zorgen rondom het klimaat. Kunnen we juist inschatten hoe goed onze kennis over dit onderwerp is? En klopt het dat we onze eigen bezorgdheid wel zien, maar die van de mensen om ons heen een stuk minder goed? Van Sebille doet ook onderzoek naar oceaanstromingen en de oorsprong van het plastic dat daarin terechtkomt. Ook bekijkt hij de rol van wetenschappers in het klimaatdebat. Moet het niet allemaal een stuk activistischer?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat honden een indrukwekkende neus hebben weten we natuurlijk al, maar nieuw onderzoek suggereert dat ze er ook mee kunnen ruiken of we ons goed voelen. Onderzoekers van Queen’s University in Belfast keken in een experiment of ongetrainde honden onderscheid konden maken tussen een geurmonster (adem en zweet) van dezelfde persoon, voor- en nadat die persoon een stressvolle taak had uitgevoerd. Lees hier meer over het onderzoek: Dogs can smell when we’re stressed, study suggests. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe komen we eigenlijk aan de bacteriën die onze darm-microbiota vormen? Kunnen we de samenstelling beïnvloeden? En wat is de link tussen deze bacteriën en verschillende ziektes? Onderzoeker Marcel de Zoete van het UMC Utrecht geeft een minicollege microbiota en vertelt vanuit zijn lab meer over de verschillen tussen mensen, waar nu onderzoek naar gedaan wordt en waarom het laten invriezen van je eigen poep niet zomaar een goed idee is. Vrijdag is De Zoete ook te horen op het Betweter Festival. BNR is er ook, dus ben je er, kom dan gerust even langs. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is, weten we inmiddels, een sterke link tussen de bacteriën in onze darmen en onze gezondheid. Die bacteriën zijn onder andere van invloed op sommige kankerbehandelingen. Onderzoekers kijken daarom om welke bacteriën uit ons microbiota het precies gaat en wat ze doen om die behandelingen te beïnvloeden. Kunnen we de negatieve effecten wellicht tegengaan en de kennis in ons voordeel gebruiken? In deze audio hoor je onderzoeker Marcel de Zoete van het UMC Utrecht. Vrijdag is hij ook te horen op het Betweter Festival. Een langer gesprek met De Zoete over ons microbiota kun je hier terugluisteren: See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als docent ben je er maar druk mee: zorgen dat studenten opletten, hun huiswerk op tijd af hebben en goede cijfers halen. Maar er is goed nieuws, nudging kan hierbij helpen. Robert Weijers, gedragspsycholoog aan de Universiteit Utrecht, deed onderzoek naar het effect van nudging op schoolprestaties bij studenten op het vervolgonderwijs (MBO, HBO en de Universiteit). Samen met docenten werd in kaart gebracht welke gedrag ze wilden veranderen, zoals een passieve houding tijdens de les of afwezigheid bij online colleges. Daarna bedachten ze nudges die hierbij konden helpen. En wie had gedacht dat inspiratie zelfs gehaald kon worden uit Temptation Island? Klik hier voor de toolbox die ontwikkeld is naar aanleiding van het onderzoek.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Spermacellen moeten een barre tocht afleggen door vijandige wateren die soms zo dik zijn als gesmolten kaas, om uiteindelijk bij een eitje terecht te komen dat je ook nog de deur kan wijzen. Nou was al eens gezien dat spermacellen vaak naar elkaar toe trekken tijdens het zwemmen, zonder aan elkaar vast te zitten. Behalve overigens in de bosmuis, daarin haken spermacellen wél aan elkaar om als een soort sneltrein de solo zwemmers voorbij te razen. In mensen is dat niet zo. Daarin zijn die teams van spermacellen helemaal niet sneller dan één losse. Waarom zou je dan toch in een groep gaan zwemmen? Om daarachter te komen lieten onderzoekers spermacellen van runderen - die schijnen op die van ons te lijken, wist ik ook niet - door allerlei wildwaterbanen zwemmen die waren gebaseerd op verschillende onderdelen van het voortplantingskanaal van vrouwen. Ze zagen verschillende voordelen van groepsformatie: bij geen of een milde stroming hielp het de spermacellen om op koers te blijven en bij een sterkte stroming waren ze beter beschermd tegen weggespoeld worden. Een belangrijke ontdekking die ze nog veel verder willen uitpluizen omdat zelfs de kleinste details over hoe spermacellen zich bewegen belangrijk kunnen zijn voor vruchtbaarheidsonderzoek. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar wij mensen kleding, lichaamsversieringen, muziek en taal kunnen inzetten om te laten zien wat we belangrijk vinden of bij welke groep we horen, gebruiken potvissen speciale klikjes. Een enorme internationale groep wetenschappers is voor dit onderzoek aan de slag gegaan met stapels akoestische data van potvisgemeenschappen op 23 locaties verspreid over de wereld. Zelfs als verschillende groepen potvissen in dezelfde wateren verblijven is er tussen de groepen zelden interactie. De dieren weten dus in ieder geval het verschil tussen de eigen groep en de andere groepen. De potvissen communiceren onder andere met elkaar in een taal van klikjes, een soort Morsecode. Elke groep heeft een eigen dialect, waarbij er speciale klikjes binnen de taal zijn voor het aangeven van identiteit. De onderzoekers waren benieuwd of deze klikjes ook werden ingezet om de groepscultuur uit te dragen. Als dit zo was dan zou het wellicht net zoals bij mensen werken: hoe meer groepen in de buurt van elkaar leven, hoe duidelijker de cultuur wordt uitgedragen. En dat is precies wat ze vonden. Volgens de onderzoekers is het belangrijk om niet-menselijke cultuur te bestuderen en begrijpen, onder andere zodat we dieren en hun leefomgeving beter kunnen beschermen. Maar misschien ook zodat we beseffen: zo uniek zijn we nou ook weer niet. Lees meer: Whale clans use vocalisations to mark their culture.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor mensen geldt dat beweging invloed heeft op onze vorm, maar zou beweging niet al veel eerder van invloed zijn? Om het antwoord op die vraag te vinden vestigden onderzoekers hun aandacht op zeeanemonen. De dieren blijken als larven al aan sport te doen. Waarbij de belasting van de spieren precies goed moet zijn om uiteindelijk de juiste vorm te krijgen. Wij mensen gebruiken ons botten en spieren om te sporten, maar de larven van een zeeanemoon gebruiken een combinatie van spierweefsel en ruimtes gevuld met water. Grappig genoeg zagen de onderzoekers dat de larven die heel hard sporten juist heel langzaam ontwikkelen en andersom: wordt er matig gesport, dan ontwikkelen de larven zich sneller. Ondanks dat het sporten nodig is om de spieren in vorm te krijgen, gaat het dus alleen samen met volgroeien als de verhoudingen precies goed zijn. Nu zou het nog interessant zijn om te kijken hoe het überhaupt komt dat er verschillende sportniveaus zijn en hoe beweging nou precies omgezet wordt in groei. Ook omdat veel van ons eigen organen buis-achtige structuren hebben en de stroom van vloeistoffen een grote rol speelt bij de ontwikkeling hiervan. Lees meer: Does exercise drive development? In the sea anemone, the way you move matters.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat als we zonnecellen kunnen maken die niet alleen zonne-energie opvangen en omzetten, maar die ook - net als plantencellen - in staat zijn tot fotosynthese? Chemicus Tom Keijer van de Universiteit van Amsterdam is één van de onderzoekers die hiernaar kijkt. Hij vertelt hoe hij denkt dat we het aan zouden moeten pakken. Lees hier meer over zijn werk: Supramolecular strategies in artificial photosynthesis. Of lees verder op de website van zijn onderzoeksgroep: Artificial photosynthesis and solar fuels. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers hebben in het westen van Australië een 380 miljoen jaar oud hart ontdekt dat bewaard is gebleven in een gefossiliseerde prehistorische vis. Toen ze de ontdekking deden vielen ze zowat van hun stoel. De vondst is enorm interessant omdat het gevonden hart iets vertelt over een belangrijk moment in de evolutie van het bloed rond pompende orgaan. Oja: en de kans dat zoiets bewaard blijft in een fossiel is gigantisch klein. Met dank aan mineralen in de bodem is dat in dit geval wel gebeurd. Ook de lever, maag en darmen van de vis - de vroegste vissensoort die tanden en een kaak ontwikkelde - zijn er nog. Voor het eerst kan nu iets gezegd worden over organen in zulke oude diersoorten. Als je het hart naast een afbeeldingen van ons huidige hart legt dan lijken de twee nog best op elkaar. Ook het hart van deze prehistorische vis was verrassend complex. Zo had het twee kamers, net als bij ons en is ook de positie in het lichaam anders dan bij nog oudere vissen, wat het dier - denken de onderzoekers - allemaal voordelen, zoals meer uithoudingsvermogen, opleverde. En zo hebben we weer een stukje van de complexe puzzel, waaruit wij mensen en een heleboel andere dieren op de wereld, ooit zijn ontstaan. Lees hier meer: World's oldest heart found in prehistoric fish. Of hier: New Curtin-led research discovers the heart of our evolution. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wij mensen vinden het niet altijd makkelijk om sorry te zeggen. Leren we wel goed genoeg hoe dat moet? En zijn excuses door de tijd heen eigenlijk veranderd? Onderzoeker Daniel Janssen van de Universiteit Utrecht vertelt meer over hoe excuses werken, waarom we het zo moeilijk vinden om sorry te zeggen en wat de beste manier is om het (beter) te doen. Volgende week vertelt hij nog veel meer over dit onderwerp op het Betweter Festival van de Universiteit Utrecht. Extra leuk: we staan er dit jaar met BNR ook en er zijn nog kaarten.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe kan het dat twee cellen die genetisch identiek zijn, toch verschillend werken? En zit dat ook de behandeling van ziektes in de weg? Onderzoeker Maike Hansen van de Radboud Universiteit heeft een beurs ontvangen om dat nu tot in detail uit te zoeken. Ideeën over waar dat verschil in gedrag door kan komen als het niet genetisch is heeft ze zeker al. Zo zou het bijvoorbeeld kunnen liggen aan de hoeveelheid materie in zo'n cel. Enzymen die taken uit moeten voeren in een hele volle cel zouden daardoor moeilijker van de ene naar de andere kant van de cel kunnen komen. Door naar stamcellen te kijken hopen ze te kunnen uitzoeken wanneer de verschillen ontstaan en hoe ze van invloed zijn op de ontwikkeling van de cel. Interessante kennis voor stamcelonderzoek, voor het begrijpen van hoe weefsels en organen zich ontwikkelen, maar ook voor bij het behandelen van diverse ziektes. Kun je die cellen op de één of andere manier weer gelijk in gedrag krijgen bijvoorbeeld, zodat ze hetzelfde op een medicijn reageren?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Honderden uren heeft een vrijwilliger van het Smithsonian National Museum of Natural History stukjes rots zitten wegschrapen om uiteindelijk een compleet nieuw soort reptiel te ontdekken. Al in 2010 was het oog van een onderzoeker van het museum gevallen op dit stuk steen. Hij zag twee stukjes bot, een fossiel, maar had geen idee om welk dier het ging. Het bleek een bijzonder goed bewaard gebleven skelet van een reptiel te zijn dat leefde in de tijd van de dino's, zo'n 150 miljoen jaar geleden. Met een bak nieuwe techniek is het onderzoek toen voortgezet. Het 16 centimeter lange dier heeft wel wat weg van de hagedissen die we nu kennen, maar de nieuw ontdekte soort - de Opisthia-mimus gregori, vernoemd naar de hardwerkende vrijwilliger - is geen familie van de hagedis. Hij behoort tot de orde van de Sphenodontia, een soort dat zich 230 miljoen jaar geleden afsplitste van de hagedis. Dat verklaart ook waarom hij wat aparte kenmerken heeft, zoals tanden die vastzitten in de kaak en een kauwbeweging waarbij de onderkaak naar voor en naar achter schuift als een soort zaag. Alleen op Nieuw-Zeeland vind je nog verwanten van het dier. En dat is opmerkelijk. Want waarom bleven slangen en hagedissen overal bestaan, maar dit beestje niet? De onderzoekers hopen met dit onderzoek weer een stapje dichterbij het antwoord op die vraag te komen. Lees meer: Smithsonian researchers discover extinct prehistoric reptile that lived among dinosaurs.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ons microbioom, of darmflora, bestaat uit honderden verschillende bacteriën. En de samenstelling is een stuk minder willekeurig dan eerder werd gedacht. We weten dat het microbioom kan verschillen tussen personen, maar ook tussen populaties. Daarom waren onderzoekers benieuwd of onze darmflora misschien ook iets zeggen over hoe we zelf geëvolueerd zijn. Ging dat een beetje samen op? Veranderden ze met ons mee? Om daarachter te komen bestudeerden de wetenschappers van 1225 personen uit Europa, Azië en Afrika zowel de eigen genen, als die van de bacteriekolonie in hun spijsverteringsstelsel. Ze zagen bij zeker 60 bacteriesoorten een parallel met de afstammingsgeschiedenis van hun gastheer. Wat ze ook zagen was dat de bacteriesoorten waarbij deze link het sterkst was bijzondere eigenschappen hadden ontwikkeld. Zoals kleinere genomen en een intolerantie voor zuurstof en bepaalde temperaturen. Dat suggereert dat deze bacteriën afhankelijker zijn geworden van hun gastheer. Als we kijken naar genezing van of via ons microbioom, dan is het volgens de onderzoekers belangrijk om daar ook de gedeelde evolutionaire geschiedenis van ons en onze beestjes in mee te nemen. Lees meer: Some gut microbes share an evolutionary history with their human hosts.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tetrapoda - of viervoeters - evolueerden van vissen en waren de eerste landdieren met ledematen en vingers. Nieuwe kennis over hun schedelontwikkeling laat nu iets opmerkelijks zien. Onderzoekers bestudeerden de schedelbotten van 100 zowel levende als uitgestorven viervoeters. Ze keken zowel naar het aantal botonderdelen (dat zijn er bij viervoeters minder dan bij vissen) als naar hoe die onderdelen aan elkaar bevestigd waren of zijn. Ze konden zo zien dat minder botonderdelen in dit geval betekende dat de constructie van de schedels van viervoeters veel complexer was. Want met minder moest ongeveer hetzelfde eindresultaat worden gehaald. Wat ze ook zagen was dat waar vissen schedels kunnen hebben die uit verschillende delen bestaan, de vroege tetrapoda al vrij snel richting één geheel gingen. Deze complexere constructies zorgden volgens de onderzoekers voor een vertraging in de evolutie. Een soort pauze voordat de dieren zich over lang gingen verspreiden. Waarvoor deze schedeluitdagingen overigens niet de enige oorzaak zijn geweest, maar wel een hele opmerkelijke. Lees meer: Earliest land animals had fewer skull bones than fish – restricting their evolution, scientists find.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In een groot stoepplantjesonderzoek is gekeken wat er in Nederlandse steden allemaal tussen de tegels voor onze deur groeit. Tussen de vondsten - die mede dankzij een heleboel enthousiaste burgers werden gedaan - zit een hoop verrassend groen. Wat dacht je bijvoorbeeld van de Texaanse ganzenvoet, of Afrikaanse bolletjeskool? Maar ook de komkommerplant blijkt het straatleven te hebben omarmd. Onderzoeker Nienke Beets van de Universiteit Leiden vertelt meer over hoe ze het hebben aangepakt en waarom ze nog niet klaar zijn. En is ze eigenlijk een beetje hoopvol over het toekomstig groen in de stad? Het onderzoek was een initiatief van de Hortus Botanicus Leiden en werd gedaan in het kader van het Weekend van de Wetenschap, dat ook dit jaar zal plaatsvinden, op 1 en 2 oktober. Meer lezen over het onderzoek kan hier: Welke planten groeien er voor jouw deur?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als onze immuuncellen een tumor tegenkomen in ons lichaam en ze gaan in de aanval, kunnen ze daarbij een stukje van een tumorcel afknabbelen, maar dat blijkt niet altijd een goed idee te zijn. Het kan namelijk gebeuren dat de immuuncel daarbij het antigeen van de tumorcel overneemt - een molecuul dat uniek is voor het type kanker in de tumor. Als de immuuncel dat antigeen vervolgens tot expressie laat komen, dan lijkt het net of de cel zelf bij de tumor hoort. Waardoor collega immuuncellen hem als de vijand zien. Einde immuuncel. Wat ook kan gebeuren is dat dit ervoor zorgt dat de tumorcel zonder dat antigeen niet meer herkend wordt als tumorcel, wat het voor die tumorcel mogelijk maakt om zorgeloos in het lichaam te blijven zitten. Daarnaast blijkt dat immuuncellen die zo'n antigeen bij zich dragen ook nog eens langzamer worden. Allemaal slecht nieuws dus. Ook al vindt dit proces niet altijd plaats, het is goed om er zoveel mogelijk over te weten. Bij immuunceltherapie worden lichaamseigen immuuncellen buiten het lichaam verbeterd en dan teruggeplaatst. Wellicht kunnen deze cellen ook zo gemanipuleerd worden dat ze dit niet kan overkomen. Lees meer: T cells that ‘nibble’ tumors unwittingly help cancer evade the immune response.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tijdens de Autonomous Drones in Greenhouses Competition proberen teams van over de hele wereld het voor elkaar te krijgen: drones laten vliegen tussen de tomatenplanten. Voor het in de gaten houden van gewassen in kassen, tot op het blad nauwkeurig, zou dat namelijk ontzettend handig zijn. Zo worden ze bijvoorbeeld niet moe en kunnen ze makkelijk op hoge plekjes komen. Alleen is een drone laten vliegen in een jungle van tomatenstronken, zonder GPS en ergens waar ook mensen lopen, helemaal niet zo simpel. In deze audio hoor je hoogleraar Guido de Croon van de TU Delft en Frans-Peter Dechering van Corvus Drones. Lees hier meer over de wedstrijd en het congres: Greenhouse ChallengeSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers zijn erin geslaagd om over een afstand van 10 kilometer razendsnel informatie te verzenden in de vorm van onzichtbare lichtsignalen. Deze vorm van data versturen zou sneller, goedkoper en veiliger moeten zijn dan de huidige manier. De nieuwe telecommunicatietechniek die gebruikmaakt van laser voor het versturen van informatie van een grondstation naar een satelliet op 39.000 kilometer hoogte en weer terug, kan veel meer data versturen dan de huidige systemen. Ook is het door de golflengte technisch vrijwel onmogelijk om informatie af te tappen. Er is nu succesvol een verbinding met deze techniek tot stand gebracht tussen de KNMI-testlocatie bij Lopik en de Gerbrandytoren in IJsselstein. De volgende stap is hetzelfde voor elkaar krijgen over een afstand van tienduizenden kilometers. In deze audio hoor je Niel Truyens, business director satellietcommunicatie bij TNO Space. Lees hier meer: Data succesvol verstuurd via lasercommunicatie tussen optische grondstations over 10 km afstand. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In ons lichaam vind je langzame spiervezels die bewegingen lang volhouden en spiervezels die heel snel kunnen reageren, maar die hun bewegingen maar kort kunnen vasthouden. Nou werd lange tijd gedacht dat de verhouding tussen de twee typen spiervezels in ons lichaam al bij onze geboorte vastligt en dat dit op latere leeftijd niet meer te veranderen is. Maar dat lijkt nu toch niet te kloppen. Japanse onderzoekers hebben namelijk ontdekt dat langzame spiervezels een eiwit uitscheiden dat de voorlopers van spiervezelcellen in de omgeving vertelt: ga je ook ontwikkelen tot langzame spiervezel. Ook in het lab lukte het om deze reactie na te bootsen en dat is volgens de onderzoekers hoopvol. Dit zou volgens hen namelijk kunnen betekenen dat er een behandeling ontwikkeld kan worden waarmee de vorming van langzame spiervezels gestimuleerd kan worden. Voor patiënten met diabetes type 2 of mensen die niet veel kunnen bewegen - in beide gevallen kan spiermassa sterk afnemen - zou dit een groot verschil kunnen maken. Lees meer: How slow muscle fibers convince their neighbors to join them. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers hebben succesvol aangetoond dat een nieuwe behandeling voor patiënten met een agressieve vorm van huidkanker klaar is voor gebruik. Zo'n 80 procent van de patiënten met deze vorm van huidkanker is momenteel niet geholpen met bestaande behandelingen. De nieuwe therapie - een immuuntherapie - werkt net even anders dan de standaardbehandeling. Er worden namelijk afweercellen uit de omgeving van het melanoom gehaald, die worden vervolgens geactiveerd en opgekweekt tot enorme aantallen en die worden dan allemaal in één keer teruggeplaatst. In een grote fase 3 studie hebben de onderzoekers nu laten zien dat de resultaten erg goed zijn. Er wordt gekeken of de therapie begin volgend jaar al kan worden opgenomen in het standaardpakket van zorgverzekeraars. In deze audio hoor je internist-oncoloog John Haanen van het Antoni van Leeuwenhoek. Lees hier meer over het onderzoek: Resultaten TIL-studie bekend gemaakt: wereldwijd eerste fase 3-studie naar effect T-celtherapie bij vaste tumoren.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is onderzoekers van Stanford University gelukt om een functionerend microbioom in het lab na te maken dat bestaat uit meer dan 100 verschillende soorten bacteriën. Het microbioom in ons spijsverteringsstelsel, dat bestaat uit honderden verschillende bacteriën, heeft op allerlei manieren invloed op onze gezondheid. Maar onderzoek doen naar dit complexe mechanisme is lastig. Het was dan ook niet makkelijk om dit in het lab voor elkaar te krijgen. Zo moesten niet alleen alle bacteriën in harmonie met elkaar leven, ze moesten ook allemaal een specifieke taak kunnen uitvoeren om als geheel te kunnen functioneren. Daarbij speelt ook mee dat er niet één standaardmodel voor een microbioom is. Bij elk dier, bij elk mens is de samenstelling van de kolonie anders. Ze besloten daarom de meest voorkomende bacteriën te gebruiken. Toen de kolonie in het lab goed bleek te kunnen overleven, hebben ze gekeken of de kolonie ook in leven bleef in een bacterievrij spijsverteringsstelsel van een muis. Ook daar deed de kolonie het goed. De paar bacteriën die zich niet thuis voelden in de groep werden in een volgende mix weggelaten. Daarna werd de groep gecombineerd met een bestaand microbioom uit menselijke ontlasting. Ook in die situatie hield de kolonie stand en konden ze de mix weer optimaliseren. De onderzoekers hopen nu dat ze met deze kunstkolonie beter kunnen uitzoeken welk effect elk type bacterie heeft op onze gezondheid en hoe we mogelijk ooit ziektes kunnen behandelen door de samenstelling van de kolonie te beïnvloeden. Lees meer: Stanford researchers construct most complex, complete synthetic microbiome.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Beerdiertjes zijn met hun halve millimeter misschien amper te zien, toch blijven ze de aandacht trekken met hun bizarre overlevingsskills. Onderzoekers zijn er nu weer eentje op het spoor. De minuscule meercellige diertjes overleven situaties waarin vrijwel alle andere levensvormen het lootje leggen. De ruimte ingeschoten worden bijvoorbeeld, of decennia in leven blijven zonder water. Natuurlijk zijn wetenschappers enorm geïnteresseerd in de mechanismen hierachter. Want wie weet kunnen wij mensen daar ook wat van leren. In recent onderzoek hebben ze gekeken hoe de beerdiertjes in leven kunnen blijven zonder water. Ze zagen dat speciale eiwitten ervoor zorgen dat er een gel wordt aangemaakt die hard wordt en zo uitdrogende cellen beschermt tegen mechanische stress. Op het moment dat water de cel verlaat, waardoor de cel normaal gesproken zijn stevigheid verliest en beschadigd raakt, zorgt de gel dus dat de cel zijn werk kan blijven doen. Is er weer voldoende water, dan lost de gel langzaam op. De eiwitten lijken in het lab ook te werken in insectencellen en in beperkte mate ook in die van ons. De onderzoekers hopen dat de ontdekking in ieder geval kan helpen om bio-samples zoals cellen langer te kunnen bewaren in droge omstandigheden. Ook zijn ze van plan naar nog zeker 300 eiwitten in het beerdiertje te kijken. Op zoek naar nog meer geheimen. Lees meer: How tardigrades bear dehydration.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zonder pollen aan een plant, geen zaden en vruchten in ons winkelmand. Daarom is het verontrustend dat hitte ervoor zorgt dat planten minder pollen produceren. Waar gaat dat precies mis? En kunnen we deze planten - met de steeds warmere zomers in het achterhoofd - ook helpen? Microbioloog Stuart Jansma deed hier zijn promotieonderzoek naar aan de Radboud Universiteit. Hij zoomde net zolang in op het mechanisme tot hij gevonden had waar het fout gaat en zag daar bijzondere dingen. Meer lezen over het onderzoek: Al minder zaden en vruchten bij beetje hitte.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met behulp van samples uit Viking-toiletten is het onderzoekers van de Universiteit van Kopenhagen gelukt om de genen van één van onze oudste parasieten in kaart te brengen. Het gaat om de zweepworm, die zijn naam dankt aan zijn vorm. De beestjes worden ongeveer zo lang als een lucifer en we raken besmet als we hun eitjes binnenkrijgen via drinken of eten. Inmiddels is de infectie, die verschilt van mild en symptoomloos tot hevig met allerlei nare darmklachten, goed te behandelen. Wel zijn vooral in armere landen nog altijd honderden miljoenen mensen besmet en dat levert daar veel gezondheidsproblemen op. Voor het onderzoek werden fossielen van de robuuste eitjes van de parasiet gebruikt die onder andere waren gevonden in 2500 jaar oude ontlasting. Die ontlasting kwam weer uit openbare toiletten die ontdekt werden tussen overblijfselen van een Viking-gemeenschap in Denemarken. Het DNA van de eitjes is volledig uitgezocht en vergeleken met het DNA van de huidige parasiet. Dit leverde allemaal nieuwe informatie op over de delicate relatie tussen mens en zweepworm. Een relatie die niet alleen maar negatief is, want de wormen kunnen ook een positief effect hebben op ons immuunsysteem en darmflora. De nieuwe kennis kan onderzoekers nu weer een stapje verder helpen bij het voorspellen en tegengaan van resistentie en verspreiding van de parasiet. Lees meer: DNA in Viking poop sheds new light on 55,000-year-old relationship between gut companions. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Chimpansee mannetjes hebben elk een eigen unieke drumstijl die ze gebruiken om over grote afstanden boodschappen aan elkaar te versturen. Maar soms spelen ze opzettelijk iets onopvallends, blijkt uit onderzoek. Onderzoekers van de universiteit van St Andrews doken het Budongo Forest in Oeganda in en namen daar de drumkwaliteiten van verschillende apen op. Ze analyseerden de audio uitgebreid en zagen aan de patronen dat de dieren elk een herkenbare unieke stijl hadden. Waarbij sommige grooves hoekig als rockmuziek in elkaar zaten en andere apen juist meer een voorkeur leken te hebben voor een jazzvibe met veel variatie. Wat ze ook hoorden is dat de chimpansees hun eigen stijl niet altijd gebruikten. Vooral als ze onderweg waren en er wat afstand was tussen leden van hun eigen groep werd hij ingezet. Soms werd er wel gedrumd, maar was het een wat algemener patroon. Iets wat van pas kan komen als je je bijvoorbeeld in vijandig gebied bevindt en je niet je identiteit wilt prijsgeven maar wel wilt laten weten waar je bent. De dieren lijken dus echt een keuze te maken voor het wel of niet gebruiken van hun eigen unieke beat. In vervolgonderzoek willen de onderzoekers hetzelfde gaan bekijken, maar dan in andere chimpansee gemeenschappen. Ook op plekken waar niet de juiste bomen staan om op te trommelen. Ze hebben al ideeën over hoe dat wordt opgelost. Waarschijnlijk door stenen op elkaar te slaan. Als échte rockmuziek dus. Lees hier meer: Chimpanzee drum beats send social media messages across the jungle. De paper vind je hier: The form and function of chimpanzee buttress drumming.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is onderzoekers gelukt om een ver-infrarood detector zo gevoelig te krijgen dat we er straks nog verder mee terug kunnen kijken dan lukt met huidige telescopen. Jochem Baselmans, hoogleraar aan de TU Delft en senior onderzoeker bij SRON vertelt waarom het project 17 jaar duurde, wat ze precies met de detector willen gaan bekijken en waarom het nu wachten is op een superkoude telescoop. Lees meer: Ver-infrarood detector KID bereikt hoogst mogelijke gevoeligheid.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vrouwelijke romanpersonages delven nog steeds het onderspit, blijkt uit onderzoek van Roel Smeets, literatuurwetenschapper van de Radboud Universiteit. Tussen 1960 en en 2010 is geen ontwikkeling te zien in hoe vaak vrouwen voorkomen, ten opzichte van mannen. En ook hun rol is de romans is ongewijzigd gebleven. Volgens Smeets is dit niet alleen te wijten aan de schrijvers, die te weinig vrouwen opvoeren, maar ligt het ook aan de gatekeepers in de literatuur: uitgeverijen, jury's, recensenten en de literatuurwetenschappen zelf. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Datawetenschapper Marijn ten Thij van de Maastricht University ontdekte hoe Twitter gebruikt kan worden om zo'n mega-evenement als Project X voorspeld kan worden en ook hoe Nederland zich voelt. De techniek kan inmiddels ook gebruikt worden door psychologen om te zien of hun patiënten hun denkpatronen structureel veranderen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Door een nieuwe methode kunnen we het zeeniveau tot 540 miljoen jaar geleden vaststellen. Wat blijkt? Deze oude oceaanbodem heeft belangrijke lessen voor de wereld van nu. Hoe hoog of laag de oceaanbodem is wordt bepaald door de platentektoniek (of aardplaten) en door het klimaat. Deze twee kennisbronnen zijn nu voor het eerst samengevoegd waardoor onderzoekers miljoenen jaren terug in de tijd kunnen kijken. Douwe van der Meer, geoloog aan de Universiteit van Utrecht, ontwikkelde deze methode samen met andere onderzoekers uit Engeland en Amerika. Hij legt uit hoe ze dit hebben gedaan én hoe kennis van het zeeniveau van miljoenen jaren geleden kan bijdragen aan meer bewustwording over de huidige klimaatcrisis. Lees hier meer: Zeespiegelniveau door ijskappen en platentektoniek tot 540 miljoen jaar terug bepaaldSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Om CO2 af te vangen kan je het opslaan in een genetisch gemodificeerde grassoort, en de plant aan het eind van zijn leven diep onder de grond te stoppen. Dat beweert de Nederlandse uitvinder Koos van Merksteijn. Door het reuzengras, dat wel 200 keer meer CO2 opneemt dan een gemiddelde boom, te vermalen tot pap en te injecteren onder het grondwater, vormt zich veen, en dat houdt de CO2 in principe eeuwig vast. Wetenschapper Albert van den Berg, directeur van het MESA+ instituut van de Universiteit Twente, ziet wel wat in de plannen van van Merksteijn, maar hij wil eerst meer onderzoek voor het gras op grote schaal wordt aangeplant. Op dit moment doet het bedrijf van Merksteijn proeven in Colombia en er zijn plannen voor grootschalige proeven in Brazilië en bij Berlijn. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Magneten worden steeds belangrijker. Ze zitten in elektrische auto's en windmolens. Maar waarom is het belangrijk dat we in Europa zelf magneten kunnen produceren en recyclen? Steeds meer elektrische auto's op de weg en gebruik maken van duurzame energiebronnen zoals windenergie. Het is allemaal onderdeel van de energietransitie. En magneten gaan ons hierbij helpen. René Kleijn van de Universiteit Leiden vertelt waarom het onderzoeken van de productieketen van magneten belangrijk is en hoe oude magneten gerecycled kunnen worden. Alles om de energietransitie te helpen. Meer weten? Zie dit interview met Kleijn, lees meer over dit project of kijk dit filmpje van de recycle robot container.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De James Webb Space Telescope is een enorm succes, al is ie nog niet eens uit zijn proefperiode. De gigantische kijker zweeft ergens tussen de zon en de aarde en doet de ene spectaculaire waarneming na de andere. We zagen deze week al prachtige foto's van Jupiter, en er is opwinding over het feit dat Webb voor het eerst CO2 op een andere planeet dan de aarde heeft gezien. In Wetenschap vandaag aandacht voor een ander recent wapenfeit van de telescoop. Dankzij een sterrenstelsel dat het licht, door zwaartekracht, afbuigt en vervormt, ontstaat een lens, een zwaartekrachtlens. Deze vergoot objecten erachter tot wel duizend keer. En zo is het de James Webb telescoop gelukt om beelden te maken van de verst waargenomen ster ooit: Earendel genaamd (of WHL 0317-LS, voor de kenners), op 28 miljard lichtjaar van ons verwijderd. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In 1959 ving ontdekkingsreiziger John J. Staats een vlinder. Dat was tijdens de laatste Nederlandse ontdekkingsreis naar onbekend gebied, de expeditie naar het Sterrengebergte, in wat toen het Territorium van Papoea Nieuw Guinea heette. De vlinder lag 63 jaar in de archieven van Naturalis in Leiden en werd onlangs herontdekt door entomoloog Rob de Vos van Naturalis. Het diertje blijkt een geheel nieuwe soort te zijn. De Vos besloot om de vlinder te vernoemen naar zijn ontdekker: Blavipelosia Staatsi. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Nature staat een stuk met als kop: "Huge volcanic eruptions: time to prepare''. De wereld geeft honderden miljoenen uit aan het voorspellen van de banen van asteroïden die eventueel de aarde zouden kunnen raken. Het geld dat beschikbaar is voor het voorspellen van grote vulkaanuitbarstingen is daarmee vergeleken helemaal niets. Dat kan en moet anders. Vulkaanuitbarstingen kunnen namelijk de hele aarde ernstig ontregelen. Geochemicus onderzoeker gesteente van vulkanen Janne Koornneef is het helemaal eens met het pleidooi in Nature. Vanaf IJsland, terwijl ze onderzoek doet naar een pas uitgebarsten vulkaan, staat ze BNR te woord. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor de Corona Pandemie was er de PFAS crisis. Omdat deze beruchte stof overal in het milieu opduikt, ook in mensen en dieren, werden er restricties opgelegd aan de bouw en industrie. De stof PFAS, een verbinding tussen koolstof en fluor, zit moleculair zo stevig in elkaar dat PFAS niet vernietigd kan worden. Vandaar dat PFAS wordt gezien als een 'forever chemical' Nu is er een doorbraak, emeritus hoogleraar milieuchemie en toxicologie Jacob de Boer is enthousiast naar aanleiding van de publicatie van een paper in Science over het opruimen van PFAS. See omnystudio.com/listener for privacy information.