Wetenschap Vandaag | BNR

Het kan niemand zijn ontgaan: de eerste foto's van de James Webb Space Telescoop zijn gepresenteerd. En ze stellen niet teleur. Maandagavond laat (Nederlandse tijd) werd de allereerste foto gepresenteerd door president Joe Biden. Het is het diepste, meest gedetailleerde infraroodbeeld van het universum tot nu. Te zien zijn gigantisch veel sterrenstelsels, in, naast en achter cluster SMACS 0723, dat zich op 4.6 miljard lichtjaar van de aarde bevindt. Dat betekent dat het licht van sommige van de sterrenstelsels al onderweg was voordat de aarde werd gevormd. Sterker nog: sommige stelsels bevinden zich op 13 miljard lichtjaar van de aarde. We zien ze dus terwijl ze aan het vormen zijn vlak na de oerknal. We spreken ESA-onderzoeker Macarena Garcia Marin over wat we nou precies zien op dit beeld en hoe het is vastgelegd. In de volgende aflevering praten we met system engineer Maurice te Plate (ook ESA) door over de ontdekkingen van deze week. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De hoeveelheid licht en het soort licht waarin we leven en werken heeft invloed op hoe we ons voelen, dat weten we, maar hoe werkt dat eigenlijk in ons lichaam? Om daarachter te komen keken onderzoekers van Brown University met een MRI-scanner naar hoe veranderingen in lichtintensiteit doorgegeven worden in de hersenen van gezonde proefpersonen. Ze zagen heel mooi hoe bepaalde gebieden in de hersenen die een rol spelen bij cognitie en gevoel reageerden op de veranderingen in licht. Weten waar de signaaltjes heengaan en hoe die in gang worden gezet is belangrijke kennis waarmee mensen met stemmingsstoornissen, of mensen die vooral in de winter last hebben van depressieve gevoelens, mogelijk beter geholpen kunnen worden in de toekomst. Bijvoorbeeld met hele gerichte lichttherapie, veilige hersenstimulatie of medicijnen. Een volgende stap in het onderzoek is hetzelfde bestuderen, maar dan juist in deze groepen patiënten. Lees meer: Researchers discover brain pathway that helps to explain light’s effect on mood.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers raakten geïnspireerd door een sputterende ketchupfles bij het ontwerpen van een nieuw soort zachte robotica. Onderzoeker Luuk van Laake van AMOLF legt uit hoe de techniek - die luchtdruk en klepjes gebruikt om zachte robotvingers aan te sturen - precies werkt. Ook hoor je meer over het grotere project waar dit onderzoek onderdeel van is. Daarin kijken ze naar een nieuw soort kunsthart, waarbij de pompfunctie ook een hele belangrijke rol speelt. Lees hier meer: Responsive soft robots inspired by sputtering ketchup bottle.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar zijn de bloemen? En hoe ver moet je er voor vliegen? Met een waggeldansje laten bijen dit aan andere bijen in de korf weten. Zou dit ook voor robots kunnen werken? Stel een robot moet een andere robot voorzien van informatie, maar communiceren via een digitaal netwerk kan even niet. Bijvoorbeeld tijdens een ramp, of in erg afgelegen gebieden. Het oppervlak van Mars ofzo. Of stel: een mens moet die informatie aan de robot geven, maar ook dit kan even niet digitaal. Wat dan? Nou, dan teken je gewoon iets op de grond. Iets wat zowel een robot als een mens zou kunnen doen. Waarbij de vorm bijvoorbeeld iets zegt over richting en de tijd die het kost om het over te trekken als ontvanger iets zegt over hoe ver. Onderzoekers testten dit met een speciaal visueel systeem en slimme algoritmes. Robots moesten in een pakhuis aan elkaar laten weten waar een pakketje heen moest worden gebracht. In meer dan 90 procent van de gevallen slaagden ze erin en daarmee heeft de robot-waggeldans nog echt potentie ook. Lees meer: Bees’ ‘waggle dance’ may revolutionize how robots talk to each other in disaster zones.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eén op de vijf mensen leeft met chronische pijn. Wat zorgt ervoor dat die pijn maar niet overgaat? Dankzij een flinke subsidie kunnen onderzoekers nu verder met die vraag. Bij chronische pijn kun je onder andere denken aan reuma, artrose of de ziekte van Crohn. Gewone pijnmedicatie helpt hier slecht tegen en behandel je met sterker spul, dan is er een kans dat iemand verslaafd raakt aan die middelen. Het is dus belangrijk dat er iets beters gevonden wordt en daarvoor moet eerst worden begrepen hoe het uitzetmechanisme van pijn werkt. Onderzoekers Niels Eijkelkamp en Michiel van der Vlist van het UMC Utrecht vonden elkaar in deze zoektocht. Met name in het feit dat pijn actief wordt uitgezet in een samenwerking tussen het zenuwstelsel en het immuunsysteem. Specifieke immuuncellen komen naar zenuwcellen toe wanneer deze pijnsignaaltjes afgeven. In een gezond lichaam zorgen ze ervoor dat dit signaaltje stopt door hun energiefabriekje aan die zenuwcel te geven. Maar hoe gebeurt dit precies? Hoe weten die immuuncellen dat ze moeten komen, of wat ze waar moeten doen? En kun je dit -als het mechanisme niet goed blijkt te werken - ook stimuleren met medicijnen? Dat is waar ze - dankzij een flinke NWO-subsidie - de komende tijd naar willen gaan kijken.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers hebben een nieuwe manier gevonden om walvissen te bestuderen: ze luisteren ze af via de glasvezelkabels die op de bodem van onze oceanen liggen. Het is niet makkelijk om walvissen in de gaten te houden, alleen al omdat ze gigantische afstanden afleggen. Er wordt naast gewone ouderwetse bootjes en verrekijkers aardig wat high tech apparatuur voor ingezet. Maar zelfs daarmee is het moeilijk om de dieren te volgen. Dat moet nu dus makkelijker worden, gewoon met het bestaande glasvezelnetwerk. Met een speciaal apparaatje wordt een verbinding gemaakt met de bestaande kabels. Vervolgens worden ongebruikte vezels in die kabel ingezet als onderwatermicrofoon. Het lukte ze al om op deze manier de locatie van 830 walvissen te bepalen en omdat het luistergebied via de kabels veel groter is dan wanneer je op één punt een microfoon hebt staan, kunnen ze veel nauwkeuriger worden gevolgd. Nu willen ze nog zorgen dat dit straks ook real time lukt. En het mooie is: ook aardbevingen, stormen en schepen zijn op de manier in de gaten te houden. Waar dit onder andere voor kan zorgen is dat het straks meteen gehoord wordt als er een boot richting een groep walvissen onderweg is. Lees meer: Eavesdropping on whales in the high Arctic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Door onze hersenverbindingen te vergelijken met die van chimpansees weten onderzoekers nu iets beter hoe ons brein ooit talig is geworden. Onderzoeker Vitoria Piai van de Radboud Universiteit vertelt meer over de unieke verbindingen die ze hebben gezien en waarom het bijzonder is dat deze zowel in de linker- als rechterhersenhelft terug te vinden zijn. Haar grootste onderzoeksvraag is namelijk: hoe kan het dat bij hersenbeschadiging in de linkerhersenhelft, de taalfunctie niet wordt overgenomen door de rechter? Lees meer: Verbindingen taalgebieden zijn uniek in het menselijk brein. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Komende week staat de lancering gepland van ESA's Vega-C raket. Een raket vol met Nederlandse techniek. Frank Meiboom, van Airbus Nederland vertelt waarom er überhaupt een nieuw Vega-model nodig was en legt meer uit over de verbinding tussen de eerste en tweede trap: het onderdeel waar Airbus verantwoordelijk voor is en dat ervoor zorgt dat de eerste trap loskomt en afgestoten wordt. Edwin Vermeulen van APP vertelt dat het allemaal bij hun onderdeel begint: zij zorgen namelijk voor het ontsteken van de motor en het daarna monitoren ervan. Grootste uitdaging daarbij: het wordt in die motor waar de ontsteker zit 2 minuten lang 3500 graden. Lees hier meer over de lancering: Vega-C set for inaugural launchSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Is de kans op kunstmatige bevruchting groter als spermacellen vers zijn en ze niet uit de vriezer komen? Nee, zegt dit onderzoek. Als het niet lukt om zwanger te worden en je krijgt daarbij hulp en je zou – theoretisch, want die keuze heeft lang niet iedereen – kunnen kiezen tussen sperma dat net is geproduceerd, of sperma uit de vriezer, dan zou je kunnen denken: hoe verser hoe beter. Maar na het uitvoerig bestuderen van meer dan 5000 rondes van kunstmatige bevruchting trekt een Harvard-onderzoeker nu de conclusie: de kwaliteit is gelijk. Bij het onderzoek keken ze naar het verloop en succes van bevruchtingen met zowel vers als ontdooid sperma (dat natuurlijk volgens de laatste veiligheidseisen was verzameld en bewaard) en corrigeerden ze voor verschillen in de behandeling, zoals extra stimulatie van de eierstokken. Ze vonden alleen een klein verschil bij een groep patiënten die bepaalde medicatie slikte en ze zagen dat het met bevroren sperma iets langer kon duren voor mensen zwanger raakten. Maar wat het gemiddelde succes betreft (gemiddeld, want ja: iedereens situatie is anders) zou het dus niet uit moeten maken. Lees meer: Frozen sperm just as effective as fresh for insemination treatments.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tien jaar geleden vond één van de grootste wetenschappelijke ontdekkingen van de afgelopen eeuw plaats: de vondst van het higgsdeeltje. Wat heeft dat in gang gezet? In deze audio hoor je Nikhef-onderzoeker Lydia Brenner. Ze vertelt meer over de deeltjesversneller van CERN waarmee het higgsdeeltje werd gevonden, over de ontdekking zelf en de spannende dingen die nog komen gaan. Lees meer op de site van CERN: The Higgs boson, ten years after its discovery of Nikhef: 10 jaar Higgs: Interviews met Higgsjagers van toen en nu. Of lees nog veel meer in het boek: Het eiland dat Higgs heet.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor mensen, dieren, planten en de cellen die je daarin vindt kan samenwerken grote voordelen hebben. Sommige algen proberen daarbij vals te spelen, maar dat blijkt in hun nadeel te werken. Onderzoekers bestudeerden dat valsspelen in een groene algensoort: een simpel meercellig organisme. Want onder deze algen bevinden zich individuen die wel de voordelen genieten van het leven in een groep, maar die zelf de kantjes er vanaf lopen. De algensoort kent twee typen cellen: voortplantingscellen die zich horen te vermenigvuldigen en body cellen die dit niet horen te doen. Normaal gesproken werken deze cellen samen, met elk hun eigen taak, maar is er sprake van bepaalde mutaties in die body cellen, dan gaan die ook ineens voortplanten. Omdat deze cellen in de meerderheid zijn zou je denken: binnen no time heb je alleen nog maar dit soort valsspelende cellen in een kolonie. Maar dat is niet het geval: in de natuur werken ze nog altijd samen. Dan moet er dus wel een nadeel zitten aan dat sneaky gedrag. De onderzoekers stelden zowel valsspelende algencellen als gewone algencellen bloot aan extreme condities en zagen bij de valsspelers veel meer doden vallen. Het lijkt er dus op dat de last van dat valsspelen groter is dan wat een cel ermee wint en dat verklaart mogelijk waarom cellen überhaupt ooit zijn gaan samenwerken om meercellige organismen te vormen. Lees meer: A personal cost of cheating can stabilize reproductive altruism during the early evolution of clonal multicellularity. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zelfs voor de eerste hap je mond bereikt, maakt je lichaam zich al klaar voor het verwerken ervan. Ook het aanmaken van insuline – dat onze bloedsuikerspiegel reguleert - gebeurt al bij het zien van eten. We snappen nu beter waarom. Onderzoekers ontdekten dat een ontstekingsstofje hier een rol bij speelt. Dit stofje is in een gezond lichaam verantwoordelijk voor het versturen van het signaal: eten, begin alvast met insuline aanmaken. Een stofje dat dus ook al een rol speelt bij de immuunreactie van ons lichaam op schade en ziekte. Wat het nog opmerkelijker maakt: diabetes type 2 ontstaat juist door een te veel aan ontstekingsstofjes die de insulinepomp van het lichaam beschadigen. Naar aanleiding van deze ontdekking willen ze nu kijken of het remmen van dit specifieke ontstekingsstofje kan helpen bij het behandelen van diabetes. Lees meer: The mere sight of a meal triggers an inflammatory response in the brain. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Klinkt als een grap, is een echt onderzoek. Een onderzoek waaruit blijkt dat ‘tegenpolen trekken elkaar aan’ niet opgaat voor onze neus. Tussen mensen waarvan de natuurlijke lichaamsgeur overeenkomt blijkt het namelijk eerder te klikken. Israëlische onderzoekers bestudeerden eerst een aantal same sex vriendenstellen die hadden aangegeven dat het vanaf het eerste moment klikte. Daaruit bleek dat deze mensen vaak een vergelijkbare lichaamsgeur hadden. Daarna stelden ze onbekenden aan elkaar voor en gokte een sensor, een soort kunstneus, op basis van de chemische vingerafdruk van hun lichaamsgeur of ze het met elkaar zouden kunnen vinden en ook dat liet zien: bij veel overeenkomsten klikte het beter. Ontmoet je iemand voor het eerst en is er meteen sprake van een ongekende chemie, vriendschappelijk of niet, dan weet je nu dat het misschien je neus is die deze match voor je heeft bepaald. Lees meer: There is chemistry in social chemistry. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De bodem van het Griftpark in Utrecht is al tientallen jaren sterk vervuild. Gifafbrekende bacteriën helpen de stad om daar wat aan te doen en onderzoekers zijn er nu achter welke bacteriën dat precies zijn. In deze audio hoor je onderzoeker Tina Hauptfeld van de Universiteit Utrecht. Lees hier meer: Gifafbrekende bacteriën Griftpark in kaart gebracht. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor een kikkervisje een kikker wordt ondergaat het nogal een grote lichamelijke transformatie. Nu blijkt de verandering van de ogen nog wel het meest opmerkelijk. Een kikkervisje ziet erg goed in een onderwateromgeving. Een kikker leeft voornamelijk boven water en heeft daarom niet zoveel aan die onderwatervisie. Dat maakte onderzoekers van de universiteit van York nieuwsgierig: verandert de oogfunctie dan ook? Het licht onderwater heeft een andere gloed dan het licht bovenwater. Ook de hoeveelheid licht verschilt. Van dieren die een metamorfose ondergaan, zoals vlinders en kikkers, werd al gedacht dat ze beter zijn in het aanpassen aan deze verschillende leefwerelden. En dat klopt inderdaad. In dit onderzoek bestudeerden ze in hoeverre bepaalde genen tot expressie kwamen in de ogen van zowel kikkervisjes als kikkers. Ook keken ze of er verandering te zien was in de kleur waarvoor oogcellen het gevoeligst waren. Ze zagen dat 42 procent van de ooggenen waren veranderd nadat de kikkervisjes de metamorfose naar kikker hadden doorstaan en dat de ogen daarmee perfect waren aangepast op de nieuwe leefwereld van de kikker. Lees meer: Tadpoles undergo surprising number of vision changes when becoming frogs.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is bijna tijd voor een nieuwe Tour de France. Maar hoe voorspel je als coach nou zo exact mogelijk het energieverbruik van de wielrenners in je ploeg? Een wielrenfanaat en student aan de Universiteit Maastricht vond het antwoord in een algoritme. In deze audio hoor je Kristian van Kuijk van de Universiteit Maastricht. Voor Team Jumbo-Visma ontwierp hij een algoritme waarmee per wielrenner per dag voorspelt kan worden hoeveel calorieën er worden verbruikt. Het team is erg blij met het resultaat: het algoritme zal deze Tour de France meedraaien en Kristian is gevraagd er ook eentje voor het vrouwenteam te maken. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is onderzoekers van de Universiteit Utrecht gelukt om levensechte nierbuisjes te 3D-printen en dat is een belangrijke stap in onderzoek naar nierziektes. In deze audio hoor je onderzoeker Anne Metje van Genderen van de Universiteit Utrecht. Ze vertelt hoe lastig het was om dit belangrijke onderdeel van onze nieren na te maken, wat ermee mogelijk wordt en wat ze nog zouden willen verbeteren aan het model. Lees hier meer: 3D-prints bootsen nierbuisjes levensecht na. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De vroegste organismen van onze planeet leefden vooral in oceanen en hadden niet de luxe van een ozonlaag. Om zichzelf te beschermen tegen de straling van de zon ontwikkelden deze micro-organismen daarom speciale eiwitten. Die eiwitten konden dat zonlicht omzetten in energie en ze lijken een beetje op wat wij mensen in onze ogen hebben om te kunnen detecteren of het licht of donker is, maar je vindt ze ook in de natuur. Onderzoekers hebben deze eiwitten, afkomstig van over de hele wereld, nu uiterst nauwkeurig bestudeerd. Ze maakten een familieboom om te kunnen laten zien met welke omstandigheden ze 2,5 tot 4 miljard jaar geleden te maken moeten hebben gehad. Moderne variaties van het eiwit absorberen blauw, geel en oranje, maar de oereiwitten vooral blauw en groen. Dat zou kunnen komen doordat ze op grote dieptes in het water leefden, waar ze zo min mogelijk last van straling van de zon hadden. En water laat vooral blauw en groen door. De vroege aarde had - vergeleken met wat we nu gewend zijn - bijna buitenaardse omstandigheden. De onderzoekers hopen nog meer te weten te komen over de leefomstandigheden en bezigheden van de oereiwitten, omdat het mogelijk interessante informatie oplevert over het ontstaan van leven op andere planeten. Lees meer: Ancient microbes may help us find extraterrestrial life forms. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het stellen van een Alzheimer-diagnose is vaak een langdurig proces van meerdere testen. Nu is het onderzoekers gelukt om een vergelijkbaar resultaat te behalen met maar één hersenscan. In deze audio hoor je onderzoeker Eric Aboagye van Imperial College London. Lees hier meer over het onderzoek: Single brain scan can diagnose Alzheimer’s disease. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de armen van deze oerinktvis - die familie is van de nog levende vampierinktvis – wil je liever niet terechtkomen. Dit soort inktvissen leeft op ongelooflijke diepte, in zuurstofarm water. Ze eten vooral voorbij drijvende organische deeltjes. Zowel de vampierinktvis als de voorouders ervan bestaan - of bestonden - uit zacht weefsel. Lastig terug te vinden als fossiel dus. Toch kregen onderzoekers er enkelen in handen. Van oeroude familieleden, die zo'n 200 miljoen jaar geleden moeten hebben geleefd. Ze waren maar 10 centimeter, met 8 armen, een ovaal gevormd lichaam en twee vinnen. Met de allernieuwste technieken lukte het ze om uit de de fossielen nieuwe informatie te halen. Vooral de zuigers - die ze toen dus al hadden - waren indrukwekkend robuust en ook de zenuwen die nodig waren voor prooidetectie waren niet mis. Ondanks de beperkte grootte van het beestje, was het er niet eentje de je als visje graag was tegengekomen. Nee, neem dan de vampierinktvis van nu, waarvan de naam komt van de kleur van zijn huid en de cape-achtige vliezen tussen de tentakels. Die heeft het lome diepzee onderwaterleven totaal omarmt met alle acht zijn tentakels. Lees meer: It sucked to be the prey of ancient cephalopods.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Fotosynthese is miljoenen jaren lang geëvolueerd om water, koolstofdioxide en zonlicht om te zetten naar plantenbiomassa en het eten dat we eten. Het proces is alleen niet bepaald efficiënt. Slechts 1 procent van de energie uit het zonlicht eindigt in de plant. Wetenschappers hebben nu een manier gevonden om fotosynthese te omzeilen. Ze gebruikten elektrochemie om elektriciteit, koolstofdioxide en water om te zetten in acetaat, het hoofdingrediënt van azijn. Dat consumeerden voedselproducerende organismen vervolgens in het donker. Algen, gist en de basis voor champignons konden zo prima ontstaan en zelfs nog veel energie efficiënter dan via de gebruikelijke weg. Tomaten, rijst, erwtjes: ook die planten lukte het om koolstof uit acetaat te halen in het donker. Volgens de onderzoekers is de techniek veelbelovend in een wereld waarin planten en gewassen het steeds zwaarder krijgen, maar ook voor de eerste pogingen om ze te laten groeien op bijvoorbeeld Mars. Lees meer: Artificial photosynthesis can produce food without sunshine.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als wij mensen op leeftijd zijn dan krijgen we te maken met allerlei problemen die met veroudering te maken hebben. Sommige oude schildpadden laten amper sporen van veroudering zien. Hoe kan dat? 140 wetenschappers zijn met elkaar aan het werk gegaan om hierachter te komen. Ze bestudeerden 77 soorten reptielen en amfibieën en zagen dat vooral krokodillen, salamanders en schildpadden uitzonderlijk langzaam ouder worden. Eén ding dat hieraan bij lijkt te dragen: het dragen van een schild. Sommige dieren met beschermend body armor hadden vrijwel geen last van biologische veroudering. Ook een langzaam levenstempo lijkt er iets mee te maken te hebben, al vonden de onderzoekers geen bewijs voor de theorie die stelt dat een snel of langzaam metabolisme – iets wat sterk verschilt tussen koud- en warmbloedige dieren – een belangrijke rol speelt. Natuurlijk kunnen we niet allemaal als een schildpad gaan leven, maar het beter begrijpen van de processen die hun lange gezonde levens mogelijk maken - ook los van het ridderpak - kan uiteindelijk wel iets betekenen voor het tegengaan van veroudering bij ons en helpt bij het begrijpen en beschermen van soorten. Lees meer: Secrets of aging revealed in largest study on longevity, aging in reptiles and amphibians.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederlandse engineers zijn op dit moment in de VS om met veel zorg fijnstofmeter SPEXone aan de klimaatsatelliet van NASA te bevestigen. We bespreken hoe het is om onder toezicht van NASA te klussen, wat SPEXone precies gaat meten en waarom het belangrijk is dat dit gebeurt. In deze audio hoor je SRON-engineer Alexander Eigenraam en SPEXone-hoofdonderzoeker Otto Hasekamp. Lees hier meer: Nederlandse fijnstofmeter SPEXone gemonteerd op NASA’s klimaatsatellietSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Bijen verplaatsen stuifmeel niet alleen tussen planten, maar brengen het ook terug naar de korf als eten. Ze vervoeren de kostbare lading vastgeplakt aan hun achterpoten en het gewicht ervan kan wel 30 procent van hun totale gewicht zijn. Nou waren onderzoekers heel benieuwd hoe die bijen zorgen dat ze tijdens het vliegen niet alles kwijtraken. Ze bestudeerden er twintig die onderweg terug naar huis waren met de nieuwste beeldverwerkingstechnieken en zagen dat lange haartjes op de pootjes van de beestjes ervoor zorgen dat de pakketjes op hun plaats blijven. Ze testen ook nog even of ze er toch niet makkelijk af te krijgen waren (de pakketjes dan hè), maar daarvoor was een kracht nodig die 20 keer sterker is dan wat een bij tijdens een vlucht door de lucht te verwerken krijgt. Maar: waarom is dit nou goed om te weten? Het idee van deze onderzoekers is dat het ooit kan helpen bij het ontwerpen van kunstmatige bestuivers. Hopelijk niet nodig omdat er straks te weinig insecten over zijn - al ziet dat er somber uit op het moment - maar mogelijk interessant voor plekken waar insecten niet kunnen leven, maar bestuiving wel nodig is. Lees meer: Honey bees fill 'saddlebags' with pollen. Here's how they keep them gripped tight.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers hebben het genoom uitgezocht van de mijten die op ons gezicht wonen. Nu weten we allemaal nieuwe dingen over hun geheime leven. Fijn hè! Zo blijken ze allerlei genen te zijn verloren omdat ze heerlijk veilig in onze haarzakjes verstopt zitten. Dat heeft ervoor gezorgd dat ze een super simpel organisme zijn geworden. Ze hebben eencellige spieren, kunnen geen daglicht meer verdragen en het geslachtsorgaan van het mannetje zit op zijn rug (lang verhaal). Ook kunnen ze geen melatonine meer aanmaken. Het stofje waar wij slaperig van worden, maar een diertje als dit juist de energie uithaalt om 's nachts op pad te gaan om te eten en daten. En dus, terwijl wij in slaap vallen en melatonine aanmaken in de huid, gebruiken ze gewoon die van ons. Een prachtige symbiose! Want ze ruimen ook allerlei troep op onze huid op. Koesteren dus die huisdiertjes. In deze audio hoor je onderzoeker Alejandra Perotti van de universiteit van Reading. Meer lezen over het onderzoek kan hier: The secret lives of mites in the skin of our faces.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wolken van algen die giftige stofjes uitstoten zorgen voor grote problemen in het kustwater van Florida. Onderzoekers uit Nederland duiken er binnenkort de bodem in, op zoek naar de oorzaak. In deze audio hoor je promovenda Suzanne de Zwaan van de Universiteit Utrechten NIOZ. Ze gaat deze week richting Florida om te beginnen aan haar onderzoek en vertelt meer over de algen die ze bestudeert, welke grote problemen de krioelende beestjes veroorzaken en hoe ze terug in de tijd wil gaan kijken met behulp van bodemsamples. Lees hier meer: Utrechtse onderzoekers op jacht naar giftige dinoflagellaten. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor een zebramangoest - familie van het stokstaartje - is het juist goed om je eigen kind te vergeten. Of nou ja: om in ieder geval geen idee meer te hebben welk kind bij wie hoort. Mangoestenvrouwtjes van dezelfde kolonie bevallen allemaal in één nacht. Daardoor is het voor de moeders een stuk moeilijker om al die pups uit elkaar te houden, maar dat blijkt juist in het voordeel te werken van de beestjes. Om dit beter te bestuderen gaven onderzoekers sommige zwangere mangoesten in testgroepen iets meer te eten dan anderen. Dat had weer invloed op het geboortegewicht van de jongen. Na de grote bevallingsnacht zagen de onderzoekers dat de goedgevulde moeders juist meer zorgden voor de lichtere kleinere jonkies. De kinderen die dus niet van hunzelf waren, maar die de zorg wel het hardst nodig hadden. Dit zorgt er weer voor dat de kolonie als geheel een grotere overlevingskans heeft. Maar ook voor een individu is het voordelig: een handje meehelpen bij de buren vergroot de kans dat ook jij door anderen geholpen wordt als je nest een keer wat spek tekortkomt. It takes a village (van vergeetachtige moeders) to raise a zebramangoest dus. Lees meer: Mongoose mothers help their colonies thrive - by forgetting which pups are theirs. Meer over de bijzondere manier waarop mangoesten samenleven: Evolutionary ecology of cooperation.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een molecuul dat van nature vrijkomt als we sporten blijkt er bij muizen ook voor te zorgen dat ze minder eten. De studie waarin dit werd ontdekt werd geleid door de Universiteit van Stanford, maar een Nederlandse onderzoeker - Robert Jansen, nu werkzaam bij de Radboud Universiteit en co-auteur van dit nieuwe onderzoek - legde ooit de basis, een beetje per ongeluk. Hij vertelt hoe ze het mysterieuze stofje tijdens een onderzoek naar tumoren vonden, hoe ze vervolgens ontdekten dat er een link met beweging was en waarom het nu - jaren later - ineens weer onderwerp van gesprek is. Kunnen we het bijvoorbeeld ooit bij mensen toedienen om obesitas tegen te gaan? Lees meer over het onderzoek: Recent ontdekt molecuul blijkt mogelijke link tussen sport en minder eten. De paper vind je hier: An exercise-inducible metabolite that suppresses feeding and obesity.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onze cellen hebben een slimme manier om benodigdheden als voedingsstoffen de cel in te krijgen, maar onderzoekers waren er nog niet helemaal uit hoe dat vervoer precies ontstaat. Nu weten ze weer wat meer.  Cellen hebben een membraan, een buitenste laag waar niet zomaar alles doorheen komt. Als voedingsstoffen van buiten de cel naar binnen moeten, dan gebeurt er iets heel handigs: speciale eiwitten verzamelen zich aan de binnenkant van het membraan, ze vervormen het zo dat er een soort trechter naar binnen ontstaat, daar worden de stoffen ingeladen en dan wordt de trechter een voertuigje waarmee de lading binnen in de cel wordt verplaatst.   In cellen in het lab zagen ze dit wel honderden keren per minuut gebeuren. Maar hoe die voertuigjes zich nou precies vormen, daar waren de meningen over verdeeld. Dus kregen die voertuig-eiwitjes een kleurtje – ik doe alsof het simpel is, maar hier was super high tech apparatuur voor nodig – en zo zagen ze dat er meerdere manieren zijn waarop de trechter zich kan vormen.   De vervorming van het membraan kan namelijk in gang worden gezet: nog voordat de eiwitten arriveren, vlak erna, of pas na 4 seconden. Ze denken dat onder andere het type lading een rol speelt bij de keuze tussen deze processen, maar moeten dit nog verder onderzoeken. Hoe dan ook is het weer een mooi en belangrijkje inkijkje in de werking van onze cellen, want hoe meer we weten, hoe beter we problemen in dit soort processen kunnen oplossen. Lees meer: Fluorescence microscopy shows how living cells form vesicles to transport cargo like growth factors.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Sommige prachtige kleuren in de natuur ontstaan dankzij pigment, maar anderen, vooral blauwtinten, door een slimme manier van lichtreflectie. Onderzoekers zijn bij een blauwe bes nu dieper in dit trucje gedoken.  Zie je een vogel met felrode vleugels, dan absorberen de pigmentmoleculen in die veren alle kleuren licht behalve rood. Maar zie je een vlinder of pauw met vlakken van prachtig glanzend diepblauw, dan is er sprake van structurele kleur. Die ontstaat doordat licht juist selectief weerkaatst op een pigmentloos oppervlak met een speciale structuur.   Toen een onderzoeker in Colorado een blauwe bes in een struik zag zitten met eenzelfde glanzende metaalachtige blauwe gloed, wilde ze weten: hoe doet die bes dat precies? Want in planten is deze tint zeldzaam. Ze ontdekte dat de bes gelaagde vetmoleculen gebruikt om het licht op de juiste manier te weerkaatsen. Van maar één andere plant is bekend dat die dit doet, maar de twee zijn geen familie.  Dan zou je denken, als dit los van elkaar door twee planten wordt gedaan, dan moet er een evolutionair voordeel zitten aan dit trucje. Eén theorie is nu dat het vetlaagje ook een belangrijke beschermende werking heeft. Een andere is dat de kleur zo mooi is dat vogels de bessen veel gebruiken als versiering in paringsrituelen en dat de planten om dezelfde reden in veel tuinen zijn beland. Lees meer: Pigment or optical illusion? What makes this berry blue.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De platicsoep in de oceaan heeft vreselijke gevolgen voor ecosystemen en daarmee ook onszelf, maar een groepje onderzoekers hoopt dat het ons ook iets kan opleveren: nieuwe antibiotica.  Natuurlijk moet al dat plastic zo snel mogelijk uit het water worden gehaald, voor zover dat nog kan, want veel breekt af tot zulke kleine stukjes dat het niet meer uit het water en de dieren die er leven te krijgen is. Het moet er dus gewoon nooit in terechtkomen, dat is duidelijk.   Maar nu hebben onderzoekers in een afgebakend stukje oceaan naast een pier in La Jolla, California, toch juist weer extra plastic het water ingegooid om te kijken of het ons ook iets kan opleveren. Op het plastic dat in het competitieve oceaanleven terechtkomt groeien namelijk hele ecosystemen aan microben. Toen na 90 dagen dobberen werd gekeken wat er allemaal op het plastic zat, vonden de onderzoekers vijf nieuwe bacteriën die antibiotica produceren. De stofjes bleken in het lab goed te werken tegen bacteriën die resistent zijn tegen andere middelen.  Het is, zeker gezien de problemen met antibiotica resistentie, een interessante vondst. Toch kun je je ook afvragen of het echt nodig was om extra plastic (het werd er weer uitgevist, maar toch) het water in te gooien. Wat betreft het plastic dat er al drijft: vissen we dat eruit, dan is het zeker de moeite waard om dat snel even onder een microscoop te leggen. Wie weet wat je er allemaal op vindt. Lees meer: Plastic pollution in ocean may harbor novel antibiotics, study shows.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers hebben op zee expres een lading perenbomen overboord gegooid. Dat deden ze natuurlijk niet zonder een goede wetenschappelijke reden. De bodem van onze Noordzee is inmiddels redelijk kaal. Zonder structuren om zich in te verstoppen, blijven veel vissen daardoor ook weg. Om daar wat aan te doen, moet er dus weer iets op de zeebodem komen. Nou fietste NIOZ-onderzoeker Tjeerd Bouma steeds langs boomgaarden waar elk jaar stapels oude fruitbomen werden gerooid omdat ze geen fruit meer produceerden. Hé, dacht hij toen: wat als we nou iets maken van die oude bomen? Na wat testen in het lab en geklus aan de juiste structuur zijn de eerste perenbomen nu in formatie en met blok aan het been de zee in gekieperd. Als deze test op een nog relatief klein stukje zeebodem een succes is, zouden we straks dus zomaar eens enorme onderwaterbossen kunnen hebben, met vissen in alle kleuren in plaats van vrolijk fluitende vogels tussen de takken.  Lees hier meer: Natuurherstel op zee door ‘planten’ van perenboom-riffen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Iedereen met een kat – of nou ja, iedereen die wel eens een kattenflimpje kijkt – weet dat de beestjes nogal wild kunnen worden van catnip, of kattenkruid. Onderzoekers snappen nu beter waarom.  Ze likken eraan, rollen erin en kauwen erop, om vervolgens een beetje stoned voor zich uit te gaan zitten staren. De meeste katten vinden kattenkruid onweerstaanbaar. Maar waarom? Wat speelt het voor functie in het leven van de kat? Waar komt die aantrekkingskracht vandaan?  Japanse wetenschappers denken het te weten: als kattenkruid een beetje geplet wordt – zoals wanneer je erin zou rollen, of als je erop kauwt – dan komen er extra veel insectenwerende stofjes vrij uit de plant. Dat suggereert dat een kat die net een kattenkruid-feestje heeft gehad waarschijnlijk beter beschermd is tegen ziekmakende parasieten.  De instinctieve vrij wilde reactie op het plantje is dan dus niet zo gek. Ondanks dat contact met het kruid nogal euforische gevoelens kan opwekken bij katten, schijnt het niet verslavend of ongezond te zijn voor ze. Even checken bij je dierenarts of dat voor alle hoeveelheden geldt kan natuurlijk nooit kwaad. Lees meer: Cats’ strange reactions to catnip make it a better insect repellent.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een nieuwe technologie waarmee heel efficiënt CO2 afgevangen kan worden en tegelijkertijd blauwe waterstof kan worden geproduceerd, moet straks bestaande industriële processen een stuk schoner maken.  Onderzoeksinstituut TNO ontwikkelt de nieuwe techniek, die succesvol een eerste test in een staalfabriek in Zweden heeft doorstaan. Nu zal gekeken worden of het ook op grotere schaal lukt: in een jaar willen ze proberen 50 kiloton aan CO2 af te vangen. Ook wordt er gekeken of er van de waterstof en CO2 die uit het proces komen nieuwe chemicaliën gemaakt kunnen worden. Het lukte al om er 25.000 liter methanol mee te maken, waar vervolgens een veerboot op kon varen. In deze audio hoor je Soledad van Eijk van TNO. Lees hier meer: SEWGS: revolutionaire technologie voor CO2-reductie en blauwe waterstof productie.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waarom reageren niet alle kankerpatiënten op immuuntherapie? Op die vraag hebben onderzoekers zich gestort. Ze vonden één van de oorzaken en werken nu aan een oplossing. Tussen de 25.000 genen van een tumorcel ontdekten ze er ten minste drie die een belangrijke rol spelen bij resistentie tegen immuuntherapie. Schakelden ze één van die genen - het RNF31-gen - in experimenten uit, dan zagen ze dat de tumorcellen gevoeliger werden voor t-cellen. In deze audio hoor je onderzoeker Daniel Peeper van het Nederlands Kanker Instituut,het onderzoeksinstituut van het Antoni van Leeuwenhoek. Lees hier meer: Cancer and immunotherapy – a game of cat and mouse. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Is het buiten 40 graden, dan loop je daar liever niet in rond, maar nu blijkt het diep in onze hersenen ook minstens zo warm te zijn en dat is veel warmer dan eerder werd gedacht.  Lange tijd werd een schatting van die temperatuur van de diepe hersenen vooral gebaseerd op metingen die werden gedaan bij mensen die met hersenletsel in het ziekenhuis lagen, maar dankzij een vrij nieuwe techniek - magnetische resonantie-spectroscopie - kan die temperatuur tegenwoordig ook bij gezonde mensen gemeten worden. Alleen bekijken hoe deze temperatuur door de dag heen verandert, dat was nog niet gelukt. Tot nu.   In een gezond mens is de lichaamstemperatuur onder de tong gemeten veelal lager dan 37 graden. Lang werd gedacht dat de temperatuur van de hersenen ongeveer hetzelfde moest zijn. Maar nu blijkt de gemiddelde temperatuur van de hersenen rond de 38.5 graden te zitten. Kijk je dieper in het brein dan vind je gebieden die boven de 40 graden uitkomen, vooral overdag bij vrouwen.   Sekse is dus van invloed op de hoogte van de temperatuur, maar ook leeftijd – hoe ouder hoe warmer – en menstruatiecyclus. De onderzoekers hopen dat opvallende afwijkingen van deze gemiddelden in de toekomst onder andere kunnen iets kunnen zeggen over de overlevingskansen van patiënten met hersenletsel. Lees meer: Healthy human brains are hotter than previously thought, exceeding 40 degrees.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Details van 1.6 miljard sterren, zo'n 10 miljoen sterrenstelsels en bijna 160,000 asteroïden: dat is wat er sinds vandaag te vinden is in de enorme dataset van ESA's ruimtetelescoop Gaia. Ondanks dat onderzoekers nog druk bezig zijn met het analyseren van de nieuwe lading data (twee keer eerder kwam er een dataset van Gaia naar buiten) leren we nu al wat van de nieuwe informatie. Over de kern en samenstelling van sterren, over het ontstaan van de Melkweg en over wat Gaia zelf allemaal kan, want de telescoop blijkt iets te kunnen detecteren waarvan niet werd gedacht dat het kon.  In deze audio hoor je voorzitter van het Gaia Data Processing and Analysis Consortium Anthony Brown (Universiteit Leiden) en astronoom en wetenschappelijk directeur van NOVA Amina Helmi (Rijksuniversiteit Groningen). Lees hier meer: Gaia ziet dubbelsterren, exoplaneten, planetoïden en meer, veel meer. Of bekijk hier meer data: Gaia DR3 stories.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens onderzoekers hebben sommige giftige stofjes in onze leefomgeving invloed op hoe ons lichaam eten verwerkt. En dat effect is niet positief: we zouden er dikker van worden.  Onze omgeving zit er vol mee: minuscule restjes van de producten en verpakkingen die we dagelijks gebruiken, fijnstof, sporen van pesticiden en schoonmaakmiddel... We weten al langer dat deze deeltjes in grote hoeveelheden invloed kunnen hebben op de gezondheid, maar nu is er een groep wetenschappers die zegt dat we er ook dikker door worden.  Dit soort stofjes zouden namelijk meerdere processen rondom voedselverwerking in het lichaam verstoren. Zo zou er onder andere een directe invloed zijn op de hoeveelheid en grootte van onze vetcellen, zouden de signaaltjes verstoord raken die ons vertellen dat we vol zitten en zou de opname van voedingsstoffen worden beïnvloed.   Het zou zelfs zo zijn dat dit impact heeft op hoe genen werken en dat dit doorgegeven kan worden aan de volgende generatie. We weten er nog lang niet alles over, maar het is een duidelijke waarschuwing van deze groep wetenschappers.   Lees meer: Environmental toxins are worsening obesity pandemic, say scientists.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Parasieten hebben geen beste reputatie aangezien ze ons flink ziek kunnen maken, maar ze kunnen ons ook helpen om beter te begrijpen hoe ziekte zich verspreidt, blijkt uit nieuw onderzoek.  Het delen van parasieten tussen diersoorten kan iets vertellen over hoe zeldzaam een soort is, over voedingspatronen en over veranderingen in leefgebied. Om die reden heeft een internationaal team van onderzoekers DNA uit de poep van verschillende planteneters in centraal Kenia vergeleken.   Ze ontdekten een indrukwekkend netwerk van gedeelde parasieten tussen 17 wilde en tamme diersoorten. Daarbij viel op dat de parasieten vaak dieren met een vergelijkbaar darmsysteem en evolutionaire achtergrond als gastheer kozen.   Zo werden parasieten gedeeld tussen dieren die voorin het maag-darmsysteem planten verteren of juist tussen dieren die achterin het maag-darmsysteem verteren. Dat deze groepen dieren andere soorten parasieten met zich meedragen kan zowel iets te maken hebben met de vorm van de ingewanden, als de microben en zuren die je daarin vindt.  Wat het in ieder geval laat zien is hoe makkelijk vee in een parasietennetwerk met wilde dieren kan belanden, wat implicaties heeft voor hoe we kijken naar de verspreiding van ziektes. Lees meer: Wildlife’s Worm-Wide Web.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoekers hebben data van honderden gewervelde en ongewervelde diersoorten bestudeerd om erachter te komen hoe verschillend deze dieren de wereld zien.  Je kunt je voorstellen dat wat een dier ziet onder andere afhankelijk is van leefgebied. Woon je in een bos, dan is er een andere hoeveelheid licht om mee te werken, dan wanneer je op de steppe rondloopt, of wanneer je in een koraalrif rondzwemt. Het zicht van de meeste dieren heeft zich daarom slim aangepast aan de omgeving waarin het dier leeft. Zo zagen de onderzoekers aan de data dat landdieren beter kleuren konden zien dan waterdieren. En dat dieren die op open vlaktes leven weer meer kleuren konden zien dan dieren die leven in het bos.   Maar omgeving is niet de enige factor die van invloed is. De cellen die gewervelde dieren - zoals mensen en vissen - en ongewervelde dieren – zoals insecten en kwallen – gebruiken om licht te detecteren en verwerken zijn net even anders. Daardoor zien ongewervelden meer kleuren met een korte golflengte, zoals violet en blauwtinten.   Het onderzoek beantwoordt nog lang niet alle vragen over het zicht van dieren, maar is alvast een interessante eyeopener. Lees meer: New Study Deepens Understanding of How Animals See, and What Colors.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een zeegrasveld aan de Australische westkust heeft zich 4500 jaar lang verspreid over de zeebodem en is volgens onderzoekers op het moment het grootste organisme ter wereld.  Het lijkt erop dat het zeegras dat groeit in Shark Bay een hybride is tussen bestaand lintwier en een nog onbekende soort. Het zeegrasveld doet het waarschijnlijk zo goed omdat het zichzelf kloont in plaats van seksueel voortplant.  De vondst was een behoorlijke verrassing, aangezien de wetenschappers juist samples van zeegrassoorten hadden genomen om naar genetische variatie te kijken. Die viel alleen behoorlijk tegen, want van de 10 locaties waar de samples waren genomen, waren er 9 genetisch gelijk.  Het zeegrasveld van in totaal 200 vierkante kilometer moet ooit begonnen zijn bij één en dezelfde plant. Net als dat het geval is voor een niet zo heel anders en ook enorm organisme: een netwerk van zo'n 40.000 ratelpopulieren in Utah.  Normaal gesproken is het hebben van weinig genetische variatie niet bepaald bevorderlijk voor het voortbestaan van een soort. Het gekloonde zeegrasveld roept daarom weer allemaal nieuwe vragen op waar we ongetwijfeld nog jaren zoet mee zijn.   Lees meer: Largest known plant on earth discovered at Shark Bay and it's 4,500 years old. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vandaag vond bij Deltares in Delft de officiële opening plaats van een enorme centrifuge. Het onderzoeksinstituut gaat er belangrijke water- en bodem-testen mee doen en wij mochten alvast een kijkje nemen. In deze audio hoor je onderzoekers Suzanne van Eekelen en Harm Aantjes. Meer lezen kan hier: Nederland is een nieuwe onderzoeksfaciliteit rijker met geavanceerde tijdmachine voor bodemprocessen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zweedse onderzoekers hebben een goedkope minuscule sensor ontwikkeld waarmee binnen een paar minuten pesticiden gedetecteerd kunnen worden op fruit.  Volgens de onderzoekers bevat de helft van het fruit dat in de EU wordt verkocht sporen van pesticiden. Pesticiden die in grote hoeveelheden schadelijk kunnen zijn voor onze gezondheid. De aanwezigheid van deze stoffen kan natuurlijk al gemeten worden, maar niet op een goedkope en makkelijke manier.   En dus ging dit Zweedse team van wetenschappers aan de slag. Ze maakten een sensor van zilveren nanobolletjes op een glazen plaatje en gebruikten daarbij een thermische spuittechniek waardoor het makkelijker is om het materiaal in grote hoeveelheden te produceren. Vervolgens werd de afstand tussen de bolletjes zo aangepast dat ze extra gevoelig waren voor het detecteren van deeltjes.  Ze testten de sensor op een appel met restjes pesticide erop. Wattenstaafje erover, dat in een vloeistof zetten en die vloeistof op de sensor druppelen. En jawel, binnen vijf minuten had de sensor de restjes gedetecteerd, zonder dat de appel de prullenbak ik hoefde. De hoop is dat dit straks bijvoorbeeld door verkopers van fruit, of misschien ooit door onszelf, in winkels gebruikt kan worden. Lees meer: Nano-sensor detects pesticides on fruit in minutes.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De samenstelling van Jupiter is anders dan eerder werd gedacht, en dat vertelt ons niet alleen iets over Jupiter zelf, maar ook iets over hoe ons hele zonnestelsel is ontstaan. In deze audio vertelt onderzoeker Yamila Miguel van SRON en de Leidse Sterrewacht meer over wat gasreus Jupiter bijzonder maakt, wat ze hebben ontdekt over de samenstelling en kern van deze enorme planeet en waarom dat zo belangrijk is om te weten. Lees hier meer: Jupiter blijkt niet uniform; verdeling metalen zegt veel over oorsprongSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Ooit waren kippen gewoon nog wilde vogels die in de tropen leefden. Onderzoekers hebben nu een beter beeld van wanneer de beestjes huisdieren werden. Maar vooral ook: waarom. Tientallen jaren gingen er in de literatuur dezelfde schattingen rond over de oorsprong van de huiskip, maar nu menen archeologen de échte oorsprong te hebben achterhaald. Iets heeft de voorlopers in de jungle namelijk ooit de bosjes uit- en de dorpjes ingelokt. Maar wat?  In deze audio hoor je onderzoeker Joris Peters van de Ludwig-Maximilians-Universität München. Lees hier meer over het onderzoek: How the wild jungle fowl became the chicken.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hommels staan niet bepaald bekend om hun onderwater skills. Toch heeft een rechter in Californië geoordeeld dat hommels vissen zijn. En dat is goed nieuws voor de beestjes.  Onder de California Endangered Species Act vallen vogels, amfibieën, reptielen, zoogdieren en vissen. Helaas voor de bijen en hommels waar het ook daar zo slecht mee gaat, geen insecten. Maar daar heeft een rechter in Californië iets op gevonden.  Hommels zouden namelijk vallen onder ongewervelden en prima passen binnen de definitie die de wet heeft gekozen voor vissen, ondanks dat het insect bepaald niet in het water leeft. Helemaal gek is deze gedachte niet, want slakken zijn hier eerder ook al mee weggekomen. Sterker nog: binnen de definitie vallen nog wel meer niet-waterdieren.  En dus was het oordeel van de rechter: een hommel is een vis en daarmee nu officieel een bedreigde soort. Lullig voor andere insecten is het niet: zij mogen vanaf nu in California ook als sardientje, haring of zeebaars door het leven gaan, maar dan wel officieel zonder ruggengraat.  Lees meer: Who knew? Bees are fish.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na 50 jaar wachten zijn onderzoekers afgelopen maart begonnen aan het openen en onderzoeken van een bijzonder monster van de maan.  Astronauten van de Apollo 17 missie hamerden in 1972 een cilinder in de restanten van een landverschuiving op de noordelijke helft van de maan en namen het bodemmonster veilig mee terug naar de aarde. Nu beginnen onderzoekers de geheimen van deze buis met maangeschiedenis laagje voor laagje te openbaren.   Een kwestie van openmaken en omkiepen is dat niet. Toen het monster werd genomen was de temperatuur ontzettend koud. Daardoor zou het goed kunnen dat maangassen en vluchtige stoffen ook bewaard zijn gebleven. 50 jaar heeft het daarom vacuümverpakt liggen wachten, maar recent vond een team van wetenschappers van het Johnson Space Center in Houston het tijd.  Maar hoe ga je om met een potje vol kostbare kennis? Eerst zijn er CT-scans en hoge resolutie 3D-beelden van de inhoud gemaakt. Ook werd er een aantal keer droog geoefend om te zorgen dat er tijdens het openen niets verloren zou gaan. Het poeder is nu klaar om onderzocht te worden. Wat het ons met de huidige techniek allemaal kan vertellen, dat is nog even afwachten. Lees meer: NASA scientists start studying 50-year-old frozen Apollo 17 moon samples.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Van dino's werd lange tijd gedacht dat ze – net als veel uitgestorven reptielen – koudbloedig waren. Maar dat lijkt niet te kloppen.   Warmbloedigheid heeft waarschijnlijk een belangrijke rol gespeeld bij de evolutie van gewervelde dieren. Het zorgt er bijvoorbeeld voor dat het lichaam warm kan blijven onder koude omstandigheden. Dit doet het lichaam door het metabolisme een zwengel te geven, zonder dat daarvoor dus een externe bron van warmte nodig is.  In een nieuw onderzoek hebben wetenschappers stofjes die iets zeggen over metabolisme in fossielen van dinosauriërs vergeleken met dezelfde stofjes in dieren die vandaag de dag nog leven. Daaraan konden ze iets zien wat andere door onderzoekers ook al wel eens was geopperd: dat vrijwel alle dino's warmbloedig moeten zijn geweest. Wat ze – als mooie toevoeging – ook zagen is dat er gradaties zijn in warmbloedigheid. Je hoeft – zo lijkt het - dus niet per se of het één of het ander te zijn.  Nou overleefden vliegende dinosauriërs als enige een massa uitsterving en werd lang gedacht dat dit kwam doordat deze dieren warmbloedig waren de rest van de dinosoorten, de land- en waterdieren, niet. Dankzij dit onderzoek kan die theorie nu dus het raam uit. Lees meer: Most Dinosaurs Were Warm-Blooded After All. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als je blaadjes uit bomen wilt eten is het erg handig om overal bovenuit te torenen, maar dit zou niet de enige verklaring zijn voor de lange nek van giraffen.  Misschien heb je wel eens een filmpje gezien van twee vechtende giraffen? Het gaat er nogal gewelddadig aan toe. Met veel kopstoten en een hoop nekworstelen. Nou blijken de voorouders van giraffen elkaar op een vergelijkbare manier te lijf te zijn gegaan en dat vertelt onderzoekers iets over hoe giraffen hun unieke vorm hebben gekregen.  Fossielen van de 17 miljoen jaar oude voorouders lieten zien dat deze dieren een helm-achtige botstructuur op de kop hadden en een serie complexe gewrichten in de nek. Volgens de onderzoekers de perfecte combinatie voor goeie kopstoten en een teken dat de vorm van giraffen niet (of niet alleen) door de zoektocht naar voedsel is bepaald, maar ook door de nood om te nekworstelen om een partner.   Het laat maar weer eens zien dat we nog lang niet uitgeleerd zijn over de dieren waarmee we onze planeet delen. Lees meer: See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met een netwerk van trillende nanosnaartjes is het onderzoekers gelukt om geluid te dempen of versterken met behulp van licht.  Het geheel nieuwe mechanisme, waarin geluidsgolven met een laser gestuurd worden, zou kunnen helpen bij het verbeteren van de gevoeligheid van allerlei sensoren, maar ook van bijvoorbeeld wifi-ontvangers in telefoons. Misschien nog het spannendst is het dat er waarschijnlijk dingen mee mogelijk zijn die we ons nu nog niet eens kunnen voorstellen. Bijvoorbeeld nieuwe materialen die zich compleet anders gedragen dan alles wat we nu kennen.  Onderzoekers Ewold Verhagen van AMOLF vertelt meer over de ontdekking en wat dit met zich meebrengt.  Lees hier meer: Discovery of new mechanisms to control the flow of sound. De paper vind je op de site van Nature: Non-Hermitian chiral phononics through optomechanically induced squeezing.See omnystudio.com/listener for privacy information.