Voorproevers

Lien De Metsenaere werkte als verpleegkundige tien jaar op de afdeling intensieve zorg en zeven jaar in een palliatief supportteam. In haar boek 'Omdat we allemaal doodgaan' houdt ze een pleidooi voor een professionele en menswaardige palliatieve begeleiding. Ze put daarvoor uit haar eigen praktijkervaring, ze vertelt over bijzondere ontmoetingen met patiënten, over hoe het eraan toegaat in de zorg en over hoe het beter zou kunnen.

Wie in de 16e eeuw de kathedraal van Antwerpen binnenstapte werd niet overweldigd door een sacrale stilte, wel door een heus kleurenfestival, een zee van geluiden, en parfums die de stank probeerden te overtreffen. In haar boek 'De geuren van de kathedraal' probeert Wendy Wauters ons de zintuiglijke ervaring van toen te laten beleven en ons zo een heel andere inkijk te geven in het leven van toen.

Professor en stressexpert Marie-Anne Vanderhasselt legt uit hoe stress ons gezinsleven binnendringt, wat er in ons brein en lichaam gebeurt wanneer het onder spanning staat en waarom het zo belangrijk is om als ouder niet alleen te zorgen voor je kinderen en de mensen rondom jou, maar ook voor jezelf.

De ontdekking dat ons hele wezen is samengesteld uit cellen leidde de geboorte in van de moderne geneeskunde, waarbij aandoeningen worden beschouwd als het samenspel van zich afwijkend gedragende cellen. In zijn boek 'Het lied van de cel' neemt Siddhartha Mukherjee ons mee in de wereld van de cellen en verweeft hij de verhalen van wetenschappers, artsen en patiënten met zijn eigen ervaringen als arts en onderzoeker. Hetty Helsmoortel las het boek.

Luc Rasson trok doorheen Europa, op zoek naar relicten van een gewelddadig verleden. Hij bezocht monumenten, gedenktekens en begraafplaatsen. Hoe gaan de Italianen om met hun fascistische verleden, of de Spanjaarden met de erfenis van Franco? Hoe herdenken de Hongaren de opstand van 1956 tegen de communistische dictatuur? Is het mogelijk tot een herinnering te komen die recht doet aan iedereen die betrokken was bij een vreselijk verleden.

'Dat ik besta, heb ik aan de Eerste Wereldoorlog te danken. Vijftien miljoen soldaten en burgers verloren er hun leven, maar ik kreeg het mijne cadeau, weliswaar veertig jaar na de wapenstilstand.' Zo begint Luckas Vander Taelen zijn boek 'Achille'. Vander Taelen is gefascineerd door de rol die het toeval speelt in een mensenleven. Aan de hand van brieven van zijn grootvader Achille reconstrueert hij de toevalsfactoren die tot zijn eigen ontstaan geleid hebben.

Raf Njotea praat in deze aflevering van Voorproevers met psychiater Nele Van de Velde over de Netflix-documentaire Stutz. Acteur Jonah Hill beweert dat z’n leven niet meer hetzelfde is sinds hij in therapie ging bij psychotherapeut Phil Stutz, en wil de hele wereld met deze man laten kennismaken. Daarom maakte hij er een documentaire over.

Erwin Meylemans werkt als archeoloog voor het Agentschap Onroerend Erfgoed en heeft ook een podcast: De ArcheoToog. Daar schuiven archeologen aan om het over hun vondsten te hebben. Nu is er een special van De ArcheoToog over de Steentijd. Meylemans neemt ons mee naar de prehistorie.

Martijn Storms is conservator Kaarten en Atlassen van de Universiteitsbibliotheek in Leiden. Voor het boek 'Kaarten die geschiedenis schreven' verzamelde hij honderd oude kaarten die niet alleen het verleden weerspiegelen maar soms ook een actieve rol speelden in de geschiedenis.

Barbara Skarga is de belangrijkste Poolse filosofe van de twintigste eeuw. Na de Tweede Wereldoorlog zat ze tien jaar vast in de goelagkampen van de Sovjets. In 1985 publiceerde ze een persoonlijke getuigenis van haar leven in de kampen, dat nu in het Nederlands vertaald is als 'Na de bevrijding: Aantekeningen over de Goelag, 1944-1956'. Een tijdloos, aangrijpend relaas van de moeilijkheid en de noodzaak om mens te blijven in onmenselijke omstandigheden. Alicja Gescinska schreef de inleiding.

Het jaartal 1947 roept niet meteen sterke associaties op, zoals dat bijvoorbeeld bij 1789, 1815 of 1917 wel het geval is. Toch is 1947 volgens Yannis Skalli-Housseini en Luk Van Langenhove, auteurs van het boek 'De erfenis van 1947', wel degelijk een scharnierjaar. Het jaar waarin zich een wereldordening kristalliseerde die gedurende decennia onze wereldpolitiek zou bepalen. Een jaar met een koude winter en een Koude Oorlog.

Al van vóór de geboorte van België reist de familie Ronaldo rond om toeschouwers in vervoering te brengen. Vijftig jaar geleden besloot Johnny Ronaldo om deze karavaan om te dopen tot Circus Ronaldo. Het betekende de start van een gezelschap dat vandaag internationaal bekendstaat om een unieke samensmelting van circus, theater en clownerie. Zoon Danny Ronaldo praat over het huldeboek 'Circus Ronaldo - Karavaan der verwondering'.

Tim Birkhead is een Brits ornitholoog die al verschillende interessante boeken schreef over vogels. Zijn laatste worp is 'Vogels en wij', een boek dat gaat over de '12.000 jaar gemeenschappelijke geschiedenis' tussen vogels en de mens. Natuur en historie gecombineerd: dat vonden wij zeer interessant om voor te proeven. We vroegen bioloog Hans Van Dyck om het boek te lezen.

Vlak voordat het iconische Chelsea Hotel in New York omgebouwd werd tot een luxehotel slopen documentairemakers Maya Duverdier en Amélie van Elmbt het gebouw binnen. Wat was er nog terug te vinden van de artistieke spirit en de vele beroemde gasten? Ze maakten er de film 'Dreaming Walls' over. Ook Kurt Overbergh sneakte zo ooit het gebouw binnen op zoek naar geschiedenis. Hij diept een aantal minder bekende verhalen op, en vertelt hoe New York omgaat met haar culturele erfgoed.

Koen Stein is paleontoloog (fossielendeskundige), net als zijn Britse collega Thomas Halliday. In ‘Oerland’ neemt Halliday de lezer mee op een tijdreis. Hij beschrijft in detail de wondere werelden die er waren vóór de mens op de aarde rondliep.

Wanneer de Amerikanen op het einde van WOII het beruchte concentratiekamp van Dachau bevrijden is Johny Vosté een van de tienduizenden slachtoffers. Desondanks viel hij op tussen zijn lotgenoten. Johny had een donkere huid en zwart kroeshaar. Hoe kwam de jonge Congolese Belg terecht in het Beierse concentratiekamp? En wat is er met Johny gebeurd na zijn bevrijding? Die vragen probeert Wannes Peremans te beantwoorden in ‘Waar is Johny?’

In het boek 'De verloren geschiedenis van Vlaanderen' reist Jos Vandervelden samen met fotograaf Alexander Dumarey langs 50 plekken die een rol speelden in onze geschiedenis. Vaak gaat het om minder bekende verhalen. Anekdotes of details die toch mee de geschiedenis bepaald of gekleurd hebben.

'It takes a village to raise a child" de uitspraak die elke opvoeder vroeg of laat wel eens hoort, maar waar moeten we die village anno 2022 gaan vinden? Lynn Geerinck, pedagoge, mama van drie jonge kinderen en manager kinderopvang, schreef er een boek over: 'Goed omringd'.

Sofie Steenhaut was 16 toen ze voor het eerst symptomen kreeg van wat later een angst- en depressieve stoornis bleek te zijn. Op sociale media lijkt het alsof elke jongere 'anxiety' heeft. Maar waar zijn die dan allemaal? Zou het niet leuk zijn om een clubje te vormen? Dus dat is exact wat Sofie doet. Op basis van haar eigen ervaringen gaat ze in gesprek met clubleden en experts. Welkom bij Club Angst.

In haar boek 'Zelfzorg is het begin van alles' toont Nina Mouton hoe je blauwe plekken uit het verleden kunt detecteren, vastgeroeste patronen kunt doorbreken en je grenzen kunt bewaken. Onderweg legt ze uit waarom zelfzorg juist geen egoïstische keuze is. Integendeel: door beter te zorgen voor jezelf, zal je ook beter zorg kunnen dragen voor de mensen om je heen.

Toen Rusland Oekraïne binnenviel, kon je horen dat dit een oorlog tussen democratie en autocratie is. Het besef dat de democratie door totalitaire vijanden bedreigd wordt is sinds WO II diep verankerd. De vraag is alleen of de democratie wel gediend is van vijandbeelden. Worden die niet vooral gebruikt om de zwakke plekken te verhullen? Zijn het niet eerder de politici zelf die de democratie vanbinnen uithollen? Ewoud Kieft schreef het boek 'Vechten voor democratie'.

De natuur verdween door de jaren heen steeds meer uit de stad. Hoe kunnen we vergroenen én verdichten? Hoe brengen we de natuur terug de stad in? Het zijn vragen die Nicky Aerts voorlegt aan landschapsarchitect Bas Smets in de podcastreeks 'Onze natuur in de stad'. Verder gaat Nicky op zoek naar luwteplekken en verklaart ze haar liefde voor bomen in de stad.

Tinne Claes is cultuurhistoricus en onderzoeker aan de KULeuven. Samen met een team van Nederlandse en Vlaamse historici verdiepte ze zich in de geschiedenis van de vagina en vulva. Ze bestudeerden o.a. de geschiedenis van de clitoris, van artificiële vagina’s voor trans en intersekse personen, van de eendenbek, van menstruatie, van schaamhaar en van vulva’s in de kunst. Het resultaat van dit onderzoek is te lezen in het themanummer van 'Wonderkamer', magazine van wetenschapsgeschiedenis.

'Dorpelijkheid' is een woord dat niet in Van Dale staat maar het is wel één van de dada's van de Vlaamse Bouwmeester Erik Wieërs. Om versnippering te voorkomen moeten we dichter bij elkaar gaan wonen, alleen hoeft dat niet persé in de stad te zijn, het kan evengoed in de dorpskern. Wieërs vertelt hoe je aan verdichting kan doen in dorpskernen zonder dat dit ten koste gaat van hun karakter en identiteit. En over die dorpse identiteit maakte documentairemaker Nahid Shaikh de film 'Allures'.

Bart Van Nuffelen van het MartHa!tentatief maakte samen met Lucas Derycke een podcast over een spectaculaire tunnelroof, een vergeten aanslag, en een kind dat aan een razzia ontsnapt. Drie verhalen die zich afspelen op één banale straathoek in de Antwerpse Joodse wijk, en die op een bijzondere manier met elkaar verweven zijn.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog vond er een immense kunstroof plaats. Vanuit de bezette gebieden versleepten de nazi's kunst naar Duitsland om ambitieuze collecties op te zetten. Ook uit België verdwenen talloze kunstwerken. Acht jaar lang deed Geert Sels onderzoek om het traject van die Belgische roofkunst in kaart te brengen. Hij schreef er een boek over: 'Kunst voor das Reich.' In tegenstelling tot andere landen is België pijnlijk passief gebleven inzake naziroofkunst.

Het omstreden WK in Qatar laat opnieuw zien dat sport en politiek geen gescheiden werelden zijn. Het boek '90 minuten oorlog' van Koen Janssen beschrijft hoe het voetbal in de loop van de geschiedenis steeds weer verstrengeld raakte met politiek en oorlog. Al in 1934 gebruikte het fascistische regime van Mussolini het WK voor propaganda, net als de militaire dictatuur van Argentinië in 1978.

Voor haar podcastreeks ‘Nest’ duikt Anke Van Meer in de wereld van pleegzorg. Ze volgt daarbij vier jaar lang het traject van haar broer en zijn vriend. Onderweg botst ze op allerlei vragen: wat is pleegzorg? Hoe aanwezig blijven de ouders? Welke impact heeft zoiets op het leven van een kind? Via interviews met kinderen, ouders, pleegzorgers en experten probeert ze te begrijpen waar haar broer aan begint en verkent ze een wereld die nog vaak te onbekend is.

Johan Op de Beeck nam ons in in zijn boeken en podcastreeksen al mee naar de tijd van de Zonnekoning, Napoleon en Leopold II. Nu vertelt hij in zijn nieuwe Klarapodcast het verhaal van de Franse Revolutie. Van de bestorming van de Bastille in 1789 tot de staatsgreep van Napoleon in 1799, van het nobele devies ' Liberté, Égalité, Fraternité’ tot de bloeddorstige terreur, over revolutionairen die naar de macht grepen maar vaak zelf onder de guillotine belandden.

Twee jaar geleden kochten Hollywoodacteurs Ryan Reynolds en Rob McElhenney de voetbalclub Wrexham uit Wales, de derde oudste profclub ter wereld. De docuserie 'Welcome to Wrexham' verhaalt de pogingen van deze twee ‘buitenstaanders’ om een vergane voetbalglorie weer tot leven te wekken. Jelle Tack en Tim Wielandt van de podcast Kick & Rush keken naar de reeks en vertellen waarom die ook voor niet-voetballiefhebbers de moeite waard is.

Radiomaker Dennis van den Buijs had al een podcast over wijn ('Wijncast'), en nu is er ook een boek. Het heeft de gepaste titel ‘Wijn’ en bevat sprankelende verhalen over wijnthema’s als natuur, traditie, macht, wetenschap en business.

Eva Kamanda en Kristof Bohez gingen voor hun boek 'Een verzwegen leven' op zoek naar het verhaal van Eva’s overgrootvader François Kamanda. Wie was hij en hoe belandde hij hier? Wat doet zijn portret in het AfricaMuseum? Wat deed hij op twéé Wereldtentoonstellingen op de Heizel? Waarom kent niemand in Eva’s familie dit verhaal? En wat had François te maken met het verzet tegen de Duitse bezetter? De zoektocht legt een stuk onvertelde Belgische geschiedenis bloot.

Steven Debaere werkt als historicus in Brugge, zijn broer Peter als econoom in Virginia. In hun boek 'Naar jou Amerika en terug' reconstrueren ze het levensverhaal van hun grootmoeder Anna Remmerie, een leven dat een pak turbulenter is verlopen dan ze vermoedden. In 1921 trekt Anna als vrouw van eenvoudige komaf naar de Verenigde Staten, een nieuw leven tegemoet. Elf jaar later keert ze terug naar België. Het optimisme van de Jazz Age heeft intussen plaatsgemaakt voor De Grote Depressie.

Sting verkocht ooit zijn huis omdat er spoken in zouden huizen en wijlen de Queen liet geesten uitdrijven op haar landgoed in Norfolk. Om maar te zeggen dat nogal wat Britten ernstig rekening houden met de aanwezigheid van klopgeesten of huisspoken. Waarom zijn verhalen over spoken en geesten onlosmakelijk verbonden met de Britse cultuur? Harry De Paepe en Erik De keersmaecker schreven het boek ‘Haunted – Over geesten en spoken in Groot-Brittannië’.

Annelies Moons en Dylanfan Vincent Byloo lazen het pas verschenen boek van Bob Dylan, 'The Philosophy' of Modern Song. En omdat boeken niet kunnen zingen is dit niet zomaar een boekbespreking.

Natalie Haynes is classicus en radiopresentator. In haar boek ‘De kruik van Pandora’ portretteert ze tien vrouwen uit de Griekse mythologie. Van Pandora tot Penelope, van Medusa tot Medea. Het beeld dat wij vandaag van die vrouwen hebben is vaak nogal eenduidig, terwijl de oerverhalen veel gelaagder en complexer zijn. Nadia Sels (UGent/UHasselt/PLX-Mad) doceert Griekse mythologie en kunstgeschiedenis, en dus de geknipte gast om het boek voor te proeven.

Linde Merckpoel praat met basketballegende Ann Wauters, over haar boek ‘The Game of Life’. In dat boek beschrijft ze welke levenslessen, waarden en troeven ze uit die geweldige basketbalcarrière gehaald heeft. Hoe het begon, hoe ze als verlegen meisje uit Sint-Gillis-Waas dat zich veel te groot voelde, al snel uitgroeide tot een internationaal gewaardeerde sportpersoonlijkheid.

DNA-onderzoek speelt al jaren een belangrijke rol in het oplossen van moordzaken. Wanneer een dader DNA achterlaat op de plaats delict, kunnen speurders dat toetsen aan het DNA van verdachten en veroordeelden. Maar als er geen identieke match is, en de andere sporen lopen dood, lonkt al snel de stempel 'cold case'. Dat is buiten geneticus Sofie Claerhout gerekend. Zij bedacht een techniek om via het DNA-profiel van het y-chromosoom toch dichter bij de dader te komen.

Maurits Chabot onderzoekt in zijn boek ‘Over de kloof’ onwaarschijnlijke vriendschappen. Hoe mensen ondanks oorlogen, etnische spanningen en geopolitieke tegenstellingen toch naar elkaar kunnen toegroeien. Hoe er een oprechte band kan ontstaan tussen daders en slachtoffers, tussen een jongen uit Srebrenica en een Duchtbat-militair, een neonazi en een queer persoon, een Hutuman en een Tutsivrouw.

Hoewel Afrika een continent is van bijna 1,5 miljard mensen, 54 landen en meer dan 2000 talen, wordt het in onze westerse media maar al te vaak gereduceerd tot één simpel verhaal. Met zijn boek 'Afrika is geen land' wil de Nigeriaanse journalist Dipo Faloyin dit beeld grondig bijstellen. Nadia Nsayi is politicologe, en verantwoordelijk voor de culturele programmatie bij het AfricaMuseum. Zij heeft het boek gelezen.

Een tandarts belandt om onverklaarbare redenen op de spoed met verlammingsverschijnselen. Bovendien hallucineert hij. Enkele weken later overkomt zijn zoon iets gelijkaardigs. Vader en zoon balanceren op het randje van de dood. De ziekenhuisartsen staan voor een raadsel. Twintig jaar later zoekt Stefaan Anrys in de podcast 'De Gifmenger' uit wat er gebeurd is. Een verhaal over vergif, drugsmaffia en heksensabbatten.

Op zondag 13 oktober 2019 verliet Israel van Dorsten de boerderij waar hij jarenlang vastzat en stapte een café in Ruinerwold binnen. Op dat moment maakte hij zich definitief los uit de geloofswereld van zijn vader, die hem vijfentwintig jaar lang in zijn macht had. In 'Wij waren, ik ben. Weg uit Ruinerwold' beschrijft hij zijn leven.

Hoe ervaren culturen van over heel de wereld sport en spel? Hannelore Vandenbussche en Tomas Kaan maakten een zesdelige reeks over eeuwenoude gebruiken, overgangsrituelen, het doorbreken van pijnbarrières en het streven naar perfectie. Met 31 spellen en sporten uit 22 landen.

'Nelly & Nadine’ vertelt het liefdesverhaal van Nadine Hwang en de Belgische zangeres Nelly Mousset die elkaar op kerstavond 1944 leerden kennen in het concentratiekamp Ravensbrück. Na de oorlog raakten ze gescheiden maar ze vonden elkaar terug en begonnen samen een nieuw leven in Venezuela. Nelly's kleindochter Sylvie Bianchi opent in de film de archieven van haar grootmoeder en gaat de confrontatie aan met haar familieverleden. Researcher Philippe Van Meerbeeck was een bevoorrechte getuige.

Liliane Versluys en Heleen Struyven zijn allebei advocaat, elk uit een andere generatie. In de Canvasreeks 'Wij, vrouwen', getuigen ze over hoe de positie van vrouwen in de samenleving veranderde. Liliane was student eind jaren '60, richtte een vluchthuis voor vrouwen op, en schreef het eerste boek over vrouwenrechten in ons taalgebied. Heleen merkte dat mannen in de advocatuur vaak nog altijd de lakens uitdelen en botste er met de lastige werkomstandigheden voor jonge moeders.

Hoe word je polyglot in een week tijd? Taaljournalist Gaston Dorren legt in zijn nieuwe boek uit hoe je zeven talen zou kunnen leren begrijpen in zeven dagen tijd: Italiaans, Spaans, Portugees, Deens, Noors, Zweeds en Fries. Want diep vanbinnen zijn we allemaal taaltemmers. En met context en schoolkennis komen we al een heel eind. Tegelijk leer je in het boek veel bij over talen, hun verwantschappen en verschillen, over ezelsbruggetjes en valse vrienden.

Ignace Van Doorselaere is CEO van Neuhaus, en vervulde eerder managementsfuncties bij AB-Inbev en Van de Velde. Na vier decennia in het bedrijfsleven maakt hij in zijn boek ‘De essentie’ de balans op. Hij zoekt een antwoord op de vele vragen waar hij mee werd geconfronteerd in zijn succesrijke loopbaan. Wat had hij zelf willen weten toen hij 20 was?

Reveil is een organisatie die al enige jaren de Vlaamse rouwcultuur nieuwe impulsen wil geven. En nu is er ook het tijdschrift Reveil, een jaarboek over ‘de belangrijkste bijzaak in het leven’, de dood. Met verhalen van meestervertellers en experten, een rondvaart door het Vlaamse rouwlandschap. Journalist Lander Deweer is hoofdredacteur van Reveil. Muzikant Jan Swerts is een van de vertellers in het tijdschrift en koestert al een leven lang een bijzondere belangstelling voor begraafplaatsen.

Toen schrijver Jeroen Theunissen thuis met (mentale) problemen geconfronteerd werd, liet hij alles en iedereen achter en begon aan een zes maanden durende wandeltocht van Zuidwest-Ierland tot aan de Bosporus. Hij wilde van Europa een soort thuis te maken door er op een andere manier naar te kijken. Onderzoeken wat Europa voor hem als mens kon betekenen. Zijn boek 'Ik = cartograaf' is het verslag van een persoonlijke wandeltocht en een manier om een continent en zijn bewoners beter te begrijpen.

In haar boek ‘Iedereen verslaafd?’ analyseert journalist Doortje Smithuijsen ons digitaal gedrag. Met de digitalisering lijkt het aanbod aan verslavingen enorm toegenomen. Vrijwel iedereen kijkt meer naar schermen dan hij of zij zou willen, het lijkt of weinig mensen nog zonder smartphone kunnen. Maar maakt dat ons allemaal meteen verslaafd? In hoeverre verschilt onze digitale afhankelijkheid van die van ‘echte’ verslaafden? En wat is de impact van dit gedrag op de samenleving?