Voorproevers

Jurist Annelies D'Espallier en psycholoog Nina Callens werkten voor de Genderkamer, een onderdeel van de Vlaamse Ombudsdienst dat ijverde voor een gelijke behandeling op grond van gender, geslacht, genderidentiteit of genderexpressie. De podcast ‘Ontgrendeld’ is een overzicht van zaken waarin de Genderkamer heeft bemiddeld.

Louise Fresco houdt zich al haar hele leven bezig met voedsel, als denker, wetenschapper en schrijver. In haar boek 'Ons voedsel' beschrijft Fresco hoe haar denken over voedsel is veranderd. Een boek over schaarste en overvloed, geboden en verboden, gezondheid en ziekte, en uiteindelijk de verhouding tussen de mens en de planeet.

VRT-gerechtsjournalist Philip Heymans onderzoekt een onopgeloste verdwijningszaak uit 1982. Kan hij eindelijk achterhalen wat met zuster Gabrielle gebeurde? Gabrielle was een buitenbeentje in het St-Vincentius-klooster van Dendermonde: vrijgevochten en populair bij de leerlingen, maar ook koppig en nieuwsgierig. Is ze echt vermoord door de priester-directeur van het klooster, zoals al decennia wordt gefluisterd? Is er sprake van een doofpotoperatie? Philip Heymans sprak met tientallen getuigen.

Hoe is het om streng christelijk te zijn in een samenleving die steeds verder ontkerkelijkt? Welke spanningen levert dit op en hoe gaat men hiermee om? Journalist en podcastmaker Maarten Dallinga dook voor Omroep Gelderland maandenlang in de wereld van reformatorische christenen op de Gelderse Biblebelt. De vijfdelige podcastserie ‘Niet van de Wereld’ is zijn verslag.

Op een dag doet Wouter Deprez op het strand een merkwaardige vondst. Hij vindt een pakket door het zeewater aangetaste Turkse liefdesbrieven. De raadselachtige vondst vormt de aanleiding voor gesprekken tussen Wouter Deprez en kunstenaar Koen Broucke rond het stilleven. Bij Bent Van Looy komen ze vertellen over de podcast die dat opleverde.

Schrijver, filosoof en jurist Maxim Februari schreef met 'Doe zelf normaal’ een essay over hoe ontwikkelingen als digitalisering, artificiële intelligentie en klimaatverandering onze rechtsstaat onder druk zetten. Natuur en technologie sturen het beleid en nemen beslissingen voor ons. Het is de vraag of we zelf ons gedrag nog kunnen blijven normeren.

70 jaar geleden werd Nederland zwaar getroffen door de Watersnoodramp. Onlangs uitgebreid herdacht. Al eeuwenlang wordt Nederland bedreigd door het wassende water. Hoezeer bepalen dijkbreuken en overstromingen de Nederlandse identiteit? Dat beschrijft Lotte Jensen in haar boek 'Wij en het water'. Een gesprek over de Waterwolf, drijvende wiegjes en benefietacties.

'Blijven boeren' is een podcast gemaakt door Achille Van Ingelgem en Peter de Roeck. Land- en tuinbouwers komen op een bepaald moment in hun loopbaan op een kruispunt te staan. Ze worden geconfronteerd met een moeilijke situatie. Op dit kruispunt stellen ze zichzelf de existentiële vraag: Blijf ik boeren? De meesten zeggen volmondig "ja". In de uitzending heeft Annemie twee landbouwers uit de podcast te gast: Steffie Colpaert van JerseyHoeve De Haan en Christophe Decaigny, varkenshoeder.

Erik Thys schreef het boek 'Verrukkelijke verraders', over het Brusselse glamourkoppel Edouard en Lucienne Didier. Zij bestierden een salon waar de politieke elite het glas hief. Denk aan: Paul-Henri Spaak, Joris Van Severen en Hendrik de Man. In zijn boek vertelt Erik Thys het fascinerende verhaal van twee spinnen in het web die later in de oorlog naar Parijs verkassen. Daar richten ze met nazigeld een uitgeverij op die onder anderen Louis-Ferdinand Céline publiceert.

Tragedie is de essentie van geopolitiek. Die conclusie trok Robert Kaplan gedurende zijn jarenlange carrière als verslaggever en analist van oorlogen, revoluties en internationale betrekkingen. In zijn boek 'De geopolitieke tragedie' bekijkt Kaplan centrale thema’s uit de internationale politiek – orde, wanorde, rebellie, ambitie, geweld en macht – door de lens van oude en moderne tragedieschrijvers. Buitenlandjournalist Bert De Vroey las het boek.

Verkrachting en seksueel geweld vormen een beproefde oorlogsstrategie, bedoeld om mensen en bevolkingsgroepen te vernederen, te demoraliseren en te verdrijven van het beoogde grondgebied. Dat zien we nu in Oekraïne, en we zagen het 30 jaar geleden in Bosnië. In de tweedelige documentaire ‘Verkracht aan het front’ onderzoekt Inge Vrancken de impact van seksueel geweld in oorlogssituaties. Ze reisde naar Bosnië en naar Oekraïne om te praten met overlevenden, experten, overheden en hulpverleners.

In 1851 al trok de eerste carnavalstoet door de straten van Aalst. Anno 2023 is Aalst Carnaval nog altijd springlevend. Van de stoet tot de prinsverkiezing, van de Voil Jeanetten tot het Ros Balatum, van de roiteklasjen tot de ajuinworp: carnaval in Aalst is een fenomeen. Jan Moens en Jan Louies vatten dit fenomeen in een boek: 'Noig - Aalst Carnaval, vroeger en nu'.

In het boek 'Absolute Aanrader Alcoholvrij' onderzoekt Cathérine Kools waarom we zoveel drinken. Wat doet alcohol met ons? Is alcohol een drug? Waarom is het zo genormaliseerd? Wanneer steekt iemand de soms vage grens over van een recreatief drankje naar een alcoholverslaving? Cathérine maakte het van dichtbij mee en vertelt er openhartig over.

Aan de hand van persoonlijke video's en dagboeken vertelt Pamela Anderson in de documentaire 'Pamela, a story' zelf het verhaal van haar opkomst, haar onstuimige romances, en het beruchte sekstapeschandaal. Sofie Van Bauwel, hoogleraar audiovisuele communicatie, gender en media Universiteit Gent, heeft meegekeken. Hoe overleefde Pamela de rollercoaster van haar eigen leven? Wat zegt de docu over de celebritycultuur van de jaren '90, en die van nu?

Leopold Flam (1912-1995) groeit op in extreme armoede als zoon van Joodse migranten. Op zijn dertiende begint hij met het bijhouden van een even openhartig als meedogenloos dagboek. Flam overleeft de holocaust en wordt hoogleraar filosofie. Hij publiceert artikelen en boeken, maar zijn dagboeken behoren tot zijn sterkste werk. Kristien Hemmerechts en Guido Van Wambeke maken in het boek 'Ik zal alles verdragen, ook mezelf' een selectie uit de dagboeken en brieven van Flam.

Als puriteinen vluchten naar de Nieuwe wereld om daar godsdienstvrijheid te vinden en hedonistische libertijnen blind blijven voor de noden van de rest van het volk ontstaat al snel een cocktail van krachten die de wereld op zijn kop zullen zetten. Dat beschrijft Francis Weyns in zijn boek 'XVIII - de Adembenemende Achttiende Eeuw'.

Regula Ysewijn maakte met 'Van wafel tot koek' een boek over de rijke bakcultuur van de Lage Landen. Wafels en winterbroden voor Kerstdagen, pannenkoeken voor Lichtmis en Carnaval, krakelingen voor de vastentijd, vlaai en gefrituurde bollen voor Oudejaar en kruidige lekkernijen voor Sinterklaas en Sint-Maarten.

Historisch taalkundige Peter Alexander Kerkhof geeft historisch taaladvies, ondermeer voor de reeks 'Het Verhaal van Vlaanderen'. Hoe moesten de dialogen in het Oud- en Middelnederlands klinken? En hoe weten we dat zo goed? En welke talen werden er hier in de middeleeuwen gesproken?

In zijn boek ‘Schwalbe’ vertelt Kurt Deswert de vergeten geschiedenis van de Belgische kleedkamers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een verhaal van opportunisme en heldenmoed, van Rode Duivels in het verzet en Rode Duivels in de collaboratie. Over het tragische lot van de Joodse spelers, arbiters en trainers. En over de Belgische voetballers die bij Engelse en zelfs Duitse teams aan de slag gingen.

Andrea Wulf schreef de wervelende geschiedenis van een briljant gezelschap denkers in haar boek 'Rebelse genieën'. Filosofe Tinneke Beeckman las het boek.

In 2000 verhuisde Alja Kiseleva als tienjarige vanuit Kaliningrad naar Gent. Na 22 jaar is ze nog steeds op zoek naar antwoorden. In de podcast 'Heimat' praat Julie Weyne met Alja over haar ervaringen. Over migratie, haar parcours in België, het Rusland dat ze achterliet, de zoektocht naar een thuis.

In de podcast ‘Lacroix. Ik was gangster’ vertelt Philippe Lacroix, brein van de Bende Haemers, zijn hele levensverhaal. Een verhaal van overvallen op geldtransporten, de ontvoering van een ex-premier én de ontsnapping van de eeuw. Maar ook een verhaal van schuldinzicht en finaal een ommekeer. Twee van de makers, Marjan Justaert en Lise Bonduelle van De Standaard, schuiven aan bij Bent.

Het Mengelmoes is een Antwerpse verzameling liederen uit 1696. Dit anonieme handschrift, dat onder de radar van de censuur bleef, biedt een unieke inkijk in de Antwerpse populaire cultuur aan het einde van de zeventiende eeuw. Geen geestelijke gezangen en religieuze liedteksten, maar wel seks, volkse humor, de duivel, overmatig drankgebruik, geweld, libertinisme en pornografie: Het Mengelmoes bevat het allemaal. Sven Molenaar schreef er een boek over, mét soundtrack.

Een nieuwe tijd vraagt om een nieuwe taal. Maar wie weet eigenlijk nog wat je wel en niet tegen wie kunt zeggen? In zijn boek ‘Je mag ook niets meer zeggen' laat Mounir Samuel met humor zien op welke manieren een taal kan uitsluiten en wat we daaraan kunnen doen. Hij zet je aan het denken en schuwt geen taboe of ongemak.

Het wetenschapstijdschrift Eos heeft deze maand een dossier over buitenaards leven en leven zoals we dat niet kennen. Sommige wetenschappers laten de klassieke opvattingen over buitenaards leven los en speuren naar levensvormen die totaal anders zijn dan op aarde. Het is namelijk niet met zekerheid te zeggen dat buitenaards leven chemisch moet lijken op dat van de aarde, leven dat water nodig heeft, zuurstof afgeeft of over DNA beschikt. Een gesprek met Eos-redacteur Ilse Boeren.

Korneel De Rynck beschrijft in zijn boek ‘De golden Sixties’ hoe het dagelijks leven in België grondig veranderde tussen 1958, het jaar van de Expo, en 1973, toen de oliecrisis uitbrak. Mensen kochten een auto, een televisie, allerlei huishoudtoestellen en er kwam een telefoon in huis. Woningen kregen een badkamer en een binnentoilet. Almaar meer vrouwen gingen uit werken, de pil werd geïntroduceerd en de eerste supermarkten openden hun deuren.

Op 4 oktober 1992 gebeurde in de Bijlmermeer, een buitenbuurt van Amsterdam het ondenkbare. Een Boeing 747 vrachtvliegtuig van de Israëlische luchtvaartmaatschappij El Al stortte neer in de wijk. Meteen is de crash door mysterie omgeven: raadselachtige types in witte pakken, een afwijkend vliegschema, een onvindbare cockpitvoicerecorder, zieke huisdieren en Bijlmerbewoners met onverklaarbare aandoeningen. Geesje Oostland en Myrthe Klaus zoeken in de podcast 'Rampvlucht' naar antwoorden.

Lien De Metsenaere werkte als verpleegkundige tien jaar op de afdeling intensieve zorg en zeven jaar in een palliatief supportteam. In haar boek 'Omdat we allemaal doodgaan' houdt ze een pleidooi voor een professionele en menswaardige palliatieve begeleiding. Ze put daarvoor uit haar eigen praktijkervaring, ze vertelt over bijzondere ontmoetingen met patiënten, over hoe het eraan toegaat in de zorg en over hoe het beter zou kunnen.

Wie in de 16e eeuw de kathedraal van Antwerpen binnenstapte werd niet overweldigd door een sacrale stilte, wel door een heus kleurenfestival, een zee van geluiden, en parfums die de stank probeerden te overtreffen. In haar boek 'De geuren van de kathedraal' probeert Wendy Wauters ons de zintuiglijke ervaring van toen te laten beleven en ons zo een heel andere inkijk te geven in het leven van toen.

Professor en stressexpert Marie-Anne Vanderhasselt legt uit hoe stress ons gezinsleven binnendringt, wat er in ons brein en lichaam gebeurt wanneer het onder spanning staat en waarom het zo belangrijk is om als ouder niet alleen te zorgen voor je kinderen en de mensen rondom jou, maar ook voor jezelf.

De ontdekking dat ons hele wezen is samengesteld uit cellen leidde de geboorte in van de moderne geneeskunde, waarbij aandoeningen worden beschouwd als het samenspel van zich afwijkend gedragende cellen. In zijn boek 'Het lied van de cel' neemt Siddhartha Mukherjee ons mee in de wereld van de cellen en verweeft hij de verhalen van wetenschappers, artsen en patiënten met zijn eigen ervaringen als arts en onderzoeker. Hetty Helsmoortel las het boek.

Luc Rasson trok doorheen Europa, op zoek naar relicten van een gewelddadig verleden. Hij bezocht monumenten, gedenktekens en begraafplaatsen. Hoe gaan de Italianen om met hun fascistische verleden, of de Spanjaarden met de erfenis van Franco? Hoe herdenken de Hongaren de opstand van 1956 tegen de communistische dictatuur? Is het mogelijk tot een herinnering te komen die recht doet aan iedereen die betrokken was bij een vreselijk verleden.

'Dat ik besta, heb ik aan de Eerste Wereldoorlog te danken. Vijftien miljoen soldaten en burgers verloren er hun leven, maar ik kreeg het mijne cadeau, weliswaar veertig jaar na de wapenstilstand.' Zo begint Luckas Vander Taelen zijn boek 'Achille'. Vander Taelen is gefascineerd door de rol die het toeval speelt in een mensenleven. Aan de hand van brieven van zijn grootvader Achille reconstrueert hij de toevalsfactoren die tot zijn eigen ontstaan geleid hebben.

Raf Njotea praat in deze aflevering van Voorproevers met psychiater Nele Van de Velde over de Netflix-documentaire Stutz. Acteur Jonah Hill beweert dat z’n leven niet meer hetzelfde is sinds hij in therapie ging bij psychotherapeut Phil Stutz, en wil de hele wereld met deze man laten kennismaken. Daarom maakte hij er een documentaire over.

Erwin Meylemans werkt als archeoloog voor het Agentschap Onroerend Erfgoed en heeft ook een podcast: De ArcheoToog. Daar schuiven archeologen aan om het over hun vondsten te hebben. Nu is er een special van De ArcheoToog over de Steentijd. Meylemans neemt ons mee naar de prehistorie.

Martijn Storms is conservator Kaarten en Atlassen van de Universiteitsbibliotheek in Leiden. Voor het boek 'Kaarten die geschiedenis schreven' verzamelde hij honderd oude kaarten die niet alleen het verleden weerspiegelen maar soms ook een actieve rol speelden in de geschiedenis.

Barbara Skarga is de belangrijkste Poolse filosofe van de twintigste eeuw. Na de Tweede Wereldoorlog zat ze tien jaar vast in de goelagkampen van de Sovjets. In 1985 publiceerde ze een persoonlijke getuigenis van haar leven in de kampen, dat nu in het Nederlands vertaald is als 'Na de bevrijding: Aantekeningen over de Goelag, 1944-1956'. Een tijdloos, aangrijpend relaas van de moeilijkheid en de noodzaak om mens te blijven in onmenselijke omstandigheden. Alicja Gescinska schreef de inleiding.

Het jaartal 1947 roept niet meteen sterke associaties op, zoals dat bijvoorbeeld bij 1789, 1815 of 1917 wel het geval is. Toch is 1947 volgens Yannis Skalli-Housseini en Luk Van Langenhove, auteurs van het boek 'De erfenis van 1947', wel degelijk een scharnierjaar. Het jaar waarin zich een wereldordening kristalliseerde die gedurende decennia onze wereldpolitiek zou bepalen. Een jaar met een koude winter en een Koude Oorlog.

Al van vóór de geboorte van België reist de familie Ronaldo rond om toeschouwers in vervoering te brengen. Vijftig jaar geleden besloot Johnny Ronaldo om deze karavaan om te dopen tot Circus Ronaldo. Het betekende de start van een gezelschap dat vandaag internationaal bekendstaat om een unieke samensmelting van circus, theater en clownerie. Zoon Danny Ronaldo praat over het huldeboek 'Circus Ronaldo - Karavaan der verwondering'.

Tim Birkhead is een Brits ornitholoog die al verschillende interessante boeken schreef over vogels. Zijn laatste worp is 'Vogels en wij', een boek dat gaat over de '12.000 jaar gemeenschappelijke geschiedenis' tussen vogels en de mens. Natuur en historie gecombineerd: dat vonden wij zeer interessant om voor te proeven. We vroegen bioloog Hans Van Dyck om het boek te lezen.

Vlak voordat het iconische Chelsea Hotel in New York omgebouwd werd tot een luxehotel slopen documentairemakers Maya Duverdier en Amélie van Elmbt het gebouw binnen. Wat was er nog terug te vinden van de artistieke spirit en de vele beroemde gasten? Ze maakten er de film 'Dreaming Walls' over. Ook Kurt Overbergh sneakte zo ooit het gebouw binnen op zoek naar geschiedenis. Hij diept een aantal minder bekende verhalen op, en vertelt hoe New York omgaat met haar culturele erfgoed.

Koen Stein is paleontoloog (fossielendeskundige), net als zijn Britse collega Thomas Halliday. In ‘Oerland’ neemt Halliday de lezer mee op een tijdreis. Hij beschrijft in detail de wondere werelden die er waren vóór de mens op de aarde rondliep.

Wanneer de Amerikanen op het einde van WOII het beruchte concentratiekamp van Dachau bevrijden is Johny Vosté een van de tienduizenden slachtoffers. Desondanks viel hij op tussen zijn lotgenoten. Johny had een donkere huid en zwart kroeshaar. Hoe kwam de jonge Congolese Belg terecht in het Beierse concentratiekamp? En wat is er met Johny gebeurd na zijn bevrijding? Die vragen probeert Wannes Peremans te beantwoorden in ‘Waar is Johny?’

In het boek 'De verloren geschiedenis van Vlaanderen' reist Jos Vandervelden samen met fotograaf Alexander Dumarey langs 50 plekken die een rol speelden in onze geschiedenis. Vaak gaat het om minder bekende verhalen. Anekdotes of details die toch mee de geschiedenis bepaald of gekleurd hebben.

'It takes a village to raise a child" de uitspraak die elke opvoeder vroeg of laat wel eens hoort, maar waar moeten we die village anno 2022 gaan vinden? Lynn Geerinck, pedagoge, mama van drie jonge kinderen en manager kinderopvang, schreef er een boek over: 'Goed omringd'.

Sofie Steenhaut was 16 toen ze voor het eerst symptomen kreeg van wat later een angst- en depressieve stoornis bleek te zijn. Op sociale media lijkt het alsof elke jongere 'anxiety' heeft. Maar waar zijn die dan allemaal? Zou het niet leuk zijn om een clubje te vormen? Dus dat is exact wat Sofie doet. Op basis van haar eigen ervaringen gaat ze in gesprek met clubleden en experts. Welkom bij Club Angst.

In haar boek 'Zelfzorg is het begin van alles' toont Nina Mouton hoe je blauwe plekken uit het verleden kunt detecteren, vastgeroeste patronen kunt doorbreken en je grenzen kunt bewaken. Onderweg legt ze uit waarom zelfzorg juist geen egoïstische keuze is. Integendeel: door beter te zorgen voor jezelf, zal je ook beter zorg kunnen dragen voor de mensen om je heen.

Toen Rusland Oekraïne binnenviel, kon je horen dat dit een oorlog tussen democratie en autocratie is. Het besef dat de democratie door totalitaire vijanden bedreigd wordt is sinds WO II diep verankerd. De vraag is alleen of de democratie wel gediend is van vijandbeelden. Worden die niet vooral gebruikt om de zwakke plekken te verhullen? Zijn het niet eerder de politici zelf die de democratie vanbinnen uithollen? Ewoud Kieft schreef het boek 'Vechten voor democratie'.

De natuur verdween door de jaren heen steeds meer uit de stad. Hoe kunnen we vergroenen én verdichten? Hoe brengen we de natuur terug de stad in? Het zijn vragen die Nicky Aerts voorlegt aan landschapsarchitect Bas Smets in de podcastreeks 'Onze natuur in de stad'. Verder gaat Nicky op zoek naar luwteplekken en verklaart ze haar liefde voor bomen in de stad.

Tinne Claes is cultuurhistoricus en onderzoeker aan de KULeuven. Samen met een team van Nederlandse en Vlaamse historici verdiepte ze zich in de geschiedenis van de vagina en vulva. Ze bestudeerden o.a. de geschiedenis van de clitoris, van artificiële vagina’s voor trans en intersekse personen, van de eendenbek, van menstruatie, van schaamhaar en van vulva’s in de kunst. Het resultaat van dit onderzoek is te lezen in het themanummer van 'Wonderkamer', magazine van wetenschapsgeschiedenis.