Voorproevers

Liesbeth Helmus schreef over 'De Bentvueghels', over een Nederlands kunstgenootschap in Rome. Een aantal schilders uit Vlaanderen en Nederland trokken in de 17de eeuw naar Rome en vormden daar een eigen clubje, met bijnamen, inwijdingsrituelen en bacchanalen in oude tempels.

Hoe komt het dat uit de oerknal een heelal is ontstaan waarin als bij wonder leven mogelijk is? Dit is misschien wel de grootste vraag waarover Stephen Hawking zich het hoofd heeft gebogen tijdens zijn buitengewone leven. Twintig jaar lang werkten Hawking en Thomas Hertog zij aan zij aan een nieuwe theorie van de oerknal die dit raadselachtig leefbare karakter van het heelal kon verklaren.

Op de tentoonstelling Expeditie Egypte worden een tweehonderdtal objecten uit haar beroemde Egyptische verzameling samengebracht. De blikvangers van de tentoonstelling zijn onder meer de rijkelijk versierde sarcofagen uit de priesterlijke cachette van Deir el-Bahari, en het prachtig geïllustreerde dodenboek van de hoogwaardigheidsbekleder Neferrenpet. Egyptoloog Gert Huskens komt erover vertellen

Kledingmerken introduceren gemiddeld om de zes weken – sommige zelfs elke dag! – een nieuwe collectie. Als tegenreactie hierop besloot journalist Sarah Vandoorne om zes weken lang slechts zes kledingstukken te dragen. Wat begon als een ludieke actie groeide uit tot een jarenlang onderzoek waarbij elke schakel in de textielketen kritisch onder de loep werd genomen. Waar komen onze kleren vandaan, hoe worden ze gemaakt, wie maakt ze en waar belanden ze als wij ze niet meer willen?

In de 21e eeuw is de belangstelling voor het gezicht groter dan ooit. Merlijn Schoonenboom neemt de lezer mee op een cultuurhistorische reis, van antieke schoonheidsidealen tot selfies en facial recognition. Het gezicht is ons visitekaartje: dat idee heeft een lange geschiedenis. Maar in de eenentwintigste eeuw lijkt de belangstelling groter dan ooit.

Zijn leven was in een flits voorbij maar zijn werk blijft tot de verbeelding spreken. Paul van Ostaijen joeg haast in zijn eentje de Nederlandse literatuur de twintigste eeuw binnen. Ieder genre dat hij aanpakte probeerde hij opnieuw uit te vinden. Matthijs de Ridder schreef de eerst volwaardige biografie van de modernistische meester.

In zijn boek ‘Autopia’ laat Peter Giesen zien hoe de auto onze wereld compleet veranderde. Hij beschrijft hoe ondernemers en ontwerpers als Henry Ford, André Citroën en Ferdinand Porsche er een massaproduct van maakten. Hij vertelt over dichters en artiesten als Bertolt Brecht en Elvis Presley, die vielen voor de charme van het voertuig. Het boek is ook een requiem voor de auto met verbrandingsmotor, de machine die anderhalve eeuw het brandpunt van onze dromen was.

Filmmaker Philippe Niclaes volgde de voorbije jaren drie charmante buurtwinkels die stilaan dreigen te verdwijnen. Het soort winkel waarvan de eigenaar langzaam zijn vaste klanten overleeft tot het licht in de zaak zelf uitgaat. Een herkenbaar verhaal voor de maker: een van de drie geportretteerde winkels is de drogisterij van zijn ouders. Maar ook Linde Merckpoel groeide op met het immer aanwezige geluid van de winkelbel.

Katrin Swartenbroux schreef ‘OK dan niet’, een boek over mijlpalen, maakbaarheid en de ‘millennial mindfuck’. Over hoe de twintigers en dertigers van nu te maken krijgen met een realiteit die helemaal anders is dan hun altijd is voorgespiegeld.

Ignace Schops is natuurbeschermer en directeur van het Nationaal Park Hoge Kempen. Aan de hand van het succesverhaal van beschermde natuur in binnen- en buitenland vertelt hij in 'Gered door de boomkikker' hoe industrie, landbouw, politiek en lokale en globale economie elkaar kunnen versterken, en hoe we samen voor een echte omwenteling en een gezonde wereld kunnen zorgen.

Wie zich in de geschiedenis van weduwen verdiept, stuit op frappante verschillen met die van weduwnaars. Verlies van een levenspartner werd voor mannen vaak gezien als nieuwe vrijheid, voor vrouwen betekende het rampzalig statusverlies. Weduwen kregen speciale rouwrituelen en afzondering opgelegd, hun rouwkleren dienden als gevarendriehoek. Onbeheerde vrouwelijkheid baarde zo veel angst dat een weduwenvagina op slot moest. Mineke Schipper schreef een boek over deze nooit vertelde geschiedenis.

Na de ontdekking van twee tekeningen van zijn oudoom, wereldberoemd graficus M.C. Escher, beslist Joris te onderzoeken hoe ‘oom Mauk’ zich ontwikkelde tot Escher de kunstenaar. Bij Bent Van Looy in Voorproevers vertelt hij over zijn boek 'Escher worden'

Drie jaar geleden ontmoette Jana Wuyts in Spanje een wilde hond en bracht het dier mee naar België. Het was het begin van een schitterend liefdesverhaal, maar ook van een enerverende lijdensweg: Boef had een jaar alleen in de bergen geleefd en was een ongeleid projectiel. Met bloed, zweet en tranen slaagde Jana er samen met haar man Marnix Peeters in om de wolf in een hond te transformeren.

Diane De Keyzer geeft met haar boek ‘Quel Bordel - De geschiedenis van de prostitutie in de Belgische steden’ een inkijk in het leven van de ontelbare vrouwen die eeuwenlang hun brood verdienden met seks. Van badstoof tot bordeel.

Jente Posthuma schreef het boek ‘Heks! Heks! Heks!’, over de stereotiepe manier waarop vrouwen in sagen en volksverhalen werden neergezet. Ofwel als heksen, ofwel als tere jonge maagden. Posthuma laat zien wie de vrouwen uit die sagen werkelijk waren: geen monsters of heiligen, maar seksuele wezens met een eigen wil, een rijk innerlijk leven en tegenstrijdige eigenschappen.

De legendarische filmmaker Werner Herzog maakte een roadmovie over ons brein. Hij reist langs laboratoria, praat met hersenwetenschappers en duikt in de mysteries van het brein. Hebben we echt autonomie over onze gedachten? Leven we in een gezamenlijke fantasie? Is telepathie mogelijk? Rudi D’Hooge, professor biologische psychologie aan de KULeuven, keek naar de film.

Wat doe je, wat gebeurt er, hoe ga je ermee om als iemand in je familie of nabije omgeving psychische problemen krijgt? Griet Frère heeft zelf een ouder met een psychische kwetsbaarheid en is stafmedewerker bij Similes, een organisatie die naasten van mensen met een psychische kwetsbaarheid verbindt, informeert, steunt en vertegenwoordigt. Met haar boek 'Het komt voor in de beste families' wil ze een antwoord geven op die vragen.

Latif al Ani, vader van de Iraakse fotografie, bracht zijn vaderland meer dan dertig jaar in beeld. Zijn foto’s, genomen lang voor oorlogen het land zouden verwoesten, tonen Irak zoals we het zelden gezien hebben. De Belgisch-Koerdische filmmaker Sahim Omar kalifa trekt met Latif door hun verwoeste vaderland, op zoek naar de plekken die hij destijds in beeld bracht. Raf Njotea interviewt Sahim Omar kalifa en Jurgen Buedts

Van 1972 tot en met 1993 vormden Gaston Berghmans en Leo Martin het populaire komische duo Gaston & Leo. Tijdens de hoogdagen van hun succes spelen ze in blijspelen, schitteren ze op tv of op het witte doek en doorkruisen ze met hun theatershows het hele land. Exact 30 jaar na het overlijden van Leo Martin, dat het abrupte einde betekende van Vlaanderens populairste komische duo ooit, brengt Kobe Van Herwegen hun leven en carrière in kaart met het boek 'Gaston & Leo - Met lach en traan'.

‘Van mijn melk’ is een boek over borstvoeding. Met hulp én humor. Auteur Sofie Verschueren vertrekt vanuit haar eigen ervaringen om te informeren en te normaliseren. Eline Tommelein, doctor in de farmacie en lactatiekundige, vertelt onder meer wat het biologische effect is van borstvoeding op het lichaam van moeder én kind.

In de jaren dertig van de vorige eeuw doorkruiste de Poolse journalist Kazimierz Nowak heel Afrika per fiets. Tijdens zijn meer dan vijf jaar durende tocht schreef hij honderden artikelen en maakte hij meer dan 10.000 foto’s. Een uniek tijdsdocument en inkijk in de koloniale (wan)praktijken op het Afrikaanse continent, maar evengoed een lofzang op schoonheid van Afrika. Tom Ysewijn bewerkte dit reisverslag tot een boek: 'Alleen door Afrika'.

Na 150 jaar afwezigheid is de wolf terug in de lage landen. In zijn natuurdocumentaire 'Wolf' vertelt Cees van Kempen het verhaal van die terugkeer. Hij volgt de wolven van dichtbij, legt hun verborgen leven vast en toont wat hun aanwezigheid betekent voor onze natuur.

In de documentaire 'Echo' registreert regisseur Ruben Desiere wat hij zag toen hij tien weken lang inkwartierde bij de opleiding van beroepsmilitairen in de kazerne van Leopoldsburg.

Jurist Annelies D'Espallier en psycholoog Nina Callens werkten voor de Genderkamer, een onderdeel van de Vlaamse Ombudsdienst dat ijverde voor een gelijke behandeling op grond van gender, geslacht, genderidentiteit of genderexpressie. De podcast ‘Ontgrendeld’ is een overzicht van zaken waarin de Genderkamer heeft bemiddeld.

Louise Fresco houdt zich al haar hele leven bezig met voedsel, als denker, wetenschapper en schrijver. In haar boek 'Ons voedsel' beschrijft Fresco hoe haar denken over voedsel is veranderd. Een boek over schaarste en overvloed, geboden en verboden, gezondheid en ziekte, en uiteindelijk de verhouding tussen de mens en de planeet.

VRT-gerechtsjournalist Philip Heymans onderzoekt een onopgeloste verdwijningszaak uit 1982. Kan hij eindelijk achterhalen wat met zuster Gabrielle gebeurde? Gabrielle was een buitenbeentje in het St-Vincentius-klooster van Dendermonde: vrijgevochten en populair bij de leerlingen, maar ook koppig en nieuwsgierig. Is ze echt vermoord door de priester-directeur van het klooster, zoals al decennia wordt gefluisterd? Is er sprake van een doofpotoperatie? Philip Heymans sprak met tientallen getuigen.

Hoe is het om streng christelijk te zijn in een samenleving die steeds verder ontkerkelijkt? Welke spanningen levert dit op en hoe gaat men hiermee om? Journalist en podcastmaker Maarten Dallinga dook voor Omroep Gelderland maandenlang in de wereld van reformatorische christenen op de Gelderse Biblebelt. De vijfdelige podcastserie ‘Niet van de Wereld’ is zijn verslag.

Op een dag doet Wouter Deprez op het strand een merkwaardige vondst. Hij vindt een pakket door het zeewater aangetaste Turkse liefdesbrieven. De raadselachtige vondst vormt de aanleiding voor gesprekken tussen Wouter Deprez en kunstenaar Koen Broucke rond het stilleven. Bij Bent Van Looy komen ze vertellen over de podcast die dat opleverde.

Schrijver, filosoof en jurist Maxim Februari schreef met 'Doe zelf normaal’ een essay over hoe ontwikkelingen als digitalisering, artificiële intelligentie en klimaatverandering onze rechtsstaat onder druk zetten. Natuur en technologie sturen het beleid en nemen beslissingen voor ons. Het is de vraag of we zelf ons gedrag nog kunnen blijven normeren.

70 jaar geleden werd Nederland zwaar getroffen door de Watersnoodramp. Onlangs uitgebreid herdacht. Al eeuwenlang wordt Nederland bedreigd door het wassende water. Hoezeer bepalen dijkbreuken en overstromingen de Nederlandse identiteit? Dat beschrijft Lotte Jensen in haar boek 'Wij en het water'. Een gesprek over de Waterwolf, drijvende wiegjes en benefietacties.

'Blijven boeren' is een podcast gemaakt door Achille Van Ingelgem en Peter de Roeck. Land- en tuinbouwers komen op een bepaald moment in hun loopbaan op een kruispunt te staan. Ze worden geconfronteerd met een moeilijke situatie. Op dit kruispunt stellen ze zichzelf de existentiële vraag: Blijf ik boeren? De meesten zeggen volmondig "ja". In de uitzending heeft Annemie twee landbouwers uit de podcast te gast: Steffie Colpaert van JerseyHoeve De Haan en Christophe Decaigny, varkenshoeder.

Erik Thys schreef het boek 'Verrukkelijke verraders', over het Brusselse glamourkoppel Edouard en Lucienne Didier. Zij bestierden een salon waar de politieke elite het glas hief. Denk aan: Paul-Henri Spaak, Joris Van Severen en Hendrik de Man. In zijn boek vertelt Erik Thys het fascinerende verhaal van twee spinnen in het web die later in de oorlog naar Parijs verkassen. Daar richten ze met nazigeld een uitgeverij op die onder anderen Louis-Ferdinand Céline publiceert.

Tragedie is de essentie van geopolitiek. Die conclusie trok Robert Kaplan gedurende zijn jarenlange carrière als verslaggever en analist van oorlogen, revoluties en internationale betrekkingen. In zijn boek 'De geopolitieke tragedie' bekijkt Kaplan centrale thema’s uit de internationale politiek – orde, wanorde, rebellie, ambitie, geweld en macht – door de lens van oude en moderne tragedieschrijvers. Buitenlandjournalist Bert De Vroey las het boek.

Verkrachting en seksueel geweld vormen een beproefde oorlogsstrategie, bedoeld om mensen en bevolkingsgroepen te vernederen, te demoraliseren en te verdrijven van het beoogde grondgebied. Dat zien we nu in Oekraïne, en we zagen het 30 jaar geleden in Bosnië. In de tweedelige documentaire ‘Verkracht aan het front’ onderzoekt Inge Vrancken de impact van seksueel geweld in oorlogssituaties. Ze reisde naar Bosnië en naar Oekraïne om te praten met overlevenden, experten, overheden en hulpverleners.

In 1851 al trok de eerste carnavalstoet door de straten van Aalst. Anno 2023 is Aalst Carnaval nog altijd springlevend. Van de stoet tot de prinsverkiezing, van de Voil Jeanetten tot het Ros Balatum, van de roiteklasjen tot de ajuinworp: carnaval in Aalst is een fenomeen. Jan Moens en Jan Louies vatten dit fenomeen in een boek: 'Noig - Aalst Carnaval, vroeger en nu'.

In het boek 'Absolute Aanrader Alcoholvrij' onderzoekt Cathérine Kools waarom we zoveel drinken. Wat doet alcohol met ons? Is alcohol een drug? Waarom is het zo genormaliseerd? Wanneer steekt iemand de soms vage grens over van een recreatief drankje naar een alcoholverslaving? Cathérine maakte het van dichtbij mee en vertelt er openhartig over.

Aan de hand van persoonlijke video's en dagboeken vertelt Pamela Anderson in de documentaire 'Pamela, a story' zelf het verhaal van haar opkomst, haar onstuimige romances, en het beruchte sekstapeschandaal. Sofie Van Bauwel, hoogleraar audiovisuele communicatie, gender en media Universiteit Gent, heeft meegekeken. Hoe overleefde Pamela de rollercoaster van haar eigen leven? Wat zegt de docu over de celebritycultuur van de jaren '90, en die van nu?

Leopold Flam (1912-1995) groeit op in extreme armoede als zoon van Joodse migranten. Op zijn dertiende begint hij met het bijhouden van een even openhartig als meedogenloos dagboek. Flam overleeft de holocaust en wordt hoogleraar filosofie. Hij publiceert artikelen en boeken, maar zijn dagboeken behoren tot zijn sterkste werk. Kristien Hemmerechts en Guido Van Wambeke maken in het boek 'Ik zal alles verdragen, ook mezelf' een selectie uit de dagboeken en brieven van Flam.

Als puriteinen vluchten naar de Nieuwe wereld om daar godsdienstvrijheid te vinden en hedonistische libertijnen blind blijven voor de noden van de rest van het volk ontstaat al snel een cocktail van krachten die de wereld op zijn kop zullen zetten. Dat beschrijft Francis Weyns in zijn boek 'XVIII - de Adembenemende Achttiende Eeuw'.

Regula Ysewijn maakte met 'Van wafel tot koek' een boek over de rijke bakcultuur van de Lage Landen. Wafels en winterbroden voor Kerstdagen, pannenkoeken voor Lichtmis en Carnaval, krakelingen voor de vastentijd, vlaai en gefrituurde bollen voor Oudejaar en kruidige lekkernijen voor Sinterklaas en Sint-Maarten.

Historisch taalkundige Peter Alexander Kerkhof geeft historisch taaladvies, ondermeer voor de reeks 'Het Verhaal van Vlaanderen'. Hoe moesten de dialogen in het Oud- en Middelnederlands klinken? En hoe weten we dat zo goed? En welke talen werden er hier in de middeleeuwen gesproken?

In zijn boek ‘Schwalbe’ vertelt Kurt Deswert de vergeten geschiedenis van de Belgische kleedkamers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een verhaal van opportunisme en heldenmoed, van Rode Duivels in het verzet en Rode Duivels in de collaboratie. Over het tragische lot van de Joodse spelers, arbiters en trainers. En over de Belgische voetballers die bij Engelse en zelfs Duitse teams aan de slag gingen.

Andrea Wulf schreef de wervelende geschiedenis van een briljant gezelschap denkers in haar boek 'Rebelse genieën'. Filosofe Tinneke Beeckman las het boek.

In 2000 verhuisde Alja Kiseleva als tienjarige vanuit Kaliningrad naar Gent. Na 22 jaar is ze nog steeds op zoek naar antwoorden. In de podcast 'Heimat' praat Julie Weyne met Alja over haar ervaringen. Over migratie, haar parcours in België, het Rusland dat ze achterliet, de zoektocht naar een thuis.

In de podcast ‘Lacroix. Ik was gangster’ vertelt Philippe Lacroix, brein van de Bende Haemers, zijn hele levensverhaal. Een verhaal van overvallen op geldtransporten, de ontvoering van een ex-premier én de ontsnapping van de eeuw. Maar ook een verhaal van schuldinzicht en finaal een ommekeer. Twee van de makers, Marjan Justaert en Lise Bonduelle van De Standaard, schuiven aan bij Bent.

Het Mengelmoes is een Antwerpse verzameling liederen uit 1696. Dit anonieme handschrift, dat onder de radar van de censuur bleef, biedt een unieke inkijk in de Antwerpse populaire cultuur aan het einde van de zeventiende eeuw. Geen geestelijke gezangen en religieuze liedteksten, maar wel seks, volkse humor, de duivel, overmatig drankgebruik, geweld, libertinisme en pornografie: Het Mengelmoes bevat het allemaal. Sven Molenaar schreef er een boek over, mét soundtrack.

Een nieuwe tijd vraagt om een nieuwe taal. Maar wie weet eigenlijk nog wat je wel en niet tegen wie kunt zeggen? In zijn boek ‘Je mag ook niets meer zeggen' laat Mounir Samuel met humor zien op welke manieren een taal kan uitsluiten en wat we daaraan kunnen doen. Hij zet je aan het denken en schuwt geen taboe of ongemak.

Het wetenschapstijdschrift Eos heeft deze maand een dossier over buitenaards leven en leven zoals we dat niet kennen. Sommige wetenschappers laten de klassieke opvattingen over buitenaards leven los en speuren naar levensvormen die totaal anders zijn dan op aarde. Het is namelijk niet met zekerheid te zeggen dat buitenaards leven chemisch moet lijken op dat van de aarde, leven dat water nodig heeft, zuurstof afgeeft of over DNA beschikt. Een gesprek met Eos-redacteur Ilse Boeren.

Korneel De Rynck beschrijft in zijn boek ‘De golden Sixties’ hoe het dagelijks leven in België grondig veranderde tussen 1958, het jaar van de Expo, en 1973, toen de oliecrisis uitbrak. Mensen kochten een auto, een televisie, allerlei huishoudtoestellen en er kwam een telefoon in huis. Woningen kregen een badkamer en een binnentoilet. Almaar meer vrouwen gingen uit werken, de pil werd geïntroduceerd en de eerste supermarkten openden hun deuren.

Op 4 oktober 1992 gebeurde in de Bijlmermeer, een buitenbuurt van Amsterdam het ondenkbare. Een Boeing 747 vrachtvliegtuig van de Israëlische luchtvaartmaatschappij El Al stortte neer in de wijk. Meteen is de crash door mysterie omgeven: raadselachtige types in witte pakken, een afwijkend vliegschema, een onvindbare cockpitvoicerecorder, zieke huisdieren en Bijlmerbewoners met onverklaarbare aandoeningen. Geesje Oostland en Myrthe Klaus zoeken in de podcast 'Rampvlucht' naar antwoorden.