Voorproevers

Cecile Bombeke, alias zuster Godfrieda, vermoordde in de jaren 70 in een rusthuis minstens drie bejaarden. Het moordwapen was een insulinespuit, ook vandaag helaas nog aan de orde. Van die drie wisten we het zeker, want die bekende ze. Maar klokkenluiders spraken van misschien wel dertig verdachte overlijdens. Wat bracht een Vlaamse non ertoe om zo moordzuchtig te werk te gaan? Journalist Tom De Smet schreef er een boek over.

In het nieuwe museum Liberation Garden ontdek je waarom Leopoldsburg in 1944 de uitvalsbasis was voor operatie Market Garden. Annemie Peeters praat met Peter Schrijvers, de curator van het museum, hij historicus en auteur van zes boeken over de Tweede Wereldoorlog. Komen ook langs: Rik Wouters, 94, en één van de laatste getuigen van WOII in Leopoldsburg. En Koen Wouters, kleinzoon van de terechtgestelde verzetsheld Jozef Wouters.

Al jaren komt oorlogsjournalist Hans Jaap Melissen ze tegen: mensen die tijdens oorlogen juist opleven, die er geluk vinden. Mensen die een oorlog missen als hij voorbij is. Hij spreekt hierover met militieleden, veteranen, psychiaters, onderzoekers en burgers die oorlogen meemaakten of nog steeds meemaken.

Al eeuwen denkt men dat er grote verschillen zijn tussen de seksualiteit van mannen en vrouwen: de biologische aanleg voor seksueel plezier en het opwindingsmechanisme zouden verschillen, en mannen zouden makkelijker seksueel opgewonden raken omdat hun biologische instincten gericht zijn op succesvolle voortplanting. In De waarheid over seks tonen seksuologen Rik van Lunsen en de betreurde Ellen Laan aan dat dit onzin is. Ze gaan de barricaden op voor seksueel plezier voor vrouwen én mannen.

In haar boek ‘Zover het oog reikt’ reist Bettina Baltsen naar acht stranden in Europa, aan de randen van ons continent, van Scheveningen en Oostende tot aan Benidorm en Lesbos. Baltschev vertelt over schrijvers en kunstenaars die zich in het heden en verleden hebben laten inspireren door de aantrekkingskracht van het strand.

Willem van der Does, hoogleraar en afdelingshoofd klinische psychologie aan de Universiteit Leiden, schreef het boek ‘De magie van genezing’, een avontuurlijke en schokkende reis door de geschiedenis van de psychiatrie. Over de – soms gruwelijke – experimenten die de afgelopen twee eeuwen op mensen in psychische nood zijn uitgeprobeerd.

In haar boek 'In mijn hart woont een meeuw' neemt Greta Vandeborne via vijftien autofictieve verhalen de lezer mee naar het verdriet bij een doodgeboorte, een ontslag, een scheiding en naar het afscheid van een geliefde, een auto, een moeder, een broer, een hond en een vriend. Zelfs verloor Greta haar man aan de ziekte ALS.

Het menselijk lichaam is zo lek als een zeef. Het zweet, spuugt, plast, poept, bloedt en spuit. Aan de hand van historische bronnen vertelt Ruben Verwaal in zijn boek 'Bloed, zweet en tranen' fascinerende en geestige verhalen over hoe in vroeger tijden over lichaamssappen werd gedacht en hoe ze in het dagelijks leven voor allerhande zaken werden gebruikt.

Een nazi, een fasciste, een communiste, een hertogin, een plattelandsvrouw en een schrijfster van bestsellers: In 'Mitford' vertelt Flip Feyten het onwaarschijnlijke maar waargebeurde verhaal van zes zussen uit een Britse adellijke familie ten tijde van de Tweede Wereldoorlog.

Tien jaar geleden kreeg filmmaker Nathalie Basteyns de diagnose van MS: een ongeneeslijke en chronische ziekte die het centrale zenuwstelsel aantast. Ze zit ondertussen al acht jaar in een rolstoel en heeft het daar helemaal mee gehad. Ze wil weer kunnen lopen en droomt van een mirakel. Samen met fotografe Lieve Blancquaert en vaste verpleger Gustave Dikumueni gaat Nathalie op zoek naar dat mirakel. Daarover maakten ze het tv-programma Mirakel n°71.

Rudi Meulemans schreef ‘De man met de panamahoed’. Een boek over Harry graaf Kessler, een intellectuele dandy en een bevoorrechte getuige van het culturele en politieke leven van de vroege 20ste eeuw.

Saar Slegers maakte met ‘Vriend of Vijand?’ een podcast over kennisspionage in universiteiten. Hoe bescherm je kennis op een plek die juist bedoeld is om kennis te delen? En hoe bepaal je wie wel en niet te vertrouwen is?

Ton Quik praat met Annelies Moons over (stand)beelden: waarom hebben we ze eignelijk nodig, wie heeft er profijt van en voor wie zijn ze eerder tot last?

Annemie Peeters praat met Pieter De Witte en Geertjan Zuijdwegt, beide aalmoezeniers in Leuven Centraal. Zij geven les in de gevangenis van Leuven, aan twaalf studenten ‘van binnen’ en twaalf ‘van buiten’ de gevangenis. Het vak? Gevangenis als doorleefde realiteit.

Quentin Tarantino is niet alleen een gevierd regisseur maar ook een van de meeste aanstekelijke liefhebbers van het filmgenre. Zijn boek is opgebouwd rond tien Amerikaanse sleutelfilms uit de jaren zeventig, die hij allemaal als jonge filmbezoeker zag. Regisseur Jonas Govaerts, fan van Tarantino én van seventiesfilms, las het boek.

In het boek 'Koning in de Kempen' vertelt Danny Van Der Veken een vergeten geschiedenis. Toen Leopold I aantrad als eerste koning der Belgen, kocht hij grote lappen grond in de streek rond Mol, Postel, Dessel, Retie en Geel, en stichtte er het ‘Koninklijk Domein der Kempen’. Niet toevallig waren de gronden die hij aankocht allemaal ‘woeste gronden’: onvruchtbaar heidelandschap en ontoegankelijke moerassen. De koning had echter grootse plannen voor dit gebied...

In 2014 vinden Texelse duikers in een scheepswrak in de Waddenzee spectaculaire schatten uit de 17e eeuw, waaronder een schitterende gouden jurk. Een unieke vondst die alom wordt bejubeld, maar die brengt hen ook in botsing met wetenschappers en rijksinstanties van het vasteland. De schat lijkt na verloop van tijd steeds meer een vloek te worden. Arnold van Bruggen maakte er een documentaire over.

In zijn boek ‘Vredeskoers’ wekt Steven Bulté de beruchte ‘Ronde van de witte duif’ tot leven. De meest prestigieuze wielerronde in het communistische Oostblok werd elk jaar in mei tussen Warschau, Berlijn en Praag gereden. Het ideaal? Vrede tussen de volkeren. De auteur fietst de editie van 1967 na, in het spoor van de enige Belgische eindwinnaar van de Vredeskoers ooit: Marcel ‘de vredesduif’ Maes.

In het boek 'Imposter moeder' vertelt Hanan Challouki openhartig over het eerste, onzekere jaar als moeder.

Actrice Romy Schneider, je kent ze misschien van haar glansrol in Sisi! In het Brusselse Cinema Palace kan je naar een expo over het leven en de carrière van deze grootheid uit de Europese cinema. Annemie Peeters ging alvast kijken en praat over Romy Schneider met filmhistoricus Wouter Hessels, in Voorproevers.

Teun Voeten, fotograaf en journalist, keek naar de documentaire ‘All the beauty and the bloodshed’, over fotografe Nan Goldin en haar strijd tegen de Sacklerfamilie. De documentaire toont het leven, de carrière en het activisme van Goldin. Zij gaat de strijd aan met de Sacklerfamilie, producenten van sterk verslavende pijnstillers, die zij mee verantwoordelijk houdt voor de Amerikaanse opioïdencrisis. Teun Voeten reisde naar de VS om de schrijnende gevolgen van deze crisis in kaart te brengen.

De wilde dieren keren terug naar België: raven, otters, kraanvogels, dassen, wolven, en ga zo maar door.Moeten we schrik hebben of net verheugd zijn? En wat wil dat zeggen over onze natuur? Paul Cobbaert schreef er het boek 'Wild land' over.

Annemie Peeters praat met Frits van Oostrom over zijn boek ‘de Reynaert. Leven met een middeleeuws meesterwerk.’ Het gaat natuurlijk over het magistrale middelnederlandse dierenepos met in de hoofdrol een sluwe, schalkse, sadistische vos.

'Verloren' is het aangrijpende relaas van een vier jaar lange, vergeefse vlucht van een jonge Joodse moeder (Liesje Andriesse) en haar zoontje voor het nazigeweld. Ingrid Vander Veken reconstrueerde dit tragische verhaal aan de hand van nagelaten oorlogscorrespondentie uit de periode 1940-1942. Zij ging op zoek naar de laatste getuigen, botste op de sporen die dit drama in andere levens had nagelaten, en ontdekte tenslotte het geheim van de laatste jaren van Liesje Andriesse.

Op het protestantse kerkhof van Korsele, in Oost-Vlaanderen, ontdekte Lander Deweer het graf van de vergeten vertrouwenspersoon van Vincent van Gogh: Abraham van der Waeyen Pieterszen. In de zomer van 1879 liep de toen zesentwintigjarige Van Gogh drie dagen en twee nachten om in Korsele deze schilderende dominee te ontmoeten. Hij wilde hem koste wat het kost zijn prille schetsen tonen. Was dit het moment dat Van Gogh besloot om kunstenaar te worden?

Op intuïtieve en associatieve wijze onderzoekt Basje Boer in ‘Pose – Over hoe we kijken en wie we spelen’ de vrouwenrollen die ons worden voorgeschoteld en de blik waarmee ze worden bekeken. Aan de hand van klassieke en populaire films, persona’s en personages en iconen uit de popcultuur, laat ze ons zien hoe aantrekkelijk het spel van kijken en bekeken worden is – en ook hoe gevaarlijk. Zouden we ons tegen de clichés moeten verzetten? Of is het rollenspel ons te dierbaar?

In dit boek presenteert de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum een nieuwe manier om naar dierenrechten te kijken. Ze toont hoe we een klimaat kunnen creëren waarin dieren optimaal hun eigen capaciteiten kunnen ontwikkelen. Zonder daarin gedwarsboomd te worden door de mens. Eva Bernet Kempers doet onderzoek naar dierenrechten en laat zich daarbij inspireren door het gedachtegoed van Nussbaum.

Op de tentoonstelling Expeditie Egypte worden een tweehonderdtal objecten uit haar beroemde Egyptische verzameling samengebracht. De blikvangers van de tentoonstelling zijn onder meer de rijkelijk versierde sarcofagen uit de priesterlijke cachette van Deir el-Bahari, en het prachtig geïllustreerde dodenboek van de hoogwaardigheidsbekleder Neferrenpet. Egyptoloog Gert Huskens komt erover vertellen

In de 21e eeuw is de belangstelling voor het gezicht groter dan ooit. Merlijn Schoonenboom neemt de lezer mee op een cultuurhistorische reis, van antieke schoonheidsidealen tot selfies en facial recognition. Het gezicht is ons visitekaartje: dat idee heeft een lange geschiedenis. Maar in de eenentwintigste eeuw lijkt de belangstelling groter dan ooit.

Liesbeth Helmus schreef over 'De Bentvueghels', over een Nederlands kunstgenootschap in Rome. Een aantal schilders uit Vlaanderen en Nederland trokken in de 17de eeuw naar Rome en vormden daar een eigen clubje, met bijnamen, inwijdingsrituelen en bacchanalen in oude tempels.

Hoe komt het dat uit de oerknal een heelal is ontstaan waarin als bij wonder leven mogelijk is? Dit is misschien wel de grootste vraag waarover Stephen Hawking zich het hoofd heeft gebogen tijdens zijn buitengewone leven. Twintig jaar lang werkten Hawking en Thomas Hertog zij aan zij aan een nieuwe theorie van de oerknal die dit raadselachtig leefbare karakter van het heelal kon verklaren.

Kledingmerken introduceren gemiddeld om de zes weken – sommige zelfs elke dag! – een nieuwe collectie. Als tegenreactie hierop besloot journalist Sarah Vandoorne om zes weken lang slechts zes kledingstukken te dragen. Wat begon als een ludieke actie groeide uit tot een jarenlang onderzoek waarbij elke schakel in de textielketen kritisch onder de loep werd genomen. Waar komen onze kleren vandaan, hoe worden ze gemaakt, wie maakt ze en waar belanden ze als wij ze niet meer willen?

Katrin Swartenbroux schreef ‘OK dan niet’, een boek over mijlpalen, maakbaarheid en de ‘millennial mindfuck’. Over hoe de twintigers en dertigers van nu te maken krijgen met een realiteit die helemaal anders is dan hun altijd is voorgespiegeld.

Zijn leven was in een flits voorbij maar zijn werk blijft tot de verbeelding spreken. Paul van Ostaijen joeg haast in zijn eentje de Nederlandse literatuur de twintigste eeuw binnen. Ieder genre dat hij aanpakte probeerde hij opnieuw uit te vinden. Matthijs de Ridder schreef de eerst volwaardige biografie van de modernistische meester.

In zijn boek ‘Autopia’ laat Peter Giesen zien hoe de auto onze wereld compleet veranderde. Hij beschrijft hoe ondernemers en ontwerpers als Henry Ford, André Citroën en Ferdinand Porsche er een massaproduct van maakten. Hij vertelt over dichters en artiesten als Bertolt Brecht en Elvis Presley, die vielen voor de charme van het voertuig. Het boek is ook een requiem voor de auto met verbrandingsmotor, de machine die anderhalve eeuw het brandpunt van onze dromen was.

Filmmaker Philippe Niclaes volgde de voorbije jaren drie charmante buurtwinkels die stilaan dreigen te verdwijnen. Het soort winkel waarvan de eigenaar langzaam zijn vaste klanten overleeft tot het licht in de zaak zelf uitgaat. Een herkenbaar verhaal voor de maker: een van de drie geportretteerde winkels is de drogisterij van zijn ouders. Maar ook Linde Merckpoel groeide op met het immer aanwezige geluid van de winkelbel.

Ignace Schops is natuurbeschermer en directeur van het Nationaal Park Hoge Kempen. Aan de hand van het succesverhaal van beschermde natuur in binnen- en buitenland vertelt hij in 'Gered door de boomkikker' hoe industrie, landbouw, politiek en lokale en globale economie elkaar kunnen versterken, en hoe we samen voor een echte omwenteling en een gezonde wereld kunnen zorgen.

Wie zich in de geschiedenis van weduwen verdiept, stuit op frappante verschillen met die van weduwnaars. Verlies van een levenspartner werd voor mannen vaak gezien als nieuwe vrijheid, voor vrouwen betekende het rampzalig statusverlies. Weduwen kregen speciale rouwrituelen en afzondering opgelegd, hun rouwkleren dienden als gevarendriehoek. Onbeheerde vrouwelijkheid baarde zo veel angst dat een weduwenvagina op slot moest. Mineke Schipper schreef een boek over deze nooit vertelde geschiedenis.

Na de ontdekking van twee tekeningen van zijn oudoom, wereldberoemd graficus M.C. Escher, beslist Joris te onderzoeken hoe ‘oom Mauk’ zich ontwikkelde tot Escher de kunstenaar. Bij Bent Van Looy in Voorproevers vertelt hij over zijn boek 'Escher worden'

Drie jaar geleden ontmoette Jana Wuyts in Spanje een wilde hond en bracht het dier mee naar België. Het was het begin van een schitterend liefdesverhaal, maar ook van een enerverende lijdensweg: Boef had een jaar alleen in de bergen geleefd en was een ongeleid projectiel. Met bloed, zweet en tranen slaagde Jana er samen met haar man Marnix Peeters in om de wolf in een hond te transformeren.

Diane De Keyzer geeft met haar boek ‘Quel Bordel - De geschiedenis van de prostitutie in de Belgische steden’ een inkijk in het leven van de ontelbare vrouwen die eeuwenlang hun brood verdienden met seks. Van badstoof tot bordeel.

Jente Posthuma schreef het boek ‘Heks! Heks! Heks!’, over de stereotiepe manier waarop vrouwen in sagen en volksverhalen werden neergezet. Ofwel als heksen, ofwel als tere jonge maagden. Posthuma laat zien wie de vrouwen uit die sagen werkelijk waren: geen monsters of heiligen, maar seksuele wezens met een eigen wil, een rijk innerlijk leven en tegenstrijdige eigenschappen.

De legendarische filmmaker Werner Herzog maakte een roadmovie over ons brein. Hij reist langs laboratoria, praat met hersenwetenschappers en duikt in de mysteries van het brein. Hebben we echt autonomie over onze gedachten? Leven we in een gezamenlijke fantasie? Is telepathie mogelijk? Rudi D’Hooge, professor biologische psychologie aan de KULeuven, keek naar de film.

Wat doe je, wat gebeurt er, hoe ga je ermee om als iemand in je familie of nabije omgeving psychische problemen krijgt? Griet Frère heeft zelf een ouder met een psychische kwetsbaarheid en is stafmedewerker bij Similes, een organisatie die naasten van mensen met een psychische kwetsbaarheid verbindt, informeert, steunt en vertegenwoordigt. Met haar boek 'Het komt voor in de beste families' wil ze een antwoord geven op die vragen.

Latif al Ani, vader van de Iraakse fotografie, bracht zijn vaderland meer dan dertig jaar in beeld. Zijn foto’s, genomen lang voor oorlogen het land zouden verwoesten, tonen Irak zoals we het zelden gezien hebben. De Belgisch-Koerdische filmmaker Sahim Omar kalifa trekt met Latif door hun verwoeste vaderland, op zoek naar de plekken die hij destijds in beeld bracht. Raf Njotea interviewt Sahim Omar kalifa en Jurgen Buedts

Van 1972 tot en met 1993 vormden Gaston Berghmans en Leo Martin het populaire komische duo Gaston & Leo. Tijdens de hoogdagen van hun succes spelen ze in blijspelen, schitteren ze op tv of op het witte doek en doorkruisen ze met hun theatershows het hele land. Exact 30 jaar na het overlijden van Leo Martin, dat het abrupte einde betekende van Vlaanderens populairste komische duo ooit, brengt Kobe Van Herwegen hun leven en carrière in kaart met het boek 'Gaston & Leo - Met lach en traan'.

‘Van mijn melk’ is een boek over borstvoeding. Met hulp én humor. Auteur Sofie Verschueren vertrekt vanuit haar eigen ervaringen om te informeren en te normaliseren. Eline Tommelein, doctor in de farmacie en lactatiekundige, vertelt onder meer wat het biologische effect is van borstvoeding op het lichaam van moeder én kind.

In de jaren dertig van de vorige eeuw doorkruiste de Poolse journalist Kazimierz Nowak heel Afrika per fiets. Tijdens zijn meer dan vijf jaar durende tocht schreef hij honderden artikelen en maakte hij meer dan 10.000 foto’s. Een uniek tijdsdocument en inkijk in de koloniale (wan)praktijken op het Afrikaanse continent, maar evengoed een lofzang op schoonheid van Afrika. Tom Ysewijn bewerkte dit reisverslag tot een boek: 'Alleen door Afrika'.

Na 150 jaar afwezigheid is de wolf terug in de lage landen. In zijn natuurdocumentaire 'Wolf' vertelt Cees van Kempen het verhaal van die terugkeer. Hij volgt de wolven van dichtbij, legt hun verborgen leven vast en toont wat hun aanwezigheid betekent voor onze natuur.

In de documentaire 'Echo' registreert regisseur Ruben Desiere wat hij zag toen hij tien weken lang inkwartierde bij de opleiding van beroepsmilitairen in de kazerne van Leopoldsburg.