Voorproevers

'Dorpelijkheid' is een woord dat niet in Van Dale staat maar het is wel één van de dada's van de Vlaamse Bouwmeester Erik Wieërs. Om versnippering te voorkomen moeten we dichter bij elkaar gaan wonen, alleen hoeft dat niet persé in de stad te zijn, het kan evengoed in de dorpskern. Wieërs vertelt hoe je aan verdichting kan doen in dorpskernen zonder dat dit ten koste gaat van hun karakter en identiteit. En over die dorpse identiteit maakte documentairemaker Nahid Shaikh de film 'Allures'.

Bart Van Nuffelen van het MartHa!tentatief maakte samen met Lucas Derycke een podcast over een spectaculaire tunnelroof, een vergeten aanslag, en een kind dat aan een razzia ontsnapt. Drie verhalen die zich afspelen op één banale straathoek in de Antwerpse Joodse wijk, en die op een bijzondere manier met elkaar verweven zijn.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog vond er een immense kunstroof plaats. Vanuit de bezette gebieden versleepten de nazi's kunst naar Duitsland om ambitieuze collecties op te zetten. Ook uit België verdwenen talloze kunstwerken. Acht jaar lang deed Geert Sels onderzoek om het traject van die Belgische roofkunst in kaart te brengen. Hij schreef er een boek over: 'Kunst voor das Reich.' In tegenstelling tot andere landen is België pijnlijk passief gebleven inzake naziroofkunst.

Het omstreden WK in Qatar laat opnieuw zien dat sport en politiek geen gescheiden werelden zijn. Het boek '90 minuten oorlog' van Koen Janssen beschrijft hoe het voetbal in de loop van de geschiedenis steeds weer verstrengeld raakte met politiek en oorlog. Al in 1934 gebruikte het fascistische regime van Mussolini het WK voor propaganda, net als de militaire dictatuur van Argentinië in 1978.

Voor haar podcastreeks ‘Nest’ duikt Anke Van Meer in de wereld van pleegzorg. Ze volgt daarbij vier jaar lang het traject van haar broer en zijn vriend. Onderweg botst ze op allerlei vragen: wat is pleegzorg? Hoe aanwezig blijven de ouders? Welke impact heeft zoiets op het leven van een kind? Via interviews met kinderen, ouders, pleegzorgers en experten probeert ze te begrijpen waar haar broer aan begint en verkent ze een wereld die nog vaak te onbekend is.

Johan Op de Beeck nam ons in in zijn boeken en podcastreeksen al mee naar de tijd van de Zonnekoning, Napoleon en Leopold II. Nu vertelt hij in zijn nieuwe Klarapodcast het verhaal van de Franse Revolutie. Van de bestorming van de Bastille in 1789 tot de staatsgreep van Napoleon in 1799, van het nobele devies ' Liberté, Égalité, Fraternité’ tot de bloeddorstige terreur, over revolutionairen die naar de macht grepen maar vaak zelf onder de guillotine belandden.

Twee jaar geleden kochten Hollywoodacteurs Ryan Reynolds en Rob McElhenney de voetbalclub Wrexham uit Wales, de derde oudste profclub ter wereld. De docuserie 'Welcome to Wrexham' verhaalt de pogingen van deze twee ‘buitenstaanders’ om een vergane voetbalglorie weer tot leven te wekken. Jelle Tack en Tim Wielandt van de podcast Kick & Rush keken naar de reeks en vertellen waarom die ook voor niet-voetballiefhebbers de moeite waard is.

Radiomaker Dennis van den Buijs had al een podcast over wijn ('Wijncast'), en nu is er ook een boek. Het heeft de gepaste titel ‘Wijn’ en bevat sprankelende verhalen over wijnthema’s als natuur, traditie, macht, wetenschap en business.

Eva Kamanda en Kristof Bohez gingen voor hun boek 'Een verzwegen leven' op zoek naar het verhaal van Eva’s overgrootvader François Kamanda. Wie was hij en hoe belandde hij hier? Wat doet zijn portret in het AfricaMuseum? Wat deed hij op twéé Wereldtentoonstellingen op de Heizel? Waarom kent niemand in Eva’s familie dit verhaal? En wat had François te maken met het verzet tegen de Duitse bezetter? De zoektocht legt een stuk onvertelde Belgische geschiedenis bloot.

Steven Debaere werkt als historicus in Brugge, zijn broer Peter als econoom in Virginia. In hun boek 'Naar jou Amerika en terug' reconstrueren ze het levensverhaal van hun grootmoeder Anna Remmerie, een leven dat een pak turbulenter is verlopen dan ze vermoedden. In 1921 trekt Anna als vrouw van eenvoudige komaf naar de Verenigde Staten, een nieuw leven tegemoet. Elf jaar later keert ze terug naar België. Het optimisme van de Jazz Age heeft intussen plaatsgemaakt voor De Grote Depressie.

Sting verkocht ooit zijn huis omdat er spoken in zouden huizen en wijlen de Queen liet geesten uitdrijven op haar landgoed in Norfolk. Om maar te zeggen dat nogal wat Britten ernstig rekening houden met de aanwezigheid van klopgeesten of huisspoken. Waarom zijn verhalen over spoken en geesten onlosmakelijk verbonden met de Britse cultuur? Harry De Paepe en Erik De keersmaecker schreven het boek ‘Haunted – Over geesten en spoken in Groot-Brittannië’.

Annelies Moons en Dylanfan Vincent Byloo lazen het pas verschenen boek van Bob Dylan, 'The Philosophy' of Modern Song. En omdat boeken niet kunnen zingen is dit niet zomaar een boekbespreking.

Natalie Haynes is classicus en radiopresentator. In haar boek ‘De kruik van Pandora’ portretteert ze tien vrouwen uit de Griekse mythologie. Van Pandora tot Penelope, van Medusa tot Medea. Het beeld dat wij vandaag van die vrouwen hebben is vaak nogal eenduidig, terwijl de oerverhalen veel gelaagder en complexer zijn. Nadia Sels (UGent/UHasselt/PLX-Mad) doceert Griekse mythologie en kunstgeschiedenis, en dus de geknipte gast om het boek voor te proeven.

Linde Merckpoel praat met basketballegende Ann Wauters, over haar boek ‘The Game of Life’. In dat boek beschrijft ze welke levenslessen, waarden en troeven ze uit die geweldige basketbalcarrière gehaald heeft. Hoe het begon, hoe ze als verlegen meisje uit Sint-Gillis-Waas dat zich veel te groot voelde, al snel uitgroeide tot een internationaal gewaardeerde sportpersoonlijkheid.

DNA-onderzoek speelt al jaren een belangrijke rol in het oplossen van moordzaken. Wanneer een dader DNA achterlaat op de plaats delict, kunnen speurders dat toetsen aan het DNA van verdachten en veroordeelden. Maar als er geen identieke match is, en de andere sporen lopen dood, lonkt al snel de stempel 'cold case'. Dat is buiten geneticus Sofie Claerhout gerekend. Zij bedacht een techniek om via het DNA-profiel van het y-chromosoom toch dichter bij de dader te komen.

Maurits Chabot onderzoekt in zijn boek ‘Over de kloof’ onwaarschijnlijke vriendschappen. Hoe mensen ondanks oorlogen, etnische spanningen en geopolitieke tegenstellingen toch naar elkaar kunnen toegroeien. Hoe er een oprechte band kan ontstaan tussen daders en slachtoffers, tussen een jongen uit Srebrenica en een Duchtbat-militair, een neonazi en een queer persoon, een Hutuman en een Tutsivrouw.

Hoewel Afrika een continent is van bijna 1,5 miljard mensen, 54 landen en meer dan 2000 talen, wordt het in onze westerse media maar al te vaak gereduceerd tot één simpel verhaal. Met zijn boek 'Afrika is geen land' wil de Nigeriaanse journalist Dipo Faloyin dit beeld grondig bijstellen. Nadia Nsayi is politicologe, en verantwoordelijk voor de culturele programmatie bij het AfricaMuseum. Zij heeft het boek gelezen.

Een tandarts belandt om onverklaarbare redenen op de spoed met verlammingsverschijnselen. Bovendien hallucineert hij. Enkele weken later overkomt zijn zoon iets gelijkaardigs. Vader en zoon balanceren op het randje van de dood. De ziekenhuisartsen staan voor een raadsel. Twintig jaar later zoekt Stefaan Anrys in de podcast 'De Gifmenger' uit wat er gebeurd is. Een verhaal over vergif, drugsmaffia en heksensabbatten.

Op zondag 13 oktober 2019 verliet Israel van Dorsten de boerderij waar hij jarenlang vastzat en stapte een café in Ruinerwold binnen. Op dat moment maakte hij zich definitief los uit de geloofswereld van zijn vader, die hem vijfentwintig jaar lang in zijn macht had. In 'Wij waren, ik ben. Weg uit Ruinerwold' beschrijft hij zijn leven.

Hoe ervaren culturen van over heel de wereld sport en spel? Hannelore Vandenbussche en Tomas Kaan maakten een zesdelige reeks over eeuwenoude gebruiken, overgangsrituelen, het doorbreken van pijnbarrières en het streven naar perfectie. Met 31 spellen en sporten uit 22 landen.

'Nelly & Nadine’ vertelt het liefdesverhaal van Nadine Hwang en de Belgische zangeres Nelly Mousset die elkaar op kerstavond 1944 leerden kennen in het concentratiekamp Ravensbrück. Na de oorlog raakten ze gescheiden maar ze vonden elkaar terug en begonnen samen een nieuw leven in Venezuela. Nelly's kleindochter Sylvie Bianchi opent in de film de archieven van haar grootmoeder en gaat de confrontatie aan met haar familieverleden. Researcher Philippe Van Meerbeeck was een bevoorrechte getuige.

Liliane Versluys en Heleen Struyven zijn allebei advocaat, elk uit een andere generatie. In de Canvasreeks 'Wij, vrouwen', getuigen ze over hoe de positie van vrouwen in de samenleving veranderde. Liliane was student eind jaren '60, richtte een vluchthuis voor vrouwen op, en schreef het eerste boek over vrouwenrechten in ons taalgebied. Heleen merkte dat mannen in de advocatuur vaak nog altijd de lakens uitdelen en botste er met de lastige werkomstandigheden voor jonge moeders.

Hoe word je polyglot in een week tijd? Taaljournalist Gaston Dorren legt in zijn nieuwe boek uit hoe je zeven talen zou kunnen leren begrijpen in zeven dagen tijd: Italiaans, Spaans, Portugees, Deens, Noors, Zweeds en Fries. Want diep vanbinnen zijn we allemaal taaltemmers. En met context en schoolkennis komen we al een heel eind. Tegelijk leer je in het boek veel bij over talen, hun verwantschappen en verschillen, over ezelsbruggetjes en valse vrienden.

Ignace Van Doorselaere is CEO van Neuhaus, en vervulde eerder managementsfuncties bij AB-Inbev en Van de Velde. Na vier decennia in het bedrijfsleven maakt hij in zijn boek ‘De essentie’ de balans op. Hij zoekt een antwoord op de vele vragen waar hij mee werd geconfronteerd in zijn succesrijke loopbaan. Wat had hij zelf willen weten toen hij 20 was?

Reveil is een organisatie die al enige jaren de Vlaamse rouwcultuur nieuwe impulsen wil geven. En nu is er ook het tijdschrift Reveil, een jaarboek over ‘de belangrijkste bijzaak in het leven’, de dood. Met verhalen van meestervertellers en experten, een rondvaart door het Vlaamse rouwlandschap. Journalist Lander Deweer is hoofdredacteur van Reveil. Muzikant Jan Swerts is een van de vertellers in het tijdschrift en koestert al een leven lang een bijzondere belangstelling voor begraafplaatsen.

Toen schrijver Jeroen Theunissen thuis met (mentale) problemen geconfronteerd werd, liet hij alles en iedereen achter en begon aan een zes maanden durende wandeltocht van Zuidwest-Ierland tot aan de Bosporus. Hij wilde van Europa een soort thuis te maken door er op een andere manier naar te kijken. Onderzoeken wat Europa voor hem als mens kon betekenen. Zijn boek 'Ik = cartograaf' is het verslag van een persoonlijke wandeltocht en een manier om een continent en zijn bewoners beter te begrijpen.

In haar boek ‘Iedereen verslaafd?’ analyseert journalist Doortje Smithuijsen ons digitaal gedrag. Met de digitalisering lijkt het aanbod aan verslavingen enorm toegenomen. Vrijwel iedereen kijkt meer naar schermen dan hij of zij zou willen, het lijkt of weinig mensen nog zonder smartphone kunnen. Maar maakt dat ons allemaal meteen verslaafd? In hoeverre verschilt onze digitale afhankelijkheid van die van ‘echte’ verslaafden? En wat is de impact van dit gedrag op de samenleving?

Lieve Joris kennen we vooral van reisboeken als ‘Terug naar Kongo’, ‘De poorten van Damascus’ of ‘Zangeres op Zanzibar’. ‘Hildeke’ is het tweede boek waarin ze terugkeert naar Neerpelt en haar Kempense familie portretteert. De focus ligt deze keer op Hildeke, haar zusje met een lichamelijke en fysieke beperking. Hildeke heeft een ‘zingend hartje’, waardoor ze alom geliefd is, maar ze beschikt ook over een feilloze antenne voor goed en kwaad.

De wesp torst een kwalijke reputatie. Nochtans hebben wespen indrukwekkende cognitieve en sociale vaardigheden. En blijken bovendien van nut in de meest diverse domeinen. De Britse entomoloog en gedragsecoloog Seirian Sumner houdt in haar boek ‘De Wesp’ een warm pleidooi voor dit miskende insect. Haar Vlaamse collega Hans Van Dyck las het boek en kan zich helemaal vinden in haar pleidooi, hij vertelt waarom we van wespen zouden moeten houden.

Bioloog Pim Niesten maakte jarenlang natuurdocumentaires in allerlei buitenlanden over exotische diersoorten. Maar hij wou bewijzen dat ook onze lentevuurspinnen, kraanvogels en muurhagedissen genoeg star quality hebben om in een film te figureren. Na meer dan 2,5 jaar filmen en veel wachten is er nu de film 'Onze Natuur'.

In 2009 werd het Belgische schip De Pompei gekaapt door Somalische piraten. Over deze kaping maakte Maarten Stuyck een meeslepende documentairereeks. We kruipen als het ware op schoot bij wie erbij was: de bemanning, de kapers én ook de politiediensten. Want is het verhaal van de kaping al spannend, de undercoveroperatie om de kapers naar België te lokken heeft pas echt Hollywood-allures.

Veel 75-plussers ergeren zich te pletter aan de manier waarop hun generatie wordt voorgesteld, behandeld en genegeerd. Elk op hun eigen manier verzetten deze 'oudstrijders' zich tegen betutteling, doen ze er alles aan om gehoord te worden en vertikken ze het om oud te worden. Over die rebelse 75-plussers maakte Knack-journaliste Ann Peuteman een documentaire en een boek.

Iedereen voelt zich wel eens schuldig. Wat doe je met schuld die je een heel leven met je meedraagt? Roos van Ees maakte samen met Wederik De Backer de podcast ‘Mijn Schuld’. Met getuigenissen van mensen die een onherstelbare fout begingen en zich de rest van hun leven schuldig voelen: een man die iemand zo hard sloeg dat die in een rolstoel belandde, of een chirurge die door een fout iemand verloor op de operatietafel. En met gesprekken over thema's als zonde, straf, intentie en vergeving.

Peter Ampe is creative director van reclamebureau FamousGrey, hij schreef dit boek samen met zijn echtgenote Emily Rammant, inclusiecoach bij Yin United, om de positieve kenmerken van neurodiversiteit te belichten. Het boek helpt personen met een diagnose - of vermoeden - van ADHD, ASS, dyslexie of OCS om hun talenten te leren ontdekken via hun afwijkingen. Inzichten die Peter en Emily ook toepassen in hun dagelijkse werkpraktijk.

Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen heropende na elf jaar opnieuw de deuren. Het museum kreeg een ingrijpende make over maar ziet er nog altijd uit zoals we ons een museum vaak voorstellen: een klassieke tempel voor de kunsten met oude meesters aan de muren. Toch zijn in die elf jaar dat het museum gesloten was, de ideeën over wat een museum kan zijn grondig veranderd. Olga Van Oost, directeur van erfgoedsteunpunt Faro, over verleden, heden en toekomst van onze musea.

De mama van Sven Speybrouck leed aan dementie. Ergens in de mist in haar hoofd zijn moeder en zoon elkaar kwijtgeraakt. De podcast 'Mistlicht' is een zoektocht naar wat dementie met een mens doet. Sven vertrekt van aan de keukentafel van zijn moeder en gaat op zoek naar lotgenoten. Hij luistert naar mensen met dementie, naar de mensen die voor hen zorgen en naar experts.

'Londen is zo zinderend, bruisend en sprankelend dat het zelfs op een druilerige dinsdagochtend de opwinding van een glorieuze zaterdagavond oproept.' Anglofiel Serge Simonart spendeerde een wezenlijk deel van zijn leven in Londen. Nu heeft hij zijn ervaringen en tips gebundeld in een boek. Een praktische reisgids, maar vooral een smaakmaker voor een volgende Londenreis. Een lofzang op Londen, voor romantici en hedonisten, en liefhebbers van Britishness.

Vikingstrijders, legerleiders, geleerden en kooplui waren in de middeleeuwen OOK vrouwen. Met haar boek 'Femina' wil cultuurhistorica Janina Ramirez een aantal vrouwen voor het voetlicht halen die volgens haar onterecht uit de geschiedenis zijn weggeschreven. En zo wil ze ons beeld van de misogyne middeleeuwen bijstellen. Andrea Bardyn schreef enkele jaren geleden mee aan 'Wijvenwereld', een gelijkaardig boek over middeleeuwse vrouwen uit de lage landen.

"Een enkele toevalstreffer daargelaten is alles wat de mensheid ooit uitvond het gevolg geweest van inspiratie; dat geldt voor de relativiteitstheorie, voor de Mona Lisa, maar ook voor zoiets als smeerkaas". In zijn nieuwe boek 'Inspiratie' probeert psycholoog, hoogleraar en schrijver Ap Dijksterhuis te achterhalen wat er precies gebeurt als we geïnspireerd raken. Kunnen we de muze met slinkse trucjes uit haar kot lokken? Is iedereen even vatbaar is voor inspiratie?

Barbara De Coninck schrijft over kunst én over vogels, ze nam radiomaker en leerling-vogelaar Sara Debroey op sleeptouw naar plekken waar ze de nachtegaal of de nachtzwaluw konden spotten. Samen maakten ze een podcast, De Vogelaars. Opwinding, ontroering, frustratie. Het hoort allemaal bij het vogelkijken. Een ode aan het plezier van het observeren.

Koen Mortier kennen we vooral als regisseur van fictiefilms (‘Ex-Drummer’, ‘22 mei’) maar nu maakte hij een elfdelige docureeks over de Bevrijding na de Tweede Wereldoorlog: Voices of Liberation. Mortier trok door Europa op zoek naar unieke verhalen, locaties, en getuigenissen (vaak in briefvorm). En hij strikte een unieke cast van vertellers, elk met een persoonlijke link met de oorlog. Zoals Bart Peeters wiens vader gemarteld werd in Breendonk.

Lina Issa vertrekt als student naar Nederland om een kunstopleiding te volgen. Als ze naar huis wil om haar familie te bezoeken in Libanon kan dat niet: haar aanvraag voor een verlenging van haar visum wordt niet erkend. Ze plaatst een advertentie waarin ze vraagt of iemand haar plek in wil nemen, een stand-in die in haar plaats haar dierbaren kan bezoeken. Dit experiment vormt de basis van haar boek 'Waar we niet zijn', over hoe plaatsen, mensen en geschiedenissen je identiteit bepalen

Dit boek schetst hoe mensen omgaan met trauma’s. Die kunnen hun oorsprong hebben in de kindertijd, maar kunnen ook later ontstaan. Ze brengen veranderingen aan in ons psychisch functioneren, kunnen de verbinding met de wereld rondom ons bemoeilijken. Daarbij komt nog dat trauma voor een groot deel een niet-talige ervaring is. Meestal vinden we de juiste woorden niet. Dit boek probeert daar een hulp bij te zijn, door woorden aan te reiken voor wat niet gezegd kan worden.

De fiets werd uitgevonden in de negentiende eeuw, en zou als hopeloos ouderwets kunnen worden beschouwd in onze samenleving vol hypermoderne technologie. Toch leven we nog altijd op een fietsplaneet, over de hele wereld reizen meer mensen met de fiets dan met welk ander vervoersmiddel ook. Daar kan Bart Castelein over meepraten. Als fervent fietser verkende hij zowat alle continenten per fiets. Hij las het boek ‘Tweewielers’ van Jody Rosen over heden, verleden en toekomst van de fiets.

Op 23 februari 2013 werd Jan Sarens, topman van het wereldvermaarde kranenbedrijf Sarens uit Steenhuffel, vermoord in Mexico. De moord is nog altijd niet opgehelderd. Podcastmakers Achille Van Ingelgem en Luc Haekens duiken met de hulp van de familie Sarens in dit tragische verhaal, van Steenhuffel tot Acapulco. Voor Achille een verhaal dat hem al heel lang fascineert, voor Luc een terugkeer naar zijn eerste liefde, de radiodocumentaire.

Elke dag maken afwisselend Linde Merckpoel, Annemie Peeters, Annelies Moons, Bent Van Looy en Koen Fillet hun eigenzinnige keuze uit het non-fictie-aanbod van boeken, documentaires en podcasts. Verwonderd en met open blik praten ze met makers en besprekers over mens en maatschappij, geschiedenis en wetenschap.