Voorproevers

Vrouwelijke kunstenaars worden meer dan ooit gevierd met internationale tentoonstellingen, podcasts en kunstboeken. Het werd ook wel tijd, want veel te lang zijn ze over het hoofd gezien. Met hun boek 'Meer dan muze' maakten De Kunstmeisjes een boek over vrouwen in de kunst, in al hun rijkdom. Als muze, jawel, maar ook als maker en museummagnaat. Mirjam Kooiman van de Kunstmeisjes vertelt hoe vrouwen de kunstwereld hebben verrijkt en opgeschud.

Réveil is een tijdschrift over het leven en de dood. Het verschijnt één keer per jaar rond 1 november. Verschillende auteurs schrijven over hun ervaring met de dood, en over het leven van wie achterblijft. Eén van de auteurs dit jaar is Erik Raspoet, die in de zomer van 2022 zijn vrouw verloor. Annemie Peeters praat met hem over haar, en over hoe het leven voor hem na haar dood verdergaat: "Dat is dus wat ik probeer, liefste Anne. Ik probeer je los te laten, zonder je te verliezen".

Tussen augustus 2021 en maart 2023 maakte Midden-Oostenkenner Willem Staes negen reizen in Syrië, Libanon, Turkije, Jordanië en Irak. Daar stelde hij vast hoe Syrische vluchtelingen zich in de meest uitzichtloze situatie bevinden sinds de revolutie van 2011. Ze vertoeven in een 'niemandsland': hun eigen land waarnaar ze niet terug kunnen keren, buurlanden die hen niet langer willen opvangen, en Europa dat hen de toegang ontzegt. Zijn boek heet dan ook toepasselijk 'Niemandsland'.

Dat een inslag van een asteroïde 66 miljoen jaar geleden een einde maakte aan het rijk van de dinosauriërs was al eerder geweten. Paleontoloog Melanie During ontdekte recent dat het lente was op het moment dat de asteroïde insloeg op aarde. Waarom het zo belangrijk is dat we het exacte seizoen kennen, vertelt ze in haar boek ‘De laatste lente van de dinosauriërs'. Die merkwaardige massa-extinctie is overigens maar een van de vele fascinerende aspecten van het dinosaurusonderzoek uit haar boek.

Een 'Lapidarium' is een ander woord voor 'stenenverzameling' of 'boek over stenen'. Hettie Judah stelde zo'n Lapidarium samen met zestig stenen die onze cultuur en geschiedenis hebben beïnvloed. Van aluniet tot zwavel. Wat maakt stenen zo kostbaar? Waarom was bijvoorbeeld aluin (en dus aluniet) van onschatbare waarde voor de Vlaamse textielproductie? Geoloog Patrick Degryse las het boek en pikte er enkele geweldige verhalen over stenen uit.

Voorproevers vanop de tentoonstelling 'De Oudheid in Kleur' in het Gallo Romeins Museum in Tongeren. De expo toont replica's van Griekse en Romeinse beelden en monumenten, maar dan hoe ze er 2000 jaar geleden écht hebben uitgezien: bijzonder lévendig gekleurd. Hoe komt het dat we dat nu pas weten? Wie heeft dat ontdekt? Wisten we het al eerder en zo ja, wie heeft dat dan waarom verzwegen? En zijn we wel bereid om ons beeld van de oudheid bij te stellen?

Raf Njotea praat met hartspecialist Pedro Brugada over diens boek 'Ons hart'. Waarom worden hartkwalen bij vrouwen minder snel opgemerkt? En hoe kan het dat jonge sporters, die zo gezond leven en erg nauw worden opgevolgd, toch hartklachten, of zelfs een hartstilstand, krijgen?

Ronald Verhaegen praat met Annegriet Wietsma (De Deventer Mediazaak) over haar nieuwe podcast 'De zwembadclub'. Een zoektocht naar de waarheid van een verborgen verleden, het verhaal van George, die in het naoorlogse Amsterdam lid werd van de 'zwembadclub', iets wat veel minder onschuldig is dan het klinkt.

Colin Janssen en Jan Mees schreven samen het boek 'De Onbekende Zee'. Jacotte Brokken praat met Jan Mees, directeur van het Vlaams Instituut voor de Zee.

Joris Hessels praat met Karl van den Broeck over het ware verhaal achter 'Killers of the Flower Moon', de nieuwe film van Martin Scorsese. In de jaren ’20 van de vorige eeuw werd de Osage-indianenstam het slachtoffer van een reeks mysterieuze moorden. De Osage waren rijk geworden na de vondst van petroleum in hun land. Maar het duurde niet lang voor ze het doelwit werden van oplichting, uitbuiting en moord.

Bruno De Wever ging met pensioen. Professoren krijgen bij die gelegenheid een Liber Amicorum, een boek met 'opstellen' van collega's, over hun vak. Journaliste Giselle Nath schreef één van de opstellen in dat boek. Het gaat over de rol van de publiekshistoricus, in tegenwoordige tijden van globalisering, van sociale media en van iedereen-content-maker. Zou een Bruno De Wever nu nog kunnen opstaan? Wat verwachten we nu van iemand die ons verhalen uit de geschiedenis vertelt?

Historica Isabel Casteels doet onderzoek naar openbare terechtstellingen in de zestiende eeuw. Ze bestudeert kronieken en ooggetuigenverslagen om te weten hoe radbraken of onthoofden er nu eigenlijk echt aan toe ging. Hoe reageerde het publiek bijvoorbeeld op de prestaties van de beul? Ze vertelt erover in de podcast 'Kronieken van de Dood'.

400 jaar geleden werd Ferdinand Verbiest geboren in het West-Vlaamse Pittem. Als jezuïet en missionaris trok hij naar het mysterieuze en gesloten Chinese Rijk. Hij schopte het er tot mandarijn-astronoom aan het hof van de keizer. Chinakenner Veerle de Vos beschrijft in haar boek 'Alles onder de hemel' de avontuurlijke oversteek van Ferdinand, de intriges aan het Chinese hof, de moeilijke relatie met Rome, en natuurlijk ook zijn werk als astronoom. Wat leverde deze ontmoeting van oost en west op?

'Laat maar...' Als een tiener dat tegen een ouder zegt, weet die dat er meer aan de hand is. Maar wat? Kinderpsycholoog Klaar Hammenecker schreef een boek opgebouwd rond 7 typische uitspraken van tieners en ouders die kunnen leiden tot onbegrip. Tenzij je begrijpt wat er achter deze uitspraken schuilgaat.

Dat New York vroeger Nieuw Amsterdam heette, dat weten we wel, maar spraken ze daar dan ook Nederlands? Hoe klonk dat dan? En zijn er nog sporen van terug te vinden? Historicus Philip Dröge schreef er een boek over: 'De Tawl'.

Scènes uit een schoolleven is een boek van Filip Rogiers. Het is het verslag van zijn eerste jaar als stagiair-leraar op het Atheneum Unesco Koekelberg. Rogiers was jarenlang journalist voor De Standaard, maar ruilde die job in voor een carrière als zij-instromer in het secundair onderwijs. Met twee van zijn leerlingen, Marcel en Luu, vertelt hij in Voorproevers over het leven op school, het lerarentekort, overladen tienerbreinen, de waarde van een zes op tien en de weging van talent

In de vijfdelige docureeks 'Het dorp achter de muur' volgt VRT CANVAS een jaar lang het personeel en de gedetineerden van de Brusselse gevangenissen. Leentje Lybaert maakte de reeks met Joeri Vlekken voor VRT CANVAS en vertelt er alles over bij Linde Merckpoel.

Het is toch wel één van de meest fascinerende en controversiële ondernemers van deze tijd: Elon Musk. Een baanbrekende pionier die de wereld naar het tijdperk van elektrische voertuigen, private ruimtevaart en kunstmatige intelligentie heeft geleid. Over hem schreef Walter Isaacson een biografie, en die las technologie-ondernemer Peter Hinssen voor ons. Hij praat erover met Tim Verheyden.

Dimitri Roden, Stanislas Horvat en Dirk Luyten schreven een boek over de 242 mannen en vrouwen in België die effectief voor collaboratie terechtgesteld werden tussen 1944 en 1950. De auteurs baseren zich op archieven van de militaire rechtbanken die nooit eerder toegankelijk waren. Ze hopen zo de controverse rond deze terechtstellingen te kunnen stoppen.

Waarom is de 'Bloednacht' van 18 april 1902 een mijlpaal in de Belgische geschiedenis? Waar vinden we nog sporen van 'Boerzwas Buiten!' en 'Leuven Vlaams'? Wat heeft Victor Hugo te maken met het Leuvense stadhuis? Wat gebeurde er met het dijbeen van Justus Lipsius? In zijn boek 'Leuven' gidst Eric Min de lezer door zijn geliefde thuisstad en dist daarbij opmerkelijke verhalen op. Loven boven!

In Treurwil zoekt Rik Van Puymbroeck naar verdriet van vroeger en hoe je dat niet kan loslaten, maar juist wilt vasthouden en vorm wilt geven. Hoe de rouw minder rauw wordt, al verwoordt de tweeklank treffend de toch onmiskenbaar blijvende pijn.

Toegegeven, spijt is een lastig gevoel. Je wilt er niet in blijven hangen, maar het kan een geweldige bron van feedback zijn om in de toekomst betere beslissingen te nemen. Dat wil Johan Terryn aantonen met zijn boek 'Tot onze grote spijt'. En hij reikt met zijn 'spijtverteringsstelsel' een concrete methode aan om spijt stap voor stap los te laten.

Hoe onze streken er uitzagen in de IJstijd of de vroege middeleeuwen kunnen we ons wel een beetje voorstellen. Maar hoe klonk het op de mammoetsteppe? Of in het woud met de laatste beren? Hoe weet je wat voor kabaal die mammoet maakte en hoe reconstrueer je dat geluid? In hun podcast 'Zo klonk Nederland' maken Merlijn Schneiders en Gert Elbertsen een auditieve tijdreis door de natuur.

Kwantumfysica is een tak van de natuurkunde die volledig indruist tegen onze intuïtie, maar wel de basis vormt voor zowat alle moderne technologie. Kwantum is dan wel moeilijk, daarom nog niet onbegrijpelijk! En... het is overal! Frank Verstraete en Céline Broeckaert schreven er een boek over: ‘Waarom niemand kwantum begrijpt - en iedereen er toch iets over moet weten’. En ze heffen Het Kwantumlied aan!

Katrin Lohmann neemt je in ‘Hier woont mama nu’, een podcast voor De Standaard, mee achter de muren van de moeder-kindafdeling in de gevangenis van Brugge. Daar zitten vrouwen samen die weinig gemeen hebben, behalve de zorg voor hun kinderen. Annelies Moons praat met Katrin over hoe het er aan toe gaat in die moeder-kindafdeling.

Hoe verhouden religie, zingeving en geloof zich tot kennis, rede en wetenschap? Dat wetenschap en religie samen voor spanning kunnen zorgen, is niet nieuw. Patrick Loobuyck schreef een boek over het spannende duo, en praat erover met Ronald Verhaegen in Voorproevers

Over Ambiorix, koning der Eburonen, is weinig bekend, maar dat zijn naam niet vergeten is dankt hij aan zijn vijand Caesar, die hem vermeldt in zijn Commentarii de Bello Gallico. In 54 v. Chr. lokt Ambiorix anderhalf Romeins legioen in een hinderlaag, roeit het vrijwel uit en trekt op naar het kamp van Cicero. Caesar weet een nieuwe ramp te voorkomen en zint op wraak. Historicus Robert Nouwen schreef een boek over de figuur van Ambiorix, en praat erover met Raf Njotea

Bij ultrabewerkt voedsel denken we al gauw aan fastfood, chips en frisdrank. Maar ook dat potje hummus uit de supermarkt en die babyworteltjes horen daarbij. Je eet meer ultrabewerkt voedsel dan je denkt. Maar hoe erg is dat? Eva Kestemont zoekt het uit in haar boek 'Verbeterd recept'. Het produceren en eten van bewerkt voedsel heeft niet alleen een impact op je gezondheid maar ook op de wereld. Toch is het ook een optimistisch en oplossingsgericht boek.

In haar bekroonde audiodocu 'Une utopie, un mensonge' vertelt Pauline Augustyn het verhaal van een Baskische vrouw die zich op 18-jarige leeftijd aansluit bij de afscheidingsbeweging ETA en 40 jaar later in een Spaanse gevangenis terechtkomt. Waarom neemt iemand een onomkeerbare beslissing en wat doet die beslissing met een mensenleven?

Fysicus Suzie Sheehy schreef een boek over twaalf natuurkundige experimenten die onze wereld veranderden. Een ode aan de creativiteit en vindingrijkheid van wetenschappers, en de alomvattende kracht van de fysica. Dirk Van Dijck, emeritus professor Fysica aan UAntwerpen, las het boek.

De Nederlandse schrijver Nicolaas Matsier praat met Joris Hessels over zijn boek 'Op onware grootte', waarin hij een geweldige verzameling miniaturen, maquettes en vergrotingen bundelde. Van een kurken pantheon, over glasgeblazen kwallen, naar het KLM-huisje.

In het boek 'Gas Stations' toont fotograaf en erfgoedconsulent Thomas Vanhaute de evolutie van het benzinestation door de jaren heen. Het vertelt het verhaal van de bakens van het tijdperk van de automobiel. In de hoogdagen van de benzinewagen waren die bouwsels architecturaal vaak bijzonder vormgegeven. Maar wat met die tankstations nu het einde van de fossiele brandstoffen nadert?

Robin Broos duikt in de onofficiële geschiedenis van Disney, op zoek naar verborgen verhalen én schandalen, verrassende weetjes en de leukste lijstjes. Maak je klaar voor een wilde rit van de oprichting van The Walt Disney Company tot nu, van de man tot de animatiefilms, de muziek, de parken en het bedrijf.

De zaak rond de in 2005 verdwenen Natalee Holloway zorgde ervoor dat Joran van der Sloot wereldnieuws werd. De hoofdverdachte zat jarenlang vast in Peru vanwege een andere moordzaak, en werd recent uitgeleverd aan Amerika. Van de Sloot wordt daar vervolgd voor afpersing van de ouders van Holloway. In de nieuwe podcastserie 'De Vrienden van Joran' duikt journalist Ilan Hoekstra in het mysterieuze vriendennetwerk rondom de crimineel. Hij praat erover met Linde Merckpoel

De oude Grieken en Romeinen mogen dan al eeuwenlang dood zijn, hun mythen en hun taal, hun gebruiken en tradities zijn nog springlevend. De oudheid is overal — dat is de boodschap die de website Hic et Nunc wil benadrukken. Raf Njotea praat erover met classicus Patrick De Rynck, bezieler van de website.

Schrijver-journalist Petra Possel heeft een drang naar het zuiden, maar woont in het noorden. Daarom voelt ze zich verwant met de ansjovis. We associëren het straalvinnige minivisje met mediterrane pizza's, maar tot niet zo lang geleden voelde de ansjovis zich ook thuis in Nederlandse wateren. In het boek 'Ansjovis, kleine vis, groot verhaal' volgt Possel het spoor van dit gevoelige en onvoorspelbare trekvisje. Voer voor ansjovisten! (foto: Keke Keukelaar)

Al decennia wordt er gedebatteerd over de vluchteling, die ook gelukszoeker, illegaal of crimineel wordt genoemd. Intussen produceren nieuwe oorlogen nieuwe landverhuizers. Wat voor de een maatschappelijk debat is, is voor de ander noodlot. Arnon Grunberg onderzocht de werking van grenzen. Hij reisde af naar Georgië, waar hij met gevluchte Russen sprak. Naar Oekraïne, om vluchtelingen te ontmoeten die in eigen land blijven. En naar Polen, waar hij een gesloten detentiecentrum bezocht.

Journalist Jan Hertoghs schreef met ‘Alles voor de Kempen’ een liefdesverklaring van een Antwerps stadskind aan de Kempen, de streek van zijn grootvader. Een poging om de Kempen en de Kempenaren te vatten.

In ‘Een geschiedenis van de wereld in acht plagen’ worden we meegenomen op een reis door 60.000 jaar menselijke geschiedenis. Jonathan Kennedy licht acht infectieziekten uit die de moderne wereld mee hebben gevormd. Zo speelden bacteriën en virussen onder meer een hoofdrol in de ondergang van de neanderthalers, de opkomst van islam en christendom en de overgang van feodalisme naar kapitalisme. Historicus Jonas Roelens las het boek.

In zijn boek ‘Heimweeën’ onderzoekt Johan De Vriendt wat het betekent een geliefde plek te verliezen. Het abrupte verlies van de landelijke idylle uit zijn jeugd, doet hem zijn eerste heimwee ervaren. De jonge Johan zwerft door veld en bos in binnen- en buitenland, op zoek naar authenticiteit. En zo komt hij ook in Doel terecht. Het dorp wordt bedreigd door havenuitbreidingen en natuurcompensaties. Tot op de dag van vandaag strijdt De Vriendt voor het behoud van dorp en polder.

Théroigne de Méricourt wilde operazangeres worden, stond op de eerste rij tijdens de Franse Revolutie, werd ontvoerd door de Oostenrijkse keizer en belandde uiteindelijk in een psychiatrische instelling in Parijs. Het verhaal van deze protofeministe bleef lang onderbelicht. Sarah De Grauwe & Luc Van den Broeck brengen daar verandering in.

Amerikakenner Bert De Vroey las het boek ‘Bloedbadnatie’ van Paul Auster. In dit essay onderzoekt een van de bekendste schrijvers van de Verenigde Staten waarom zijn land zo geobsedeerd is door vuurwapens.

Kunstenaar en vogelkenner Achilles Cools trok naar de wouden van West-Papoea om zich te verdiepen in het paargedrag van de paradijsvogel. Hij kwam terug met een boek: ‘De veren van de pronkvogel.’

Podcastmaker Laurens Bervoets trouwde vorig jaar met zijn partner Simon. Ze willen hun liefde ook kunnen bezegelen voor de kerk, maar daar rust nog steeds een groot taboe op het homohuwelijk. In de podcast ‘Geloof in ons’ gaat Laurens op zoek naar een priester die hen wil helpen.

‘Verhalen uit de volgwagen’ is een boek van Lidewey van Noord over de wereld van de wielercoach. Eén van de hoofdpersonen uit het boek is oud-ploegleider José De Cauwer. Hij diept anekdotes op uit al die jaren dat hij de koers volgde vanuit de volgwagen.

Is Nederland nog altijd Gidsland, terwijl wij hier maar wat aanmodderen? In zijn boek 'Ligt het aan ons?' gaat Dirk Achten op zoek naar de oorzaken en de achtergronden van de gelijkenissen én de verschillen in bestuurscultuur tussen beide landen. Naar wat goed en wat misschien minder goed loopt. In de hoop dat het toch beter kan.

De gemiddelde persoon met een baarmoeder wordt in het leven zo'n 450 keer ongesteld. Toch beseffen maar weinig vrouwen hoe ook hun prestaties, energielevel en stemming meebewegen met deze cyclus. In haar boek 'Het Cyclus Kompas' geeft Morgane Leten nieuwe inzichten over de menstruatiecyclus en vrouwelijke gezondheid

Zarissa Windzak en Eva Dierickx schreven (samen met Kato Luyckx) het boek 'Ssst....Dat mag je niet zeggen!' over hoe we jonge kinderen kunnen opvoeden zonder vooroordelen. Want kinderen zien wel degelijk verschillen. Ze ontwikkelen vooroordelen over onder meer huidskleur, gender, beperkingen en lichaamsbouw. En die zijn niet onschuldig,

Toen Rein Wolfs in 2019 directeur werd van Het Stedelijk Museum in Amsterdam bestond de collectie voor 96 procent uit kunstwerken van witte mannen. 'Meet the icons of modern art', stond er in grote letters op de gevel. Sarah Vos maakte een documentaire over de soms pijnlijke transformatie naar een diverser en inclusiever museum: 'White balls on walls'. Philippe Van Cauteren, directeur van het SMAK, bekeek de documentaire, en vertelt hoe hij die vraagstukken in zijn museum aanpakt.

Historicus Dany Neudt is de initiatiefnemer van 'Helden van het verzet', een project ter ere van gewone mensen die buitengewone dingen deden tijdens de bezetting in WO II. Tim Van Steendam schreef voor dit project twee verzetsnovelles: 'De Weg naar San Sebastian' (over Andrée De Jongh) en 'Broeders sterven niet' (over Louis Lambrecht).