Voorproevers

Heinrich Himmler is ervan overtuigd dat je het mensenras even goed kunt veredelen als dieren- en plantensoorten. Hij spoort zijn SS’ers aan om zoveel mogelijk kinderen te verwekken bij speciaal daarvoor geselecteerde, ‘raszuivere’ Arische vrouwen. Daartoe richt hij Lebensborn op, een SS-netwerk van kraaminrichtingen en kinderdagverblijven. Eric Bauwens neemt je mee in de geschiedenis van seksualiteit, voortplanting en kinderroof in het Derde Rijk, in zijn boek 'De wiegjes van Lebensborn'.

Bij aaseters denken wij vaak aan bloeddorstige, gemene dieren. Begijn Le Bleu wijdde het laatste nummer van het vogeltijdschrift Fwiet volledig aan aaseters, en overtuigt ons van het tegendeel! Want wat voor prachtige vogels zijn bijvoorbeeld de lammergieren! Linde vraagt hem de veren van het lijf.

Wanneer Niña Weijers een jaar in Almere woont, geraakt ze in de ban van Cassandra, een meisje dat in die stad verdween in 2007 en dat uiteindelijk dood teruggevonden werd in een meer. Weijers beet zich helemaal vast in het verhaal, en schreef er het boek 'Cassandra' over.

Neuswijzer is een boek dat een onderschat orgaan, met name de neus, recht wil doen. De auteurs gaan op zoek naar de betekenis van geuren in Vlaanderen en Nederland. Die is veel groter dan we denken. Om die reden zou er ook een geur-erfgoed moeten komen, met alle geuren die onze maatschappij typeren, en die we belangrijk genoeg achten om door te geven aan komende generaties. Er staan ook tips in het boek, om beter te leren ruiken.

Gebouwd door Lodewijk XIII als jachtpaviljoen, door zijn opvolger Lodewijk XIV uitgebouwd tot een van de grootste, mooiste en duurste kastelen ter wereld, en later het toneel van historische gebeurtenissen zoals de oprichting van het Duitse Keizerrijk en de onderhandelingen na de Eerste Wereldoorlog. Johan Op de Beeck schreef een boek over bouwers, bewoners en bezoekers van Versailles.

Onze darmen zijn meer dan zomaar een afvoerkanaal en een verteringsmachine. Ze hebben een invloed op ons immuunsysteem en zelfs op ons gemoed. Gastro-enteroloog Danny De Looze schreef er een boek over: 'Wat onze darmen ons vertellen'. Heel veel, zo blijkt in deze Voorproevers.

De UHasselt bestaat 50 jaar en wil dat vieren met een toneelstuk van het Nieuwstedelijk. Dat maakt een kroniek van de recentste 50 jaar: van mijnsluitingen, stakingen en reconversie in Limburg, via de strijd voor een Limburgse Universiteit, tot de oliecrisis, autoloze zondagen, de val van de muur en van de banken, en de klimaatbetogingen. Acteur Kris Cuppens, geboren Limburger, speelt mee en staat via zijn vader Jaak ook persoonlijk érg dicht bij al die gebeurtenissen rond de mijnen in Limburg.

'Ken jezelf' klinkt intussen als een spreuk om op je insta te posten maar filosofe Tinneke Beeckman heeft er een boek rond geschreven dat bedrieglijk eenvoudig is, met een hoop slimme vragen waar ze zich voor de antwoorden laat bijstaan door de grote filosofen van alle tijdperken. En dat is meer dan Socrates, Spinoza, Schopenhauer en Sartre, zo rekent ze ook op Jane Austen en Fran Lebowitz.

Wat zat er in je brooddoos vanmiddag? Of heb je aangeschoven met een plateau in de bedrijfskantine? Of ergens in een tankstation een worstenbroodje gekocht? En heb je alleen gegeten, of met collega’s? Wat, waar en hoe we ‘s middags eten vertelt veel over ons. Dat blijkt ook uit de podcast 'Een kleine geschiedenis van de schafttijd'. Een van de medewerkers aan de podcast is Charlotte De Backer (UA), zij doet onderzoek naar de sociale dimensie van eten.

De tv-reeks 'Hoe was het op school' onderzoekt wat er aan de hand in ons ooit zo roemrijke secundair onderwijs. Leerkrachten geven er de brui aan, het niveau daalt en de noden van de kinderen zijn blijkbaar té groot en te divers. Hoe is het zover kunnen komen? Maar ook: wat is er ten goede veranderd? En hoe kan het beter? Twee leerkrachten uit de reeks, Selina Ahankour en Hilde Deproost, getuigen in Voorproevers, en nemen daarbij geen blad voor de mond.

Reisjournalist Sander Groen schreef met 'Tussen de rails' een ode aan het reizen per trein. Een inspiratiegids en een leesboek met verhalen over de pioniers van de ijzeren weg, de Trans-Europ-Express, Interrail, de hoogste bergspoorlijnen, de mooiste stations, de beste treinfilms, en The Grand Budapest Hotel.

Fotograaf Jelle Vermeersch is geboren in Keiem. Als je 18 wordt wil je weg uit Keiem; leven en werk liggen elders. Vorige zomer keerde Jelle terug. Keiem werd het vertrekpunt voor een tocht-met-tractor door 'de buiten': de Westhoek, de Borinage, de Ardennen, Limburg, de polders in het Waasland. Onderweg praatte hij met mensen van alle slag. Wat zijn de besognes van buitenmensen? Worden ze genoeg gehoord in Brussel? Wàt houdt mensen vàn de buiten op die buiten? Nostalgie? Trots? Roots, gewoon??

Genie, generaal, dictator, tiran, maar ook minnaar,... een veelzijdig iemand als Napoleon Bonaparte is niet eenvoudig in een film te vatten. Regisseur Ridley Scott heeft het toch nog een keer geprobeerd met Joaquin Phoenix in de rol van Napoleon. Scott is natuurlijk lang niet de eerste. Zo was er de spektakelfilm van pionier Abel Gance en het nooit gerealiseerde Napoleonproject van Stanley Kubrick. Harold Polis keek naar de film van Scott en naar een aantal andere Napoleontische films.

Zowat iedereen vindt pinguïns schattige dieren, maar het zijn ook zeer belaagde vogels. En dat als sinds hun eerste ontmoeting met Portugese ontdekkingsreizigers. Deze 'vette ganzen’ die niet konden vliegen waren een makkelijke prooi voor uitgehongerde zeelui. Hun vetlaag bleek een goedkope bron van brandstof. Ook hun eieren, en zelfs hun poep waren zeer gegeerd. Vandaag wordt vooral de biotoop van de pinguïn bedreigd. Pinguïnjournalist Marcel Haenen schreef een boek over zijn favoriete dier.

Bevallen is niet alleen maar babygeur en maneschijn. Dat is ook: slapeloze nachten, aambeien, kots op je schouder en heel wat zorgen… Elke Notebaert weet het als geen ander. Zij schreef 'Dagboek van een vroedvrouw' over één van de mooiste beroepen ter wereld. Al meer dan 20 jaar staat ze vrouwen bij in hun meest wanhopige momenten, maar ze is tegelijk hun metgezel bij intens geluk en gênante, soms grappige vragen.

'Bardot' is een Netflixreeks die focust op de eerste tien jaar uit de carrière van Brigitte Bardot. Cruciale jaren, te beginnen met haar ontmoeting met regisseur Roger Vadim. Met wie ze 'Et Dieu… créa la femme' maakte en met wie ze een relatie begon. De serie is gefictionaliseerd maar wel gebaseerd op haar autobiografie. Filmkenner Britt Valckenborghs keek met veel belangstelling maar ook met een kritisch oog naar de reeks. Wat leren we over de impact van BB op de (film)cultuur?

Annemie Peeters praat met Hans Bourlon en Jos Vandervelden. De ene maakt Kunstuur, de andere schreef een boek genaamd 'De mooiste geschiedenis van België'. Ze inspireren elkaar, allebei vertrekkend van schilderijen die Belgen maakten tussen 1850 en 1950. Het is een fijne oefening: kijk naar een schilderij, naar achtergrond en details, naar personages en attributen, en je krijgt naast een kunstwerk ook een tijdsbeeld mee. Die oefening maakt Bourlon op Kunstuur, en Vandervelden in zijn boek.

Een stem, een hangsnor, een gitaar, een pijp, en een reeks onvergetelijke schuine, anarchistische, dolkomische maar ook tedere liederen. Meer had George Brassens niet nodig om onsterfelijk te worden. Hans Mortelmans, muzikant en Brassensbewonderaar, maakte een boek over leven en vooral werk van deze chansonnier en dichter. En hij vertaalde een aantal van Brassens' teksten in swingend Nederlands.

Je kan ermee koken, je kan er van gaan hallucineren, je kan er iemand mee vergiftigen, zwammen zijn al sinds mensenheugenis het voorwerp van menig mysterie. Judith Eiselin is al lang gefascineerd door paddenstoelen. Ze schreef er een boek over: 'In de ban van de zwam'. Vol wonderbaarlijke paddenstoelenverhalen.

Artificiële Intelligentie: chatbots die je beste vriend willen worden of zelfs je psycholoog. Foto’s en video’s die haast vanuit het niets worden gemaakt. AI als de nieuwe elektriciteit, zo alomtegenwoordig dat we er niet meer bij stilstaan. Maar wat is het juist? Wat willen we ermee doen en hoe zal onze toekomst eruit zien met AI? Lieven Scheire maakte al een voorstelling over AI en nu ook een boek.

Wereldwijd zijn er 55.000.000 mensen met vorm van dementie. Het aantal neemt toe. We weten geen blijf met hen. Teun Toebes en Jonathan de Jong zijn twee jonge Nederlanders, die later nooit willen terecht komen in rusthuizen zoals we ze nu kennen, waar we mensen met dementie isoleren van de rest van de maatschappij. Dat is veilig, dénken we. Terwijl mensen met dementie véél beter af zijn als ze deel kunnen blijven uitmaken van de samenleving. Hoe gaan we dat aanpakken?

We praten niet graag over pijn, we kunnen het ook niet altijd goed, vinden niet altijd de juiste woorden om pijn te beschrijven. Sanne Bloemink schreef er een boek over: 'Pijn. Een expeditie naar onbestemd gebied.' Over haar eigen (chronische) pijn, en pijn in het algemeen. Het boek is een brede verkenning van de geschiedenis van pijn en onze omgang ermee.

Lammert Kamphuis groeide op in een wereld van zwart-wit denken. Tien jaar geleden brak hij met met zijn streng religieuze milieu in de hoop daarbuiten ruimte te vinden voor grijstinten. Tot zijn verbazing ziet hij dat de samenleving meer en meer gaat lijken op de fundamentalistische kerk waaruit hij zich bevrijd heeft. We worden opgedeeld in kampen, er is weinig nuance en steeds minder begrip voor andersdenkenden. In 'Verslaafd aan ons eigen gelijk' schrijft hij filosoferen voor als medicijn.

Vrouwelijke kunstenaars worden meer dan ooit gevierd met internationale tentoonstellingen, podcasts en kunstboeken. Het werd ook wel tijd, want veel te lang zijn ze over het hoofd gezien. Met hun boek 'Meer dan muze' maakten De Kunstmeisjes een boek over vrouwen in de kunst, in al hun rijkdom. Als muze, jawel, maar ook als maker en museummagnaat. Mirjam Kooiman van de Kunstmeisjes vertelt hoe vrouwen de kunstwereld hebben verrijkt en opgeschud.

Réveil is een tijdschrift over het leven en de dood. Het verschijnt één keer per jaar rond 1 november. Verschillende auteurs schrijven over hun ervaring met de dood, en over het leven van wie achterblijft. Eén van de auteurs dit jaar is Erik Raspoet, die in de zomer van 2022 zijn vrouw verloor. Annemie Peeters praat met hem over haar, en over hoe het leven voor hem na haar dood verdergaat: "Dat is dus wat ik probeer, liefste Anne. Ik probeer je los te laten, zonder je te verliezen".

Tussen augustus 2021 en maart 2023 maakte Midden-Oostenkenner Willem Staes negen reizen in Syrië, Libanon, Turkije, Jordanië en Irak. Daar stelde hij vast hoe Syrische vluchtelingen zich in de meest uitzichtloze situatie bevinden sinds de revolutie van 2011. Ze vertoeven in een 'niemandsland': hun eigen land waarnaar ze niet terug kunnen keren, buurlanden die hen niet langer willen opvangen, en Europa dat hen de toegang ontzegt. Zijn boek heet dan ook toepasselijk 'Niemandsland'.

Dat een inslag van een asteroïde 66 miljoen jaar geleden een einde maakte aan het rijk van de dinosauriërs was al eerder geweten. Paleontoloog Melanie During ontdekte recent dat het lente was op het moment dat de asteroïde insloeg op aarde. Waarom het zo belangrijk is dat we het exacte seizoen kennen, vertelt ze in haar boek ‘De laatste lente van de dinosauriërs'. Die merkwaardige massa-extinctie is overigens maar een van de vele fascinerende aspecten van het dinosaurusonderzoek uit haar boek.

Een 'Lapidarium' is een ander woord voor 'stenenverzameling' of 'boek over stenen'. Hettie Judah stelde zo'n Lapidarium samen met zestig stenen die onze cultuur en geschiedenis hebben beïnvloed. Van aluniet tot zwavel. Wat maakt stenen zo kostbaar? Waarom was bijvoorbeeld aluin (en dus aluniet) van onschatbare waarde voor de Vlaamse textielproductie? Geoloog Patrick Degryse las het boek en pikte er enkele geweldige verhalen over stenen uit.

Voorproevers vanop de tentoonstelling 'De Oudheid in Kleur' in het Gallo Romeins Museum in Tongeren. De expo toont replica's van Griekse en Romeinse beelden en monumenten, maar dan hoe ze er 2000 jaar geleden écht hebben uitgezien: bijzonder lévendig gekleurd. Hoe komt het dat we dat nu pas weten? Wie heeft dat ontdekt? Wisten we het al eerder en zo ja, wie heeft dat dan waarom verzwegen? En zijn we wel bereid om ons beeld van de oudheid bij te stellen?

Raf Njotea praat met hartspecialist Pedro Brugada over diens boek 'Ons hart'. Waarom worden hartkwalen bij vrouwen minder snel opgemerkt? En hoe kan het dat jonge sporters, die zo gezond leven en erg nauw worden opgevolgd, toch hartklachten, of zelfs een hartstilstand, krijgen?

Ronald Verhaegen praat met Annegriet Wietsma (De Deventer Mediazaak) over haar nieuwe podcast 'De zwembadclub'. Een zoektocht naar de waarheid van een verborgen verleden, het verhaal van George, die in het naoorlogse Amsterdam lid werd van de 'zwembadclub', iets wat veel minder onschuldig is dan het klinkt.

Colin Janssen en Jan Mees schreven samen het boek 'De Onbekende Zee'. Jacotte Brokken praat met Jan Mees, directeur van het Vlaams Instituut voor de Zee.

Joris Hessels praat met Karl van den Broeck over het ware verhaal achter 'Killers of the Flower Moon', de nieuwe film van Martin Scorsese. In de jaren ’20 van de vorige eeuw werd de Osage-indianenstam het slachtoffer van een reeks mysterieuze moorden. De Osage waren rijk geworden na de vondst van petroleum in hun land. Maar het duurde niet lang voor ze het doelwit werden van oplichting, uitbuiting en moord.

Bruno De Wever ging met pensioen. Professoren krijgen bij die gelegenheid een Liber Amicorum, een boek met 'opstellen' van collega's, over hun vak. Journaliste Giselle Nath schreef één van de opstellen in dat boek. Het gaat over de rol van de publiekshistoricus, in tegenwoordige tijden van globalisering, van sociale media en van iedereen-content-maker. Zou een Bruno De Wever nu nog kunnen opstaan? Wat verwachten we nu van iemand die ons verhalen uit de geschiedenis vertelt?

Historica Isabel Casteels doet onderzoek naar openbare terechtstellingen in de zestiende eeuw. Ze bestudeert kronieken en ooggetuigenverslagen om te weten hoe radbraken of onthoofden er nu eigenlijk echt aan toe ging. Hoe reageerde het publiek bijvoorbeeld op de prestaties van de beul? Ze vertelt erover in de podcast 'Kronieken van de Dood'.

400 jaar geleden werd Ferdinand Verbiest geboren in het West-Vlaamse Pittem. Als jezuïet en missionaris trok hij naar het mysterieuze en gesloten Chinese Rijk. Hij schopte het er tot mandarijn-astronoom aan het hof van de keizer. Chinakenner Veerle de Vos beschrijft in haar boek 'Alles onder de hemel' de avontuurlijke oversteek van Ferdinand, de intriges aan het Chinese hof, de moeilijke relatie met Rome, en natuurlijk ook zijn werk als astronoom. Wat leverde deze ontmoeting van oost en west op?

'Laat maar...' Als een tiener dat tegen een ouder zegt, weet die dat er meer aan de hand is. Maar wat? Kinderpsycholoog Klaar Hammenecker schreef een boek opgebouwd rond 7 typische uitspraken van tieners en ouders die kunnen leiden tot onbegrip. Tenzij je begrijpt wat er achter deze uitspraken schuilgaat.

Dat New York vroeger Nieuw Amsterdam heette, dat weten we wel, maar spraken ze daar dan ook Nederlands? Hoe klonk dat dan? En zijn er nog sporen van terug te vinden? Historicus Philip Dröge schreef er een boek over: 'De Tawl'.

Scènes uit een schoolleven is een boek van Filip Rogiers. Het is het verslag van zijn eerste jaar als stagiair-leraar op het Atheneum Unesco Koekelberg. Rogiers was jarenlang journalist voor De Standaard, maar ruilde die job in voor een carrière als zij-instromer in het secundair onderwijs. Met twee van zijn leerlingen, Marcel en Luu, vertelt hij in Voorproevers over het leven op school, het lerarentekort, overladen tienerbreinen, de waarde van een zes op tien en de weging van talent

In de vijfdelige docureeks 'Het dorp achter de muur' volgt VRT CANVAS een jaar lang het personeel en de gedetineerden van de Brusselse gevangenissen. Leentje Lybaert maakte de reeks met Joeri Vlekken voor VRT CANVAS en vertelt er alles over bij Linde Merckpoel.

Het is toch wel één van de meest fascinerende en controversiële ondernemers van deze tijd: Elon Musk. Een baanbrekende pionier die de wereld naar het tijdperk van elektrische voertuigen, private ruimtevaart en kunstmatige intelligentie heeft geleid. Over hem schreef Walter Isaacson een biografie, en die las technologie-ondernemer Peter Hinssen voor ons. Hij praat erover met Tim Verheyden.

Dimitri Roden, Stanislas Horvat en Dirk Luyten schreven een boek over de 242 mannen en vrouwen in België die effectief voor collaboratie terechtgesteld werden tussen 1944 en 1950. De auteurs baseren zich op archieven van de militaire rechtbanken die nooit eerder toegankelijk waren. Ze hopen zo de controverse rond deze terechtstellingen te kunnen stoppen.

Waarom is de 'Bloednacht' van 18 april 1902 een mijlpaal in de Belgische geschiedenis? Waar vinden we nog sporen van 'Boerzwas Buiten!' en 'Leuven Vlaams'? Wat heeft Victor Hugo te maken met het Leuvense stadhuis? Wat gebeurde er met het dijbeen van Justus Lipsius? In zijn boek 'Leuven' gidst Eric Min de lezer door zijn geliefde thuisstad en dist daarbij opmerkelijke verhalen op. Loven boven!

In Treurwil zoekt Rik Van Puymbroeck naar verdriet van vroeger en hoe je dat niet kan loslaten, maar juist wilt vasthouden en vorm wilt geven. Hoe de rouw minder rauw wordt, al verwoordt de tweeklank treffend de toch onmiskenbaar blijvende pijn.

Toegegeven, spijt is een lastig gevoel. Je wilt er niet in blijven hangen, maar het kan een geweldige bron van feedback zijn om in de toekomst betere beslissingen te nemen. Dat wil Johan Terryn aantonen met zijn boek 'Tot onze grote spijt'. En hij reikt met zijn 'spijtverteringsstelsel' een concrete methode aan om spijt stap voor stap los te laten.

Hoe onze streken er uitzagen in de IJstijd of de vroege middeleeuwen kunnen we ons wel een beetje voorstellen. Maar hoe klonk het op de mammoetsteppe? Of in het woud met de laatste beren? Hoe weet je wat voor kabaal die mammoet maakte en hoe reconstrueer je dat geluid? In hun podcast 'Zo klonk Nederland' maken Merlijn Schneiders en Gert Elbertsen een auditieve tijdreis door de natuur.

Kwantumfysica is een tak van de natuurkunde die volledig indruist tegen onze intuïtie, maar wel de basis vormt voor zowat alle moderne technologie. Kwantum is dan wel moeilijk, daarom nog niet onbegrijpelijk! En... het is overal! Frank Verstraete en Céline Broeckaert schreven er een boek over: ‘Waarom niemand kwantum begrijpt - en iedereen er toch iets over moet weten’. En ze heffen Het Kwantumlied aan!

Katrin Lohmann neemt je in ‘Hier woont mama nu’, een podcast voor De Standaard, mee achter de muren van de moeder-kindafdeling in de gevangenis van Brugge. Daar zitten vrouwen samen die weinig gemeen hebben, behalve de zorg voor hun kinderen. Annelies Moons praat met Katrin over hoe het er aan toe gaat in die moeder-kindafdeling.

Hoe verhouden religie, zingeving en geloof zich tot kennis, rede en wetenschap? Dat wetenschap en religie samen voor spanning kunnen zorgen, is niet nieuw. Patrick Loobuyck schreef een boek over het spannende duo, en praat erover met Ronald Verhaegen in Voorproevers

Over Ambiorix, koning der Eburonen, is weinig bekend, maar dat zijn naam niet vergeten is dankt hij aan zijn vijand Caesar, die hem vermeldt in zijn Commentarii de Bello Gallico. In 54 v. Chr. lokt Ambiorix anderhalf Romeins legioen in een hinderlaag, roeit het vrijwel uit en trekt op naar het kamp van Cicero. Caesar weet een nieuwe ramp te voorkomen en zint op wraak. Historicus Robert Nouwen schreef een boek over de figuur van Ambiorix, en praat erover met Raf Njotea