Voorproevers

Bruno Wyndaele praat met Jelle Dehaen over zijn boek 'De terreur van het optimisme'. De revolutie eet haar eigen kinderen op. Dat is zeker zo voor de Franse Revolutie. De protagonisten konden niet lang genieten van de omwentelingen. De een na de ander vond de dood. U kent de grote namen: Marat, Robespierre, Danton. Maar u kent nog niet Manon Roland. Als een van de leidende figuren van de girondijnen beïnvloedde ze de politieke koers van de Revolutie. Jelle Dehaen haalt haar uit de vergetelheid.

Bruno Wyndaele praat met Inge Vrancken over het boek 'Een dag uit het leven van Abed Salama' van Nathan Thrall. Het waargebeurde verhaal van een busongeluk met Palestijnse kleuters op de Westelijke Jordaanoever. In dat drama wordt duidelijk hoe het dagelijks leven voor Palestijnen onder de bezetting echt is. Voor dit beklemmende boek kreeg Thrall de prestigieuze Pulitzer Prize. Inge Vrancken las het boek en kon Thrall interviewen.

Inge Vrancken sprak met Pulitzer Prize-winnaar Nathan Thrall over zijn boek 'Een dag in het leven van Abed Salama'. Het is het waargebeurde verhaal van een busongeluk met Palestijnse kleuters op de Westelijke Jordaanoever. In dat drama wordt duidelijk hoe het dagelijks leven voor Palestijnen onder de bezetting echt is.

Bruno Wyndaele praat met Sander Schimmelpenninck over zijn boek 'De domheid regeert'. Schimmelpenninck ergert zich mateloos aan de staat van het politieke debat. 'Hoe opzettelijke onwetendheid een politieke strategie werd', is dan ook de ondertitel van zijn boek. Domheid tast de democratie, de rechtsstaat, de wetenschap en de journalistiek aan. Daarom moet domheid als strategie worden ontmaskerd. Niet om mensen als dom ‘weg te zetten’, maar om te beschermen waar domheid het op gemunt heeft.

'Diva' betekent 'vrouwelijke godheid'. Men gaf de naam aan talentrijke sopranen in de opera, in de tijd van Puccini en Verdi. Toen was er nog geen énkele link met de veeleisende dramaqueens, die we vandaag met het woord associeren. Diva's waren charismatische, impressionante vrouwen. Eerst zangeressen. Later actrices als Lyda Borelli in de stille film en Sophia Loren en Claudia Cardinale in na-oorlogse films. Loren is 90 nu, Cardinale 86. Wie zijn de hedendaagse diva's, met het zelfde talent?

Jacotte Brokken praat met Veerle Segers over de podcast 'Zie mij'. In elke klas zitten drie kinderen die iets traumatisch hebben meegemaakt. Met die indrukwekkende boodschap begint de podcast 'Zie mij', waarin Veerle Segers op zoek gaar naar wat trauma met iemand doet. En naar wat wij allemaal kunnen doen voor kinderen die de pech hebben om ermee geconfronteerd te worden.

Jacotte Brokken praat met viroloog Kevin Ariën over de podcast 'Transmission'. Het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen: misschien kwam je er al voor een vaccin tegen hepatitis of gele koorts. Het Instituut heeft ook een eigen podcast: 'Transmission', met verhalen over onderzoekers, virussen en infectieziekten. Vanuit het lab en vanop het terrein. De vraag is niet of er nog een pandemie komt, maar wanneer.

Jacotte Brokken praat met neurowetenschapper Emilie Cardon over haar boek 'Het buigzame brein'. Onze hersenen zijn wonderwel in staat zich aan te passen. We kunnen ons hele leven lang blijven bijleren, en wanneer onze hersenen ernstig beschadigd raken, is een indrukwekkend herstel mogelijk. Toch is dat enorme aanpassingsvermogen niet altijd zo'n goede zaak. Aandoeningen als tinnitus of fantoompijn tonen aan hoe onze hersenen soms patronen ontwikkelen die toch klachten leiden.

Microben hebben een slechte naam. Dat komt omdat je er ziek van kunt worden. Maar de ziekmakers vertegenwoordigen maar 1% van àlle microben. De 99% andere zijn hoegenaamd niét gevaarlijk. De meeste microben zijn nuttig, zelfs onmisbaar. Jij en ik zijn half microob-half mens. Dus moeten we maar eens vrede sluiten met microben. Wég van films als 'I am legend', vér weg van games als 'The last of us'. De waarheid vertellen, zoals in het boek 'Het machtigste leven op aarde', van Swierts en Van Bloois

Bent Van Looy praat met Tommy Wieringa over zijn boek 'Konvooi'. Toen de oorlog in Oekraïne uitbrak voelde Tommy Wieringa zich machteloos en nutteloos. Hij kende het land goed, door de research voor zijn romans 'Dit zijn de namen' en 'Nirwana', en wou iets ondernemen. Toen hij de vraag kreeg mee te rijden met een konvooi hulpgoederen, zei hij meteen ja. Tijdens de reizen die volgden verzamelde hij verhalen over wanhoop en heldenmoed. 'Konvooi' is een meeslepend verhaal over de mens in oorlog.

Bent Van Looy praat met Joris van Casteren over zijn boek 'De mensheid zal nog van mij horen.' De dagboeken van gewone mensen zijn zelden bedoeld om door anderen gelezen te worden, al bevatten ze soms bijzonder lezenswaardige verhalen. Joris van Casteren verloor zich in de allerintiemste schrijfsels van een batterij bijzondere figuren van wie de dagboeken terecht waren gekomen in een nationaal archief. Hij schreef daarover een hilarisch maar ook hartverscheurend boek.

Bent Van Looy praat met Nadina Galle over haar boek 'De natuur van onze steden'. Nadina Galle woonde als kind aan een bosrand in Canada. Een gelukkige tijd, maar door de snelle urbanisatie veranderde de bosrand in stadsrand. 56 procent van de mensen op aarde woont intussen in steden, dat aantal zal alleen nog toenemen. Groen kan steden leefbaar houden: bomen zijn buffers tegen overstromingen, extreme hitte en bosbranden. Galle vertelt hoe technologie de natuur kan terugbrengen in de stad.

Bent Van Looy praat met Frank Bokern over zijn boek 'De eerste hippies'. De hippierevolutie is niet begonnen in de sixties, maar al in het fin de siècle. Tussen 1900 en 1914 wemelt het in Europa van de alternatievelingen: ze trekken van stad naar stad, leven in zelfgecreëerde hippieparadijsjes, prediken de vrije seks, halen hun spirituele inzichten uit India en Tibet en experimenteren met psychedelische middelen. De provo's en bloemenkinderen van de jaren '60 zijn hun erfgenamen.

Annemie Peeters is te gast op de expo 'De Poorten' in het STAM in Gent en praat met Tina De Gendt, Alja Kiseleva en Pierre De Braeckeleir. Tot 1860 stonden de monumentale stadspoorten er, daarna werden de 'poortwijken' aan de stadrand aankomstzones en wachtkamers van arbeiders en nieuwkomers. Nu wonen er meer dan 150 nationaliteiten. Tina cureerde de expo en schreef het boek 'De Poorten', Alja kwam in 2000 vanuit Rusland naar Gent, en Pierre zag als postbode de wijken veranderen.

Bruno Wyndaele praat met Eva Moeraert over haar podcast 'Oostende met één o'. Oostende is een typische kuststad die verschoppelingen, kunstenaar en dromers aantrekt. Dag geldt ook voor Ostende, met één o: een Argentijnse kuststad die werd gesticht door een Belgische absinthandelaar uit Bergen. Iemand met grote dromen, maar geen flauw idee waar hij aan begon. Podcastmaker Eva Moeraert beleefde een zomer en winter in Ostende en kwam terug met een schat aan verhalen.

Bruno Wyndaele praat met Rudolf Hecke over zijn boek 'Hoe ruw is de steen? - Anatomie van de vrijmetselarij in Vlaanderen.' Geheime genootschappen oefenen een grote aantrekkingskracht uit op de nieuwsgierige mens. Muzikant en schrijver Rudolf Hecke is zo iemand. Voor zijn boek 'Hoe ruw is de steen?' verdiepte hij zich in de vrijmetselarij, trok naar de tempel en de vochtige kamer en ging praten met logebroeders- en zusters. Hoezeer kan je in de werkplaats nog schaven aan jezelf?

Bruno Wyndaele praat met foodarcheoloog Jeroen Van Vaerenbergh. Onder de kasseien zit niet alleen het strand, maar ook alle info waar archeologen van beginnen te likkebaarden. Zeker als ze foodarcheoloog zijn zoals Jeroen Van Vaerenbergh. Hij zoekt in de ondergrond naar onze eetgeschiedenis. ‘Wat schaft de put’ heet zijn boek, daarin licht hij het deksel van prehistorische, Romeinse en middeleeuwse potten.

Hoe komt het dat de verhalen van Sherlock Holmes, geschreven in de 19e eeuw, nog àltijd intrigeren? Hoe komt het dat we onderzoeksmethodes van toen nog altijd geloofwaardig willen vinden? Dat we sympathie voelen voor een arrogante, humeurige man? Dat we ons niét ergeren aan zijn rookgedrag (met de ramen dicht, dan kan hij beter focussen). Dat we zijn Victoriaanse kijk op vrouwenrechten voor lief nemen? Kortom: wàt heeft de man dat wij niét hebben? Een filosoof en een psychologe ontleden hem.

Annelies Moons praat met Yves Segers over het boek 'Lekkere plekken'. Koffiebars, plekken die café én winkel tegelijk zijn, en verpakkingsvrije winkels: klinkt als de stad van nu, maar het is ook de stad van 200 jaar geleden. Veel zaken die we nu als ‘hip’ zien, bestaan al heel lang. Al is er natuurlijk ook veel veranderd. Het Centrum voor Agrarische Geschiedenis maakte een boek over de evolutie van de 'lekkere plekken' waar je boodschappen doet en buitenshuis eet. Met Leuven als voorbeeldstad.

Annelies Moons praat met Sofie Van Waeyenberghe over haar boek 'Polyamorie'. Een weekend waarin je thuis ontbijt met je echtgenoot, om dan ‘s avonds af te spreken met je lief, die de volgende dag gaat brunchen met z’n vriendin. Het is de realiteit van steeds meer mensen. Want meer en meer mensen laten de monogamie achter zich en kiezen voor polyamorie. Wat dat precies is, wat het inhoudt en waarom mensen ervoor kiezen. Hoe meer liefde, hoe meer vreugd?

Annelies Moons praat met Babette Van Rafelghem over haar boek 'Post mortem'. Babette Van Rafelghem is forensisch arts én tekenaar. 'Post mortem' is een boek waarin je kan lezen hoe een autopsie in z’n werk gaat, maar ook op de bijpassende medische illustraties kan zién wat er gebeurt. Een anatomische atlas die kunst, true crime en wetenschap versmelt.

Annelies Moons praat met Lize Spit over ‘Autobiografie van mijn lichaam’. Je krijgt een mail. Daarin laat je moeder weten dat ze ongeneeslijk ziek is. Wat zet dat in gang? Hoe verandert dat de tijd die er nog rest? En jullie relatie? Wat maakt dat los? Allemaal vragen die Lize Spit onderzoekt in haar nieuwe boek ‘Autobiografie van mijn lichaam’. Waarin ze probeert haar relatie met haar moeder te begrijpen, maar ook die met haar eigen lichaam.

We kijken graag wég van de dood. Dood is voor later. Maar soms is 'later' dichterbij dan we (willen) weten. Dan moét je de de dood wel in de ogen kijken. Annelies Rutten interviewde dertien mensen die weten dat ze niet lang meer te leven hebben. Bart Van Leuven maakte foto's: één voor hun dood, één daarna. Die laatste foto's zijn confronterend. We zijn het niet gewend om de dood te zien. Hoe kijken mensen terug op hun leven, met de dood voor ogen? Verliep het naar wens? En wàt, als niét?

Joris Hessels praat Stefaan van Brabandt over 'Schopenhauer'. Ons leven wordt volgens de vrolijke pessimist en lachende mensenhater Arthur Schopenhauer gekenmerkt door leed en verveling en is bijgevolg één grote vergissing. Niettemin is de filosofie van ‘de zwartgalligste filosoof aller tijden’ buitengewoon opbeurend, aanstekelijk en zelfs bevrijdend. Dat probeert theatermaker Stefaan van Brabandt duidelijk te maken in de voorstelling 'Schopenhauer', met Damiaan De Schrijver.

Joris Hessels praat met jeugdpsychiater Belo Mussche over haar boek 'Je bent niet kapot', waarin ze de lezer laat kennismaken met een aantal jongeren en hun familie. Want, zegt belo, ze hebben ons een belangrijke boodschap te vertellen. Ze wijzen ons op een algemene staat van ontreddering in onze samenleving.

Joris Hessels praat met Isabelle du Four over de expo 'Wild'. Maar wat is dat wild dan precies? Dat is het uitgangspunt van een tentoonstelling in het Museum voor Natuurwetenschappen. Is de mens niet alleen bedreigend, maar ook zelf bedreigd?

In 'Klassenjustitie. Hoe blind is Vrouwe Justitia?' houdt Naciri ons juridisch systeem tegen het licht. In haar zoektocht naar rechtszekerheid en gelijke rechten behandelt ze misconcepties, mythes en reële uitdagingen in ons Belgisch rechtssysteem. Hoe groot zijn de blinde vlekken van rechters en advocaten? In hoeverre is er sprake van een gebrek aan gelijke kansen en toegang tot het recht? Daarover praat ze met Bruno Wyndaele.

De censuur was alomtegenwoordig, de politie streng, ook al in de tsaristische tijd. En toch ontstond in de Sovjet-Unie een circuit van clandestiene uitgaven in eigen beheer, de samizdat, dat zich verspreidde naar de satellietstaten in Oost-Europa en dat tot het ineenstorten van de USSR zou blijven bestaan. Emmanuel Waegemans, die ooit zelf manuscripten de Sovjet-Unie uit smokkelde, schetst hoe de samizdat groeide en bloeide.

Elke week wordt in België iemand door zijn/haar (ex)-partner vermoord. Het gerecht krijgt dat cijfer niet naar beneden. Hoe komt dat? Hoe kan liefde radicaal omslaan in haat? In elk geval komen passionele moordenaars voor in alle rangen en standen. Kan ieder van ons dan in een vlaag van ziekelijke jaloezie of grote woede iemand vermoorden? Bent u zeker dat uw stoppen nooit zullen doorslaan? Hoe kun je signalen van dreigend geweld herkennen? En wat is het belang van een warme opvoeding?

Freek Van de Velde onthult in zijn boek 'Wat taal verraadt' hoe menselijke communicatie zich heeft ontwikkeld, van prehistorische kreten over Shakespeariaanse sonnetten tot moderne straattaal. Je komt te weten hoe dolfijnen menselijke taal nabootsen, waarom stokstaartjes een verrassend gevoel voor mode hebben, en wat taal tot het krachtigste afrodisiacum maakt. Hij praat erover met Jacotte Brokken.

In 1827 gebeurt er iets bijzonders. Giraf Zarafa vertrekt voor een tocht die twee jaar zal duren. De giraf is een geschenk van de pasja van Egypte, voor de koning van Frankrijk. Barbara Rottiers verdiepte zich in het verhaal van de giraf en maakte er een boek over, voor kinderen vanaf 10 jaar. Ze vertelt over deze wonderlijke giraf bij Jacotte Brokken.

Het verhaal van een iconische foto in het bad van Hitler, maar vooral van de persoon die in het bad zit, terwijl ze peinzend over haar schouder staart. Het verhaal van Lee Miller, oorlogsfotograaf, kunstenaar en waanzinnig interessante vrouw. Dat verhaal is nu te zien in de biopic 'Lee', met Kate Winslet in de hoofdrol. Marleen Daniëls, fotograaf en bewonderaar van Lee Miller, keek naar de film.

Wie heeft ooit beslist dat vrouwen het zwakke geslacht zouden worden? Met die vraag zat Jan Luiten van Zanden. Voor het antwoord keert hij in zijn boek 'Dochters van Lucy' helemaal terug naar het begin, naar Lucy, de eerste mens. Daarna neemt hij ons mee door de geschiedenis van de vrouw-manverhouding.

In de Sint Pietersabdij in Gent loopt een tentoonstelling rond deze vragen: is één van de graven onder het Sint Pietersplein van Judith van Vlaanderen? Het skelet is van een vrouw die stierf in de negende eeuw. Tot zo ver is er een match. Welke historische kennis hebben we, die verder in die richting wijst? Blijft de veronderstelling overeind, als je ook een fysisch antropoloog op het skelet loslaat? Historicus Steven Vanderputten en antropoloog Isabelle De Groote bij Annemie Peeters

Op 25 november is het vijftig jaar geleden dat Nick Drake stierf, eenzaam in zijn jongenskamer in het ouderlijke huis. Hij was 26. Hij zou nooit beleven dat zijn oeuvre postuum wereldwijd miljoenen gevoelige jongens en meisjes tot tranen toe zou beroeren. Eén van die velen is muzikant Jan Swerts, hij schreef voor het tijdschrift 'Reveil' een verhaal over zijn pelgrimstocht naar het graf van Nick Drake in Tanworth-in-Arden. En hij praat over wat het werk van Drake zo onsterfelijk maakt.

Charlotte Van den Broeck volgt het spoor van de uitgestorven Tasmaanse tijger. Van de Antwerpse zoo tot de bush van Lutruwita/Tasmanië, waar enkelingen pootafdrukken en camerabeelden verzamelen in de hoop te kunnen bewijzen dat het dier nog leeft. En wat als we het dier terug tot leven zouden wekken? Haar boek 'Een vlam Tasmaanse tijgers' is een droevig ecologisch verhaal, maar biedt ook hoop in tijden van (klimaat)crisis.

De Britse Olivia Laing droomt als kind al van een eigen tuin. Die kan ze pas kopen als veertigplusser: het is een compleet verwilderde tuin-met-huis in Suffolk. Laing stort zich op de reconstructie van de tuin, en stoot daarbij op verhalen van uitsluiting en macht. Het is 2020, wereldwijde lockdown, ook Laing is bevoorrecht, met haar prachtige tuin. Het dagboek dat ze in die dagen bijhoudt, is nu een boek: The garden against time. Tuiniers Britt Bakker en Bert Watteeuw lazen het en vertellen.

De Verenigde Staten lijken nu erg verdeeld, maar waren dat nog veel meer tijdens de burgeroorlog, de Civil War (1861-1865) tussen de Noordelijke en Zuidelijke Staten. Johan Op de Beeck schreef een lijvig boek over die oorlog en ontdekte een grotere rol voor België dan tevoren werd aangenomen. Zijn boek heet 'De Verscheurde Staten van Amerika', en gaat over vroeger én vandaag.

Als je geboren wordt uit een dienstmeid die de aandacht van de keizer had getrokken, heb je dan nog een toekomst voor je? Het kleine Margrietje, dochter van Karel V en Johanna van der Gheynst, wordt niet bij de nonnen weggemoffeld maar trouwt met de hertog van Parma en schopt het tot landvoogdes van de Nederlanden. Een functie die zij, Margaretha van Parma, zeer ter harte neemt. Zo blijkt ook uit de expo 'Margaretha, Keizersdochter tussen macht en Imago'. Curator Katrien Lichtert vertelt.

In de zomer van 1960 wordt Congo onafhankelijk. Een half jaar later wordt hun democratisch verkozen eerste minister, Patrice Lumumba vermoord. Johan Grimonprez weeft rond dit feit een film waarin de Amerikaanse burgerrechtenbeweging, jazz, de CIA en de Belgische mijnindustrie een macabere dans opvoeren. 'Soundtrack to a Coup d’Etat' is een wonderlijke trip door drie continenten en een film als een swingende jazzcompositie.

In het boek 'De geschiedenis van onze grond' vertelt geoloog Jasper Verhaegen het oudste verhaal van Vlaanderen, niet te verwarren met de versie van Tom Waes. Dit gaat echt over wat er in de grond zit. In onze bodem. Niet ons bloed, maar wel de aarde, de stenen, het verhaal onderin.

Over tien miljoen jaar zijn we met z'n allen een...ja, wàt... een ding in een aardlaag. Maar ooit hebben we gedacht dat wij mensen de top van de natuurpiramide waren. Dat we de natuur makkelijk de baas konden. We denken dat soms nog. Al stellen we ook wel vast dat de natuur zeer geregeld een beetje (veel) sterker is dan wij. In het boek 'Verhalen van de natuur' worden verhalen verteld vanuit àl die standpunten. Om te eindigen met de vraag welk het standpunt zal zijn over pakweg 50 jaar

Tien jaar geleden schonk Valère, de partner van Veerle Duflou, zijn lichaam aan de wetenschap. Het kwam terecht in het anatomielab van de Universiteit Antwerpen. Tien jaar later wil Veerle weten wat er dan met die lichamen gebeurt.

De duivel kent vele gedaanten en vele namen: Satan, Beëlzebub, Mephistopheles, Lucifer,... Voor het boek 'Satan. Een geschiedenis van de duivel' onderzoekt professor Danny Praet samen met zijn collega's het ontstaan van de duivelsfiguur, zijn evolutie en zijn verschijning in verschillende religies en tradities. Vanwaar onze fascinatie en zelfs sympathie voor de duivel?

Bij het begin van de Tweede Wereldoorlog gaat modelerares Elise samen met haar man Vital Nahon bij het linkse verzet in Antwerpen. Na zijn arrestatie duikt ze onder, maar acht maanden later krijgt de Gestapo haar te pakken. Na folteringen verraadt ze vroegere kameraden en moet ze bij haar bewaker Wilhelm von Hören als seksslavin inwonen. Hij vermoordt haar. Voor die moord krijgt hij vijf jaar na de oorlog de doodstraf. Ondertussen heeft hij het verraad van Elise bij elk verhoor meer aangedikt.

Charleroi is in de ogen van veel mensen een lelijke stad, niet meteen een bezoek waard. Onterecht, vindt Pascal Verbeken. Charleroi is niet minder mooi of interessant dan Venetië, Brugge of Amsterdam. Voor wie het wil zien. Verbeken schreef met 'Mijn Charleroi' de eerste reisgids voor de stad sinds 1911. Het jaar van de wereldtentoonstelling, toen de industriestad op haar hoogtepunt was. Daarna kwam het verval, nu krabbelt de stad langzaam recht. 'Mijn Charleroi' is een rehabilitatie op papier.

Of je nu een CEO bent die de fakkel doorgeeft, een stel gescheiden ouders dat een gezamenlijk groeifeest wil voor hun kind of een financieel verantwoordelijke die met aandacht afscheid wil nemen voordat hij begint aan een nieuwe job: Anniek Gavriilakis legt uit hoe het bij al die momenten belangrijk kan zijn om na te denken over een ritueel. Daarover praat ze met Annelies Moons.

Vanwege de schade die ze veroorzaken aan onze natuur en landbouw, bestrijden we invasieve exoten als de wasbeer, de bruine rat,... : we doden ze en gooien ze weg. Ondertussen kraakt de bio-industrie in zijn voegen om aan onze vraag naar vlees te voldoen. Wat als we deze exoten op ons menu zetten? En zijn ze eigenlijk lekker? Joël Broekaert praat erover met Annelies Moons.

Wat als je allebei in een andere werkelijkheid gelooft? Kan je elkaar dan nog vinden? Wereldwijd worden talloze families en vriendengroepen verscheurd door polarisatie. Opgeklopt door de media en algoritmes vertrouwen mensen die van elkaar hielden elkaar opeens niet meer. Marthe Walter schreef neer hoe de politiek haar familie binnensloop en praat erover met Annelies Moons.

Er zijn veel dingen die we niet (meer) weten over de oorlog. Er zijn ook veel zaken die we nooit hébben geweten. En er zijn er die we liéver niet weten. Dat verzetsmensen in Antwerpen in 1940 niet zelden uit (extreem)-rechtse en/of militaire hoek kwamen. Dat (ook) het verzet in die eerste oorlogsjaren niet bijster veel gaf om Joodse medeburgers. Dat vrouwen belangrijke rollen speelden in het verzet, maar daar veel minder (officiële) erkenning voor kregen dan mannen. Allemaal in deze aflevering