Voorproevers

De rondreizende expo 'Titanic the artifact exhibition' meert (opnieuw) aan in Brussel. Je kan er een historische sensatie beleven via voorwerpen die uit het wrak afkomstig zijn. Dirk Musschoot vertelt aan Annemie Peeters waarom de Titanic jong en oud blijft fascineren, hoe die objecten op de expo terechtkwamen en waarom wie dieper in de materie wil duiken naar Belfast of Halifax moet. De Titanic zelf ligt nog altijd op een bijna onbereikbare diepte, wat de verbeelding extra blijft prikkelen.

Ensor was niet alleen een geniaal schilder, maar ook schrijver en componist. Hij had een eigenzinnig gedacht over de politiek van zijn tijd, de rechtspraak, de geneeskunde. Daar getuigen zijn satirische tekeningen en schilderijen van. Ensorkenner Xavier Tricot beschrijft ze tot in de kleinste details in zijn boek ‘James Ensor, maestro’. Annemie Peeters praat met hem én met cabaretier Wouter Deprez, die in de huid van een 21e-eeuwse Ensor kruipt. (Was live vanop FAAR Festival in Oostende, 2024)

Wanneer onderzoeksjournalist Huib Modderkolk het doelwit wordt van een inlichtingenoperatie, gaat hij onderzoeken op welke manier het internet een magnifiek, maar daardoor dus ook zeer gevaarlijk wapen kan zijn. Tim Verheyden praat met hem over zijn boek 'Dit wil je echt niet weten'.

Twee jaar geleden luisterde psycholoog Julie Minnaert naar De Wereld van Sofie en hoorde rouwexpert Uus Knops zeggen dat vriendschap een onderschatte vorm van liefde is, en een vriendschapsbreuk dus een vorm van liefdesverdriet. Die uitspraak bleef hangen bij Minnaert en ze besloot samen met Knops een boek te schrijven over vriendschapsverlies en hoe je daar mee omgaat: 'Zijn we nog vrienden?'. Ze praat erover met Linde Merckpoel.

Voor zover we weten is het 'Handboek logica' het eerste logicaboek dat door een vrouw is geschreven — en dat in 1770, toen meisjes niet eens naar school mochten. Maar Josina Carolina van Lynden gebruikte haar eigen bevoorrechte positie (ze kwam uit een adellijke familie en had thuisonderwijs gehad) graag om anderen vooruit te helpen door ze te leren denken en overtuigen. Bruno Wyndaele en Jean-Paul van Bendeghem lazen het boek en vertellen erover in Voorproevers.

Voor een onherbergzaam eiland met nog geen 400.000 inwoners heeft IJsland een onvoorstelbare invloed uitgeoefend op de westerse cultuur. Wagners opera’s, Tolkiens Lord of the Rings, Hollywood-kaskrakers over de dondergod Thor … ze zijn allemaal schatplichtig aan de literaire cultuur van deze piepkleine samenleving. Met 'De Viking vanbinnen' brengt Simon Halink de IJslandse verhalencultuur in kaart. Annelies Moons praat met hem over elfen, trollen en goden maar ook over de IJslanders zelf.

In 2003 vonden Texelse vissers een kaakbeen in hun netten. Recent bleek uit DNA-onderzoek dat die kaak toebehoorde aan Ernst Moltzer, in de oorlog directeur bij jeneverstoker Bols. De boomende economie van Nazi-Duitsland had Bols opnieuw succesvol gemaakt, maar Moltzer koos voor het verzet. In 1941 verdween Moltzer op weg naar Engeland. Had de Duitsgezinde Bols-top daar iets mee te maken? Martin Hendriksma onderzoekt het in zijn boek 'Het geheim van Bols', hij is te gast bij Bent Van Looy.

Drie jaar geleden stierf Jan Ceuleers. Hij was journalist en directeur televisie van de BRTN. Maar hij was ook de man van Rachel en de vader van Barbara. Die laatste heeft nu een boek geschreven over de dood van haar vader: 'Doodgewoon'. Jan leed aan Alzheimer en vroeg en kreeg euthanasie. Dat was voor Barbara allesbehalve doodgewoon. Ze verdiepte zich in het thema euthanasie, van Alzheimer en artsen tot zelfbeschikking en ziekenhuizen. Ze praat erover met Bruno Wyndaele.

Een van de mooiste middeleeuwse manuscripten ter wereld ligt in de Maurits Sabbe-bibliotheek van de KU Leuven: de prachtig geïllustreerde Bijbel van Anjou. Historicus Bram De Ridder ging ermee aan de slag. Het resultaat is geen boek. Ook geen film of documentaire. Het is zelfs geen podcast. Nee, 'Anjou' is een gezelschapsspel. Raf Njotea testte het spel uit met bedenker Bram De Ridder.

Annemie Peeters praat met Kurt Vanhoutte, hoogleraar theaterwetenschappen UAntwerpen, en Ditmar Bollaert, oud-leraar fotografie St-Lucas Gent, over "de toverlantaarn". In de eeuwen voor de fotografie, werd via dat instrument aan mensen getoond hoe de wereld er uit zag, in shows waarin tekeningen werden geprojecteerd, verhalen verteld en waarbij live werd gezongen. Met de tijd ontdekte 'de politiek' de propagandakwaliteiten van de magische lantaarn. Ook toen al bestond fake news.

In tijden van onzekerheid floreert een zoekmachine. Ook bij het prille ouderschap. Tijdens haar eerste duizend dagen als ouder zocht Annelies Moons zowat alles op wat er in haar opkwam. Over voeding, kak en snot. Over ouderschap en schoolkeuze. Over lichaamsbeeld en libido. Google oordeelt niet maar onthoudt wel alle vragen. Annelies Moons verwerkte dit zoekarchief tot een boek: 'Het is zoeken'. Joris Hessels hoefde zijn vragen niet aan Google te stellen, hij sprak met de auteur zelf.

De merknaam 'Falke' is bij sokkenliefhebbers niet onbekend. Jonah Falke is de laatste erfgenaam van de beroemde Duitse sokkenfamilie, van de arme tak weliswaar. In zijn boek 'De geschiedenis van mijn sok' gaat hij op zoek naar zijn voorouders. Een familiekroniek over zwarte schapen en schijnophouders. Sokkennerd Bent Van Looy sprak met hem.

Linde Merckpoel praat met Stijn Van de Voorde over de nieuwe Netflix-docu 'The Greatest Night in Pop', met name: de nacht dat 'We are the world' werd opgenomen, de benefietsingle van de supergroep 'USA For Africa'. Want dat het een supergroep was, is misschien zelfs een understatement. Álle grote Amerikaanse popsterren van de jaren 80 werkten eraan mee. Stijn haalt alle sappige verhalen van die nacht naar boven.

Al in de bijbel wordt gelachen met dikke mensen. De oude Grieken en Romeinen deden het. Shakespeare was ook een fatshamer. Maar het is niet omdat het van alle tijden is, dat fatshaming moet worden weggezet als 'iets des mensen'. Integendeel. Wouter Cornet schreef een boek over de schadelijke effecten voor kinderen en volwassenen. Finne Smets is nu styliste maar werd vroeger zélf als kind aangespoord om kilo's te verliezen: "want dik = lelijk". Dik = niét lelijk! Dik = dik. Et alors???

Een mensenleven is al kort, en als je een vrouw bent, dan wordt de helft van dat leven al gevuld met andermans verwachtingen. Die tijdsdruk komt voor een groot deel van buitenaf. De oplossing ligt volgens Anouck Meier daarom niet bij de klassieke recepten van het timemanagement (efficiënter werken, etc.) maar wel bij je denkbeelden herzien, stoppen met pleasen, grenzen stellen en jezelf centraal zetten. Ze schreef er een boek over: 'Op een dag ben je dood'. Annelies Moons sprak met haar.

Spionage: wilde achtervolgingen door steegjes en duistere parkeergarages, met een beige regenjas in de slagschaduw van een parkeergarage de tegenpartij bespieden... we kennen het uit uit films over de Koude Oorlog. Maar is die Koude Oorlog wel voorbij? Dirk Leestmans praatte met vier ex-agenten van de Staatsveiligheid en maakte er een meeslepende podcastreeks over: 'Contraspion'. Bent Van Looy zette de kraag van zijn regenjas recht en praatte met hem.

Michael Mann maakte een film over Enzo Ferrari, de man achter de rode bolides. De zomer van 1957 verloopt moeizaam voor ex-autocoureur Ferrari: zijn autobedrijf gaat failliet, het huwelijk met zijn vrouw Laura gaat niet over een leien dakje en tot overmaat van ramp overlijdt hun zoon Dino. Enzo zet zijn laatste hoop op één wedstrijd: de Mille Miglia doorheen Italië. Joris Hessels praat met autosportjournalist Gert Vermersch over de film en de betekenis van Ferrari voor de racesport.

De theorie van de 1 of 2 is een denkoefening, waarin schrijver en regisseur Ish Ait Hamou probeert een verklaring te vinden voor een weerkerend patroon: wanneer iemand van de Marokkaanse gemeenschap het maakt in Vlaanderen, wordt er door de anderen niet onverdeeld enthousiast gereageerd. Er zijn ook angst, afgunst en vooral paniek, omdat een zeldzame en felbegeerde 1- of 2- plek bezet is, en dus niet meer beschikbaar. Loubna Khalkhali van VRTNWS herkent dit patroon en zoekt mee naar oorzaken.

De podcast Queen Kelly volgt het parcours van sopraan Kelly Poukens. Aanvankelijk zong ze alleen voor de koeien van haar vader, maar ze schopte het tot het podium van de Koningin Elisabethwedstrijd. Poukens vertelt in Voorproevers hoe die weg naar de top verliep, voor haar en haar team. Want ook hier geldt: een zanger is een groep (van haar kinesist tot haar wereldberoemde collega sopraan Felicity Lott). En ze zingt nog altijd even graag voor haar eerste publiek, de koeien.

Hoe je je voelt, was vroeger een privézaak. Emoties beleefde je in intieme kring of achter gesloten deuren. Maar de tijden zijn veranderd. We zijn van een zwijgcultuur naar een praatcultuur gegaan. Maar wat betekent dat voor ons gevoelsleven? Moet elke emotie wel gedeeld worden? Die vragen onderzoekt Ignaas Devisch in zijn essay ‘Een kleine filosofie van grote emoties’.

Brankele Frank had het helemaal voor elkaar. Na haar studies neurobiologie werkte ze als een succesvolle consultant voor een belangrijk bedrijf. Tot ineens het hele kaartenhuis in elkaar stortte. Burn-out. Ze ging op onderzoek uit met het idee dat wie begrijpt wat een burn-out is, er ook sneller weer vanaf kan komen. In haar boek 'Over De Kop' neemt ze haar burn-out(s), nauwkeurig onder de loep. Met de kennis van de neurobioloog, de consultant en de ervaringsdeskundige.

De Neurenbergse processen tegen de kopstukken van het naziregime lokten tal van beroemde schrijvers en journalisten: Erich Kästner, Erika Mann, Rebecca West, Alfred Döblin, Willy Brandt... Maandenlang woonden en werkten ze in het kasteel van de adellijke familie Faber-Castell (die van de potloden!). Overdag luisterden ze naar gruwelverhalen over de holocaust, 's avonds werd er gediscussieerd maar ook gedanst. Over dit 'Schrijverskasteel' schreef Uwe Neuhmar een boek, Georgi Verbeeck las het.

Suzanne Roes is 29 en wil geen kinderen. Haar vraag naar sterilisatie botst op veel muren. De focus ligt daarbij op spijt. Leen Dendievel is 40 en wil ook geen kinderen. Ze moet zich daar nog altijd voor verantwoorden. Waarom is kinderen krijgen de norm? Wat betekent dat voor wie geen kinderen wil of kan krijgen? Waarom moet een vrouw zich vaker verantwoorden dan een man? Suzanne Roes onderzoekt het in 'De politiek van de vruchtbaarheid'. Leen Dendievel zoekt begrip in 'De zin van een kind'.

In 'Cadeautje voor mezelf' bundelt boekhandelaar Maartje Swillen meer dan 10 jaar aan verhalen uit de boekhandel. Het resultaat is soms ontroerend, soms humoristisch en vaak herkenbaar voor al wie ooit in een boekhandel heeft rondgelopen. Een eerbetoon aan het boekenvak. En aan haar klanten en lezers.

Theo van Gogh. Was filmmaker, won prijzen maar werd door een recensent ook wel 'De Fassbinder van de lege zalen' genoemd. Hij schreef alsof zijn leven ervan afhing en zocht in die hoedanigheid graag de discussie op. Hij zocht ruzie met de hele wereld en had het gemunt op hele bevolkingsgroepen of godsdiensten. Maar hij had ook een groot vriendennetwerk en was een ontwapenend interviewer Op 2 november 2004 werd hij koudweg vermoord. Jaap Cohen schreef zijn biografie: 'De Bolle Gogh'.

Ook de middeleeuwse medemens was reislustig en nieuwsgierig. Wie waren die middeleeuwse reizigers? Waarom gingen ze op reis? Wat was hun bestemming? En hoe geraakten ze daar? Anthony Bale volgt in zijn boek 'Op reis in de middeleeuwen' pelgrims, spionnen en handelaars op hun tochten naar het uiteinde van de toen bekende wereld. Hij las hun reisverslagen en beschrijft hun verwondering. Historica Andrea Bardyn las het boek.

Op 10 april 1743 werd Marie Catherine Josephe, gravin van Merode en prinses van Rubempré en Everberg, geboren als liefdesbaby uit het schandaalhuwelijk van de prins van Rubempré met zijn linnenmeid. Marie Catherine beheerde jarenlang een gigantisch patrimonium, onderhandelde voordelige huwelijken, regelde prestigieuze carrières en mengde zich in politieke debatten. Historica Freeke De Meyer haalt deze 'femme d'action' uit de vergetelheid met het boek 'Hoog geboren, ambitieus en eigenzinnig'.

Iedereen vraagt zich wel eens af ‘waarom we hier zijn en wat de betekenis van alles is’. Veel mensen weten echter niet waar ze het antwoord moeten zoeken, nu ze steeds minder houvast vinden in een geloof. De meesten komen uit bij steeds dezelfde vormen van zingeving, zoals een gezin, werk, persoonlijke ontwikkeling of het helpen van anderen. In zijn boek Waarom ben ik hier? laat Rens Bod, hoogleraar Digital Humanities, zien dat er juist een enorme rijkdom aan zingeving bestaat.

In het boek 'Giraffen zinken niet' brengt Kim Verhaeghe, wetenschapsredacteur bij Eos Wetenschap, eigenlijk een ode aan wetenschappers die aan de slag durven gaan met bizarre vragen. Het gaat eigenlijk over 'wetenschap van de losse vijzen'. Jacotte Brokken tracht er een aantal met Kim te overlopen!

Beeld je in dat elke foto die je ooit al online postte, in handen is van een bedrijf. Dankzij hun beeldendatabank weet Clearview AI eigenlijk àlles van ons. Hoe gevaarlijk is dat? Dat vraagt Tim Verheyden aan advocate Magali Feys, die het boek 'Je gezicht is nu van ons' las, geschreven door Kashmir Hill.

Annemie Peeters praat met Marc Van Steenkiste over de pijn die een liefdesbreuk kan veroorzaken. Van Steenkiste is psychiater en therapeut. Hij heeft veel ervaring in het begeleiden van mensen met liefdespijn. Hij plaatst die ervaringen in het licht van liefdesverhalen in de literatuur, in films en in muziek. Omdat pijn draaglijker wordt, wanneer je je verbonden voelt met mensen die eendere dingen meemaakten in andere tijden en op andere plaatsen. Want liefdespijn is van alle tijden.

Postzegels, LP’s, sigarenbandjes of misschien wel porseleinen figuurtjes. Je kan het allemaal verzamelen. Inge Misschaert heeft verzamelaars verzameld. En ze ondergebracht in een boek, met de titel 'Verzameld!' De verzameldrang van Pierre-Jacques Goetghebuer, de boeken van Boudewijn Büch, de typemachines van Willem Frederik Hermans,... Wat typeert en bezielt de verzamelaar?

Amir Bachrouri, voormalig voorzitter van de Vlaamse jeugdraad, schreef een boek: 'Doe maar niet'. De titel verwijst naar de manier waarop jongeren afgeraden wordt om naar de sterren te grijpen. Een boek schrijven? Doe maar niet. In de politiek gaan? Doe maar niet. Geneeskunde studeren? Doe maar niet. In plaats van jongeren te vertrouwen, houden we ze kort. Dat zal niet lukken met Amir. Maar waar hoopt hij uit te komen?

Toen Theo Toebosch bij toeval in het Sloveense bergdorpje Kobarid belandde merkte hij dat hij in een brandpunt van de geschiedenis was terechtgekomen. Kobarid was het decor van twee wereldoorlogen, een burgeroorlog, grensverschuivingen en machtswisselingen. Ook tal van grote namen - Frans-Jozef, Mussolini, Hemingway - passeerden in het onooglijke plaatsje. Maar wat Toebosch vooral interesseerde was wat al die geschiedenis deed met de bewoners van Kobarid. Hoeveel historie kan een dorp hebben?

Door weer en wind op je fiets racen met in je rugzak een aan snel tempo afkoelende pizza. Gebruikte maar geretourneerde dildo's sorteren onder het harde licht van honderdduizenden tl- buizen. Moedeloos worden van de vicieuze cirkels in de verwerking van asielzoekers. Onderzoeksjournalist Jeroen van Bergeijk deed het. Undercover, in naam van de waarheid, en schreef er een boek over: 'Undercover aan het werk'. Daarin stelt hij ook zijn eigen job van undercoverjournalist in vraag.

Ontslagen worden is vreselijk, zéker als je dat ontslag niet zag aankomen én als je werk je passie was. Een job zoéken is ook moeilijk als je werk wil dat hélemaal past bij wie je bent en waar je dus veel voldoening uit wil halen. Annick Ruyts (60) wérd ontslagen als eindredacteur op de VRT. Martha Claeys (29) is doctor in de filosofie en op zoek naar een vaste baan. Samen reflecteren ze over het belang van werk en de invloed ervan op je identiteit. En wàt dan als je je werk verliest?

Annelies Moons praat met Lieven Gheysen, alias Gili, over mentalisme. In zijn boek 'Raar hè!?' onthult Gili zijn favoriete kleine trucs uit het mentalisme en de magie. Stuk voor stuk trucs waar je met wat oefening en show mee kan uitpakken bij je vrienden en familie. Hoe zitten bepaalde dingen nu écht in mekaar?

Bruno Wyndaele praat met Nederlands migratie-expert Hein de Haas, over zijn boek 'Hoe migratie écht werkt'. Op basis van 30 jaar onderzoek maakt de hoogleraar sociologie korte metten met 22 hardnekkige linkse én rechtse migratiemythes.

Jacotte Brokken en Tinne Claes lazen het boek 'Eva: hoe de evolutie van het vrouwelijk lichaam de mensheid heeft gevormd' van Cat Bohannan. Waarom leven vrouwen langer dan mannen? Hoe komt het dat vrouwen borstvoeding kunnen geven? En bestaat het vrouwelijk brein echt? In 'Eva' beantwoordt Cat Bohannon vragen die wetenschappers tientallen jaren hebben laten liggen.

Je bent een geboren Amerikaan en op een gegeven moment beslis je om deeltijds in Nederland te gaan wonen, je nieuwe liefde achterna. En om je goed te integreren in je nieuwe vaderland besluit je om de Hollandse meesters uit de Gouden Eeuw te bestuderen. Dat is was schrijver Benjamin Moser, bekend van zijn prijswinnende Susan Sontagbiografie, heeft gedaan. In het boek 'De wereld op zijn kop' portretteert hij achttien schilders. Maar hoe goed heeft hij Nederland leren kennen? En zichzelf?

Annemie Peeters nodigde Stijn Baert uit, samen met Michaël Rewers; die laatste is chefkok van Bistrot du Nord in Antwerpen en kreeg bijzonder goede punten van Stijn. Het gesprek gaat over het bakken van de perfecte steak-met-frieten, over simpele kost en culinair snobisme, over de liefde voor de keuken van onze moeders en grootmoeders en over het eten van vlees en of je dat in deze tijden nog wel moet promoten via boeken, genaamd 'Steak met Stijn'.

In haar podcast 'De vorstinnen van Vlaanderen' bekijkt maker Julie Van Bogaert samen met historici Els De Paermentier en Lisa Demets de middeleeuwen van een andere kant. Geen stereotiepe verhalen over mannen en macht maar een historie over vrouwen uit alle lagen van de samenleving, en hoe ze net als mannen hun stempel op de middeleeuwse maatschappij hebben gedrukt. Tegelijk gunt de podcast ons een blik in de interne keuken van de historicus.

Wat als ze je voor iemand anders houden? Dat overkwam Naomi Klein, bekend van haar diepgravende analyses van het moderne kapitalisme in boeken als 'No Logo' en 'De shockdoctrine'. Ze is dus niet de schrijfster van 'De zoete leugen', want dat is Naomi Wolf. Deze Naomi maakte naam als feministe maar ze nam een andere afslag en staat tegenwoordig voor zowat alles wat Naomi Klein al haar hele leven bestrijdt. Over die spiegelwereld schreef Klein het boek 'Dubbelganger'. Tim Verheyden las het.

Zeventig jaar geleden was Vlaanderen nog een landelijke regio met een Franstalige elite en een overwegend dialectsprekende bevolking. In drie generaties tijd heeft het Nederlands de plaats van het Frans ingenomen in het openbare leven. Hoe hebben de Vlamingen dat klaargespeeld? Wie bepaalde er wat goed Nederlands is? Wie doet dat nu? Welke rol speelt de openbare omroep? En welke de Nederlanders? Miet Ooms vertelt in de audiodocu 'Kinderen van het ABN' het verhaal van de Vlamingen en hun taal.

Wim Lagae is hoogleraar sportmarketing, niet-onverdienstelijk ex-jeugdrenner en nu nog altijd amateursporter. Hij kent de wereld van sport én die van marketing. Eerder schreef hij Koerszaken en Koersdromen, maar zijn nieuwste boek gaat over àlle sporten die de marketingwereld interessant vindt: wielrennen, tennis, formule1, boksen, atletiek en natuurlijk voetbal. Al die sporten hebben helden. Merken verbinden maar wàt graag hun naam aan charismatische sporters. Dat gaat Sneller, Groter, Gekker.

400 jaar werd filosoof en wetenschapper Blaise Pascal geboren. Zijn naam leeft nog voort in de eenheid van luchtdruk, maar hij heeft ook als denker heel wat te vertellen over ons mens-zijn vandaag. Hij legt de tegenstrijdige verlangens van de mens bloot en ontrafelt de oorzaak van leugens en (zelf)bedrog. Volgens Pascal is de mens 'engel noch beest'. Meteen ook de titel van het boek dat filosofe en atlete Hanna Vandenbussche over Pascal en zijn mensbeeld schreef.

Vrijheid van meningsuiting was lang de verlichte vrijheid bij uitstek. Maar in recentere tijden heeft de samenleving meer aandacht gekregen voor de schaduwzijden van die ruime expressievrijheid. Moet alles wat gezegd kan worden ook écht worden verwoord? Koen Lemmens gaat in zijn boek 'Het wankele recht van spreken' op zoek naar het belang en de culturele betekenis van de vrijheid van meningsuiting in een democratische samenleving.

Rond 1900 was Oostende the place to be voor de elite om te zien en gezien te worden. Luxueuze treinen en pakketboten brachten toeristen uit alle uithoeken van de wereld naar de badstad. Met als magische centrum het Casino Kursaal waar de wereldsterren van die tijd optraden: Caruso, Saint-Saëns, Strauss en Casals. Kurt Van Eeghem neemt je in zijn boek 'Oostende in de belle époque' mee naar de zwierige tijd van James Ensor.

De Amerikaanse Jenny Odell schreef een boek over 'de tijd'. Ze vraagt zich af hoe het komt dat we werk en leven laten bepalen door de tirannie van de klok, en hoe we daar aan kunnen ontsnappen. Want de klok LIJKT de grote gelijkmaker te zijn - voor iedereen zijn er 24 uren in één dag - maar is het omgekeerde als de tijd van de ene meer waard lijkt dan de tijd van de andere. Wie koopt wiens tijd? Wiens tijd is hoeveel waard? Dat zijn de vragen waar Odell een antwoord op zoekt.

Hoe blijf je als jonge ouders voldoende tijd vinden voor elkaar? Where did the sex go (en komt die ooit nog terug)? En wat als je partner een heel andere visie op opvoeden heeft dan jij? Daarover praat Annelies Moons met Katrien Koolen. Zij schreef het boek 'Liefde in de tropenjaren'. want jawel, koppels verliezen mekaar in de storm van het (prille) ouderschap soms eens uit het oog.