Voice of America

لەگەڵ بەردەوامی ئۆپراسیۆنەکانی ئەمەریکا و ئیسرائیل لە دژی ڕێژیمی ئێران، کوردانی ڕۆژئاوا هیوادارن کە ئەمە ببێتە هۆی گۆڕانکاریی ئەرێنی بۆ مافەکانی کورد لە ڕۆژهەڵات

وەزارەتی گەنجینەی ئەمەریکا بڕیاریدا بە چاپکردنی واژۆی سەرۆکی ئەمەریکا دۆناڵد ترامپ لەسەر دۆلار، ئەمە یەکەم جارە لە مێژووی ئەمەریکادا واژۆی سەرۆکێک بخرێتە سەر دراو.

له‌ پاش ساڵی 2003 وه‌ ئێران ڕاسته‌وخۆ ڕۆڵی ده‌گێڕا له‌ ده‌ستنیشانكردنی سه‌رۆک وه‌زیرانی عێراق، هه‌ر كاتێک گرێ كوێره‌یه‌ک دروست بوایه‌ قاسم سوله‌یمانی، یان قائانی ده‌نارد بۆ كردنه‌وه‌ی گرێ كوێره‌كان، به‌ڵام ئێستا گرێ كوێره‌كان كه‌وتوونه‌ته‌ ناوخۆی وڵاتەکە و ناپڕژێته‌ سه‌ر كێشه‌ ناوخۆییه‌كانی عێراق

ڕەزا ئەمینی چالاکوانی سیاسی لە دانیمارک باس لە داخستنی تەنگەی هورموز دەکات کە چۆن زیان بە هەموو جیهان دەگەیەنێت کە ئێستا ئێران وەک تاکتیکێک بە کاری دەهێنێت. هەروەها باس لەوەش دەکات کە کۆماری ئیسلامی ئەو گوشارە ئابوورییەی کە ئێستا لە ئاکامی داخستنی تەنگەکە لە ئارادایە بیخاتە ئەستۆی ئەمەریکا.

فیگەر 3 ڕۆبۆتێکی ئەمەریکاییە کە بە ژیری دەستکرد بونیاد نراوە و توانای ڕۆیشتن و ئاخاوتن و چەندین فرمانی بڕیاردانی هاوشێوەی مرۆڤی هەیە. رۆژی چوارشەممە خانمی یەکەمی ئەمەریکا هێنایە ناو کۆبوونەوەیەکی نێودەوڵەتی تایبەت بە پەروەردە لە سەردەمی تەکنەلۆجیا و ژیری دەستکرددا.

دوای نزیکەی 8 مانگ لە پەیوەندی خۆشەویستی، ژنە سەربازی ئەمەریکایی ئیستەر هێرناندێز لەگەڵ حەسەن ئالپکان کە خەڵکی باکوری کوردستانە لە ڕۆژی نەورۆزدا هاوسەرگیرییان ئەنجام دا. لە ئاهەنگەکەدا دەیان سەربازی ئەمەریکایی بەشداربوون و ڕێز لە نەورۆز گیرا وەک جەژنێکی نەتەوەیی کورد.

نزیکەی پێنج مانگ بەسەر هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراقدا تێدەپەڕێت، بەڵام ناکۆکیە سیاسیەکان و خراپی دۆخی ئاسایشی ڕێگربووە لە پێکهێنانی کابینەی نوێ

لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران پرسە بۆ ئەو 6 پێشمەرگەیە دانرا کە بە هێرشی مووشەکی ئێران گیانیان لەدەستدا. بەرپرسانی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەڵێن قسەیان لەگەڵ ئێراند کردووە و دانیان بەوەدا ناوە کە هێرشی سەر پێشمەرگە بە هەڵە ئەنجامدراوە، بەڵام ئێران بە فەرمی ئەوەی ڕانەگەیاندووە.

بەرێز دکتۆر جەعفەر حامیدی سیاسەتمەدار، سەبارەت بە هێرشەکانی ئێران بۆ سەر هەرێمی کوردستان دەڵێت" ئێران هیچ دۆستێکی نەهێشتووەتەوە لە دەوروبەری خۆی هێرشی نەکردبێتە سەر، هەرێمی کوردستانیش بەدەر نەبووە لەم هێرشانە،

دوای ئەوەی لە ئەنجامی هێرشی ڕژێمی ئێران بۆ سەر بنکەیەکی پێشمەرگە لە هەرێمی کوردستان، شەش پێشمەرگە گیانیان لەدەستدا و 30 پێشمەرگەش بریندار بوون. جەبار یاوەر ئەمینداری گشتی پێشووی وەزارەتی پێشمەرگە دەڵێت، "هێرشەکە پێشهاتێکی مەترسیدارە بۆ ئاسایشی هەرێمی کوردستان."

زانکۆی ئەمەریکی لە واشنتن، ئاهەنگێکی تایبەتی بە بۆنەی جەژنی نەورۆز سازکرد, ئاهەنگەکە پەیامێک بوو بۆ ئاشناکردنی ئامادەبووان بە مێژووی ئەم بۆنەیە.

بە لەبەرچاوگرتنی مێژووی سیاسەتەکانی دۆناڵد ترەمپ بەرامبەر بە ئێران، ئایا دانوستان لەگەڵ ئێران دەکرێت وەک گۆڕانکارییەکی ڕاستەقینە لە ڕێبازی سەرۆک ترامپدا چاوی لێبکرێت یان زیاتر مانۆڕێکی سیاسییە؟ دکتۆر ئالان تەوفیقی، شرۆڤەکاری سیاسی وەڵامی ئەم پرسیارە و کۆمەڵێک پرسیاری دیکە دەداتەوە.

سوپای پاسدارانی ئێران لە ترسی دزە کردنە ناو وڵاتەکەیان، هەڕەشەی ئەوەی لە گوندنشینانی ناوچە سنورییەکان کردووە نزیکی تەلبەندەکان نەکەونەوە، بە پێچەوانەوە گیانیان پارێزراو نابێت، هاووڵاتیانیش باس لەوەدەکەن درۆن و مووشەکی ڕژێمی ئێران مەترسی بۆ سەر ژیانیان دروستکردووە.

دکتۆر هێمن سەیدی شیکەرەوەی سیاسی سەبارەت بە پێشهاتەکانی ناوچەکە و ‌ئۆپەراسیۆنەکانی ئەمەریکا لە دژی ڕژێمی ئێران دەڵێت، گرفتی ئێران تەنها بەرنامەی ناوکی نییە، بەڵکو ئێران لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا سەرچاوەی ئاژاوەگێڕییەکانە لە زۆر وڵاتی ناوچەکەدا.

لە نەورۆزی ئەمساڵی ئیستەنبوڵ، پەیامی چارەسەری پرسی کورد زاڵ بوو. ئەو خەڵکە زۆرەی لەم نەورۆزەدا بەشدارییان کردبوو، بە ئاماژەکانیان پشتیوانی خۆیان بۆ هەردوو بەشی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا نیشان دا.

بەهۆی هێرشە دۆرنی و موشەکییەکانی ئێرانەوە، کەرتی گەشتیاری هەڵەبجە و هەورامان بێ گەشتیار ماوەتەوە و خاوەن پرۆژە گەشتیاریەکان زەرەرمەند بوون. لەکاتێکدا چاوەروان دەکرا لە نەورۆز زۆرترین گەشتیاری سەردانی ناوچەکە بکەن، بەلام ئەمساڵ شوێنە گەشتیارییەکان چۆڵ و بێ دەنگن.

دوای هێرشەکانی ئەمەریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێرانکوردانی ڕۆژهەڵات چاوەڕێی هەڵهاتنی خۆری ئازادی و گەڕانەوەیان بۆ نیشتیمان و زێدی خۆیان دەکەن و هیواخوازن ساڵی نوێی کوردی بە ئازادی بگەڕێنەوە ناو کەسوکار و زێدی خۆیان.

کورد لە ئامەد ئەمساڵ بە جۆش و خرۆشێکی زۆرەوە جەژنی نەورۆزیان گێڕا و هیوای خۆیان بۆ پڕۆسەی ئاشتی لە تورکیا دەربڕی.

ڕژێمی ئێران لە ڕێگای درۆن و مووشەکەوە زیانێکی زۆری بە هەرێمی کوردستان گەیاندووە، یاساناسانیش دەڵێن،" ڕژێمی ئێران پێشێلی یاسا نێودەوڵەتیەکانی کردووە لە هێرشکردنە سەر وڵاتانی دراوسێ و دەتوانرێت لە ڕێگای دادگای نێودەوڵەتیەوە ڕووبەڕووی لێپێچینەوە ببێتەوە."

شەریف عەلی دکتۆرا لە دیپلۆماسی نێودەوڵەتی بەریتانی سەبارەت بە دۆخی ئێران لە دوای ئۆپەراسیۆنی ئەمەریکا لە دژی ڕژێم دەڵێت" پێموایە ئێران لە قۆناغەکانی داڕووخاندایە."

سۆران حەمەڕەش پسپۆڕی مێژوویی، باس لە جەژنی نەورۆز و گێرانەوە مێژووییەکان دەکات سەبارەت بەم نەتەوە جیاوازانەی کە هەریەکەیان بە جۆرێک یادی ئەم بۆنەیە دەکەنەوە.

گەنجێکی بەشدار لە خۆپیشاندانەکانی ئەم دواییەی ئێران، بەهۆی خراپی دۆخی ئێران و هەڕەشەکانی ڕژێم لەسەر هاووڵاتیان ناچار دەکرێت وڵاتەکەی بەجێبهێڵێت، گەنجەکە ئێستا لە هەرێمی کوردستانە و دۆخی دەستگیرکردن و کوشتن و ئەشکەنجەی ناو زیندانەکانی ڕژێمی ئێران بۆ دەنگی ئەمەریکا دەگێڕێتەوە.

بەشی کوردی دەنگی ئەمەریکا بەرنامەیەکی تایبەت سەبارەت بە جەژنی نەورۆز و یادکردنەوەی ئەو ڕۆژە لە باشور، ڕۆژهەڵات، ڕۆژئاوا و باکور پێشکەش دەکات.

لە یافا جوو و موسڵمان و کریستیان بە تەبایی و ئاشتیانە دەژین. لە مانگی ڕەمەزاندا ئەم ناوچەیە دەڕازێنرێتەوە و چەندین چالاکی ئایینی تیایدا ئەنجام دەدرێت، بەڵام ئەمساڵ بەهۆی هێرشە موشەکییەکانی ئێرانەوە هەتا دوا ڕۆژی ئەم مانگی ڕەمەزانە نەتوانرا وەک ساڵانی ڕابردوو ئەو چالاکی و کۆبوونەوانە ئەنجام بدرێن.

هەژار برنجی، نوێنەری حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران لە ئەمەریکا، لە چاوپێکەوتنێکدا جەخت لە پێگەی کوردستانی ئێران دەکاتەوە لە ڕووداوەکانی ئەم دواییەی نێو ئێران و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. هەژار برنجی بە دەنگی ئەمەریکای ڕاگەیاند، "ئامادەین بۆ ئەوەی هاوکاربین لە دامەزراندنەوەی ئێران."

ئیسرائیل ڕۆژی سێشەممە 17ی مانگی سێ کوژرانی عەلی لاریجانی سکرتێری ئەنجوومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی ئێرانی ڕاگەیاند. ڕۆڵی لاریجانی لە پێکهاتەی دەسەڵاتی ئێراندا چ بووە؟ ئایا کوژرانی کاریگەرییەکی دەستبەجێی دەبێت لەسەر بڕیاردانی ئەمنی و سیاسی؟ سالار پاشایی، شرۆڤەکاری سیاسی وەڵامی ئەم پرسیارانە دەداتەوە.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل پەیامێکی تایبەتی ئاڕاستەی هاووڵاتیانی ئێران کرد و پیرۆزبایی جەژنی نەورۆز و بۆنە نەتەوەییەکانی دیکەی لێکردن، ناتانیاهۆ پەیامەکەی بە وشەی "نەورۆز پیرۆز بێت" کۆتایی پێهێنا.

حکومەتی عێراق داوای هەناردەی نەوتی کەرکوک لە ڕێگەی بۆری جەیهانەوە دەکات، بەڵام حکومەتی هەرێم بۆ داواکەی بەغداد مەرجی هەیە، ناڕەزایی هەرێم هەڵوێستی توندی بەشێک لەلایەنە سیاسیەکانی عێراقی لێکەوتەوە و داوا دەکەن حکومەتی ناوەند بێ گەڕانەوە بۆ هەرێم پرسی نەوت بخاتەوە ژێر دەستی عێراق،

سەرۆکی ئەمەریکا هێشتا دەرگای ئەنجامدانی گفتوگۆی لەگەڵ ئێران دانەخستووە، بەڵام جەخت دەکاتەوە لەوەی "هەموو" سەرکردەکانی ڕژێمی کۆماری ئیسلامی ئێران لە هێرشەکاندا کوژراون و ئیتر ئەمەریکا نازانێت مامەڵە لەگەڵ کێ بکات.

ئەنجامی چالاکییەکانی ئۆپەراسیۆنی توڕەیی ئەفسانەیی لەلایەن فەرماندەیی ناوەندی ئەمەریکاوە پێشکەش دەکرێت – ڕۆژی دووشەممە ڕێکەوتی 16 ی مانگی دووی 2026

ئەمساڵ یادی 38 ساڵەی کیمیابارانکردنی هەڵەبجە لەلایەن حکومەتی عێراقەوە لە دۆخێکی جیاوازدا ئەنجام درا، بەهۆی ئۆپەراسیۆنەکان دژی ڕژێمی ئێران و بەردەوامی هێرشی مووشەک و درۆنەکانی ئێران بۆ سەر ناوچەکە. لەبەر ئاسایشی هاوڵاتیان، ئیدارەی پارێزگاکە هیچ کۆبوونەوەیەکی فراوانی ڕێکنەخست.

کاوە ئاهەنگەری، شرۆڤەکاری سیاسی باس لە پشتیوانییەکانی ئێران بە گشتی و کورد بە تایبەتی دەکات لە ئێران بۆ هێرشەکانی ئەمەریکا و ئیسرائیل لە دژی ڕژێمی ئێران و دەڵێت خەڵک بە شێوەی جیاواز خۆشحاڵی خۆیان بۆ ئەم مەبەستە و بۆ کوژرانی بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی دەربڕیوە.

سوپای عێراق ماوەی چەند ساڵێکە دەیەوێت گەڕەکێکی کوردنشینی کەرکوک چۆڵ بکات بە پاساوی ئەوەی بەڵگەی خاوەندارێتی خانووەکانیان نییە. بەڵام هاووڵاتیان ڕەتیدەکەنەوە و دەڵێن بە پێی بڕیاری 320 دەبێت خانووەکان بکرێتە ناویانەوە. ئەندامێکی ئەنجومەنی پارێزگاکەش دەڵێت بڕیارەکان تەنها سەر کاغەزن و جێبەجێ ناکرێن.

ناسر باباخانی شرۆڤەکاری سیاسی، باس لە هاوپەیمانی حزبەکانی ڕۆژهەڵات دەکات و دەڵێت" پێموایە ئەم هاوپەیمانییە دەبێتە خاڵێکی وەرچەرخانی گرنگ لە مێژووی سیاسی حزبە کوردییەکانی ڕۆژهەڵاتدا."

دوێنێ پێنچشەممە لە ئەنجامی کەوتنەخواردنەوەی درۆنێک چەند ماڵێک لە گەڕەکی قالاوای سلێمانی زەرەرمەند بوون، ئەوان ساتی ڕووداوەکە بۆ دەنگی ئەمەریکا دەگێرنەوە و باس لە ترسی دووبارەبوونەوەی هێرشەکان دەکەن.

کۆشکی سپی لە دوو هەفتەی ڕابردووی دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بۆ سەر ڕژێمی ئێران چەندین ڤیدیۆی جیاوازی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوکردووەتەوە، کە ملیۆنان بینەریان هەبووە. لە ڤیدیۆکاندا گرتەی هێرشە ئاسمانییەکان تێکەڵ بە چەند دیمەنێک لە فیلمی سینەمایی و یاری ئەلیکترۆنی کراون.

پیت هێگسەت، وەزیری جەنگی ئەمەریکا لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، موجتەبا خامنەیی، ڕێبەری نوێی کۆماری ئیسلامی، لە ژێرزەمیندا خۆی حەشارداوە و بریندارە و بێهیوا بووە.

ماوەی زیاتر لە ساڵێک و پێنج مانگە هەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەمانی کوردستان بەڕێوەچووە، جگە لە سوێندخواردن، پەرلەمانتاران نەیانتوانیوە بەشداری دانیشتنەکان بکەن و هۆکارەکەشی بۆ ڕێکنەکەوتنی لایەنە سیاسیەکان دەگەڕێتەوە و هیچ ئاسۆیەکیش نیە بۆ ڕێکەوتن.

تەرمی ساڵح موسلیم سیاسەتمەداری کورد، ئەمڕۆ چوارشەممە لە هەولێرەوە گەیشتەوە قامشلۆ و بڕیارە ڕۆژی پێنجشەممە لە زێدی خۆی لە کۆبانی بەخاک بسپێردرێت.

براد کوپەر فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندی ئەمەریکا (سێنتکۆم) نوێترین زانیاریییەکان سەبارەت ئۆپەراسیۆنی "توڕەیی ئەفسانەیی" ئەمەریکا دژ بە ڕژێمی ئێران دەخاتەڕوو.

برایم جەهانگیری، ڕۆژنامەوان و چالاکوان سیاسی، لە وتوێژێکدا لەگەڵ دەنگی ئەمەریکا باس لە کاریگەرییەکانی هێرشەکانی ئەمەریکا بۆ سەر ڕژێمی ئێران و چڕبوونەوەی هێرشەکان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەکات.

عومەر ئیلخانی زادە، جێگری سکرتێری گشتی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران، لە وتوێژێکدا لەگەڵ دەنگی ئەمەریکا باس لە بارودۆخی ئێستای ناوچەکە و کورد لەم نێوەندەدا دەکات.

خالید عەزیزی، گوتەبێژی حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران دەڵێت: پەیامێکی زۆر ڕوونمان لە سەرۆکی ئەمەریکاوە سەبارەت بە ڕۆڵی ئێستا و تەنانەت داهاتووشمان لەم شەڕەدا پێنەگەیشتووە، باس لەوەش دەکات کە ئەوان بۆچوونی خۆیان سەبارەت بە داهاتووی کورد لە ئێران بیر بەرپرسانی ئەمەریکا دەهێننەوە.

لەگەڵ دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی "توڕەیی ئەفسانەیی" ئەمەریکا دژ بە ڕژێمی ئێران، گروپە چەکدارەکانی سەر بە ئێران لە عێراق دەستیانکردووە بە هێرشکردنە سەر بەرژەوەندییەکانی ئەمەریکا لە عێراق وا هێرشکردنە سەر هەرێمی کوردستانیش. زۆرێک لە هاووڵاتیانی کەرکوک ئەم جۆرە کردەوانە بە مەترسی بۆ سەر وڵاتەکە دادەنێن.

دەستنیشانکردنی موجتەبا خامنەیی وەک ڕێبەری نوێی ئێران کاردانەوەی بەربڵاوی لێکەوتووەتەوە و بەشێک لە کەسایەتییە سیاسی و ئاینییەکان نیگەرانی خۆیان لەمەڕ ئەمە و دەرئەنجامەکانی دەربڕیوە. لەم پێوەندییەدا گوتەبێژی ئەنجوومەنی نیشتمانیی سوننەی ئێران، فەردین باسامی قسە بۆ دەنگی ئەمەریکا دەکات.

یەکەم کاروانی خێزانە ئاوارەبووەکانی عەفرین کە لە 400 خێزان پێکهاتبوون، لە چوارچێوەی جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی نێوان حکومەتی سوریا و هێزەکانی سوریای دیموکرات لە شاری قامیشلۆ بەرەو شاری عەفرین بەڕێکەوتن.

ئارێز محەمەدی، کۆمەڵناس و توێژەری کۆمەڵایەتی، لەم وتووێژەدا باس لە گرنگی ڕۆڵی ژنانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەتی ژنی کورد دەکات.

لەبارەی ئەگەری بەشداری کورد لەو شەڕەدا پرسیاری لێکرا و ئەویش لە وەلامدا وتی، "نامەوێت ببینم لەم شەڕەدا کورد پێوەبێت یان بکوژرێت."

سەرەڕای دۆخی هەستیاری عێراق لە نێو ململانێ سیاسیە ناوخۆییەکاندا، بەڵام کاریگەری شەڕەکە ڕاستەوخۆ گەیشتە ناوخۆی عێراقیش، گروپە میلیشیا عیراقییەکانی سەر بە ئێران لە هەوڵدان عێراق پەلکێشی شەڕەکە بکەن.

ژمارەیەکی بەرچاو لە کورد و پێکهاتەکانی دیکەی ئێران لە دەڤەری واشنتن و ڤێرجینیا، لە بەردەم کۆنگرێسی ئەمەریکا گردبوونەوە لە دژی ڕژێمی ئێران و هێرشەکانی بۆ سەر وڵاتانی ناوچەکە.