Tjipcast

Dit is een nieuwe aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO), voorheen het NRO. In deze aflevering verkennen we het thema Human Resource Development (HRD), leren en ontwikkelen van mensen in het onderwijs. In deze aflevering ga ik in gesprek met Maaike Koopman en Lotte Bakker. Maaike Koopman is associate lector, verbonden aan de lectoraten Beroepsonderwijs en Werken in Onderwijs van Hogeschool Utrecht. Lotte Bakker is schoolleider van Jenaplanschool Wittevrouwen, verbonden aan SPO Utrecht. We gaan in gesprek over de vraag: Wat voor maatregelen nemen scholen om hun onderwijs anders te organiseren en hoe pakken zij dit aan? We bespreken het onderzoeksrapport ‘Anders organiseren in het primair onderwijs’, over een onderzoek naar Utrechtse basisscholen en hoe zij hun onderwijs anders organiseren met behulp van een subsidie vanuit Utrecht Leert. Hoewel dit geen onderzoeksproject is dat gefinancierd is door het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs, is het vanwege de relevantie voor de onderwijspraktijk opgenomen in deze podcastreeks. In het gesprek komen veel verschillende maatregelen aan bod. Ook worden concrete praktijkvoorbeelden besproken. Daarnaast gaan we in op onderliggende thema’s zoals gespreid leiderschap, collectieve verantwoordelijkheid, het belang van visie bij verandering en de vraag hoe scholen deze vormen van anders organiseren duurzaam kunnen integreren in hun organisatie. Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering: Onderzoek naar hoe Utrechtse basisscholen hun onderwijs anders organiseren met behulp van een subsidie vanuit Utrecht Leert (het onderzoeksrapport) Infographic met de belangrijkste inzichten uit het onderzoek en meer informatie over Utrecht Leert en de experimenteerregeling Eerder sprak ik Lotte Bakker al eens in een podcast over werkplezier en werkgeluk in het primair onderwijs Ik heb diverse afleveringen gemaakt over aantrekkelijke schoolorganisaties voor starters en zij-instromers. Deze aflevering is onderdeel van een reeks die is gemaakt in samenwerking met PCBO Rotterdam Zuid De podcast over teamgericht organiseren met Ben van der Hilst vind je hier Het gesprek over onderwijsambassadeurs kan je hier terugluisteren: Het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar: Over het anders organiseren van de klas of school Over de effectieve inzet van onderwijsassistenten bij differentiatie Over professionalisering in het onderwijs Meer weten over de podcastreeks? Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs. Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag. Tijdstempels 00:05 Intro podcast00:27 Opzet reeks00:48 Intro gasten02:14 Onderzoek Utrecht02:52 PLG aanpak05:05 Lerarentekort07:09 Begrip definitie08:24 Voorbeelden maatregelen10:07 Kwetsbaarheid systeem11:42 Maatregelen overzicht13:06 Experimenteerregeling14:52 Leren proces16:08 Rol visie19:12 Onderzoeksaanpak22:30 Waarderen aanpak24:23 Resultaten maatregelen26:31 Keuzes scholen28:28 Stimulerend belemmerend30:49 School verschillen32:24 Gespreid leiderschap32:42 Professionalisering vraag35:00 Praktijk voorbeelden38:18 Vervolg onderzoek41:05 Afsluiting podcast Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Wat voor maatregelen nemen scholen om hun onderwijs anders te organiseren en hoe pakken zij dit aan? verscheen eerst op Tjipcast.

Een diploma lijkt helder, maar zegt vaak minder dan we denken. Wie een voldoende heeft voor Nederlands, kan vaak heel verschillend schrijven, spreken of argumenteren. Precies daar begint het denken over skillsgericht werken: niet alleen kijken naar het eindbewijs, maar naar wat iemand daadwerkelijk kan, weet en in de praktijk laat zien. Ondanks het praktijkgerichte karakter van het middelbaar en hoger beroepsonderwijs weten we deze ‘visie’ niet optimaal in de praktijk in te brengen. Hierover praat ik met Wim Pelgrim die recent een boek uitbracht met de titel: Skillsgericht werken in de beroepspraktijk. In het beroepsonderwijs zijn vaardigheden extra relevant. Studenten leren niet alleen uit boeken, maar juist ook in stages, tijdens simulaties, op school en in concrete beroepssituaties. Dan wordt de vraag belangrijk hoe scholen, opleidingen en werkveld zicht krijgen op die ontwikkeling, zonder te vervallen in een systeem van afvinken en georganiseerd wantrouwen (aldus mijn gast). Het gesprek laat zien dat skillsgericht geen wegbeweging is van het belang van kennis. Integendeel: kennis, vaardigheden, houding en context grijpen voortdurend in op elkaar. De uitdaging zit vooral in de manier waarop opleidingen dat erkennen, benoemen en vastleggen. Daarvoor is gemeenschappelijke taal nodig, betere verbinding met de beroepspraktijk en ruimte om anders te kijken naar bewijs van bekwaamheid. Technologische ondersteuning komt ook aan bod. Iets waar we niet omheen kunnen. Tegelijk maakt het gesprek duidelijk waarom verandering in het onderwijs lastig is. Financiering, diplomalogica, toetscultuur en systemen van controle sturen het onderwijs nog sterk. Juist daarom is de waarde van een skillsgerichte benadering niet dat alles meteen om moet, maar dat docenten en instellingen op kleine schaal anders leren kijken naar wat studenten werkelijk in potentie kunnen ontwikkelen. Kernpunten uit de podcast: 🔍 Skillsgericht werken verschuift de aandacht van het diploma naar de vraag wat iemand daadwerkelijk kan, weet en in de praktijk laat zien. 🧠 Kennis verdwijnt daarbij niet naar de achtergrond; het gesprek benadrukt juist dat kennis, vaardigheden, houding en toepassing nauw met elkaar verweven zijn. 🛠️ In beroepsonderwijs ontstaat leren vaak in echte werksituaties, stages en informele contexten, waardoor klassiek toetsen niet altijd goed zichtbaar maakt wat een student beheerst. 🗣️ Een gedeelde skillsgerichte taal is nodig om scholen, opleidingen en werkveld beter met elkaar te laten communiceren over bekwaamheid en ontwikkeling. 🏗️ De grootste belemmeringen zitten niet alleen in didactiek, maar ook in systemen van financiering, diplomering, controle en institutionele logica. Quotes uit het gesprek “Het feit dat je een diploma hebt betekent niet dat je daarmee automatisch ook voldoet aan wat er in de praktijk nodig is.” “Heel veel doen we al. Alleen hoe ga je dat in samenhang met elkaar op een goede manier organiseren?” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Eerste kennismaking00:23 – Skillsgericht werken02:20 – Diploma waarde03:56 – Skills competenties06:32 – Kennis vaardigheden07:41 – Praktijk leren11:09 – Skillsgerichte taal14:58 – Competent NL17:08 – Open badges19:13 – Vertrouwen controle22:39 – Digitale paspoorten26:33 – Financiering prikkels28:16 – Wasstraat winkelstraat31:35 – Kleine stappen35:05 – Morgen beginnen Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Hoe kan skillsgericht werken het beroepsonderwijs verrijken? verscheen eerst op Tjipcast.

Vandaag ben ik te gast bij Skills The Finals. Het grootste beroepenevenement van Nederland. In de Brabanthallen Den Bosch is een heuse arena opgebouwd vol vakmanschap met hele gave vakwedstrijden en toffe activiteiten om beroepen uit te proberen. Op een locatie met een grootte van meer dan zeven voetbalvelden wordt er door ruim 600 vmbo’ers en mbo’ers gestreden om de titel Nederlands kampioen in zijn/haar vakgebied. Denk aan metselen, bloemwerk, fashion, verpleegkundige handelingen, brood bakken, apothekerassistent, lassen en nog veel meer! Er komen hier meer dan 25.000 bezoekers op af. 90% van de mbo-instellingen en 175 vmbo scholen doen aan de vakwedstrijden mee! Echt een onderwijs evenement van een andere orde. En ik ga hier een live podcast opnemen met meer dan 200 onderwijsmanagers, bestuurders en onderwijsleiders over het sluitstuk van de vakwedstrijden: de impact van Skills The Finals. Ook slaan we de brug naar krachtig en duurzaam onderwijs. Hoe kunnen we dit soort vakwedstrijden een duurzame plek geven in het (beroeps) onderwijs van Nederland? Ik ga hierover in gesprek met Dominique Majoor, lid van het college van bestuur van het Koning Willem I College, Judith Veltman, directeur zorg en welzijn bij het ROC van Amsterdam – Flevoland en Linda Baeten-Vervoort, docent apothersassistent en skills coördinator bij Summa. Tussendoor doet het publiek mee door vragen te stellen en te reageren op diverse stellingen die ik hen voorleg. Dank aan Skills The Finals voor deze geweldige kans om hier een LIVE podcast op te kunnen nemen! #SkillsTheFinals #STF26 #LOBX #SkillsHeroes #SkillsTalents #mbo #vmbo #vakwedstrijden Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Wat kan het onderwijs leren van vakwedstrijden zoals Skills The Finals? verscheen eerst op Tjipcast.

Veel onderwijsvernieuwing strandt niet op een gebrek aan ideeën, maar op de manier waarop scholen zijn georganiseerd. Daar ligt de kern van dit gesprek over het voortgezet onderwijs. Jeroen Imants laat zien hoe hardnekkig structuren als het leerstofjaarklassensysteem, vroege selectie, summatieve toetsing en een ver doorgevoerde opsplitsing van taken het leren van leerlingen én het werk van leraren beïnvloeden. Jeroen Imants zijn punt is niet dat alles anders moet om het anders zijn. Wel dat duurzame verbetering alleen kans krijgt wanneer scholen ook hun organisatie durven herzien. Zolang leraren vooral individueel verantwoordelijk blijven voor losse klassen, vakken en resultaten, raken goede initiatieven versnipperd. Dan ontstaat er veel inzet, maar weinig bestendige verandering. Jeroen heeft een lezenswaardig boek geschreven over anders organiseren in het voortgezet onderwijs. Opvallend in het gesprek is dat anders organiseren hier niet wordt neergezet als modieuze innovatie, maar als een poging om samenhang terug te brengen: tussen vakken en vaardigheden, tussen begeleiden en lesgeven, tussen feedback en leren, en tussen de verantwoordelijkheid van individuele leraren en het gezamenlijke werk van teams. Dat maakt het vraagstuk urgent. Want wie beter onderwijs wil, kan niet alleen naar didactiek kijken. Ook de structuur van de school bepaalt wat er mogelijk wordt en waar kansen liggen om duurzaam te verbeteren. Kernpunten uit de podcast: 🔧 Duurzame onderwijsverbetering vraagt volgens Iemans om veranderingen in de structuur van de school, niet alleen om goede losse initiatieven. Zonder structurele aanpassing verwateren vernieuwingen snel. 🧩 Het voortgezet onderwijs is sterk georganiseerd rond fragmentatie: leerjaren, vakken, selectiemomenten, toetsen en begeleidingsrollen zijn vaak van elkaar gescheiden. Die versnippering belemmert betekenisvol leren. 📊 De huidige organisatie stimuleert veel summatieve toetsing, omdat scholen voortdurend moeten selecteren en normeren. Daardoor krijgt feedback vaak te laat en in een vorm die weinig helpt bij het leren. 🤝 Iemans pleit voor meer gezamenlijke verantwoordelijkheid van leraren, waarbij teams niet alleen onderwijs geven, maar ook samen het leren van leerlingen volgen en verbeteren. Dat vraagt om positieve wederzijdse afhankelijkheid én individuele aanspreekbaarheid. 🧭 Voor schoolleiders ligt er een strategische opdracht: verschillende beleidsterreinen met elkaar verbinden en langdurig sturen op samenhang. Anders organiseren is volgens hem een meerjarig proces dat sterk leiderschap vraagt. Quotes uit het gesprek “Veranderingen in de structuur zijn nodig om duurzame verbeteringen in het lesgeven en in het leren van de leerlingen mogelijk te maken.” “Formatief handelen en evalueren overal waar het kan en alleen summatief beoordelen waar het moet.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Intro gesprek00:59 – Anders organiseren04:03 – Teamonderwijs basisonderwijs07:05 – Schoolstructuur innovatie09:22 – Duurzame verbetering13:57 – Vroege selectie17:04 – Toetscultuur selectie19:43 – Formatieve feedback23:22 – Niveauverschillen leerlingen26:11 – Brede brugklas30:27 – Professionele leergemeenschappen34:05 – Kennis vaardigheden39:20 – Positieve afhankelijkheid43:23 – Strategisch leiderschap Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Hoe kunnen we het leren anders organiseren in het voortgezet onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

Is thematisch onderwijs wel geschikt voor kinderen die minder schoolse kennis meekrijgen vanuit thuis of kennis van de Nederlandse taal missen? Hoog tijd om het hier uitgebreider te hebben! Ik spreek hierover met Daisy Mertens, leraar bij de taalschool in Panningen. Eerder leerkracht van het jaar in 2016 en Global Teacher Prize finalist in 2019. Daisy is ook raadslid van de onderwijsraad en primor kwaliteitsvol nieuwskomersonderwijs. En aan tafel zit Loes de Smet, leerkracht in groep 4 bij Het Open Venster in Rotterdam Zuid en lesauteur van Wetenswaardig. Deze podast is opgenomen tijdens de Nationale Conferentie Thematisch Onderwijs in de Rijtuitgenloods in Amersfoort op 28 januari. Wist je dat er bijna 1.000 leerkrachten en onderwijsprofessionals bij elkaar kwamen om kennis uit te wisselen over thematisch onderwijs? Ook stonden we stil bij de lancering van Wetenswaardig, een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs! Check Tjipcast voor meer afleveringen over thematisch onderwijs. Het bericht Hoe geef je thematisch onderwijs vorm vanuit hoge verwachtingen naar iedere leerling? verscheen eerst op Tjipcast.

Het is maandag 16 maart en ik ben te gast bij het Velon congres 2026. Velon staat voor de vereniging van lerarenopleiders in Nederland. Velon staat voor de beroepsstandaard voor lerarenopleiders die wordt samengesteld met het beroepsveld. Het thema van op dit congres is eigenwijs en eigentijds opleiden. Centraal deze aflevering staan dan ook de lerarenopleidingen tot leraar basisonderwijs en hun uitdaging om binnen alle wettelijke en bestuurlijke kaders te komen tot een studeerbaar, samenhangend én evidence-informed curriculum. En dan liefst ook nog eigenwijs en eigentijds. Het landelijk overleg van de lerarenopleidingen basisonderwijs (LOBO) heeft een poging ondernomen om de samenhang tussen alle verschillende kaders te ontdekken en daarmee ook een brug te slaan naar het advies Bekwaamheid beter borgen uitgebracht door de Onderwijsraad. Dit is geen gemakkelijke opdracht, want het raakt diverse complexe kwesties rondom onderwijskwaliteit, opleiden, maar ook de pluriformiteit van ons bestel en de diversiteit van opleidingsinstituten. Hoe gaan we hiermee om? Wat is noodzakelijk en haalbaar de komende jaren? Ik ga over deze vragen in gesprek met mijn tafelgasten: Karin van Weegen, voorzitter van het LOBO (Landelijk Overleg Lerarenopleiding Basisonderwijs). LOBO is de initiatiefnemer van deze dialoog. Helma Oolbekkink, lector professionaliteit van leraren verbonden aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen. Was eerder de voorzitter van de VELON: De beroepsvereniging voor lerarenopleiders. Schreef een ‘white paper’ met de titel “Leraren opleiden in het oog van de storm.” Simone Fomenko, leerkracht en specialist hoogbegaafdheid bij de Veluwse Onderwijsgroep en hoofdbestuurslid primair onderwijs bij de Aob. Ze was lid van de schrijfgroep herijking bekwaamheidseisen. Hein Broekkamp, senior raadsadviseur bij de Onderwijsraad. Hij heeft meegeschreven aan het advies Kwaliteit beter borgen. En tussendoor doet het publiek mee door vragen te stellen en doen Annelies Opstraat (directeur toezicht middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs bij de Inspectie van het Onderwijs) en Sjoerd de Jong (senior beleidsmedewerker Ministerie van OC&W op gebied van de lerarenopleidingen) mee aan de dialoog. Deze aflevering in samenwerking met het Landelijk Overleg Lerarenopleiding Basisonderwijs (LOBO). Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels 00:05 – Introductie en welkom 02:50 – Zoektocht en aanleiding 04:30 – Evidence-informed curriculum voor alle opleidingen? 08:30 Samen met werkgevers en beroepsgroep optrekken 08:44 Perspectief van de Onderwijsraad 11:07 Verschillende zienswijzen en perspectieven 13:20 Startende leerkrachten moeten de basis leren 14:45 Diversiteit en verschil tussen opleidingen 16:14 Veel overleggen en rapporten schrijven, heeft dat zin? 19:30 Een landelijke toets? 21:50 Kaders toetsbaar maken 22:10 Welk perspectief hanteert de inspectie? 22:55 Bekwaamheidseisen waren te abstract 25:40 Vragen we niet teveel van starters? 28:07 Vraag uit de zaal 29:10 Kerndoelen en eindtermen zijn breder dan rekenen en taal 30:45 Pluriformiteit en het belang van verscheidenheid 33:10 Hoe maak je er een curriculum van? 34:25 Hoe nu verder? 36:00 Dilemma’s en spanningsvelden rondom gelijke kansen 37:20 Afstemming tussen scholen en opleiders 38:20 Goed onderwijs kan je niet alleen 39:10 Slot en reflectie, afronding Het bericht In gesprek over de zoektocht naar een toekomstbestendig curriculum voor alle lerarenopleidingen in Nederland (LIVE podcast) verscheen eerst op Tjipcast.

Leren lezen begint niet pas op het moment dat een kind letters aan woorden koppelt. Daarvoor ligt een minder zichtbaar, maar beslissend fundament: het bewust worden van klanken, woorden, zinnen en de manier waarop gesproken taal is opgebouwd. Wie dat fundament zorgvuldig legt, vergroot de kans dat kinderen later vloeiend leren lezen en spellen — en voorkomt dat zij al vroeg achterstanden oplopen die nog jaren kunnen doorwerken. Marita Eskes en Marcel Schmeier schreven hierover het boek Van fonemisch bewustzijn naar beginnend leren lezen en spellen. Daarin werken zij een systematische opbouw uit van activiteiten en lessen die jonge kinderen voorbereiden op het leren lezen. Hun uitgangspunt is dat deze basis niet vanzelf ontstaat en ook niet afhankelijk zou moeten zijn van toevallige gewoontes in de klas. Goede instructie in de vroege jaren kan een groot verschil maken. Opvallend in hun aanpak is de nadruk op kleine, concrete didactische keuzes: veel vragen stellen, alle leerlingen activeren, woorden expliciet uitleggen en hardop laten herhalen en systematisch opbouwen van eenvoudig naar complex. Daarmee is goed onderwijs niet alleen een kwestie van inhoud, maar ook van vorm. Het gesprek laat zien hoe sterk vroege taal- en leesdidactiek samenhangt met kansengelijkheid, succeservaringen en het voorkomen van onnodige leesproblemen. Kernpunten uit de podcast: 🔤 Fonologisch en fonemisch bewustzijn vormen de basis onder beginnend lezen en spellen. Kinderen moeten eerst begrijpen wat klanken, woorden, zinnen en letters zijn voordat complexere leesvaardigheden stevig kunnen ontstaan. 🧩 Goede instructie is systematisch opgebouwd. Door subdoelen bewust te ordenen en stapsgewijs aan te bieden, voorkom je dat kinderen moeten werken met kennis of vaardigheden die nog onvoldoende zijn verankerd. 🗣️ Directe instructie bij jonge kinderen is niet passief, maar juist interactief. De kracht zit in het voortdurend activeren van alle leerlingen, hardop laten verwoorden, denktijd geven en begrip steeds tussendoor controleren. 📚 Rijke taal en expliciete instructie versterken elkaar. Door woorden bewust aan te leren en kinderen die woorden ook zelf te laten gebruiken, groeit niet alleen hun leesbasis, maar ook hun mondelinge taalvaardigheid. 🛠️ Sterker onderwijs kan leesproblemen helpen voorkomen. Niet elk probleem is te vermijden, maar betere didactiek, heldere leerlijnen en tijdige monitoring kunnen wel degelijk het aantal kinderen met hardnekkige leesproblemen verminderen. Quotes uit het gesprek “Het fundament van goed leren lezen en spellen wordt gelegd in de kleutergroepen.” “Het gaat niet alleen om de leerlingen te helpen, maar om de onderwijzers te onderwijzen.” “Een leerling die goed kan lezen, die vindt het doorgaans ook leuker.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Boeken en tips Van fonemisch bewustzijn naar beginnend leren lezen en spellen in 100 lessen Technisch lezen in een doorlopende lijn Begrijpend lezen in een doorlopende lijn Expliciete Directe Instructie in het voortgezet onderwijs Bordwerk en aantekeningen, slow teaching in de 21ste eeuw Effectief rekenonderwijs op de basisschool Expliciete directe instructie 2.0 Zembla-uitzending over de explosieve toename van dyslexie diagnoses Tijdstempels 00:05 – Introductie01:23 – Brede doelgroep03:07 – Gescripte lessen08:20 – Fonemisch bewustzijn11:17 – Systematische opbouw15:29 – Misvattingen kleuters18:53 – Leesrijp discussie21:37 – Kennis tankstation23:06 – Schoolvisie en instructie24:56 – Letter instructie29:03 – Team leren31:02 – Formatief monitoren33:56 – Boek onderdelen37:18 – Dyslexie labels39:53 – Slot Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Van fonemisch bewustzijn naar beginnend leren lezen en spellen verscheen eerst op Tjipcast.

Burgerschap in het voortgezet speciaal onderwijs kan snel gaan over grote thema’s als democratie, vrijheid en gelijkheid, terwijl de praktijk juist vraagt om kleine, concrete situaties: reizen met het openbaar vervoer, feedback ontvangen op je stage of een gesprek beginnen met iemand die je niet kent. In dit gesprek staat die vertaalslag centraal. Annette van der Laan (SLO) en Remko Grandia (intern begeleider in het VSO) laten zien waarom “functionele kerndoelen” zo zijn ingericht: gericht op redzaamheid in wonen, werken en vrije tijd, met leren in alledaagse contexten. Burgerschap blijkt dan geen los vak, maar iets dat samenhang zoekt met taal en rekenen, precies omdat leerlingen verbanden moeten kunnen leggen om het in het echte leven toe te passen. Tegelijk wordt in deze aflevering duidelijk dat scholen meestal al best veel doen, maar dat het helpt om activiteiten te ordenen: met een gezamenlijke visie als verbindende “satéprikker” en de kerndoelen als “kapstok”. Ook de rol van leerlingen komt terug: initiatieven via leerlingenraad, een werelddag, en projecten in de wijk maken burgerschap tastbaar. En hoe monitor je persoonlijke ontwikkeling en groei? Niet afvinken of toetsen alsof het feitenkennis is, maar eerder monitoren via observatie, reflectie en transfer naar nieuwe leersituaties. Een aantal kernbevindingen: 🧩 Functionele kerndoelen richten zich op praktische redzaamheid: leren in alledaagse contexten, voorbereid op wonen, werken en vrije tijd. 🧠➡️🚶 Samenhang organiseren maakt burgerschap krachtiger: taal en rekenen sluiten aan op dezelfde praktijksituaties, zodat leerlingen verbanden kunnen leggen en toepassen. 🪝 Kapstok gebruiken helpt om te ordenen: veel scholen doen al veel, maar door activiteiten aan kerndoelen te koppelen zie je doublures én hiaten. 🌍 Sociale identiteit is voorwaardelijk in het VSO: ‘jezelf en de ander’ vraagt extra aandacht om een plek te vinden in een diverse samenleving. 👥 Groei monitoren vraagt reflectie: ontwikkeling zie je in observatie, gesprek en transfer naar nieuwe situaties, niet in een afvinktoets. Quotes uit het gesprek: “De kerndoelen zijn de kapstok en de jassen zijn de activiteiten die je in de klas doet. Nou is dus de uitdaging om de jassen aan de juiste haakjes te hangen.” (Annette van der Laan) “Samenhang is belangrijk omdat leerlingen uiteindelijk moeten leren om verbanden te zien. Op het moment dat iets los is, dan vinden veel leerlingen het ingewikkeld om dingen aan elkaar te koppelen.” (Remco Grandia) “Groei is in eerste instantie voor deze leerlingen ten opzichte van zichzelf. Dus ga alsjeblieft geen vragenlijst invullen.” (Annette van der Laan) Deze podcast maak ik samen met het Expertisepunt Burgerschap. Vorig jaar maakte ik al een reeks van vijf speciale afleveringen over burgerschap in het onderwijs. Van aanleiding naar praktijk, van kennis naar handelen. Je kunt deze afleveringen terugvinden en je bent helemaal bij als het gaat om burgerschap! Meer weten? Kijk voor meer informatie op www.expertisepuntburgerschap.nl Meer weten over de kerndoelen die ter sprake kwamen in deze aflevering? Kijk hier! Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels 00:00 – Welkom en introductie01:14 – Centrale vraag01:30 – Kerndoelenboek VSO02:12 – Functioneel leren04:10 – Lijn en samenhang06:59 – Rol van kennis08:57 – Drie domeinen10:17 – Jaarindeling school12:22 – Gastsprekers praktijk13:15 – Leerlingenraad inspraak15:19 – Team visie21:53 – Werkgroep aanpak24:05 – Leerling input27:45 – Wijk project30:32 – Kennis ervaring32:53 – Groei monitoren38:19 – Adviezen en slot Het bericht Burgerschap in het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) verscheen eerst op Tjipcast.

Religie en levensbeschouwing zijn niet verdwenen uit de samenleving, maar van vorm veranderd. Juist daardoor wordt de vraag urgenter hoe scholen jongeren helpen om betekenis te geven aan wat ze meemaken, tegenkomen en onderzoeken. Waar vroeger kerk, zuil of schoolidentiteit vaak vanzelf een kader boden, groeit nu een werkelijkheid waarin tradities naast elkaar bestaan, vervloeien of juist op afstand zijn komen te staan. Dat vraagt om een andere benadering van onderwijs. Niet alleen kennis van religieuze tradities blijft van belang, maar ook het vermogen om religieuze, morele en existentiële vragen in de wereld te herkennen. De centrale gedachte in dit gesprek is dat levensbeschouwelijk onderwijs niet (alleen) moet blijven steken in abstracte “zinvragen”, maar concreet, onderzoekend en wereldgericht moet zijn. Bij objecten, verhalen, rituelen, gemeenschappen en ervaringen kunnen leerlingen leren zien wat anders onzichtbaar blijft. Tegelijk klinkt er een pleidooi voor vakmatige scherpte. Levensbeschouwing is geen restcategorie voor vrije meningsvorming, maar een kennisgebied met eigen perspectieven, taal en didactiek. In een ontzuilende en diverse samenleving ontstaat zo niet minder, maar juist meer reden om dit vak opnieuw te doordenken: als plek waar kennis, oriëntatie en gesprek samenkomen. Over deze thematiek spreek ik met: Markus Davidsen, universitair docent godsdienstsociologie aan het Leids Centrum for Religiewetenschap aan de Universiteit Leiden en projectleider curriculumwerk van LERVO (Expertisecentrum Levensbeschouwing en Religie in het Voortgezet Onderwijs). Kevin Reuter, docent op een middelbare school in Helmond en bestuurslid van de VDLG. Gijs van Gaans, docentopleider en vakdidacticus verbonden aan ICLON in Leiden en de ILO in Amsterdam, daarnaast docent geschiedenis aan de Fontys Hogeschool in Tilburg. Ook is hij lid van de curriculumwerkgroep van LERVO. Een aantal kernbevindingen: ✦ Ontzuiling betekent niet dat religie verdwijnt, maar dat betrokkenheid diffuser, diverser en minder vanzelfsprekend wordt. Daardoor moeten scholen nieuwe manieren vinden om religie en zingeving zichtbaar en bespreekbaar te maken. ✦ De sprekers pleiten voor levensbeschouwelijk onderwijs dat niet alleen draait om persoonlijke meningen, maar ook om krachtige, disciplinaire kennis. Leerlingen moeten leren kijken met begrippen en perspectieven die thuis vaak niet vanzelf worden aangereikt. ✦ Abstracte modellen rond “zinvragen” blijken voor veel leerlingen te ver weg. Concreet werken met objecten, praktijken, verhalen en onderzoek sluit beter aan bij hun nieuwsgierigheid en ervaring. ✦ De perspectiefgerichte benadering biedt een gemeenschappelijke taal voor curriculumontwikkeling. Daarmee proberen de betrokkenen verschillende visies binnen het vak te verbinden zonder de eigenheid van het vak te verliezen. ✦ Levensbeschouwelijk onderwijs raakt aan actuele thema’s als polarisatie, prestatiedruk, identiteit en verbondenheid. Het vak kan leerlingen helpen om niet alleen zichzelf, maar ook de wereld en hun verhouding daartoe beter te verstaan. Deze aflevering maak ik samen met de Vereniging van Docenten Levensbeschouwing en Godsdienst (VDLG). Meer lezen over dit onderwerp? Hieronder een lijst met boeken, sites, publicaties en tips! Religieuze geletterdheid als krachtige kennis Bezoek hier het expertisecentrum levensbeschouwing en religie (LERVO) Religie, levensbeschouwing en burgerschap op school Nieuwe werelden openen: perspectieven op levensbeschouwing en religie Knowledge, judgement and the curriculum: On the past, present and future of the idea of the Practical Interview met Markus Altena Davidsen over LERVO Meer over perspectiefgericht onderwijs vind je hier Bronnen van zin: perspectieven op religieuze verschijnselen Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels 00:03 – Introductie gasten01:27 – Inspiratieboeken curriculum02:33 – Relevantie van religie04:17 – Vloeibare religie05:45 – Onderwijs verandering07:17 – Groeiende diversiteit09:26 – Andere zingeving14:26 – Historische trends16:28 – Curriculumontwikkeling nu17:57 – Perspectiefbenadering uitgelegd22:32 – Leerlingenonderzoek religie25:48 – Motivatie betekenis31:16 – Abstracte zinvragen37:50 – Toekomst vakgebied Het bericht Hoe geef je levensbeschouwing en zingeving vorm in een ontzuilende samenleving? verscheen eerst op Tjipcast.

In het onderwijs gaat het vaak over welzijn, motivatie, gelijke kansen en persoonlijke ontwikkeling. Allemaal belangrijke thema’s. Maar wat gebeurt er als we daarbij uit het oog verliezen dat leren zelf óók een vorm van emancipatie is? Dat goed leren lezen, rekenen en denken niet alleen schoolse prestaties beïnvloedt, maar ook samenhangt met mentaal welzijn, maatschappelijke participatie en sociale mobiliteit? In dit gesprek staat precies die vraag centraal. Hoogleraar Wouter Duyck betoogt dat het onderwijs de afgelopen decennia te vaak is meegegaan in romantische ideeën over zelfontdekkend leren, vaardigheden los van kennis en een bijna vanzelfsprekend wantrouwen tegenover begrippen als intelligentie en ambitie. Daar zet hij een ander perspectief tegenover: cognitieve ontwikkeling is geen bijzaak, maar de kern van wat onderwijs uiteindelijk is. Over deze redenering schreef hij een zeer lezenswaardig boek: Mijn kind, slim kind. Waarom lezen en tellen de wereld zullen redden. Over dit boek ging ik met hem in gesprek. Collega Erik Meester schoof ook aan als co-host! In dit boek onderbouwt Wouter een ongemakkelijke, maar zeer urgente gedachte. Misschien is de daling in lees- en rekenprestaties niet alleen een probleem voor de schoolresultaten, maar ook voor welzijn, kansengelijkheid en de kwaliteit van de samenleving als geheel. Wie lezen en rekenen relativeert, relativeert daarmee uiteindelijk ook de voorwaarden waaronder kinderen zelfstandig, veerkrachtig en vrij kunnen worden. Zijn we ongemerkt beland in een cultuur van lage verwachtingen? Kernpunten uit de podcast: 📚 Lezen en rekenen is een fundamentVolgens Wouter Duyck zijn lezen en rekenen geen beperkte schoolvaardigheden, maar de basis voor verdere ontwikkeling, maatschappelijke deelname en sociale mobiliteit. 🧠 Leren en welzijn horen bij elkaarWelzijn is niet alleen een voorwaarde om te leren; leren kan juist ook bijdragen aan zelfvertrouwen, grip, veerkracht en mentaal welzijn. 🎯 Intellectuele ambitie doet ertoeEen cultuur van “goed genoeg” beperkt vooral leerlingen die juist veel baat hebben bij hoge verwachtingen en stevige cognitieve uitdaging. 👩‍🏫 Didactiek maakt het verschilDe kwaliteit van de leraar en de gekozen aanpak zijn cruciaal. Directe instructie, herhaling, oefening en feedback sluiten volgens Duyck beter aan bij hoe leren werkt. ⚖️ Gelijke kansen vragen om sterke kennisbasisKansengelijkheid ontstaat niet door cognitieve eisen te verlagen, maar door meer leerlingen toegang te geven tot krachtige kennis en goed onderwijs. Quotes uit het gesprek “We zijn een beetje vergeten dat slim zijn een motor is van ontwikkeling, ook van sociale ontwikkeling.” “Leren en mentaal welzijn zijn helemaal geen tegengestelden. In tegendeel: goed kunnen denken is ook goed kunnen voelen.” “Als je gelijke kansen wil, moet je niet het gymnasium afschaffen. Je moet ervoor zorgen dat Mohammed in het gymnasium geraakt.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Intro gesprek01:18 – Onderwijs debat02:26 – Slimheid en onderwijs03:35 – Welzijn en leren07:03 – Intellectuele ambitie09:02 – Basis vaardigheden11:03 – Directe instructie13:31 – Begrijpend lezen17:56 – Pedagogiek onderwijs25:29 – Leraren opleidingen34:18 – Niveaugroepen onderwijs41:50 – Toetsing in het onderwijs44:40 – Kunstmatige intelligentie Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Waarom lezen en tellen de wereld zullen redden verscheen eerst op Tjipcast.

Dit is de zevende aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (voorheen het NRO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In deze aflevering ga ik in gesprek met Sietske Waslander en Anko van Hoepen. Sietske is hoogleraar sociologie en verbonden aan TIAS School for Business and Society. Ze doet onderzoek naar sturingsprocessen in het onderwijs op stelsel-, organisatie- en regionaal niveau. Anko van Hoepen is bestuursvoorzitter van SPO Utrecht, een bestuur van meer dan 35 openbare scholen in de stad Utrecht. We gaan in gesprek over de vraag: wat mogen we (en wat kunnen we) verwachten van regionale sturingsnetwerken in het onderwijs? We doen dit door het onderzoeksproject Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs te bespreken en specifiek de publicatie De regio als bestuurlijk schaalniveau. Deze publicatie is gebaseerd op een empirische studie naar 30 regionale sturingsnetwerken. Ze verkennen wat deze netwerken opleveren, wanneer ze goed werken, en wat er nodig is om van overleg naar impact te komen. Onderwerpen die aan bod komen: 🧩 Wat is een regionaal sturingsnetwerk en wat bedoelen we eigenlijk met ‘regio’? 🧭 … waarom gedeeltelijke overlap van netwerken veelal lastigs werkt in de praktijk 🤝 Bestuurlijk vermogen: het belang van onderling vertrouwen, informatie delen, gedeelde betekenisgeving én ruimte voor discussie ☕ De sleutelrol van netwerkcoördinatoren (en waarom “belletjes en kopjes koffie” ertoe doen in de dagelijkse praktijk) 🏙️ Praktijkvoorbeelden uit Zeeland en Utrecht, inclusief ‘dakpanvergaderingen’ en stadstafels 🔎 Hoe kan je als bestuurder netwerkafspraken vertalen naar wat er gebeurt in de school en in de klas? Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering: Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs De regio als bestuurlijk schaalniveau Eerdere podcast met Anko van Hoepen Het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar: Werken en leren in externe netwerken Alle afleveringen van de podcastreeks komen uiteindelijk op deze pagina van het NKO te staan: Werken in het onderwijs. Meer weten over de podcastreeks? Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs. Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag. Tijdstempels 00:00 Introductie en samenwerking NKO 00:40 Gasten en centrale vraag 01:05 Onderzoeksproject en publicatie 01:35 Onderzoeksteam en primair onderwijs 03:24 Wat is een (regionaal) sturingsnetwerk? 03:43 In hoeveel netwerken zit een bestuurder? 05:03 De “tussenlaag” groeit 05:51 Definitie: netwerk, sturingsnetwerk, regio als schaalniveau 06:44 Sociaal kapitaal + geografische bril 07:41 Netwerken mét en zónder geografische binding 09:34 Zeeland vs. Utrecht 11:53 Drie voorbeelden 14:20 Strategisch gedrag 15:23 Bestuurlijk vermogen 16:46 Bestuurlijke prestaties 20:03 Waarom samenwerken nodig is 22:20 Waar komen netwerken vandaan? 25:51 Hoe zorg je dat de “lepel de soep raakt”? 27:02 Rol netwerkcoördinator 30:54 Wat vraagt dit van bestuurders? 33:16 Complexiteit 36:55 Vraag van Marco Snoek 39:01 Wat is anders bij sturingsnetwerken? 42:32 Opbrengsten onderzoek 44:04 Estafette en dakpanvergaderingen 46:37 Vervolgonderzoek 47:55 Vervolgonderzoek 48:48 Afsluiting Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Wat mogen we (en wat kunnen we) verwachten van regionale sturingsnetwerken in het onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

Lezen begint niet bij het herkennen van letters, maar door met aandacht betekenisvolle verhalen te delen aan jonge kinderen. En dit start al vanaf enkele maanden oud! De kern van ontluikende geletterdheid is daarmee veel rijker dan het huidige onderwijsdebat over lezen ons laat zien. Vanuit deze gedachte ontvouwt Wilna Meijer een ander beeld van “leren lezen” dan het gangbare schema van klankbewustzijn, letterkennis en bijvoorbeeld vroege toetsing. Ze beschrijft hoe kinderen al heel jong, nog vóór ze geschreven letters naar klanken kunnen decoderen, zich als lezers kunnen gedragen. Kinderen herkennen verhaallijnen, “lezen” prentenboeken mee en ontwikkelen zo een liefde voor lezen. Hoe kunnen we ontluikende geletterdheid sterker cultiveren in ons huidige onderwijs? Lezen is meer dan de optelsom van deelvaardigheden, maar een complex en verweven netwerk van taal, kennis, interpretatie, gesprek en ervaring. Juist omdat lezen zo verbonden is met betekenis en wereldkennis, wordt volgens haar de kleuterfase kwetsbaar wanneer die vooral wordt ingericht als voorbereiding op technische instructie en (impliciete) toetspraktijken. Hoe dit anders kan zet ze in deze podcast specifiek uiteen. Haar boek Wat jonge kinderen echte lezers maakt gaat over ontluikende geletterdheid en is het eerste deel van een onderzoeksproject naar ‘de levenstijdperken’ van de lezer. Kernpunten uit de podcast: 📌 Ontluikende geletterdheid draait om samen boeken lezen, gezamenlijke aandacht en groeiend verhaalbegrip, niet om vroege letter-klanktraining.🧩 Deelvaardigheden stapelen (klanken, letters, strategieën) suggereert ten onrechte dat lezen een optelsom is, terwijl lezen juist een samenhangend, interactief proces is.👀 Toetsen bij kleuters kan een verkeerd startpunt zijn: klanken isoleren uit woorden is voor veel jonge kinderen conceptueel moeilijk en weinig betekenisvol.🗣️ Rijke dialogen over teksten (goed luisteren, doorvragen, terug naar de tekst) bouwen begrip, interpretatie en betrokkenheid en kunnen toetsen vaak vervangen.📚 Veel lezen als motor: vloeiend lezen en leesnetwerken ontstaan vooral door leeskilometers en inhoudelijke rijkdom, óók in zaakvakken en non-fictie. Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:05 – Intro en welkom00:36 – Leesinteresse02:26 – Ontluikend lezen03:59 – Verhaalbegrip05:02 – Gezamenlijke aandacht06:35 – Vergeten kennis09:42 – Klanktraining12:10 – Toetsproblemen14:36 – Observatiekunst18:24 – Decontextualisatie23:09 – Herlezen28:39 – Evidence kritiek33:04 – Zaakvakken terug34:23 – Veel lezen39:37 – Goede vragen en slot Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Wat maakt jonge kinderen tot echte lezers? verscheen eerst op Tjipcast.

In veel klaslokalen wordt het curriculum nog vaak in losse blokken aangeboden: even rekenen, dan begrijpend lezen, daarna stellen en misschien een leestoets. Maar wat gebeurt er als je taal, kennis en wereldoriëntatie niet los aanbiedt, maar bewust met elkaar verbindt? Hoe voorkom je een versnippert curriculum en welke effecten heeft samenhang op gelijke kansen voor leerlingen? Ik ben te gast op de Nationale Conferentie Thematisch Onderwijs in de Rijtuitgenloods in Amersfoort en ga tussen de workshops, lezing en schoolpresentaties in gesprek met Marita Eskes en Willemien Trommel-van der Linde. We verkennen hoe een samenhangend taalaanbod kan bijdragen aan diepgaander leren, sterkere leesontwikkeling en meer betekenis in de klas. Wist je dat er bijna 1.000 leerkrachten en onderwijsprofessionals bij elkaar kwamen om kennis uit te wisselen over thematisch onderwijs? Ook stonden we stil bij de lancering van Wetenswaardig, een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs! Check de podcast voor meer afleveringen over thematisch onderwijs. Het bericht De overstap van een gefragmenteerd naar samenhangend taalaanbod met thematisch onderwijs verscheen eerst op Tjipcast.

Leerlingen kunnen keurig een stappenplan nadoen en tóch nauwelijks beter wiskundig leren denken. Voor veel leerlingen op de middelbare school gaat wiskunde over het correct ‘herhalen’ wat de docent voordoet op het bord. Is het ook mogelijk een werkomgeving te creëren waar leerlingen uitgedaagd worden om zelfstandig en diep te leren nadenken over wiskundige problemen? Dat is de zoektocht waar ik met Matthias Kaat over doorpraat: wiskunde draait fundamenteel om probleemoplossen, redeneren en het opdoen van inzicht, maar in veel lokalen overheerst vooral een “voordoen–nadoen–oefenen” methodiek. De vraag is dan ongemakkelijk simpel: leren leerlingen eigenlijk wel goed wiskunde? Matthias Kaat is lerarenopleider wiskunde en is aan de slag gegaan met het boek Building Thinking Classrooms (Peter Liljedahl) als een praktische benadering om wiskundig denken zichtbaar en collectief te maken. Niet door leerlingen “zomaar wat te laten doen”, maar door juist te werken met slimme klas routines: bijvoorbeeld met steeds willekeurige drietallen, door staand te werken, de klas anders in te richten en aan de slag te gaan op whiteboards met een prikkelende en uitdagend wiskundig vraagstuk. Fouten maken wordt minder riskant, ideeën worden makkelijker gedeeld en “didactisch afkijken” wordt onderdeel van de lespraktijk. Leerlingen leren hierdoor dieper nadenken is het idee. Belangrijk is ook de nuance: dit is geen alles-of-niets werkwijze. Divergente problemen (met meerdere aanpakken) en convergente taken (gericht oefenen) versterken elkaar. Liljedahl put uit 15 jaar praktijkonderzoek en brengt wiskundige vraagstukken tot leven in de lespraktijk. We bespreken tot slot ook hoe je deze werkwijze kunt adopteren in je klaslokaal. Ook voor andere domeinen buiten de wiskunde! Kernpunten uit de podcast: 🧩 Het doel en de lespraktijk botsen vaak: we zeggen “leren denken”, maar organiseren lessen die vooral reproduceren en nadoen stimuleren.🧻 Uitwisbaar en verticaal werken verlaagt drempels: opschrijven voelt minder definitief, waardoor leerlingen sneller starten en meer durven.🎲 Willekeurige drietallen veranderen de dynamiek: samenwerken wordt onvoorspelbaar en normaliseert dat je met iedereen kunt werken, met effecten op betrokkenheid.🧑‍🏫 De docentrol verschuift naar coachen en observeren: luisteren, kleine interventies, gedrag en denkprocessen terugkaatsen in plaats van alleen “goed/fout” controleren.🧠 Divergent én convergent hebben een plek: open problemen bouwen betekenis en kapstokken; gerichte oefenreeksen kunnen daarna efficiënter en bewuster helpen om te leren integreren. Quotes uit de podcast: 💬 “Het gaat snelst bij een verticaal uitwisbaar onderschrift… dus vandaar die whiteboards.”💬 “Het is zelfs de bedoeling… je mag eigenlijk spieken.”💬 “Ik noem dat een beetje vertragen om te kunnen versnellen.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Introductie en welkom00:43 – Boekintro gesprek01:34 – Lesobservaties onderzoek02:23 – Doelen wiskunde03:50 – Meten en experimenteren05:45 – Foutenrisico papier06:42 – Willekeurige drietallen08:54 – Voorbeeldprobleem tuin10:31 – Kaarten willekeur11:40 – Didactisch afkijken15:05 – Docent als coach18:30 – Gallery walk20:03 – Convergent oefenen23:32 – Betekenisvol leren24:23 – Spannend starten33:29 – Cognitieve schema’s34:50 – Pepernotencontext36:25 – Stappenplan starten Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Hoe wordt de wiskundeles een plek waar leerlingen leren denken? verscheen eerst op Tjipcast.

Burgerschapsonderwijs klinkt vaak groot en abstract, maar in de praktijk gaat het juist vaak ook over heel concrete momenten: een ruzie op het schoolplein, een gesprek over eenzaamheid, of de vraag wie er mee kan doen als geld een probleem is. In dit gesprek laten Rahila Maddoe (leerkracht en burgerschapscoördinator) en Stella van der Wal-Maris (emeritus lector onderwijs en sociaal ondernemerschap) zien hoe je burgerschap niet “erbij” doet, maar verweeft in het dagelijkse schoolleven. Centraal staat het idee dat kinderen niet pas later burger worden: ze zijn nu al onderdeel van de samenleving. Dat vraagt onderwijs dat niet alleen uitlegt hoe de wereld werkt, maar kinderen laat ervaren dat ze samen het verschil kunnen samen, in hun klas en in hun wijk. Van leerling-mediatoren die conflicten helpen oplossen tot projecten waarbij kleuters verjaardagsdozen maken voor kinderen die anders niet kunnen trakteren: het zijn voorbeelden van hoopvolle oefenplaatsen. Positiviteit en hoop zijn dan ook belangrijke ankerpunten in deze dialoog Juist omdat de wereld snel verandert en kinderen veel op zich af krijgen, is het volgens Rahila en Stella belangrijk om realiteit en handelingsperspectief bij elkaar te brengen. Niet wegkijken van moeilijke thema’s, maar ze klein en dichtbij maken, zodat kinderen kunnen oefenen met samenleven. 🌍 De maatschappij “is” niet iets buiten school: kinderen vormen haar nu al, en burgerschap gaat over actief meevormgeven — in het klein én in het groot. 🧩 Ervaren is belangrijker dan uitleggen: burgerschap krijgt betekenis als leerlingen het doen, oefenen, mislukken en opnieuw proberen. 🤝 Samen verschil maken vraagt structuur: een burgerschapskalender, gedeelde visie en afstemming in het team helpen om kansen te zien en te benutten. 🗳️ Democratie zit in dagelijkse praktijk: stemprocedures, mediatoren en conflictoplossing laten kinderen voelen wat “ieder telt mee” betekent. 🌱 Grote thema’s worden handelbaar door ze dichtbij te halen: klimaat, ongelijkheid of armoede worden concreet via acties in de buurt. Quotes uit het gesprek: Rahila: “Burgerschapsonderwijs is gewoon de wereld zo mooi mogelijk maken, zodat hij zo lang mogelijk, zo veilig mogelijk en zo fijn mogelijk aanvoelt met elkaar.” Stella: “Je kan iets constateren en een beetje verdrietig om worden, maar je kan ook denken: ‘Hé, wat kunnen wij doen?’ en dat vervolgens gaan doen.” Rahila: “Het zal je verbazen hoe kneedbaar kinderen zijn… die kinderen willen juist ondernemen.” Lees hieronder het hele artikel over kinderen als ‘sociale change makers’. En de foto van het team van Rahila kan je ook bekijken! Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW.nl! Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels 00:03 – Introductie01:20 – Teamfoto en passie02:48 – Toekomst van onderwijs04:31 – Samenleving07:23 – Eenzaamheid09:05 – Mediators10:39 – Definitie van burgerschap12:11 – Burgerschapscoördinator17:13 – Kalender21:10 – Ondernemen23:52 – Klimaat28:51 – Wijk31:52 – Verjaardag34:18 – Feest Het bericht Hoe ziet burgerschapsonderwijs er in de praktijk uit? verscheen eerst op Tjipcast.

Organisaties waar veiligheid, toezicht en reputatie voortdurend op het spel staan, hebben een vrij logische reflex: continue regels aanscherpen, protocollen volgen, risico’s vermijden en sturen op beheersbaarheid. Maar wat als precies die reflex de bedoeling uit het oog doet verliezen? Marga van Dam werkte jarenlang bij de politie en werd daarna (plaatsvervangend) gevangenisdirecteur. In het gevangeniswezen zag ze hoe “handelen volgens de letter” soms botst met de menselijke maat en met het doel om mensen ook weer terug te laten keren in de samenleving. Hier schreef ze een bijzonder boek over: Veranderen achter gesloten deuren. Het gesprek gaat over organisatieontwikkeling in een omgeving waar “niets fout mag gaan”: hoe je toch ruimte maakt voor vakmanschap, dialoog en zorgvuldig afwijken van regels, zonder de veiligheid te ondermijnen. Aan de hand van concrete voorbeelden (een knuffel als rouwobject, bezoek buiten de vaste bezoekdagen, afscheid nemen van een familiehond) wordt zichtbaar hoe leiderschap er ook kan zien: medewerkers steunen in moeilijke afwegingen en de bedoeling steeds opnieuw centraal zetten. Ook komt de kwetsbare plek van het middenkader aan bod, én waarom toekomstgericht ontwikkelen vaak vastloopt als je het met oude sturingsmechanismen “in het heden” gaat werken aan verandering en beweging. Kernpunten uit de podcast: 🧭 Regels zijn noodzakelijk, maar kunnen de bedoeling verdringen; vakmanschap vraagt soms om zorgvuldig afwijken.🌱 “Veranderen” roept altijd weerstand op; “ontwikkelen” gaat over samen laten ontstaan en professionals beter laten werken.🧑‍⚖️ Leiderschap wordt concreet in het wegnemen van barrières en het geven van rugdekking bij lastige afwegingen.🚩 Passieve weerstand en procedurele bezwaren zijn rode vlaggen voor onduidelijk commitment.⚖️ De gevangenis heeft twee spanningsvolle opdrachten tegelijk: beveiligen én re-integreren. Quotes uit de podcast: 💬 “Mensen willen niet veranderd worden door een ander.”💬 “Kijk nou of de regel de situatie dient.”💬 “Meer regels leidt niet tot minder fouten.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Welkom en introductie00:18 – Marga van Dam01:13 – Carrière switch02:18 – Rauwe samenleving03:33 – Taal keuze05:11 – Leiderschap en de kern06:06 – Knuffel casus07:40 – Politie maakt het verschil08:53 – Bezoek verzoek10:24 – Regels en de handelingsreflex12:23 – Verzuim signalen14:10 – Rugdekking geven16:35 – Drie lijnen18:42 – Dubbele taak23:10 – Bastøy voorbeeld30:31 – Rode vlaggen35:11 – Commitment scherper36:24 – De droom stopt38:00 – Pijn of verlangen Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Hoe werk je aan organisatieontwikkeling als er niets fout mag gaan? verscheen eerst op Tjipcast.

Dit is een nieuwe aflevering uit de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (voorheen het NRO). Dit is de tweede aflevering van het thema bestuurlijk vermogen in het onderwijs. In deze aflevering ontmoet ik Marlies Honingh en Edith van Montfort. We gaan in gesprek over het onderzoeksrapport ‘Aard en doorwerking van sturingsrelaties: de sleutel tot toekomstgericht onderwijs’. Het onderzoek beschrijft hoe complex de relatie is tussen bestuur, schoolleiding en onderwijskwaliteit, en waarom het belangrijk is om bestuurlijke logica’s en pedagogische uitgangspunten met elkaar te verbinden. We spreken over: 🌐 Hoe verticale sturing in beleid niet altijd aansluit bij de complexe werkelijkheid van scholen en besturen. 📊 Waarom onderwijskwaliteit relationeel en contextueel bepaald is en welke gevolgen dit kan hebben wanneer men met complexe onderwijsvragen aan de slag gaat. 🔄  Hoe bestuurders en schoolleiders hun rol kunnen herdefiniëren in een “web van sturingsrelaties”. 🤝  Wat betekent toekomstgericht onderwijs als voortdurend ontwikkelproces? Aanleiding vormt het NKO-onderzoek ‘Aard en doorwerking van sturingsrelaties’, dat interdisciplinair is uitgevoerd en inzichten biedt voor bestuurders, schoolleiders én beleidsmakers. Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering: Onderzoeksrapport Aard en doorwerking van sturingsrelaties Bestuurlijke kernbegrippen in het onderwijs Een internationale vergelijking van de relatie tussen onderwijsbestuur en de kwaliteit van onderwijs in het primair en voortgezet onderwijs Hoe ziet de relatie tussen adaptief vermogen en toekomstbestendig leraarschap eruit? Een eerdere aflevering binnen deze podcastreeks met Wouter Schenke en Kees Verbeek Over de werk- en administratiedruk in het onderwijs. Ik sprak hierover met Alida Oppers Zou onze relatie zich ook even kunnen voorstellen? Over een systemisch perspectief op organisaties. Ik ging hierover in gesprek met Marije Spanjersberg Wat mogen we vandaag de dag verwachten van onderwijsbestuurders? Een gesprek met Hartger Wassink Over onderwijsrecht sprak ik eerder met hoogleraar Paul Zoontjes Het NRO heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar: Werken en leren in externe netwerken Alle afleveringen van de podcastreeks komen uiteindelijk op deze pagina van het NKO te staan: Werken in het onderwijs | NRO. Meer weten over de podcastreeks? Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs | NRO Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag. Tijdstempels 00:00 – Intro & welkom bij Tjipcast 00:22 – Voorstellen gasten: Marlies Honing & Edit van Montfort 01:11 – Onderzoek “Aard en doorwerking van sturingsrelaties” 01:34 – Het onderzoeksteam en interdisciplinariteit 02:21 – Juridische verwarring rond ‘schoolbestuur’ 03:32 – Complexiteit in onderwijsorganisaties 04:47 – Achtergrond samenwerking en context 05:34 – Fundamentele lessen uit het rapport 07:04 – Sturing is interactie, geen rechte lijn 08:42 – Gat in onderzoek: van bestuurder naar schoolleider 09:22 – Pedagogische relatie als kern 10:56 – Sturen én vertrouwen: een spanningsveld 12:16 – Wat is een sturingsrelatie? 15:12 – Toekomstgericht onderwijs = inhoudelijk arm procesbegrip 17:19 – De dialoog over kwaliteit van onderwijs voeren 19:03 – Druk op besturen & samenwerkingsverbanden 20:11 – Hoe onderzoek naar toekomstgericht onderwijs is opgezet 21:28 – Thick descriptions & methodologie 23:22 – Verschillende interpretaties van “toekomstgericht onderwijs” 25:01 – Voorbeeld: welbevinden als voorwaarde voor leren 26:11 – Leiderschapslessen: organisatiegedrag begrijpen 28:47 – Overbodige systemen & werkdruk 29:37 – Relaties centraal in sturing 31:17 – Vraag Marco Snoek: hoe minder verticaal sturen? 33:22 – Zijwaarts bewegen & onderwijsvrijheid 36:03 – Variatie stimuleren in plaats van uniformiteit 37:37 – Toekomstig onderzoek: variatie versterken & merkbare kwaliteit 40:10 – Samenvatting: zijwaarts bewegen, reflectie & onderwijsvrijheid 41:26 – Niemand heeft recht op de waarheid 41:44 – Afsluiting & uitnodiging Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Aard en doorwerking van sturingsrelaties: sleutel tot toekomstgericht onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

Toetsing voelt op veel scholen als iets dat “vastligt”: Het programma van toetsing en afsluiting (PTA) staat vaak overvol, het centraal eindexamen hangt als schaduw boven de bovenbouw en zekerheid wordt vaak gelijkgesteld aan het geven van cijfers. Tegelijk zit er juist in het schoolexamen opvallend veel ruimte. Ruimte om beter aan te sluiten bij de schoolvisie en bij wat leerlingen nodig hebben om op een zinvolle manier te reflecteren op hun leerproces en kennisbasis. Maar in hoeverre zijn docenten zich hiervan bewust? En waar zit de ruimte? Ik spreek hierover met Tes Schmeink, beleidsadviseur en projectleider bij de vo-raad. Tes houdt zich bezig met toetsen en examineren in het VO. En aan tafel Jasja Mulder, Agora coach bij het KWC in Culemborg. Het KWC is een school voor praktijkonderwijs, vmbo, havo, atheneum, gymnasium en KWC-agora. In dit gesprek komt scherp naar voren hoe bovengenoemde ruimte vaak ongemerkt verdwijnt: door angst voor discrepanties tussen schoolexamen en centraal eindexamen, door oude routines, of simpelweg doordat PTA’s in de loop der jaren steeds voller zijn geraakt. Maar er zijn ook concrete routes terug naar eenvoud: door kritisch te kijken naar wat echt moet, dubbelingen te schrappen en toetsvormen kiezen die passen bij het doel, niet bij de gewoonte. Een belangrijk idee is dat “toetsing” niet hetzelfde hoeft te zijn als een schriftelijke toets. In het schoolexamen kun je ook werken met bewijslast, feedbackrondes, portfolio’s of praktijkopdrachten. Zolang je maar helder houdt wat je wilt zien en waarom. En misschien wel het spannendste: als je onderwijs meer wilt laten draaien om ontwikkeling, nieuwsgierigheid en eigenaarschap, dan moet je toetsing dat niet dichttimmeren, maar juist mogelijk maken. Kernpunten uit het gesprek: 🧭 Van visie naar praktijk: een onderwijsvisie vertaalt zich idealiter naar een toetsvisie, toetsbeleid én gedrag in de school. Dat laatste is het moeilijkst. 🧱 PTA’s raken snel “overladen”: veel scholen stoppen meer onderdelen in het PTA dan nodig is, vaak uit zekerheid of controle. 📉 Discrepantie-angst werkt door in de praktijk: het oude focuspunt op verschil tussen SE- en CE-cijfers stuurt scholen richting “oefenen op het centraal examen” in het schoolexamen. 🧩 Toetsing kan rijker dan een schriftelijke toets: portfolio’s, feedbackcycli, praktische opdrachten en bewijslast kunnen formeel onderdeel zijn van het scholexamen. 👤 Iedereen ongelijk behandelen: bij Agora blijft de lat staan, maar de route en toetsvorm kunnen per leerling verschillen. Quotes uit het gesprek “Wij gaan ervanuit dat iedere leerling anders is en heeft dus ook iets anders nodig.” “De PTA’s zijn zo smal mogelijk, maar de manier waarop het getoetst kan worden is zo breed mogelijk.” “Ik hoop van de vakcoaches dat ze eerst verliefd zijn op die leerling en daarna op hun vak.” Deze aflevering maak ik in samenwerking met de VO-raad en het programma voortgezet leren. De VO-raad behartigt de belangen van het voortgezet onderwijs bij politiek, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Daarnaast bevordert de VO-raad de kwaliteit van het onderwijs in Nederland door schoolbestuurders en schoolleiders te faciliteren bij hun vervullen van hun taak. Samen maken we drie afleveringen over een waardevol schoolexamen. We gaan op zoek naar de bouwstenen hoe een schoolexamen beter kan aansluiten bij de visie van school en hoe je meer kleur in het schoolexamen kunt krijgen. Tijdstempels 00:05 – Introductie en welkom00:58 – Gasten01:39 – Ruimte maken02:53 – Voorbeelden uit de praktijk04:34 – Visie05:10 – Begrippen06:34 – Weging08:15 – Overladenheid09:11 – Discrepantie10:24 – Toetsvormen12:25 – Ongelijkheid14:51 – Kwalificeren17:25 – Integraliteit28:20 – Gespreksvoering34:28 – Mondeling examen en slot Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht (Waar) zit er ruimte in toetsing en examinering? verscheen eerst op Tjipcast.

Volgens mijn gast Eveline Bogers kan de invloed van een rijke taalomgeving op de taalontwikkeling van jonge kinderen kan niet genoeg benadrukt worden. We dienen mondelinge taalvaardigheid dan ook niet te zien als “voorstadium” van lezen en schrijven, maar als fundament van taalontwikkeling. In dit gesprek legt Eveline Bogers uit hoe taal in de eerste levensjaren razendsnel wordt opgebouwd en hoe dat doorwerkt in leren lezen, spelling, denkontwikkeling en bijvoorbeeld begrijpend lezen. Het draait daarbij niet alleen om hoeveel taal kinderen horen, maar vooral om de kwaliteit. Dit valt uiteen in drie domeinen: rijk taalaanbod, veel taalkansen om zelf te spreken en positieve taalfeedback. Eveline schreef er twee lezenswaardige boeken over: Sterker in taal door spel, over taalstimulering bij jonge kinderen en Al pratend wijs, over mondelinge taalvaardigheid. We bespreken ook de uitdagingen die scholen tegenkomen als het gaat om mondelinge taalvaardigheid: niet ieder kind groeit op in een omgeving waarin veel gesprekken, uitleg en woordenschat vanzelfsprekend zijn. We bespreken hoe deze verschillen al vroeg ontstaan, hoe je ze kunt herkennen in de klas en waarom monitoren in de kleuterfase helpt om mogelijke problemen niet te verergeren. We bespreken vijf taalonderdelen voor rijke mondelinge taalvaardigheid: de fonologie (klanken), semantiek (woordenschat), syntaxis (zinsopbouw), morfologie (werkwoordsvormen) en pragmatiek (gespreksregels). Ook komt metalinguïstiek aan bod: het overkoepelende vermogen van kinderen om te reflecteren op eigen taalgebruik. Eveline legt aan de hand van concrete voorbeelden uit hoe een school werk kan maken van krachtige en betekenisvolle vroege mondelinge taalvaardigheid. Kernpunten uit de podcast: 🗣️ Mondelinge taalvaardigheid is een cruciale basis voor gelijke kansen. Het beïnvloedt leren lezen, spelling, denkontwikkeling en bijvoorbeeld begrijpend lezen.🌱 In de eerste zeven levensjaren zijn hersenen ontzettend gevoelig voor taal.⚖️ Rijk taalaanbod, veel taalkansen om te spreken en positieve taalfeedback versterken elkaar in het klaslokaal.🌍 Kennis van de wereld voedt de woordenschat van kinderen. Quotes uit de podcast: 💬 “Mondelinge taalontwikkeling werkt door in bijna alles wat kinderen op school moeten leren: van lezen en spelling tot denken en begrijpend lezen.” 💬 “De basis voor taal wordt gelegd in de eerste zeven levensjaren; daarna kun je het nog bijleren, maar het kost aantoonbaar meer moeite.” 💬 “Alleen taalaanbod is niet genoeg: kinderen moeten ook ruimte krijgen om zelf te spreken, te proberen en te oefenen.” 💬 “Moeilijke woorden hoef je niet te vermijden; juist door ze te gebruiken help je kinderen de wereld beter te begrijpen.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Introductie en welkom00:45 – Loopbaan keuze02:10 – Vroege basis03:45 – Rijke taal06:20 – Begeleid spelen07:10 – Taalachterstand en cijfers07:50 – Drie groeimiddelen09:40 – Aansluiten spel12:05 – Meertaligheid basis14:30 – TOS signalen16:10 – Monitoren richtlijnen18:55 – Taalonderdelen overzicht33:35 – Luisteren en bijsturen35:05 – Praktische tips37:15 – Herhaald lezen39:10 – Slot Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Wat is het belang van goede vroege mondelinge taalvaardigheid? verscheen eerst op Tjipcast.

Een schoolgebouw uit 1898 dat het bombardement overleefde, waar ooit het hoofd der school boven de klas woonde en waar wijkbewoners nog verhalen over de oorlogstijd kunnen vertellen. Dat is het decor van een loopbaan die bijna vijftig jaar onderwijs in Rotterdam-Zuid beslaat. Ik ben te gast bij Marja van Driel Kramer, schoolleider van basisschool De Nieuwe Haven in Rotterdam Zuid. Ik ga met haar in gesprek over een loopbaan die bijna 50 jaar bestrijkt bij PCBO. PCBO is een stichting met een historie van meer 125 jaar! We lopen door de school en blikken terug op wat er allemaal veranderde: van krijt en stencilmachines naar professionele teams, evidence-informed werken en samenwerking tussen scholen. Maar ook reflecteren we op zaken die misschien te snel zijn verdwenen, zoals het schrijven in schriften. Niet uit nostalgie, maar omdat het volgens haar samenhangt met aandacht, ordenen, rust en betere kennis overdracht. Tegelijk is er de realiteit van “focuswijk”-beleid en het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid: onderwijs kan veel betekenen, zegt ze, maar nooit alleen. Wonen en welzijn moeten verbonden zijn met onderwijs. Anders wordt de opdracht te groot. In haar leiderschap kiest ze opvallend consequent voor een leraargerichte schoolorganisatie: niet omdat kinderen minder belangrijk zijn, maar omdat goed onderwijs begint bij sterke, gedragen teams. En door alles heen loopt één zin als morele kern: onderwijs is een leven beroeren. Wil je de beelden van de school zien? Kijk dan naar ons gesprek op youtube via de link hieronder! Kernpunten uit het gesprek: 🧱 Het schoolgebouw draagt een lange geschiedenis met zich mee: een plek die de wijk en haar verborgen verhalen letterlijk in zich meedraagt.✍️ Schrijven in schriften staat voor meer dan “mooi handschrift”: het gaat ook over ordenen, nauwkeurigheid, rust en geheugen.🏙️ In Rotterdam-Zuid kan onderwijs veel doen, maar complexe problemen vragen structurele samenwerking met wonen en welzijn.👩‍🏫 “Collega’s centraal” is haar leiderschapslijn: zonder sterke, gesteunde professionals geen goed onderwijs voor kinderen. Quotes uit het gesprek: “Sinds ik begonnen ben met werken is het onderwijs continu in ontwikkeling geweest… daarnaast zeg ik dat niet iedere vernieuwing ook een verbetering is.” “Mijn collega’s staan hier centraal… zonder goede medewerkers, zonder goede en gemotiveerde leerkrachten is er gewoon geen goed onderwijs.” “Onderwijs geven is een leven beroeren.” Tijdstempels 00:15 – Welkom in de school01:51 – Gebouw en historie03:04 – Wijk05:29 – Starten06:30 – De eerste klas07:46 – Vernieuwing?08:47 – Handschrift12:22 – PCBO15:15 – Focuswijk16:48 – Samenhang20:08 – Leertijd23:43 – Vakdocenten25:44 – Bestuur en samenwerken27:26 – Collega’s35:20 – Generatie en leren39:43 – Slotgedachten Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Historische terugblik op 50 jaar onderwijs op (Rotterdam) Zuid verscheen eerst op Tjipcast.

Kleine scholen in buitengebieden hebben vaak een dubbel probleem: ze zijn kwetsbaar in continuïteit én tegelijk essentieel voor hun dorp of regio. Een voltijdse schooldirecteur op één locatie is lang niet altijd haalbaar, terwijl de bestuurlijke druk en de eisen aan onderwijskwaliteit onverminderd groot zijn. Thema’s als burgerschap, kwaliteitszorg, professionalisering en personeelskrapte komen ook op kleine scholen binnen, maar moeten daar worden gedragen door kleine teams en vaak door één leidinggevende met beperkte tijd. Hierover spreek ik met Frederike Cleveringa – meerscholendirecteur van drie basisscholen binnen onderwijsstichting Arcade, verantwoordelijk voor de gezamenlijke kwaliteits- en leiderschapsstructuur. En Hanneke Tijink – locatiecoördinator van basisschool De Vlinderhof in Noordsleen, met een centrale rol in de dagelijkse aansturing en onderwijsontwikkeling op schoolniveau. Bovengenoemd spanningsveld roept een urgente vraag op: hoe houd je de onderwijskwaliteit hoog als scholen klein zijn, geografisch verspreid liggen en sterk van elkaar verschillen? Het risico is dat teams te afhankelijk worden van een paar mensen, dat professionalisering versmalt en dat kwaliteitsontwikkeling vooral intern en impliciet blijft. Tegelijkertijd wil niemand dat schaalvergroting leidt tot verlies van identiteit of lokale verankering. In dit gesprek wordt zichtbaar hoe meerscholenleiding een werkend alternatief kan bieden. Drie dorpsscholen met uiteenlopende populaties en schoolwegingen werken samen vanuit gedeelde kaders, zonder hun eigenheid op te geven. Door gezamenlijke thema’s, één kwaliteitscyclus en een leidinggevende die vooral ontmoeting en dialoog organiseert, ontstaat een professionele infrastructuur die kleine scholen afzonderlijk nauwelijks kunnen dragen. Het laat zien dat de vraag niet is of kleine scholen levensvatbaar zijn, maar hoe leiderschap en samenwerking zo georganiseerd kunnen worden dat kwaliteit, autonomie en verbondenheid elkaar versterken. Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen: 🧭 Meerscholenleiding biedt een antwoord op het gebrek aan voltijdse schooldirecteuren op kleine scholen.🔹 Gezamenlijke structuren maken het mogelijk om onderwijskwaliteit te borgen zonder schaalvergroting af te dwingen.🧩 Rijnlands denken plaatst vakmanschap en professionele dialoog centraal in plaats van controle en output.🌱 Kleine teams worden sterker wanneer zij systematisch van elkaar leren en expertise delen.⚖️ Duidelijke kaders en vertrouwen in professionals vergroten juist de ruimte voor eigen accenten per school. Deze aflevering maak ik samen met Educatielink. Educatielink helpt scholen voor primair onderwijs en integrale kindcentra die hun onderwijs en (leerling)begeleiding willen versterken door zichzelf en hun medewerkers te ontwikkelen. Dit doen ze met intuïtieve en gebruiksvriendelijke academies een complete set hoogwaardige online cursussen en betrokken implementatiebegeleiding. Kijk voor meer informatie op Educatielink. Quotes uit de podcast: “Ik stuur niet, maar ik stuur bij. Het proces volgen is veel belangrijker dan het eindproduct.” “Vier jaar geleden dacht ik dat familiair en professioneel niet samen konden. Nu zie ik dat het juist hand in hand kan gaan.” “Als je collega’s nooit uitnodigt om mee te denken, leren ze ook af om na te denken over onderwijsontwikkeling.” Bronnen Rijnlands organiseren door Jaap Peters Gung ho! Inspectie van het Onderwijs (2019). De kwaliteit van kleine scholen. Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels: 00:00 – Introductie en context02:00 – Leiderschapstekort03:10 – Rolkeuze directeur04:45 – Schoolpopulaties verschillen06:20 – Kleine scholen08:15 – Rijnlands denken10:40 – Vakmanschap centraal12:05 – Samen leren14:00 – Sturing en kaders16:50 – Rolverdeling leiderschap18:10 – Burgerschap aanpak20:25 – Efficiënt organiseren23:30 – Autonomie en spanning25:45 – Doelenbord in de praktijk28:20 – Professionalisering doe je samen30:20 – Adviezen en afsluiting Het bericht Hoe geef je als meerscholen directeur leiding? verscheen eerst op Tjipcast.

Scholen beschikken over ontzettend veel data, maar verzamelen is nog wel iets anders dan er met een team betekenis aan geven. Want wat zegt een tabel met toetsresultaten, lijst met demografische ontwikkelingen in een wijk of schoolweging eigenlijk over de leerlingen die elke dag het lokaal binnenkomen? Mijn twee gasten Vivian van Alem en Mieke Michiels laten zien hoe je van aannames naar onderbouwde keuzes kunt werken: door scherpe onderzoeksvragen te formuleren, op zoek te gaan naar meerdere verklaringen gericht data te zoeken die je onderwijs daadwerkelijk verder helpt. Ze schreven er een handzaam boek over: Doe meer met data. De kern is niet “meer meten”, maar samen betekenis geven aan informatie in gerichte onderzoekscycli. Dat betekent ook: breder kijken dan alleen cijfers. Wat zie je op het schoolplein, hoe praten collega’s in de teamkamer over de leerlingen, hoeveel effectieve leertijd is er eigenlijk en wat vraagt de sociale leefomgeving van de school? Openbare bronnen kunnen verrassend bruikbaar zijn, niet alleen om context te begrijpen waar leerlingen in opgroeien. Het is ook behulpzaam bij trendanalyses of bij het opstellen van een schoolplan. Uiteindelijk draait het om handelen: wat vraagt deze leerlingpopulatie van leerkrachten, van de professionalisering en van de taakverdeling in het team? Data analyseren wordt hiermee een belangrijke sleutel voor het verbeteren van het onderwijs. Kernpunten uit de podcast: 🔎 Van aannames naar onderzoek: formuleer eerst wat je echt wilt weten, pas dán verzamel je data die een vraag kan beantwoorden.🧠 Meerdere hypothesen: bij tegenvallende resultaten (zoals lezen) helpt het om bewust verschillende verklaringen te onderzoeken in plaats van op één spoor te blijven.🌍 Context telt mee: data zit niet alleen in cijfers; ook wat zichtbaar en merkbaar is in en om de school hoort erbij, inclusief openbare bronnen over de wijk.🧰 Ondersteuningsbehoeften boven labels: labels optellen zegt weinig; kijk naar terugkerende onderwijs- en ondersteuningsbehoeften en wat dat vraagt van het team.🗺️ Woord en beeld sturen focus: visualiseren (één A4, poster) houdt het verhaal levend en helpt prioriteiten scherp te houden. Quotes uit de podcast: 💬 “Het is vaak ook wel een beetje een misvatting dat als we data verzameld hebben dat we dan klaar zijn. Maar daar begint het eigenlijk pas.”💬 “Je wil diezelfde lat houden, maar dat betekent wel dat het wat anders van je onderwijs vraagt.”💬 “Data zijn niet saai. Als je ze maar betekenisvol maakt, is het hartstikke leuk om samen te onderzoeken en te puzzelen.” Bronnen en linkjes voor meer verdieping: Zicht op de les Leidraad onderwijs vanuit hoge verwachtingen Van Individueel naar inclusief onderwijs Nieuwe kerndoelen SLO Het lerarentekort En wat als we nu gewoon gingen lesgeven 2.0? De logica van de lappendeken Het best beluisterde boek ooit (met deze titel) Hieronder nog enkele posters die ook voorbijkwamen in het gesprek: Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Introductie en welkom01:00 – Tibtools02:05 – Brainportregio03:40 – Aannames05:00 – Datagebruik07:10 – Hypothesen08:05 – Leesonderwijs10:00 – Inspectiekader13:00 – Verwachtingen14:40 – Welzijn18:20 – Schoolomgeving23:10 – Ondersteuning26:50 – Visualisatie29:50 – Teamcultuur34:10 – Inclusie Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Hoe krijg je met data een beter beeld van je leerlingpopulatie? verscheen eerst op Tjipcast.

Opvang en onderwijs voelen vaak als twee werelden met een harde knip bij vier jaar, terwijl het over dezelfde kinderen gaat. Klassewerkplek Kindcentrum Het Stadshart probeert die knip te versoepelen door één doorgaande pedagogische lijn te bouwen van 0 tot 13 jaar. Met als doel: rust, voorspelbaarheid en een brede ontwikkeling die niet ophoudt bij het lokaal. Tegelijk kiest de school nadrukkelijk voor “gewoon goed onderwijs”: stevige kennis, sterke didactiek en hoge verwachtingen, onderbouwd met evidence informed keuzes zoals EDI 2.0 en thematisch onderwijs. Ook werkt de school sinds kort met Wetenswaardig. Wat het gesprek interessant maakt, is de combinatie van strakke routines én ruimte. Structuren, zoals het werken met een stoplicht om uitgestelde aandacht te leren ontwikkelen, beginnen al bij peuters maar staan spel en ontdekken niet in de weg. De school gebruikt de binnenstad en natuur letterlijk als leeromgeving. Daaronder ligt een duidelijke organisatie: een professionele leergemeenschap met kartrekkers, een jaarplan dat focus aanmoedigt en een cultuur waarin feedback, lesbezoek en professionele dialoog vanzelfsprekend zijn. Het resultaat van de school is niet alleen kwalitatief goed onderwijs, maar ook toename van werkgeluk. Weten waarom je iets doet, binnen heldere kaders professionele ruimte ervaren en samen koers houden. Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen: 🧩 De school werkt vanuit één doorgaande pedagogische lijn van 0 tot 13 jaar, waardoor kinderen niet telkens hoeven te schakelen tussen systemen en aanpakken, maar rust en voorspelbaarheid ervaren in hun ontwikkeling. 🚦 Structuur begint al bij jonge kinderen, bijvoorbeeld door het werken met een stoplicht om uitgestelde aandacht te leren, zonder dat dit ten koste gaat van spel, ontdekken en autonomie. 📚 Het thematisch werken is bewust kennisrijker gemaakt door de overstap naar Wetenswaardig, omdat eigen ontwikkelde thema’s inhoudelijk nog onvoldoende diepgang boden, en de school kiest ervoor deze vernieuwing zorgvuldig te laten ingroeien en borgen. 🧭 De professionele leergemeenschap met kartrekkers vormen de ruggengraat van de organisatie; via een scherp jaarplan wordt focus gehouden en worden nieuwe initiatieven steeds langs gezamenlijke doelen gelegd. 🏙️ De omgeving van de binnenstad, natuur en lokale ondernemers wordt ingezet als leerbron, niet als extra activiteit maar als alternatief voor klassikale uitleg wanneer dat beter past bij de leerdoelen. Deze aflevering maak ik samen met Klassewerkplek. Dit jaar brengen we samen scholen in kaart die erin slagen werk te maken van werkgeluk in het onderwijs en het predicaat Klassewerkplek dragen. We leggen de relatie met kwaliteit, samenwerken en hoge verwachtingen naar leerlingen! Kijk voor meer informatie op www.klassewerkplek.nl. Quotes uit de podcast: “Ik denk dat het een hele onnatuurlijke knip is om bij vier jaar een nieuwe organisatiestructuur op te tuigen terwijl we het over dezelfde kinderen hebben.” “Wij kenmerken ons door een kern van gewoon goed onderwijs en evidence informed onderwijs.” “Voor iemand die niet weet waar hij heen wil, bestaat er geen gunstige wind.” Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels: 00:03 – Introductie01:28 – Kindcentrum Stadhart03:25 – Omgeving04:25 – Thematisch werken05:12 – Wetenswaardig07:16 – Pedagogiek09:16 – Visuele ondersteuning12:59 – Evidence informed werken18:47 – PLG23:32 – Specialisten25:24 – Werkgeluk29:58 – EDI32:03 – Borging32:38 – Schoolleiderschap Het bericht Hoe geeft Kindcentrum Het Stadshart in Den Bosch betekenis aan opvang, leren en onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

ADHD is in korte tijd een van de meest gebruikte verklaringen geworden voor gedrag dat schuurt met verwachtingen op school en in de samenleving. Wat ooit bedoeld was als een beschrijvende classificatie, functioneert steeds vaker als verklaring, identiteit en toegangsbewijs tot zorg, ook in het onderwijs. Dat roept fundamentele vragen op: wat benoemen we eigenlijk wanneer we ADHD zeggen en wat doen we vervolgens met dit label? Hoogleraar Laura Batstra plaatst het verschijnsel in een bredere context. Niet door het bestaan van ernstig probleemgedrag te ontkennen, maar door scherp te kijken naar schaal, aannames en verscholen belangen. Ze laat zien hoe snel gedrag bij kinderen en volwassenen wordt losgemaakt van opvoeding, onderwijs, stress en maatschappelijke druk en wordt teruggebracht tot iets dat in het individu zou zitten. Daarbij gaat aandacht uit naar hardnekkige misverstanden over hersenen, dopamine en erfelijkheid. Ook de rol van classificatiesystemen zoals de DSM komen in dit gesprek aan bod. De spanning zit bij de vanzelfsprekendheid waarmee medicatie wordt ingezet, bij de economische prikkels in zorg en wetenschap en bij een onderwijssysteem dat steeds minder ruimte heeft om divers gedrag te verdragen. Tegelijk houdt Laura een pleidooi voor iets anders: sterkere contexten, meer professionele ruimte voor scholen, en terughoudendheid met labels die meer beloven dan ze waarmaken. Lees zeker het opnieuw uitgegeven boek van Laura: ADHD, Macht en Misverstanden. Kernpunten uit de podcast: 🧠 ADHD is geen ziekte in het kind, maar een label voor gedrag dat lastig past binnen huidige maatschappelijke en onderwijseisen. 🏫 Problemen worden te snel geïndividualiseerd, terwijl aanpassingen in school, opvoeding en context vaak meer effect hebben. 💊 Medicatie kan in uitzonderlijke gevallen helpend zijn, maar wordt op veel te grote schaal ingezet zonder bewezen langetermijneffecten. 📊 Biologische verklaringen zoals een dopamine-tekort of kleinere hersenen berusten op misinterpretaties van groepsonderzoek. ⚖️ Economische en institutionele belangen beïnvloeden welke kennis dominant wordt en welke alternatieven uit beeld blijven. Quotes uit de podcast: “ADHD is geen ziekte die huist in een kind. Het is alleen maar een naam voor gedrag waar wij moeite mee hebben.” “Wat statistisch significant is, kan klinisch volledig nul relevant zijn.” “We behandelen nu massaal individuele kinderen, terwijl we de context waarin ze vastlopen grotendeels ongemoeid laten.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Intro gesprek01:05 – Interesse ADHD02:40 – Medicatiebeleid04:55 – Moreel conflict06:20 – Context school07:45 – Definitie ADHD09:20 – Gedrag samenleving11:10 – Misverstanden ADHD13:15 – Stress factoren15:10 – Medicatie schaal17:00 – Hersenonderzoek19:00 – DSM verruiming22:40 – Volwassen ADHD29:05 – Rol onderwijs33:20 – Sterke contexten Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht ADHD: wat moet je ermee? verscheen eerst op Tjipcast.

Een schoolexamen is geen mini-versie van het centraal eindexamen, maar een toetsmoment waar je als school meer keuzes kunt maken dan we vaak denken: wat toets je, hoe toets je en vooral: waarom past dat deze vorm van toetsing bij de onderwijsvisie van de school? In deze aflevering wordt duidelijk hoeveel ruimte er in het schoolexamen eigenlijk zit, mits je het curriculum goed doorgrondt en als team een gezamenlijke taal en werkwijze ontwikkelt. Ik ga hierover in gesprek met Heike Conrad, docent biologie, natuur leven en technologie, mentor en coach van docenten bij de vrije school Parkstad in Heerlen. Heike houdt zich met name bezig met onderwijsontwikkeling. En Linda Spierings, adjunct-directeur bij Marcanti college in Amsterdam. Linda is kartrekker onderwijsontwikkeling binnen Marcanti college. Deze twee scholen laten zien hoe je vanuit visie aan het schoolexamen kan werken. Door projectmatig en vakoverstijgend te werken. Zo kan één project kan meetellen voor meerdere vakken, met beoordeling vanuit verschillende perspectieven. In Amsterdam kiezen ze voor leren zonder cijfers, met rubrics, portfolio’s en formatief evalueren als basis. In beide gevallen verschuift toetsen van “afrekenen” naar “richting geven”: leerlingen krijgen vooral feedback, leren reflecteren op leerdoelen en bouwen stap voor stap aan zelfregulatie. Opvallend is dat het schoolexamen hier niet begint in het examenjaar, maar eigenlijk al in de brugklas. Met taal die leerlingen begrijpen, met duidelijke leerdoelen en met verwachtingen die hoog blijven zonder te vervallen in cijferdruk. Het resultaat is een examenpraktijk die meer zegt over groei, eigenaarschap en voorbereiding op vervolgonderwijs, zonder de wettelijke eindtermen uit het oog te verliezen. Kernpunten uit het gesprek: 🔹 Het schoolexamen biedt meer ontwerpvrijheid dan veel scholen denken, maar vraagt stevige curriculumkennis en gezamenlijke keuzes in het PTA (programma van toetsing en afsluiting).🧩 Projectmatig en vakoverstijgend werken kan het schoolexamen “kleur” geven: één project kan voor meerdere vakken meetellen, mits beoordeling per vak helder blijft.📝 Alleen feedback werkt beter dan feedback mét cijfers: cijfers kunnen het leerproces en de werking van feedback ondermijnen.🎯 Formatief evalueren vraagt professionalisering én randvoorwaarden (tijd, kleine groepen, gedeelde rubrics, collegiale lesbezoeken).🧭 Begin in de brugklas: bouw taal, rubrics en zelfregulatie leeftijdsfase-gewijs op, zodat het schoolexamen later een logische afsluiting wordt. Deze aflevering maak ik in samenwerking met de VO-raad en het programma voortgezet leren. De VO-raad behartigt de belangen van het voortgezet onderwijs bij politiek, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Daarnaast bevordert de VO-raad de kwaliteit van het onderwijs in Nederland door schoolbestuurders en schoolleiders te faciliteren bij hun vervullen van hun taak. Samen maken we drie afleveringen over een waardevol schoolexamen. We gaan op zoek naar de bouwstenen hoe een schoolexamen beter kan aansluiten bij de visie van school en hoe je meer kleur in het schoolexamen kunt krijgen. Meer lezen? De gritfactor Carol Dweck Is het voor een cijfer? De meetmaatschappij Switchen en klimmen Tijdstempels 00:05 – Intro01:19 – Ruimte02:20 – PTA03:40 – Motivatie04:28 – Feedback05:53 – Projecten06:50 – Cijfers09:47 – Toetsvormen11:26 – Loslaten12:08 – Formatief13:49 – Verwachtingen15:27 – Zelfregulatie17:28 – Taal22:41 – Organisatie24:17 – Backwards26:50 – Docenten28:09 – Kleuren30:36 – Kansgelijkheid Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Hoe werk je vanuit visie aan het ontwikkelen van het schoolexamen? verscheen eerst op Tjipcast.