Taaldinge

Die gesogte Jan H. Maraisprys vir uitnemende bydrae tot Afrikaans as akademiese taal is vanjaar toegeken aan die leksikograaf, prof. Rufus Gouws van die Universiteit Stellenbosch. Hy vertel vir Ina Strydom waarom die toekenning belangrik is, waarom Afrikaans as akademiese taal behoue moet bly, en waarom woordeboeke belangrik is.

Die taalkundige, prof. Gerhard van Huyssteen van die NWU, vertel vir Ina Strydom wat gebeur in twee- en meertalige mense se koppe wanneer hulle van een taal na ‘n ander verwissel. Die studieveld is diasistemiese konstruksiegrammatika.

Dr. Willem Botha en Alet Cloete van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal beantwoord luisteraars se taalnavrae. Hulle verduidelik onder meer waar die uitdrukkings “ruimskoots voorsien” en “die gort is gaar” vandaan kom. En, waarom gebruik ons in Afrikaans miljard wanneer die Engels van biljoen praat?

Prof. Wannie Carstens vertel vir Ina Strydom waarom hy meen dit is tyd vir die Groot Afrikaanse Gesprek.

‘n Lektor in Afrikaanse Taalkunde by die Universiteit van Pretoria, dr. Ansie Kriel, vertel vir Ina Strydom hoe taalstruktuur in propaganda aangewend word.

Waarom word ‘n bokkem nou juis ‘n bokkem genoem? Is dit reg om van ‘n pynvolle ervaring te praat? Waar kom die dorp Koekenaap se naam vandaan? En dié van die Schiphol-lughawe? Dr. Willem Botha, hoofredakteur van die WAT, en Alet Cloete, ‘n senior mederedakteur, is saam met Ina Strydom in die ateljee om luisteraars se taalvrae te beantwoord.

Prof. Nerina Bosman van die Departement Afrikaans aan die Universiteit van Pretoria vertel vir Ina Strydom van wisselleerstoele ter bevordering van Neerlandistiek in Suid-Afrika, wat onlangs bekend gestel is.

Die hoofredakteur van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal, dr. Willem Botha, en ‘n senior mederedakteur, Alet Cloete beantwoord luisteraars se taalnavrae. Die oorsprong van die uitdrukking “soos die kraai vlieg”, en die herkoms van die word “bra” is van die interessanthede wat aan bod kom. En, waar kom die word verfomfaai vandaan?

Die Afrikaanse Taalraad en Afrikaans-departemente by universiteite het onlangs ‘n werkwinkel gehou om toekomsplanne te beraam en samewerkingsmoontlikhede te ondersoek. Die bestuurshoof van die ATR, dr. Conrad Steenkamp, en prof. Andries Visagie van die US se departement Afrikaans en Nederlands, vertel vir Ina Strydom meer van die byeenkoms.

Die projekleier van VivA se Taalondderrigportaal, Nadine Fouche-Karsten, vertel vir Ina Strydom meer oor die Taalonderwysersforum wat onlangs bekend gestel is, en ‘n ander benadering tot die onderrig van grammatika.

Jana Luther van die WAT vertel vir Ina Strydom van die streektaalwoorde en -uitdrukkings wat in dié woordeboek vervat is, asook die ouer taalvorme wat in die WAT bewaar word.

Wat beteken pypkan? Is die uitdrukking “so skaars soos hoendertande” gepas? Waar kom die woord “turkoois” vandaan? Wat is die korrekte vertaling van “spreadsheet”? Dr. Willem Botha en Alet Cloete van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal beantwoord luisteraars se taalnavrae.

‘n Groot gees in die Afrikaanse leefwêreld, prof. Jacques van der Elst, is onlangs oorlede. Die bestuurshoof van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, prof. Anne-Marie Beukes, en die taalkundige, prof. Wannie Carstens, bring hulde aan hom. Daar is ook ‘n uittreksel uit ‘n argiefonderhoud wat Ina Strydom in 2017 met prof. Van der Elst gevoer het oor sy bydrae om bande tussen Afrikaanse en Nederlandse akademici te herstel.

Die hoof van die UWK se Departement Afrikaans en Neerlandistiek, dr. Donovan Lawrence, vertel vir Ina Strydom waar die benaming, malapropisme, vandaan kom, wat dit is en wat die funksie daarvan is.

Die taalkundige, prof. Ernst Kotze, verduidelik aan Ina Strydom hoekom plekname van Oekraïense stede en dorpe verafrikaans word. Hy verduidelik wat transliterasie is, en dat dit ‘n verskynsel is wat in alle tale voorkom.

Mag ‘n mens ‘n sin met ‘n voegwoord begin? Ina Strydom en VivA se taaladviseur, Sophia Kapp, bespreek voegwoorde in die skoolgrammatikareeks oor woordsoorte.

Luisteraars se taalvrae beantwoord. Ina Strydom en haar gaste, dr. Willem Botha en Alet Cloete van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal, praat onder meer oor die herkoms van “oulap se rooi”; die verskil tussen patrone en koeëls; en of ‘n mens moet praat van Oekraïne of die Oekraïne.

Die bestuurshoof van die Afrikaanse Onderwysnetwerk, Daan Potgieter, vertel vir Ina Strydom van hulle pas afgelope konferensies, en van die fokuspunte wat geïdentifiseer is vir die bevordering van moedertaalonderrig.

Op die vooraand van Internasionale Moedertaaldag op 21 Februarie, neem Ina Strydom en haar gaste, prof. Wannie Carstens en dr. Conrad Steenkamp, bestek op van die stand van Afrikaans – ‘n terugskouing op 2021.

Wat is die reël by die gebruik van die voornaamwoorde, wie en wat? Hoe word die woorddeel, -self, saam met wederkerende voornaamwoorde gebruik? Ina Strydom en die taaladviseur van VivA, Sophia Kapp, sit die gesprekreeks oor skoolgrammatika voort, en fokus op die woordsoort voornaamwoorde.

Wat beteken “iets op sy elf en dertigste doen”; waarom kla ons “steen en been” en is dit hartomleiding of hartomlyning? Hierdie en ander vrae word in Taalnavrae beantwoord.

Die Taalkommissie het vir die eerste keer in sy bestaan van meer as 100 jaar ‘n vrou as voorsitter. Ina Strydom praat met die nuwe voorsitter, Sulene Pilon, en die bestuurshoof van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, prof. Anne-Marie Beukes, oor die Taalkommissie se nuwe model, en planne vir die kommissie se termyn.

Ina Strydom en VivA se taaladviseur, Sophia Kapp, sit hulle reeks oor skoolgrammatika voort en praat oor werkwoorde. Dit sluit onder meer in: hoe word daar onderskei tussen hoofwerkwoorde en niehoofwerkwoorde; wat is koppelwerkwoorde; en wat is ‘n omskrywingswerkwoord?

Die voorsitter van die raad van die Afrikaanse taalmonument en -museum, Jean Meiring, vertel vir Ina Strydom meer oor die projekte van die ATM.

Marlie Coetzee, die uitvoerende direkteur van die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA), vertel meer van nuwe dienste en onderrighulpmiddels vir Afrikaansonderwysers en leerlinge.

Luisteraars se taalnavrae word beantwoord. Die gaste is dr. Willem Botha en Alet Cloete van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal. Hulle verduidelik onder meer waar die woord, blikners, vandaan kom, en wat die verskil is tussen blykbaar, skynbaar en klaarblyklik.

Teen die einde van die jaar maak woordeboeke en ander intansies hulle Woord van die Jaar bekend. Jana Luther vertel hoe die proses werk, en vertel ook van die woorde wat vanjaar aangewys is in ander dele van die wêreld.

In die skoolgrammatikareeks oor woordsoorte, praat VivA se taaladviseur Sophia Kapp, oor setsels. Sy verduidelik onder meer waarom dit nie net voorsetsels genoem word nie.

Die taalkundige, prof. Wannie Carstens, verduidelik wat taalnorme is en hoe taalvariasie ‘n invloed het op normering.

In Taalnavrae beantwoord die kenners 'n vraag oor moderne tale wat makliker lyk as ouer tale; en die betekenis van magnus opus word verduidelik.

Emeritus-professor in Rekenaarwetenskap aan Unisa, Laurette Pretorius, praat oor die 20-jarige viering van Wikipedia in Afrikaans, en die waarde van Wikipedia in Afrikaans.

In die reeks oor woordsoorte verduidelik VIvA se taaladviseur, Sophia Kapp, hoe bywoorde herken en gebruik word.

Is Afrikaans ‘n inheemse taal? Die taalkundiges, proff. Ernst Kotze en Wannie Carstens, beantwoord dié vraag.

Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns het vandeesweek die boek, Die AWS 100 jaar, deur wyle prof. Christo van Rensburg, amptelik bekend gestel. Die taalkundige en oudvoorsitter van die Taalkommissie, prof. Ernst Kotze, vertel meer oor die boek en sy waarde vir Afrikaans.

Dr. Willem Botha en Alet Cloete van die WAT beantwoord luisteraars se taalnavrae.

‘n Tweetalige woordeboek vir die Grondslagfase, grade 1 tot 4, is pas bekend gestel. ‘n Senior leksikograaf, Delana Fourie, vertel hoe die woordeboek saamgestel is, hoe dit in die klaskamer gebruik kan word en wat die waarde van ‘n woordeboek in die vroeë fase van akademiese onderrig is.

In die reeks oor woordsoorte, praat VivA se taaladviseur, Sophia Kapp, oor adjektiewe of byvoeglike naamwoorde.

Prof. Gerhard van Huyssteen vertel van twee internasionale kongresse oor Afrikaans wat onlangs plaasgevind het, en die groot belangstelling in Afrikaans by taalkundiges by internasionale universiteite.

Luisteraars se taalnavrae word beantwoord. Die nuwe lid van die Taalnavraespan is Alet Cloete, ‘n senior mederedakteur by die WAT.

Die taalversorger en vertaler, Tom McLachlan, praat oor die vertaling van die Gedragskode vir Regspraktisyns, en enkele vertaalkwessies in die algemeen.

In die reeks oor woordsoorte praat VivA se taaladviseur, Sophia Kapp, oor lidwoorde.

Prof. Elvis Saal, hoof van die Departement Afrikaans en Literatuurwetenskap by Unisa, praat oor verandering wat die afgelope paar dekades in die Afrikaanse landskap plaasgevind het.

Jana Luther van die WAT praat oor neologismes; hoe dit gevorm word en kriteria vir die opneem van nuutskeppings in woordeboeke.

Prof. Hans du Plessis vertel van sy betrokkenheid by die voltooiing van die publikasie, AWS se eerste 100 jaar, wat deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns uitgegee word.

Sophia Kapp, VIvA se taaladviseur, praat oor naamwoorde. Dis deel van ‘n reeks oor woordsoorte, wat veral vir Afrikaans onderwysers, leerlinge en ouers waardevol kan wees.

Drr. Willem Botha en Frikkie Lombard van die WAT beantwoord luisteraars se taalnavrae. Die herkoms van uitdrukkings soos tou opgooi en die hasepad kies, en woorde soos fundi en neofiet word bespreek.

Prof. Quentin Williams, direkteur van die Sentrum vir Meertaligheid en Diversiteit by die UWK, vertel meer oor die Drietalige Woordeboek van Kaaps wat onlangs bekend gestel is.

In Taalnavrae beantwoord drr. Willem Botha en Frikkie Lombard van die WAT luisteraars se vrae oor onder meer kritiek en krities; en braaf en dapper.

Die Universiteit van Johannesburg ken al vir meer as twee dekades pryse toe vir kreatiewe skryfwerk in Afrikaans, en reeds vir ‘n geruime tyd ook in Engels. Nou is daar vir die eerste keer ook pryse ingestel vir Zoeloe en Noord-Sotho/Sepedi en vir vertaling. Prof. Marné Pienaar, hoof van die Kantoor vir Meertalige Taaldienste by die UJ, vertel meer hieroor.

Die taaladviseur van VivA, Sophia Kapp, vertel van ‘n aanlyn grammatikaprojek wat fokus op skoolgrammatika, en wat belyn is met die skoolleerplanne vir Afrikaans taalkunde.