Taaldinge

Taalkundige prof. Wannie Carstens was onlangs vir ‘n tydperk in Antwerpen om vir ‘n groep derdejaarstudente klas te gee ingevolge ‘n ooreenkoms tussen die Noordwes-Universiteit se Skool vir Tale en die Universiteit van Antwerpen. Hy vertel vir Ina Strydom hoe hy dié kursus benader het, en waar Afrikaans elders in Europa gedoseer word.

Afrikaans Wikipedia groei fluks, danksy ‘n handvol lojale en entoesiastiese vrywilligers. Wat is die waarde van Wikipedia in Afrikaans? Die direkteur, Deon Steyn, vertel vir Ina Strydom hoe hulle gehalte verseker, watter onderwerpe reeds ver ontwikkel is, en hoe dit vir skoolkinders van waarde kan wees.

Die medesameroepers van ProVARIA, dr. Gerda Odendaal en Marius Swart, vertel vir Ina Strydom meer oor dié projek oor die variëteite van Afrikaans, en hulle portaal wat op VivA se webwerf bekendgestel is.

Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns se akademiese tydskrif, die Tydskrif vir Geesteswetenskappe, fokus in sy Maart-uitgawe op Afrikaans se 100 jaar as amptelike taal, 'n viering en 'n besinning. Die bestuurshoof van die Akademie, dr. Annelise de Vries, die uittredende hoofredakteur, prof. Ina Wolfaarst-Grabe, en die twee gasredakteurs, proff. Nerina Bosman en Wannie Carstens, vertel vir Ina Strydom van die belang van die uitgawe, en watter onderwerpe gedek is.

Die bekende joernalis en vervaardiger, Erns Grundling, vertel vir Ina Strydom meer oor die televisiereeks, Die stories van Afrikaans. Die reeks ondersoek die ontstaansgeskiedenis en ontwikkeling van Afrikaans.

Afrikaans as amptelike taal is vanjaar 100 jaar oud, maar die ontstaansgeskiedenis van Afrikaans strek veel verder as een eeu gelede. Die voormalige hoofredakteur van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal, dr. Willem Botha, gaan haal die verhaal by die begin. Dit is deel 2 van die gesprek met Ina Strydom.

Afrikaans as amptelike taal is vanjaar 100 jaar oud, maar die ontstaansgeskiedenis van Afrikaans strek veel verder as een eeu gelede. Die voormalige hoofredakteur van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal, dr. Willem Botha, gaan haal die verhaal by die begin. Dit is deel 1 van die gesprek met Ina Strydom.

DF Malherbe was die eerste professor in Afrikaans in die land, en wel by die destydse Grey Universiteitskollege, die voorloper van die Universiteit van die Vrystaat. Dié Universiteit vier Afrikaans se 100 jaar as amptelike taal met ‘n spesiale DF Malherbe-gedenklesing. Dr. Francois Smith en prof. Henning Pieterse van die UV se Departement Afrikaans, Nederlands, Duits en Frans vertel vir Ina Strydom meer oor dié geleentheid.

In die aanloop tot die feesvierings om Afrikaans se 100-jarige bestaan as amptelike taal te vier, val die fokus op ‘n projek oor vroeë gesproke Afrikaans, en die tekste van die jare 1820 en verder. Die vryskutakteur, Zach Botha, vertel vir Ina Strydom waar die belangstelling vandaan kom, en wat die projek behels.

Die eindredakteur van die WAT, Gerhard van Wyk, en die Senior Mederedakteur, Alet Cloete, is saam met Ina Strydom in die ateljee om luisteraars se taalnavrae te beantwoord. Hulle bespreek onder meer die los en vas skryf van woorde; en die herkoms van woorde soos huigel en runderpes.

Een van die heel voorste terminoloë in Afrikaans, dr. Mariëtta Alberts, vertel vir Ina Strydom meer oor die noodsaaklikheid van terminologieontwikkeling, hoe terminologie in Afrikaans ontwikkel het sedert die eerste vakwoordeboek in 1918 verskyn het, en watter gebreke daar tans is.

Wat gebeur met die “met” in ‘n konstruksie wat al meer teëgekom word: “ek gaan saam my vriende braai” – terwyl dit eintlik “ek gaan saam met my vriende braai” behoort wees, en wat veroorsaak die weglating? Ina Strydom se gas is die taalpraktisyn en skrywer, Sophia Kapp.

Sê ‘n mens iets in Afrikaans, of op Afrikaans? Waar kom die uitdrukking "die reën stuif neer" vandaan? Dié en ander taalnavrae word beantwoord. Die senior mederedakteur van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal, Alet Cloete, en die eindredakteur, Gerhard van Wyk, is saam met Ina Strydom in die ateljee.

‘n Baanbrekerwerk oor Afrikaans het onlangs verskyn: Afrikaans Linguistics – a contemporary perspective, onder die redakteurskap van proff. Nerina Bosman en Wannie Carstens. Dis ‘n handboek oor die Afrikaanse taalkunde, in Engels geskryf. Hulle vertel vir Ina Strydom waar die idee vandaan gekom het, wie bygedra het, en wat die doel van die boek is.

In die laaste in die reeks van drie programme oor houers, vertel Jana Luther van die WAT vir Ina Strydom meer oor woorde en uitdrukkings wat met blik en blikgoed verband hou.

Die nuwe bestuurshoof van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, dr. Annelise de Vries, praat oor die eerste paar maande van die jaar: die Geskiedenissimposium en JBM Hertzoggedenklesing, ‘n studentesimposium, en wat hulle beoog vir Internasionale Moedertaaldag.

Ina Strydom en die taalkundige, prof. Wannie Carstens, neem bestek op van die stand van Afrikaans in 2024. Watter positiewe dinge het gebeur, wat is bestendig, en waar flikker die rooi ligte?

Die handboek, Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde, se derde, hersiene uitgawe is pas vrygestel. Die redaksie, proff. Adri Breed, Nerina Bosman en Wannie Carstens, vertel vir Ina Strydom meer oor die veranderinge, die waarde en die medewerkers. Die boek is ook nie net vir studente bedoel nie, maar sal vir enigeen met ‘n belangstelling in Afrikaans van waarde wees.

Jana Luther van die WAT vertel vir Ina Strydom meer oor bottels en flesse, vate en balies en kuipe – en hoe dié woorde in Afrikaans neerslag vind. Dit is die tweede program in ‘n kort reeks oor houers of holgoed.

Beteken kwes en kwets dieselfde? Wat is die verskil tussen verseker en vir seker, en hoe word dit gebruik? Dié en ander taalnavrae word beantwoord saam Gerhard van Wyk en Alet Cloete van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal.

Aktrise Cindy Swanepoel vertel vir Ina Strydom meer oor twee ATKV-projekte waarby sy betrokke was. Een het oor idiome gehandel en die ander oor limerieke.

Waarom word internasionale plekname soos Albania in Afrikaans as Albanië vertaal, en wat is die beginsels wat toegepas word? Wat is die verskil tussen leerling en leerder? Gerhard van Wyk en Alet Cloete van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal beantwoord luisteraars se taalnavrae saam met Ina Strydom.

Die mens berg en versamel al van die vroegste tye af in kruike en kalbasse en ander hol goed. ‘n Mederedakteur van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal, Jana Luther, vertel vir Ina Strydom meer oor dié houers, en hoe die woorde in Afrikaans neerslag gevind het in uitdrukkings en spreekwoorde.

Ina Strydom praat met Nadine Fouché-Karsten, VivA se projekbestuurder: Afrikaans-grammatika vir die onderwys, oor bysinne.

Waar kom Afrikaanse vloekwoorde vandaan? Die taalkundige, Prof. Gerhard van Huyssteen van die NWU, vertel vir Ina Strydom meer oor die herkoms van karnallie, maaifoedie en gigolo; en hy praat ook oor vloekwoorde as belangrike aanduiders van taalverandering.

Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) bied ‘n groot aantal dienste en projekte aan, en dié lys groei jaarliks aan. Die bestuurshoof, Marlie Coetzee, vertel vir Ina Strydom wat alles die afgelope jaar gebeur het.

Verskeie studies het reeds die groot leesbegripprobleem by Suid-Afrikaanse skoolkinders uitgewys. Prof. Elize Vos van die vakgroep Afrikaans in die NWU se Fakulteit Opvoedkunde, vertel vir Ina Strydom meer oor die probleem, die strategieë om dit op te los, en watter rolspelers betrokke is en moet wees.

Baie taalgebruikers sukkel met die los en vas skryf van woorde, en dikwels word gesê “een begrip is een woord”, maar dit is nie ‘n goeie maatstaf nie. VivA se projekbestuurder: skoolgrammatika vir die onderwys, Nadine Fouche-Karsten, verduidelik aan Ina Strydom watter meer doeltreffende maniere daar is om te bepaal of woorde los of vas geskryf moet word. En dan is daar nog altyd die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls!

Die dood op 25 Oktober van die akademikus en skrywer, prof. Hans du Plessis, laat ‘n reuseleemte in die Afrikaanse leefwêreld. In dié huldigingsprogram word 'n onderhoud wat Ina Strydom in Junie 2019 met hom gevoer het, weer uitgesaai. Dit fokus onder meer op taalverskeidenheid; Afrikaans as ‘n inheemse gedekoloniseerde taal; en die ontstaan van Afrikaans.

Die Woordeboek van die Afrikaanse Taal moet teen 2028 voltooi wees. Die gedeelte oor die letter U, is pas afgehandel en aanlyn bekend gestel. Die eindredakteur van die WAT, Gerhard van Wyk, vertel vir Ina Strydom hoe die proses verloop, lig 'n paar interessanthede uit wat in die gedeelte voorkom, en vertel ook wat gebeur as Z voltooi is.

Jana Luther van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal praat oor Afrikaans se woordeskat; die woordeskat van ‘n gemiddelde huistaalspreker van Afrikaans, en hoe ‘n mens se woordeskat uitgebrei en verklein word.

In die vyfde program, wat deel is van die reeks oor grammatikahulp aan Afrikaansonderwysers, en in samewerking met VivA plaasvind, praat Ina Strydom met Nadine Fouché-Karsten, VivA se projekbestuurder van Afrikaansgrammatika vir die onderwys, oor die lydende vorm. Gebruik asseblief die volgende skakel om ’n tabel af te laai waarmee Nadine die lydende vorm verduidelik: https://viva-afrikaans.org/portale/taalonderrigportaal/klaskamerhulpmiddels/item/1473-stbompi-templaat-vir-die-onderrig-van-die-lydende-vorm-passiefvorm

Die Afrikaanse Taalmonument en Museum vier in 2025 sy 50ste bestaansjaar. Die direkteur, Michael Jonas, vertel vir Ina Strydom meer oor hulle projekte en doelstellings.

Die UJ-prys vir vertaling is toegeken aan prof. Louise Cilliers vir die bundel, Van Alexandrië tot Ithaka, haar vertaling van die Griekse digter, Konstantinos Kavafis, se werk. Dit is uitgegee deur Naledi. Sy vertel vir Ina Strydom hoe en hoekom sy die vertaling aangepak het, waar Kavafis inpas, en sy lees die aangrypende Ithaka voor.

Die ATKV bied al vir meer as vier dekades die Afrikaans Olimpiade aan. Dit is intussen ook uitgebrei vir junior leerlinge, en leerlinge wat Afrikaans as eerste addisionele taal neem. Die Projekorganiseerder: Taal, Jeanné Naude, vertel vir Ina Strydom meer oor die Olimpiade.

Luisteraars se taalnavrae word beantwoord. Van die vrae wat bespreek word, sluit in: wat is die herkoms van die uitdrukking “van die os op die jas” en waar kom die woord “eweknie” vandaan? Gerhard van Wyk en Alet Cloete van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal is saam met Ina Strydom in die ateljee om dié en ander vrae te beantwoord.

Kohesie in ‘n teks beteken daar is samehang, of duidelike betekenisverbande. In dié aflewering in die reeks saam met VivA word dié konsep bespreek en die projekbestuurder: Afrikaansgrammatika vir die onderwys, Nadine Fouche-Karsten verduidelik vir Ina Strydom wat die konsep behels en hoe kohesie in ‘n teks verkry word.

Waar kom die uitdrukking “drie keer is skeepsreg” vandaan? Hoe word die motorsport “spinning” in Afrikaans genoem? Dié en ander taalnavrae word deur die kundiges by die Woordeboek van die Afrikaanse Taal beantwoord. Ina Strydom stel die vrae.

Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns kry op 1 November ‘n nuwe uitvoerende hoof. Ina Strydom het met die aangewese bestuurshoof, dr. Annelise de Vries, gepraat oor die uitdagings wat met die pos gepaard gaan.

VivA se projekbestuurder: Afrikaansgrammatika vir die Onderwys, Nadine Fouche-Karsten, praat verder oor die bywoord, as deel van ‘n reeks om Afrikaanse taalkundeonderwysers by te staan. Chareldine van der Merwe, Vriende van Afrikaans se projekbestuurder, vertel meer oor hulle werksaamhede, en in die besonder die boektrommelprojek.

As deel van ‘n reeks oor skoolgrammatika, in samewerking met die Virtuele Instituut vir Afrikaans, praat Ina Strydom met die projekbestuurder: Afrikaans grammatika vir die onderwys, Nadine Fouche-Karsten, oor bywoorde.

Weet jy waar kom die woord dronklap vandaan, en hoekom is dit die Australiese span en nie die Australiaanse span nie? Alet Cloete en Gerhard van Wyk van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal is saam met Ina Strydom in die ateljee om dié en ander taalnavrae te beantwoord.

Die gesogte Jan H. Marais-prys vir ‘n uitstaande bydrae tot Afrikaans as wetenskapstaal, is vanjaar toegeken aan die bekende taalkundige van die NWU, prof. Wannie Carstens. Hy vertel vir Ina Strydom meer oor sy werk en loopbaan in die akademie.

Die tweede deel van die gesprek oor voegwoorde, fokus onder meer op voegwoordelike bywoorde, en leestekengebruik en voegwoorde. Dit is deel van ‘n reeks oor grammatikahulp aan Afrikaans taalkundeonderwysers in samewerking met VivA. Ina Strydom se gas is Nadine Fouche-Karsten, VivA se projekbestuurder: Afrikaansgrammatika vir die onderwys.

In die tweede program in die reeks oor grammatikahulp aan Afrikaans taalkundeonderwysers in samewerking met VivA, praat Ina Strydom met Nadine Fouche-Karsten, VivA se projekbestuurder: Afrikaansgrammatika vir die onderwys, oor voegwoorde.

Ina Strydom praat met Frazer Barry oor die taal van rymklets, en hoe dit gebruik word vir protes en kommentaar; waarom dié term verkieslik is bo kletsrym, en oor rymklets in Afrikaans.

Wat is “hung parliament” in Afrikaans? Hoe word die woord “helaas” gebruik? En wat is volksetimologie? Dié en ander luisteraarsvrae word beantwoord deur Alet Cloete en Gerhard van Wyk van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal. Ina Strydom stel die vrae namens die luisteraars.

Die projekbestuurder van Afrikaans.com, Milanie Vosloo, vertel vir Ina Strydom meer oor holistiese ontwikkeling by kinders, hoe taalvaardighede deel uitmaak van kommunikasievaardighede en waarom leesvaardigheid beskou word as die sleutel tot sukses.

Die Afrikaanse Wikipedia het in die afgelope twee jaar gegroei van net meer as 103 000 tot meer as 117 000 artikels van hoogstaande gehalte. Hoe gaan hulle te werk om gehalte te beheer? En hoe maak hulle seker dat tegniese inligting in goeie Afrikaans weergegee word? Die Direkteur: Afrikaans in die Wikimedia-raad, Deon Steyn, vertel vir Ina Strydom hoe hulle te werk gaan.

Om onderwysers en onderwysstudente wat met Afrikaanse grammatika werk so ‘n bietjie ondersteuning te gee, begin Ina Strydom met ‘n kort reeks in samewerking met die Virtuele Instituut vir Afrikaans. Eerste aan die beurt is die voornaamwoord. VivA se projekbestuurder: grammatika vir die onderwys, Nadine Fouche-Karsten, vertel hoe dié woordsoort werk.