muzykatradycyjna.pl

W roku 2026 redakcja portalu muzykatradycyjna.pl zbiera kolędnicze opowieści z terenu od zawołanych kolędników z całej Polski. Mówią nam o tym, jak i gdzie kolędują, co jest dla nich ważne, grają i śpiewają. Hej kolęda! W tej pocztówce Samuel Szatkowski opowiada m.in. o przygotowaniach i planowaniu akcji kolędniczej, wyborze miejsc, postaci i własnych motywacjach kolędniczych. ★ Samuel Szatkowski – prezes Fundacji Gościniec Łódzki, zajmującej się popularyzacją i archiwizacją szeroko pojętej kultury tradycyjnej, m.in.odtwarzaniem kolędowania na terenach wiejskich w tradycyjnym stylu. ★ Montaż i mastering: Adam Mart Realizacja: Julita Charytoniuk Kolędnicza pocztówka dźwiękowa jest częścią naszego kwartalnika Kolędowanie. Więcej materiałów na https://muzykatradycyjna.pl/kwartalnik/koledowanie/

W roku 2026 redakcja portalu muzykatradycyjna.pl zbiera kolędnicze opowieści z terenu od zawołanych kolędników z całej Polski oraz lokalnych depozytariuszy tradycji. Wspominają świąteczny czas i kolędowanie oraz dzielą się swoimi osobistymi historiami z nim związanymi. Hej kolęda! W niniejszej pocztówce o jednej wyjątkowej pastorałce, o tym skąd przywędrowała i jak ważna jest w rodzinie Rajkowskich opowie Renata Bogdan. ★ Renata Bogdan – córka Honoraty i Stanisława Rajkowskich, założycieli Rodzinnego Zespołu Śpiewaczego z Rakowicz, śpiewaczka, wielbicielka lokalnej kultury. ★ Montaż i mastering: Adam Mart Realizacja: Julita Charytoniuk Kolędnicza pocztówka dźwiękowa jest częścią naszego kwartalnika Kolędowanie. Więcej materiałów na https://muzykatradycyjna.pl/kwartalnik/koledowanie/

W roku 2026 redakcja portalu muzykatradycyjna.pl zbiera opowieści zawołanych kolędników z całej Polski. Mówią nam o kolędowaniu, o kolędach, grają i śpiewają. Hej kolęda! W tej pocztówce Inez Girek opowiada o kolędzie, która od mistrza Jana Wnuka przechodzi z rąk do rąk i leci w daleki świat. ★ Orkiestra Podróżniacy – to 21-osobowy dęty kolektyw powstay z połączenia grup młodych muzykantów, którzy uczyli się gry na instrumentach dętych w Ogniskach Muzyki Tradycyjnej w Zdziłowicach i Goraju prowadzonych przez Fundację Piszczałka. Jej członkowie poznają tajniki tradycyjnego repertuaru roztoczańskich orkiestr dętych – grają podróżniaki, polki, oberki, walce i fokstroty w starodawnym stylu. Praktykę wykonawczą szlifują podczas spotkań z mistrzami z Orkiestr Dętych ze Zdziłowic i Goraja. Instrumentarium orkiestry to klarnety, trąbki, sakshorny altowe i tenorowe, puzon, saksofon altowy, tuba i baraban. Mimo że młoda, orkiestra grała już do tańca na licznych festiwalach oraz wydała debiutancką płytę z tradycyjnymi melodiami z Roztocza ★ Montaż i mastering: Adam Mart Realizacja: Inez Girek Kolędnicza pocztówka dźwiękowa jest częścią naszego kwartalnika Kolędowanie. Więcej materiałów na https://muzykatradycyjna.pl/kwartalnik/koledowanie/

W roku 2026 redakcja portalu muzykatradycyjna.pl zbiera kolędnicze opowieści z terenu od zawołanych kolędników z całej Polski oraz lokalnych depozytariuszy tradycji. Wspominają świąteczny czas i kolędowanie oraz dzielą się swoimi osobistymi historiami z nim związanymi. Hej kolęda! W niniejszej pocztówce Anna Tesluk opowiada jak dawniej wyglądało kolędowanie na Boże Narodzenie i Nowy Rok w Łosince. Usłyszymy też fragmenty kolęd w jej wykonaniu. ★ Anna Tesluk (ur. 1939 r.) – była członkinią cenionego przez etnomuzykologów zespołu “Krywczanki”, w 2010 założyła grupę “Podlaszanki”, która z powodzeniem występowała na konkursach i festiwalach, wykonując pieśni w lokalnej gwarze. Pani Ania chętnie dzieli się pieśniami podczas warsztatów śpiewu. Mieszka w Gorodzisku (gm. Narew). ★ Montaż i mastering: Adam Mart Realizacja: Julita Charytoniuk Kolędnicza pocztówka dźwiękowa jest częścią naszego kwartalnika Kolędowanie. Więcej materiałów na https://muzykatradycyjna.pl/kwartalnik/koledowanie/

W roku 2026 redakcja portalu muzykatradycyjna.pl zbiera kolędnicze opowieści z terenu od zawołanych kolędników z całej Polski. Mówią nam o tym, jak i gdzie kolędują, co jest dla nich ważne, grają i śpiewają. Hej kolęda! W tej pocztówce Karol Majerowski i Joanna Sucholas opowiadają o kolędowaniu w Wielkopolsce – zarówno w dużym Poznaniu, jak i malutkiej wiosce Marszewo. ★ Karol Majerowski – dudziarz, trębacz, śpiewak, animator kultury tradycyjnej, prezes Domu Tańca Poznań, członek Fundacji Muzyka Zakorzeniona. Gra m.in. w kapeli Gracze z Łęgu. Jest uczniem Romualda Jędraszaka. Joanna Sucholas – etnobiolożka, zielarka, edukatorka i praktykująca rolniczka agroekologiczna oraz animatorka kultury tradycyjnej, łącząca wątki kulturowe i przyrodnicze. ★ Montaż i mastering: Adam Mart Realizacja: Inez Girek Kolędnicza pocztówka dźwiękowa jest częścią naszego kwartalnika Kolędowanie. Więcej materiałów na https://muzykatradycyjna.pl/kwartalnik/koledowanie/

W roku 2026 redakcja portalu muzykatradycyjna.pl zbiera kolędnicze opowieści z terenu od zawołanych kolędników z całej Polski. Mówią nam o tym, jak i gdzie kolędują, co jest dla nich ważne, grają i śpiewają. Hej kolęda! W niniejszej pocztówce o Herodach na Kurpiach i odwiedzaniu przez kolędników domostw znanych i zupełnie nowych opowiadają Joanna Turek oraz Tomasz Kędra. ★ Joanna Turek i Tomasz Kędra – twórcy, którzy przeprowadzili się z Warszawy do Zdunka (gm. Myszyniec) na Kurpiach, gdzie założyli Siedlisko Zuraśka oraz Fundację Kurpiowski Nurt Tradycji. Joanna jest menedżerką, regionalistką i śpiewaczką tradycyjną, natomiast Tomasz – autorem książek dla dzieci i przyrodnikiem. ★ Montaż i mastering: Adam Mart Realizacja: Julita Charytoniuk Fot. Piotr Baczewski Kolędnicza pocztówka dźwiękowa jest częścią naszego kwartalnika Kolędowanie. Więcej materiałów na https://muzykatradycyjna.pl/kwartalnik/koledowanie/

W roku 2026 redakcja portalu muzykatradycyjna.pl zbiera kolędnicze opowieści z terenu od zawołanych kolędników z całej Polski. Mówią nam o tym, jak i gdzie kolędują, co jest dla nich ważne, grają i śpiewają. Hej kolęda! W niniejszej pocztówce Julita Charytoniuk opowie o swojej historii kolędowania, chodzeniu z gwiazdą podlaskich wsiach z prawosławnymi pieśniami i reakcjach na wizyty kolędników. ★ Julita Charytoniuk – kulturoznawczyni i śpiewaczka. Od lat bada i dokumentuje pieśni Podlasia i Polesia, uczy się od wiejskich mistrzów, nagrywa i wydaje muzykę tradycyjną. Prowadzi warsztaty i koncerty. Członkini zespołów Z Lasu, Batareja. Prowadzi Puszczańską Szkołę Tradycji. ★ Montaż i mastering: Adam Mart Realizacja: Katarzyna Rosik

W roku 2026 redakcja portalu muzykatradycyjna.pl zbiera kolędnicze opowieści z terenu od zawołanych kolędników z całej Polski. Mówią nam o tym, jak i gdzie kolędują, co jest dla nich ważne, grają i śpiewają. Hej kolęda! W tej pocztówce o chodzeniu z Herodami w różnych zakątkach Lubelszczyzny, kolędniczych potańcówkach, psotach oraz najważniejszych spotkaniach opowiada Ewelina Prokopiuk ze Stowarzyszenia Po Ścianach. ★ Ewelina Prokopiuk – prezes Stowarzyszenia Po Ścianach, animatorka kultury tradycyjnej, instrumentalistka oraz śpiewaczka, członkini zespołów: Wędrowna Orkiestra Gimplów, Zielona Girlanda, Waleria i Piękne Róże, Kapela Yana Gisawy. Wędrowna Orkiestra Gimplów – Wędrowna Orkiestra Gimplów to dęto-skrzypcowy projekt poświęcony muzyce wschodniej Lubelszczyzny. Zainspirowany historią biłgorajskich Gimplów, odtwarza repertuar dawnych muzykantów z okolic Tomaszowa Lubelskiego. ★ Montaż i mastering: Adam Mart Realizacja: Inez Girek Kolędnicza pocztówka dźwiękowa jest częścią naszego kwartalnika Kolędowanie. Więcej materiałów na muzykatradycyjna.pl.

Tej zimy redakcja portalu muzykatradycyjna.pl zbiera kolędnicze opowieści z terenu od zawołanych kolędników z całej Polski. Mówią nam o tym, jak i gdzie kolędują, co jest dla nich ważne, grają i śpiewają. Hej kolęda! W tej pocztówce dźwiękowej o kolędowaniu w szczególnych miejscach – bloku socjalnym, Domu Pomocy Społecznej, a także o niezwykłych darach dla kolędników i śląskim kolędowaniu opowiada Iga Fedak. ★ Iga Fedak – etnolożka, etnomuzykolożka, instruktorka tańca ludowego. Uczy tańców tradycyjnych w katowickiej Akademii Muzycznej na studiach podyplomowych z zakresu polskiej muzyki tradycyjnej. W Kapeli Fedaków śpiewa, uczy tańców i gra na barabanie oraz bębenku obręczowym. Kapela Fedaków – rodzinny zespół z Katowic, grający muzykę tradycyjną ze Śląska i innych części kraju, a także autorską muzykę inspirowaną polską muzyką tradycyjną. ★ Montaż i mastering: Adam Mart Realizacja: Katarzyna Rosik Pocztówka z kolędowania jest częścią naszego kwartalnika KOLĘDOWANIE. Więcej materiałów na muzykatradycyjna.pl.

Jak rozpalić Ognisko Muzyki Tradycyjnej? Kim są osoby, które je prowadzą? Z czym mierzą się w codziennej pracy? Co je napędza? Posłuchajcie wielowątkowej opowieści o pasji do przekazywania muzyki tradycyjnej. W audycji usłyszymy opowieści liderów prowadzących Ogniska w różnych kontekstach lokalnych i instytucjonalnych: Kasi Chodoń z Krakowa, Tatiany Nakoniecznej z Przemyśla, Filipa Majerowskiego z Roztocza, Mateusza Niwińskiego z Mazowsza Leśnego oraz wprowadzenie Piotra Piszczatowskiego Koordynatora Pracowni Muzyki i Tańca Tradycyjnego w NIMiT. Rozmowy zostały zarejestrowane podczas spotkania edukatorów muzyki tradycyjnej, które odbyło się w Akademii Łucznica w dniach 12–14 grudnia 2025 r. W spotkaniu wzięło udział ok. 50 liderów Ognisk MiTT z całego kraju. Celem spotkania była wymiana umiejętności, sprawdzonych rozwiązań i wiedzy wykorzystywanej w codziennej praktyce edukacyjnej, a także rozwijanie długofalowej sieci współpracy Ognisk Muzyki i Tańca Tradycyjnego oraz innych inicjatyw edukacyjnych w całej Polsce. Podkast przygotowała Lidia Biały – muzykantka, uczennica wiejskich mistrzów, liderka Ogniska MiTT na Podkarpaciu, a zarazem dziennikarka związana z Polskim Radiem Rzeszów. ■ Organizatorem wydarzenia było Forum Muzyki Tradycyjnej oraz Pracownia Muzyki I Tańca Tradycyjnego w Narodowym Instytucie Muzyki i Tańca Dowiedz się więcej o Ogniskach Muzyki i Tańca Tradycyjnego oraz o bieżącym naborze: https://muzykatradycyjna.pl/do-czytania/ogniska-muzyki-i-tanca-tradycyjnego-edycja-2026-start-naboru/ ■ Montaż i mastering: Adam Mart Realizacja: Forum Muzyki Tradycyjnej Mecenat: Narodowy Instytut Muzyki i Tańca

W 2020 roku, w czasie pandemii, redakcja portalu zrealizowała trzy rozmowy online z osobami zajmującymi się muzyką tradycyjną. Postanowiliśmy udostępnić te historyczne już spotkania w formie podkastu. Naszych ówczesnych gości poprosiliśmy, aby opowiedzieli o swoich związkach z tradycyjną muzyką wiejską, z ludźmi ją tworzącymi, krajobrazie społeczno-kulturowym, w którym wybrzmiewała dawniej, oraz jej miejscu we współczesności – o ponownym jej odkrywaniu, poznawaniu i doświadczaniu, a także popularyzowaniu. ♥ W trzecim i ostatnim podkaście o badaniach terenowych od kuchni z Małgorzatą Bieńkowską rozmawia Jagna Knittel. ♥ Małgorzata Bieńkowska – graficzka, od 1985 roku współorganizatorka i uczestniczka badań terenowych Andrzeja Bieńkowskiego, założycielka wydawnictwa Muzyka Odnaleziona i pomysłodawczyni stworzenia Archiwum Muzyki Wiejskiej, koordynatorka procesu archiwizacji i udostępniania – działań fundacji Muzyka Odnaleziona. ♥ Jagna Knittel – etnolożka, śpiewaczka, dokumentalistka, badaczka tradycji wokalnych Polesia, liderka zespołu Z lasu, członkini zespołu Warszawa Wschodnia i Kapeli Walcowej, organizatorka Festiwalu Wszystkie Mazurki Świata. ♥ Montaż i mastering: Adam Mart Rozmowa online została przeprowadzona 20 października 2020 roku. Realizacja: Forum Muzyki Tradycyjnej Mecenat: Dofinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach programu Kultura w Sieci

W 2020 roku, w czasie pandemii, redakcja portalu zrealizowała trzy rozmowy online z osobami zajmującymi się muzyką tradycyjną. Postanowiliśmy udostępnić te historyczne już spotkania w formie podkastu. Naszych ówczesnych gości poprosiliśmy, aby opowiedzieli o swoich związkach z tradycyjną muzyką wiejską, z ludźmi ją tworzącymi, krajobrazie społeczno-kulturowym, w którym wybrzmiewała dawniej, oraz jej miejscu we współczesności – o ponownym jej odkrywaniu, poznawaniu i doświadczaniu, a także popularyzowaniu. ♥ W trzecim i ostatnim podkaście o rytmach w muzyce tradycyjnej z Katarzyną Andrzejowską rozmawia Joanna Strelnik. ♥ Katarzyna Andrzejowska – uczennica wiejskich muzykantów, multiinstrumentalistka, przede wszystkim skrzypaczka i ksylofonistka, absolwentka Akademii Muzycznej im. F Chopina w Warszawie w klasie perkusji u Stanisława Skoczyńskiego, edukatorka muzyczna, popularyzatorka i publicystyka w obszarze muzyki i tradycji, członkini zespołów: Kapela Domu Tańca, Śpiewnik Domowy, Pies Szczeka, Kapela z Milanówka, Czarne Motyle, Daorientacja, Kapela Żempoł, Karuzela, Kapela Brodów (gościnnie), Czyli Kieleckie. ♥ Joanna Strelnik – pasjonatka i badaczka tradycyjnej muzyki wiejskiej środkowej Polski, skrzypistka, basistka, barabanistka, czasem śpiewaczka, liderka kapeli Zwykli Ludzie. ♥ Montaż i mastering: Adam Mart Rozmowa online została przeprowadzona 27 października 2020 roku. Realizacja: Forum Muzyki Tradycyjnej Mecenat: Dofinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach programu Kultura w Sieci

W 2020 roku, w czasie pandemii, redakcja portalu zrealizowała trzy rozmowy online z osobami zajmującymi się muzyką tradycyjną. Postanowiliśmy udostępnić te historyczne już spotkania w formie podkastu. Naszych ówczesnych gości poprosiliśmy, aby opowiedzieli o swoich związkach z tradycyjną muzyką wiejską, z ludźmi ją tworzącymi, krajobrazie społeczno-kulturowym, w którym wybrzmiewała dawniej, oraz jej miejscu we współczesności – o ponownym jej odkrywaniu, poznawaniu i doświadczaniu, a także popularyzowaniu. ♥ W pierwszym podkaście „O uczeniu się muzyki tradycyjnej” z Maciejem Filipczukiem rozmawia Marcin Lorenc. Maciej Filipczuk – uczeń Kazimierza Mety, prowadzi warsztaty muzyczne, gra muzykę tradycyjną w formie in crudo (Tęgie Chłopy, Maciej Filipczuk i Goście Weselni), jak również poszukuje nowych form wyrazu zainspirowanych muzyką tradycyjną (RPA, Lautari), Marcin Lorenc – uczeń Tadeusza Kubiaka, animator, dziennikarz, wykonuje muzykę łęczycką i opoczyńską, członek zespołów Kożuch, Odpoczno, RPA, Maciej Filipczuk i Goście Weselni. ♥ Montaż i mastering: Adam Mart Rozmowa online została przeprowadzona 13 października 2020 roku. Realizacja: Forum Muzyki Tradycyjnej Mecenat: Dofinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach programu Kultura w Sieci

Pocztówka dźwiękowa o pieśni apokryficznej o wędrówce Świętej Rodziny – szczególnie polecana na czas Bożego Narodzenia do wyśpiewania w niespiesznym tempie. Śpiewają Marią Siwiec, śpiewaczka z Gałek k. Rusinowa, oraz jej uczennice – Marta Domachowska, Katarzyna Rosik i Katarzyna Zedel, a opowiada Katarzyna Rosik. Pieśń w audycji: – „Gdy Najświętsza Panienka po świecie chodziła”, wyk. Maria Siwiec, Marta Domachowska, Katarzyna Rosik, Katarzyna Zedel, nagr. Rosik 2025 Polecamy: – Maria Siwiec https://www.facebook.com/maria.siwiec.75 https://www.facebook.com/siwcowa – „Gdy Najświętsza Panienka po świecie chodziła” – tekst pieśni https://www.posag.info/jedna-piesn-71-zwrotek-na-o-wedrowce-swietej-rodziny-gdy-najswietsza-panienka-wspolne-spiewanie-17-xi-2025-torun/ – Koło tradycji: z Małgorzatą Dubasiewicz o świętych obrazach https://muzykatradycyjna.pl/do-sluchania/kolo-tradycji-dubasiewicz/ Realizacja: Inez Girek Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Na zdjęciu: Szopka na wystawie w Muzeum Etnograficznym w Toruniu. Fot. Rosik 2025

Pocztówka dźwiękowa o pieśni i legendzie obrazu Matki Boskiej Świętorodzinnej – przebywającej w sanktuarium w Poświętnem Studziannej, które zostało wybudowane na specjalne życzenie Maryi, która objawiła się pewnemu murarzowi: Nie bój się, nie będzie ci nic, ani temu urzędnikowi, tylko żebyś Mi kaplicę zbudował, bom godna poczciwszego miejsca. Za folwarkiem po prawej stronie idąc do tej wioski, niedługo ta kaplica będzie, bo tam będą i zakonnicy. Powstanie na wzgórku, gdzie spoczywają ukochane przez mego Syna oblubienice Śpiewają Maria Siwiec, śpiewaczka z Gałek k. Rusinowa, oraz śpiewaczki z Przystałowic Małych, a opowiada Katarzyna Rosik. Pieśń w audycji: – „O prześliczny obrazie” (fragment), wyk. Maria Siwiec, nagr. Rosik 2025 – „O prześliczny obrazie” (fragment), wyk. śpiewaczki z Przystałowic Małych, nagr. Rosik 2014 Historia i legendy obrazu Matki Boskiej Świętorodzinnej: – Piotr Zwoliński, Kult obrazu Matki Bożej Studziańskiej w XVII – XIX w., w: Łódzkie Studia Teologiczne 5, 1996 https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/odzkie-studia-teologiczne/1996-tom-5/lodzkie_studia_teologiczne-r1996-t5-s243-288.pdf – Legenda o pannach z Małoszyc i świętym wiórze https://ziemiaodrowazow.com/gmina-rusinow/kosciol-sw-andrzeja-w-nieznamierowicach/ – Misterium w Nieznamierowicach 2010 Serce Dzwonu https://www.youtube.com/watch?v=4P4VsJ6m1So Polecamy: – Maria Siwiec https://www.facebook.com/maria.siwiec.75 https://www.facebook.com/siwcowa – „O prześliczny obrazie” – tekst https://www.posag.info/serce-dzwonu-ix-2016/ – Koło tradycji: z Małgorzatą Dubasiewicz o świętych obrazach https://muzykatradycyjna.pl/do-sluchania/kolo-tradycji-dubasiewicz/ Realizacja: Katarzyna Rosik Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Na zdjęciu: Obraz Matki Boskiej Świętorodzinnej w Nieznamierowicach (kopia obrazu z Poświętnego/Studziannej). Fot. Rosik 2025

Pocztówka dźwiękowa o śpiewanej modlitwie i jej przydatności, nie tylko dla osób wierzących. Śpiewają Maria Siwiec, śpiewaczka z Gałek k. Rusinowa, oraz śpiewaczki z Przystałowic Małych, a opowiada Katarzyna Rosik. Pieśń w audycji: – „Zdrowaś Maryjo”, wyk. Maria Siwiec, nagr. Rosik 2025 – „Zdrowaś Maryjo”, wyk. śpiewaczki z Przystałowic Małych, nagr. Ewa Grochowska Polecamy: – Maria Siwiec https://www.facebook.com/maria.siwiec.75 https://www.facebook.com/siwcowa – Koło tradycji: z Małgorzatą Dubasiewicz o świętych obrazach https://muzykatradycyjna.pl/do-sluchania/kolo-tradycji-dubasiewicz/ Realizacja: Katarzyna Rosik Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Na zdjęciu: Kapliczka z pamiątką pielgrzymki do Częstochowy w gałeckim lesie. Fot. Rosik 2025

Perygrynacje świętych obrazów – zarówno ogólnopolskie wędrówki kopii obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, jak i mniejsze, parafialne – to wydarzenia ze stosunkowo niedługą historię, ale w wielu miejscach stały się ważnym przeżyciem duchowym i społecznym, świętem rodzinnym. Nierozerwalnym elementem tych spotkań były modlitwy i śpiew. O tym jak wyglądały perygrynacje obrazów w Gałkach k. Rusinowa opowiada śpiewaczka Maria Siwiec w rozmowie z Katarzyną Rosik, jej uczennicą. Pieśni w audycji: wyk. Maria Siwiec, nagr. Rosik 2025 – „Pieśń o wojnie tureckiej” (fragment) – „Ta salatyńska szczęśliwa wioska” (fragment) – „Była żona uczciwa” (fragment) – „Spójrz bracie i siostro z pokorą” (fragment) – „Posłuchajże wierny ludu, otrzyj dusze z grzechu brudu” (fragment) – „Kiedy ranne wstają zorze” (fragment) W audycji udział wzięły: Maria Siwiec, Katarzyna Rosik Polecamy: – Maria Siwiec https://www.facebook.com/maria.siwiec.75 https://www.facebook.com/siwcowa – Koło tradycji: z Małgorzatą Dubasiewicz o świętych obrazach https://muzykatradycyjna.pl/do-sluchania/kolo-tradycji-dubasiewicz/ Mastering: Adam Mart Na zdjęciu: Maria Siwiec przed kościołem w Nieznamierowicach. Fot. Rosik 2025 Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki Tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

To opowieść o osobistej fascynacji śpiewem oraz o pracy z archiwalnymi nagraniami pieśni tradycyjnych z północnego Podlasia. W ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Pieśni Podlasia” Robert Burdalski opracował ponad sto przykładów pieśni zarejestrowanych w latach 70. XX wieku. Udostępnione nagrania pozwalają dziś usłyszeć nie tylko dawne melodie i teksty, ale przede wszystkim ludzi – ich głosy, indywidualne style śpiewu i lokalną gwarę, którą coraz rzadziej można spotkać we współczesnym świecie. Rozmowę z Robertem Burdalskim realizującym stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego p.n. „Pieśni Podlasia”; przeprowadziła Marta Urban-Burdalska. Wykorzystano nagrania z Archiwum Podlaskiego Instytutu Kultury: – Oracja kolędnicza okresu Bożego Narodzenia, wyk. Zespół Kalinki z Kalinówki Królewskiej. – „Zakuwała siwa zieziula”, wyk. Zespół Kalinki z Kalinówki Królewskiej. – „Oj pofolguj” – pieśń żniwna, wyk. Maria Marciniak (Ciechanowiec). – „Jeden starzec…”, wyk. Aleksander MIlewski (Łubiany). – „Było to dawno…”, wyk. p.Podkowicz (Surały). – „Wydała mnie mama”, wyk. Zespół Góranki. – „Łamała Kasia kaline”, wyk. nieznany (Surały). Na zdjęciu: Robert Burdalski. Fot. Jarosław Poliwko Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Anastazja Sidor snuje opowieść o roku obrzędowym i o tym, co z niego zostało – co współcześni Litwini kultywują, o czym pamiętają. Od zimowego kolędowania, poprzez wiosenne chodzenie po Allelui, rytualne huśtanie na wielkich huśtawkach, noc świętojańską i inne obrzędy. Jako twórczyni krajek o tradycyjnych skomplikowanych wzorach mówi również o symbolach w nich ukrytych. Opowiada: Anastazja Sidor – etnografka, badaczka i animatorka kultury litewskiej, twórczyni krajek. Audycję zrealizowała: Julita Charytoniuk – śpiewaczka, bębnistka, kulturoznawczyni, animatorka kultury. Od kilkunastu lat prowadzi badania terenowe w Polsce oraz na Polesiu ukraińskim i białoruskim. Dokumentuje i wykonuje pieśni, opracowuje i wydaje płyty z muzyką tradycyjną. Prowadzi warsztaty śpiewu, często we współpracy z wiejskimi wykonawcami, od których wciąż się uczy. Współtworzy zespoły: Z Lasu, Biele, Polesie_PL, Kapela Batareja. Pieśni w audycji: – „Tu vanagėli / Ty jastrzębiu” – pieśń śpiewana przez młodzież podczas huśtania się na huśtawce w czasie Wielkanocny, wyk. zespół folklorystyczny ALNA z Puńska, z albumu Punsko folkloro ansamblis „ALNA”, nagr. Radio Białystok 1999–2000. – „Kriaučiukas / Szewczyk” – zabawa z przyśpiewką, wyk. zespół folklorystyczny ALNA z Puńska, z albumu Punsko folkloro ansamblis „ALNA”, nagr. Radio Białystok 1999–2000. Polecamy: Stowarzyszenie Litewskiej Kultury Etnicznej w Polsce Mastering: Adam Mart Zdjęcie: Krajki utkane przez Anastazję Sidor. Fot. Julita Charytoniuk Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki Tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Przybycie plemion Bałtów nad Morze Bałtyckie datuje się na 1–2 tys. lat p.n.e. U starożytnych pisarzy znajdziemy o nich wzmianki przede wszystkim w kontekście handlu bursztynem. To praprzodkowie dzisiejszych Litwinów. Anastazja Sidor opowiada o dziejach Litwinów – ich historii, mowie, którą się współcześnie posługują, oświacie, działalności kulturalnej, czyli o tym co stanowi o tożsamości mniejszości litewskiej w Polsce. Opowiada: Anastazja Sidor – etnografka, badaczka i animatorka kultury litewskiej, twórczyni krajek. Audycję zrealizowała: Julita Charytoniuk – śpiewaczka, bębnistka, kulturoznawczyni, animatorka kultury. Od kilkunastu lat prowadzi badania terenowe w Polsce oraz na Polesiu ukraińskim i białoruskim. Dokumentuje i wykonuje pieśni, opracowuje i wydaje płyty z muzyką tradycyjną. Prowadzi warsztaty śpiewu, często we współpracy z wiejskimi wykonawcami, od których wciąż się uczy. Współtworzy zespoły: Z Lasu, Biele, Polesie_PL, Kapela Batareja. Pieśni w audycji: – „Ar gerą kelią / Czy dobrą drogą przybywacie?” – pieśń śpiewana na powitanie gości (np. weselnych), wyk. zespół folklorystyczny ALNA z Puńska, z albumu Punsko folkloro ansamblis „ALNA”, nagr. Radio Białystok 1999–2000. – „Ant kalno uosys / Na górze jesion” – pieśń miłosna, wyk. zespół folklorystyczny ALNA z Puńska, z albumu Punsko folkloro ansamblis „ALNA”, nagr. Radio Białystok 1999–2000. – „Aik, dukra namo / Idź córko do domu” – pieśń weselna, wyk. zespół folklorystyczny ALNA z Puńska, z albumu Punsko folkloro ansamblis „ALNA”, nagr. Radio Białystok 1999–2000. – „Iškasiau šulnelį / Wykopałem studzienkę” – pieśń miłosna, wyk. zespół folklorystyczny ALNA z Puńska, z albumu Punsko folkloro ansamblis „ALNA”, nagr. Radio Białystok 1999–2000. Polecamy: Stowarzyszenie Litewskiej Kultury Etnicznej w Polsce Mastering: Adam Mart Zdjęcie: Anastazja Sidor z własnoręcznie wykonanymi krajkami. Fot. Julita Charytoniuk Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki Tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Rola kobiet i dziewczynek w obrzędzie kolędowania nie jest oczywista. Dawniej była to domena męska, kolędowali mali chłopcy, kawalerowie oraz żonaci mężczyźni. Z czasem w kolędniczych orszakach zaczęły pojawiać się młode dziewczęta, a dziś zupełnie naturalnym jest obchodzenie domów w składach dowolnych. Początkowo do kolędowania dołączały panienki wyczekujące zamążpójścia, odwiedzające kawalerów z kolędami życzącymi. W audycji pani Janina Dyjach wspomina lokalną wersję tego zwyczaju – młodsze dziewczynki, chodzące po domach 5 stycznia w wigilię Trzech Króli, ośpiewujące z kolędą życzącą starszych od siebie kawalerów, którzy próbują przed nimi czmychnąć. Opowieść jest spleciona ze wspomnieniami dziecinnych zabaw oraz spotkań ze starszymi od siebie mieszkańcami. Opowiada: Janina Dyjach (1942) – śpiewaczka ze Zdzisławic w gminie Dzwola, seniorka słynnego zespołu śpiewaczego „Jarzębina” z Kocudzy. Audycję zrealizowała: Inez Girek – animatorka kultury z Roztocza, zaangażowana w badania terenowe oraz dokumentację i popularyzację tradycji wiejskich orkiestr dętych. Wiceprezeska Fundacji Piszczałka oraz członkini Stowarzyszenia Dom Tańca. Pieśni w audycji: – Kolęda życząca „Za okienkiem, za maleńkiem”, wyk. Janina Dyjach, nagr. Inez Girek, 2025. Realizacja: Inez Girek Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Czasem ratunek dla tradycyjnych obrzędów przychodzi z nieoczekiwanej strony. Gdy w wioskach ucichły Herody, zniknęli szopkarze, kozy, połaźniki i kolędująca kawalerka, tradycję podtrzymywali i podtrzymują do dziś członkowie Ochotniczej Straży Pożarnej – śpiewający, grający, życzący i zbierający datki na ważne dla społeczności cele. Opowiada: Aleksander Bielak (ur. 1935) – śpiewak, tancerz i plecionkarz-koszykarz ze Zdzisławic w gminie Dzwola. Członek zespołu obrzędowego „Janowiacy”. Audycję zrealizowała: Inez Girek – animatorka kultury z Roztocza, zaangażowana w badania terenowe oraz dokumentację i popularyzację tradycji wiejskich orkiestr dętych. Wiceprezeska Fundacji Piszczałka oraz członkini Stowarzyszenia Dom Tańca. Pieśni w audycji: – Pastorałka „Pasły się owce”, wyk. Aleksander Bielak, nagr. Inez Girek, 2025. Realizacja: Inez Girek Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego Na zdjęciu: Aleksander Bielak, fot. Inez Girek

Jak daleko jesteśmy w stanie sięgnąć pamięcią, jeśli chodzi o tradycje kolędnicze? Pani Janina Dyjach przechowuje wspomnienia swojego ojca z początków XX wieku, sprzed pierwszej wojny światowej. Jako młody chłopiec chodził z samego rana po szczodrakach, z oracyjkami dla gospodarzy oraz uszytą przez mamę torbą do zbierania wyjątkowych darów. Niegdyś powszechny na Roztoczu, archaiczny zwyczaj szczodrakowania zapisał się jedynie w archiwach oraz ostatnich wspomnieniach. Opowieść wieńczy kolejny skarb pamięci, w przeciwieństwie do szczodraków, wyspiewany – XVII-wieczna kolęda o Ewie. Opowiada: Janina Dyjach (1942) – śpiewaczka i tancerka ze Zdzisławic w gminie Dzwola, seniorka słynnego zespołu śpiewaczego „Jarzębina” z Kocudzy. Audycję zrealizowała: Inez Girek – animatorka kultury z Roztocza, zaangażowana w badania terenowe oraz dokumentację i popularyzację tradycji śpiewaczych oraz wiejskich orkiestr dętych. Wiceprezeska Fundacji Piszczałka oraz członkini Stowarzyszenia Dom Tańca. Pieśni w audycji: – „Ach, zła Ewa”, wyk. Janina Dyjach, nagr. Inez Girek, 2025. Realizacja: Inez Girek Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Na zdjęciu: Współczesny szczodraczek-kołaczek. Fot. Inez Girek

Pośnik, czyli wigilia. I wszystko, co wokół niego – mały wszechświat zwyczajów, przygotowań, kolęd, pastorałek, wyjątkowych potraw, życzeń, jednocześnie uniwersalnych i unikalnych dla każdej wsi, a nawet każdej rodziny. Zależnych od czasu i miejsca. Janina Dyjach, śpiewaczka ze Zdzisławic w gminie Dzwola, w towarzystwie swojego sąsiada Aleksandra Bielaka, wspomina okres świąteczny z czasów swojego dzieciństwa zaraz po wojnie. Wiele tradycji Kocudzy, Zdzisławic i całej gminy Dzwola żyje i jest przekazywanych do dziś, ale część trwa już tylko we wspomnieniach starszych mieszkańców. Pani Janina przechowuje wiele takich skarbów pamięci. W rozmowie wspomina okres adwentu i jego wyjątkowe przygotowania, pośnik i wigilijne wróżby, Święta Bożego Narodzenia i mnóstwo różnych grup kolędniczych. To opowieści ze świata, gdzie wymiar obrzędów był pełniejszy i bliższy ludziom. Rozmowę ze śpiewaczką Janiną Dyjach przeprowadziła Inez Girek. W rozmowie uczestniczył także Aleksander Bielak. Janina Dyjach – (ur. 1942) śpiewaczka i depozytariuszka tradycji ze Zdzisławic w gminie Dzwola, od ponad 20 lat członkini zespołu „Jarzębina” z Kocudzy. Do zespołu wniosła piękny głos, dawne pieśni w unikalnych wariantach melodycznych oraz pamięć o dawnych tradycjach. Aleksander Bielak – (ur. 1935) śpiewak, doskonały tancerz i plecionkarz-koszykarz ze Zdzisławic w gminie Dzwola. Członek zespołu obrzędowego „Janowiacy”, wielokrotnie współpracował także z zespołem Jarzębina i innymi okolicznymi formacjami. Audycję zrealizowała: Inez Girek – animatorka kultury z Roztocza, zaangażowana w badania terenowe oraz dokumentację i popularyzację tradycji muzycznych Roztocza; w szczególności wiejskich orkiestr dętych. Wiceprezes Fundacji Piszczałka oraz członkini Stowarzyszenia Dom Tańca. Pieśni w audycji: – „Swarzyłem się z pastuszkiem”, wyk. Janina Dyjach, nagr. Inez Girek, 2025. – „Boże wieczny, Boże żywy”, wyk. Janina Dyjach nagr. Inez Girek, 2025. – „Z tamtej strony dwora”, wyk. Zespół Jarzębina z Kocudzy, nagr. Inez Girek, Filip Majerowski, 2025. – „Oj woły, moje woły”, wyk. Zespół Jarzębina z Kocudzy, nagr. Inez Girek, Filip Majerowski, 2025. – „Ubiraj się, nadobna Marysiu”, wyk. Zespół Jarzębina z Kocudzy, nagr. Inez Girek, Filip Majerowski, 2025. Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Na największy odpust w okolicy – w dniu Matki Boskiej Zielnej – do Puńska przyjeżdżają tłumy. Są wśród nich zwolennicy jarmarku sztuki ludowej, na którym można kupić tradycyjne rękodzieło i spróbować lokalnych potraw; dla innych atrakcją są występy zespołów śpiewaczych z okolic Puńska i z Litwy. Niezmiennie od kilkudziesięciu lat odbywa się tam konkurs wieńców dożynkowych przygotowywanych przez instytucje, zespoły i rodziny. Opowiada: Anastazja Sidor – etnografka, badaczka i animatorka kultury litewskiej, twórczyni krajek. Audycję zrealizowała: Julita Charytoniuk – śpiewaczka, bębnistka, kulturoznawczyni, animatorka kultury. Od kilkunastu lat prowadzi badania terenowe w Polsce oraz na Polesiu ukraińskim i białoruskim. Dokumentuje i wykonuje pieśni, opracowuje i wydaje płyty z muzyką tradycyjną. Prowadzi warsztaty śpiewu, często we współpracy z wiejskimi wykonawcami, od których wciąż się uczy. Współtworzy zespoły: Z Lasu, Kapela Batareja, Pieśni Piękne, Biele. Pieśni w audycji: – „Už jūrų marių už mėlynųjų/A niebieskimi morzami”, pieśń miłosna, wyk. zespół folklorystyczny GIMTINĖ z Puńska, nagr. Julita Charytoniuk, sierpień 2025. – „Oi, tu rugeli/Oj, ty żytko”, wyk. zespół folklorystyczny ALNA z Puńska, z albumu Punsko folkloro ansamblis „ALNA”, nagr. Radio Białystok 1999–2000. Realizacja: Julita Charytoniuk Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego” Na zdjęciu: Anastazja Sidor. Fot. Piotr Łozowik

W okolicach Puńska jeszcze całkiem niedawno odbywało się wiosenne kolędowanie. Kawalerowie wędrowali od domu do domu śpiewając, wygłaszając oracje, życząc gospodarzom urodzaju, a pannom rychłego zamążpójścia. Inny ważnym elementem obrzędowości wielkanocnej są pięknie zdobione pisanki. Opowiada: Anastazja Sidor – etnografka, badaczka i animatorka kultury litewskiej, twórczyni krajek. Audycję zrealizowała: Julita Charytoniuk – śpiewaczka, bębnistka, kulturoznawczyni, animatorka kultury. Od kilkunastu lat prowadzi badania terenowe w Polsce oraz na Polesiu ukraińskim i białoruskim. Dokumentuje i wykonuje pieśni, opracowuje i wydaje płyty z muzyką tradycyjną. Prowadzi warsztaty śpiewu, często we współpracy z wiejskimi wykonawcami, od których wciąż się uczy. Współtworzy zespoły: Z Lasu, Kapela Batareja, Pieśni Piękne, Biele. Pieśń w audycji: „Per Punsko miestą / Przez miasto Puńsk”, pieśń wielkanocna śpiewana podczas chodzenia po Allelui [lit. Valavimas], wyk. zespół folklorystyczny GIMTINĖ z Puńska, nagr. Julita Charytoniuk, 2025. Realizacja: Julita Charytoniuk Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Anastazja Sidor opowiada o człowieku, który stał się inspiracją zarówno dla etnomuzykologów, jak i litewskich praktyków śpiewu. Jonas Jakubauskas/Jan Jakubowski (1908–2000) całe życie mieszkał na wsi nieopodal Sejn. Brał udział w dawnych obrzędach i pracach polowych, a w jego repertuarze kryło się wiele starych pieśni. Opowiada: Anastazja Sidor – etnografka, badaczka i animatorka kultury litewskiej, twórczyni krajek. Audycję zrealizowała: Julita Charytoniuk – śpiewaczka, bębnistka, kulturoznawczyni, animatorka kultury. Od kilkunastu lat prowadzi badania terenowe w Polsce oraz na Polesiu ukraińskim i białoruskim. Dokumentuje i wykonuje pieśni, opracowuje i wydaje płyty z muzyką tradycyjną. Prowadzi warsztaty śpiewu, często we współpracy z wiejskimi wykonawcami, od których wciąż się uczy. Współtworzy zespoły: Z Lasu, Kapela Batareja, Pieśni Piękne, Biele. Pieśni w audycji w wykonaniu Jonasa Jakubauskasa: – „Gary baralio/Na końcu pola” – pieśń żniwna – „Aš pagiružais, aš pamaružais/Idąc przy lesie, idąc przy morzu” – „Namo, rugeliai/Do domu żytko” – pieśń żniwna Nagr. Juozas Vaina, archiwum etnomuzykologicznego Litewskiej Akademii Muzyki i Teatru. Realizacja: Julita Charytoniuk Mastering: Adam Mart Na zdjęciu: Jonas Jakubauskas. Fot. Małgorzata Czyżewska, Fundacja Pogranicze z Sejn Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego”

W polskiej tradycji wśród pieśni religijnych znajdziemy utwory wybitne pod względem tekstowym i melodycznym. Wiele takich zabytków dawnych brzmień przechowało się dzięki ludności wiejskiej, która praktykowała śpiewanie zgodnie z kalendarzem liturgicznym. Stosunkowo nowym zwyczajem są perygrynacje świętych obrazów – ogólnopolskiej wędrówki kopii obrazu Matki Bożej Częstochowskiej i mniejszych, parafialnych. Niemniej wizyty wizerunków osób świętych w domostwach były niezwykle ważnym dla społeczności przeżyciem duchowym i wspólnotowym. A zdarzeniom tym towarzyszył śpiew. O pozycji przedstawień świętych w religijności społeczności wiejskich i jej źródłach z Małgorzatą Dubasiewicz rozmawia Katarzyna Rosik. ● Małgorzata Dubasiewicz – doktor nauk humanistycznych, etnolożka i archeolożka. Pracuje w Oddziale Etnografii Muzeum Narodowego w Gdańsku. W kręgu jej zainteresowań są antropologia wizualna, antropologia rzeczy, etnografia wsi, muzeologia. ● Koło tradycji – o tym, co powtarzalne i niepowtarzalne w muzyce tradycyjnej. Cykl poświęcony przemianom w kulturze muzycznej wsi, której coraz częściej orędownikami i praktykantami stają się ludzie z miasta. ● W nagraniu wykorzystano utwory: – „Kto Maryję kocha” (fragment), wyk. Maria Kowalik z Sędka, nagr. Maniucha Bikont, 2014 – „O prześliczny obrazie” (w dwóch częściach), wyk. Zofia Kucharczyk i śpiewaczki z Gałek, nagr. Ewa Grochowska, wrzesień 2007 – „O Matko, źle się na świecie dzieje” (fragment), wyk. Maria Kowalik z Sędka, nagr. Maniucha Bikont, 2014 – „Serdeczna Matko, Opiekunko ludzi” (fragment), wyk. śpiewaczki z Czerchowa, nagr. Rosik, 2017 – „Zdrowaś Maryjo”, wyk. Maria Siwiec, nagr. Rosik, Toruń 2017 – „O Matko Boska Gidelska” (fragment), wyk. Zofia Kucharczyk i śpiewaczki z Gałek, nagr. Ewa Grochowska, wrzesień 2007 ● Polecamy: – zapraszamy wkrótce do wysłuchania rozmowy z Marią Siwiec z Gałek, która opowie o śpiewaniu za obrazem ● Nagranie i montaż: Katarzyna Rosik Montaż i mastering: Adam Mart ● Podkast powstał w ramach programu muzykatradycyjna.pl realizowanego przez Forum Muzyki Tradycyjnej we współpracy z Narodowym Instytucie Muzyki i Tańca w ramach działań Pracowni Muzyki i Tańca Tradycyjnego. Program jest finansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

O życiu w domu pełnym instrumentów, misji wychowania dzieci w muzyce oraz o tym, jak remont u teściowej może zaowocować powstaniem kapeli. Małżeństwo Glinków z Myszyńca, czyli Kasia i Darek, to prawdziwi pasjonaci kurpiowskiej tradycji. Są członkami zespołu „Kurpiowszczyzna”, ale nie poprzestają na próbach w ośrodku kultury czy na występach scenicznych. Grają przy każdej możliwej okazji, często po pracy, w domu lub na spotkaniach towarzyskich. W takim środowisku dorasta czwórka ich dzieci – Bartek, Wojtek, Ola i Basia. Dzieciaki bardzo szybko, w naturalny sposób, zainteresowały się graniem. Właśnie tak kilka lat temu powstała rodzinna kapela Glinków. Jednak na muzyce Glinkowie nie poprzestają – oboje uczą się rękodzieła u lokalnych twórców ludowych. Kasia tworzy wycinanki i kwiaty z bibuły, natomiast Darek plecie koszyki z korzeni sosny. Rozmowę z rodziną Glinków przeprowadziła Joanna Turek. W nagraniu wykorzystano utwory: – „Okrąglak”, wyk. Kapela Glinków – „Moja mamo, jado goście”, wyk. Kapela Glinków – „Powolniak”, wyk. Kapela Glinków Nagranie i montaż: Joanna Turek Montaż i mastering: Adam Mart Fot. Joanna Turek Podkast powstał w ramach programu muzykatradycyjna.pl realizowanego przez Forum Muzyki Tradycyjnej we współpracy z Narodowym Instytucie Muzyki i Tańca w ramach działań Pracowni Muzyki i Tańca Tradycyjnego. Program jest finansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Węgierskie domy tańca były wzorem dla grupki zapaleńców, którzy w połowie lat 90. rozpoczęli swoją przygodę z polską muzyką tradycyjną wykonywaną in crudo. Tak powstało Stowarzyszenie Dom Tańca w Warszawie. Nieprzypadkowo zapewne – bo czy można wierzyć w takie przypadki – niedługo po nich na tę samą drogę, początkowo bezwiednie, wkroczyła para młodych ludzi. Dorota Murzynowska i Marcin Żytomirski. Bez ich pracy, zaangażowania i niezwykłej energii nie sposób sobie wyobrazić dziś środowiska, które zajmuje się muzyką tradycyjną, zwłaszcza tą z centralnej Polski. Od ponad 10 lat patronują jednemu z najważniejszych dlań adresów – Ambasadzie Muzyki Tradycyjnej na Jazdowie w Warszawie. O fenomenie Ambasady i o swoich muzycznych doświadczeniach Dorota Murzynowska rozmawiała z Marcinem Lorencem. W nagraniu wykorzystano utwory: – Rdzuchowiak, wyk. Kapela Jana Gacy: Jan Gaca – skrzypce, Walenty Mirecki – basy, Mieczysław Sadowski – bębenek, z płyty „3 x Gace/ Mistrzowie”, wyd. Muzyka Odnaleziona, Warszawa 2012 – „Świętokrzyskie góry, świętokrzyskie lasy” – wyk. Maria Gałka, z płyty „ Śpiewa Maria Gałka”, wyd. Stowarzyszenie Dom Tańca 2016. – „Oczepinowy”, wyk. Tęgie Chłopy, z płyty „Wesele!”, 2017 Polecamy: – Stowarzyszenie Dom Tańca https://domtanca.art.pl/ https://www.facebook.com/domtanca – Ambasada Muzyki Tradycyjnej https://www.facebook.com/ambasadamuzykitradycyjnej https://www.instagram.com/ambasada_muzyki_tradycyjnej/ – Tęgie Chłopy https://tegiechlopy.pl/ https://www.facebook.com/tegiechlopy https://www.instagram.com/tegiechlopy/ https://open.spotify.com/artist/5VqhAnuP1aw5jeRZV4Gi4U?si=9GHOA43JR-ewxnU9qkygNg Nagranie i montaż: Marcin Lorenc Montaż i mastering: Adam Mart Podkast powstał w ramach programu muzykatradycyjna.pl realizowanego przez Forum Muzyki Tradycyjnej we współpracy z Narodowym Instytucie Muzyki i Tańca w ramach działań Pracowni Muzyki i Tańca Tradycyjnego. Program jest finansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Jest jednym z założycieli stowarzyszenia Domu Tańca w Warszawie. Od samego początku zafascynowany muzycznymi tradycjami centralnej Polski, a z biegiem czasu jedną z największych pasji stały się dlań dudy oraz muzyka Wielkopolski. Bohaterem tego odcinka z cyklu „O muzyce osobiście” jest Antoni Beksiak. Muzyk tradycyjny i eksperymentalny, badacz zjawisk kulturowych, krytyk. Wraz z zespołem „Niewte” podjął się próby przeniesienia tradycyjnej nuty w świat dźwięków elektronicznych i kultury klubowej. Jak dziś patrzy na środowisko in crudo z perspektywy 30. lat? O tym wszystkim w niniejszym odcinku. Antoni Beksiak o muzyce osobiście w rozmowie z Marcinem Lorencem W nagraniu wykorzystano utwory: – „Kapela Piotra Gacy. Oberek Jaźwieca”, wyk. Piotr Gaca – skrzypce, Leon Rek – basy, Józef Papis – bębenek, nagr. Przystałowice Duże 1982, płyta „3 x Gace/ Mistrzowie”, wyd. Muzyka Odnaleziona, Warszawa 2012 – „Jakżem jo jechoł koło miasteczka”, wyk. Piotr Kubiak, Biskupiański Zespół Folklorystyczny z Domachowa i Okolic, Biskupiański Gościniec; nagr. 01.09.2011 – „Wiwat”, wyk. Kapela dudziarska, Walenty Żmuda – skrzypce podwiązane, Szczepan Sadowski – dudy, płyta „Grajcie dudy, grajcie basy. Polish folk music”, wyd. Polskie Nagrania, Warszawa 1976 – „Niech się koła toczą”, wyk. Niewte, Antoni „Baskak” Beksiak – elektronika, sample, Maciej Filipczuk – skrzypce, Marcin Lorenc – skrzypce z wykorzystaniem głosu Stanisławy Maciągowskiej „Oj batem konia batem ale niech się koła toczom” (oryginalne nagranie ISPAN), płyta „Osmętnica Electronica”, wyd. Unzipped Fly Records 2021 Nagranie i montaż: Marcin Lorenc Montaż i mastering: Adam Mart Fot. Małgorzata Kaznowska / Studio Lewarto Podkast powstał w ramach programu muzykatradycyjna.pl realizowanego przez Forum Muzyki Tradycyjnej we współpracy z Narodowym Instytucie Muzyki i Tańca w ramach działań Pracowni Muzyki i Tańca Tradycyjnego. Program jest finansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

W tej audycji usłyszycie kilka pieśni w wykonaniu śpiewaczek z Biskupizny: Pani Anny Chudej, Beaty Kabały i Marii Polowczyk. Będzie można posłuchać także Kapeli Dudziarskiej Krzysztofa Polowczyka i Małgorzaty Szymankiewicz. Zapraszam na muzyczną podróż po Biskupiźnie. ■ Audycję zrealizowała: Martyna Żurek – śpiewaczka, skrzypaczka i tancerka z Regionu Kozła Pieśni w audycji: – „Tam u jeziora”, wyk. Maria Polowczyk – równy „Czerwone jagody”, wyk. Anna Chuda, Beata Kabała (śpiew), Krzysztof Polowczyk (dudy), Maria Polowczyk (skrzypce podwiązane) – „Serdeczna matko”, wyk. Maria Polowczyk Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

Zapraszamy do wysłuchania audycji, w której wybitna mistrzyni – pani Ania Chuda – opowiada o tym, jak na jej ukochanej Biskupiźnie kobiety świętowały i do dziś świętują Katarzynki. Dlaczego kobiety i dlaczego akurat Katarzynki – odpowiedzi na te i inne pytania znajdziecie w pocztówce. ■ Audycję zrealizowała: Martyna Żurek – śpiewaczka, skrzypaczka i tancerka z Regionu Kozła. Anna Chuda – wybitna biskupiańska śpiewaczka, gawędziarka i tancerka ludowa urodziła się w 1946 roku w Posadowie w powiecie gostyńskim. Pochodzi w zaangażowanej w kultywowanie lokalnego dziedzictwa rodziny. Jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych aktywnych artystek ludowych mikroregionu Biskupizny, rozmiłowana w tym mikroregionie od dzieciństwa, przejęła od poprzednich pokoleń ogromny zasób wiedzy o biskupiańskich zwyczajach i imponujący repertuar tradycyjnych pieśni i przyśpiewek liczący setki, a może i tysiące utworów. Całym tym zasobem niezwykle chętnie dzieli się z innymi przy różnych okazjach. Pieśń w audycji: – „Tam na moście trawa rośnie”, wyk. Anna Chuda Mastering: Adam Mart ■ Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

Dziś przed Wami pieśń „Do pługa”, która jest hymnem Biskupizny – mikroregionu etnograficznego leżącego w Wielkopolsce. Jej słowa odzwierciedlają biskupiański etos – jeśli wysłuchacie audycji, dowiecie się, co cenią i jak śpiewają Biskupianie. Audycję zrealizowała: Martyna Żurek – śpiewaczka, skrzypaczka i tancerka z Regionu Kozła. Biskupiański Zespół Folklorystyczny z Domachowa i Okolic – założony został w 1972 roku z inicjatywy Jana z Domachowa Bzdęgi oraz Zofii Nowak i nawiązywał tradycjami do działającego w latach 1932–1939 Biskupiańskiego Zespołu Folklorystycznego „in crudo” z Domachowa i Okolic, którego twórcą i prezesem był również Jan Bzdęga. Członkami zespołu od początku byli rolnicy rozmiłowani w tradycyjnym folklorze regionu Biskupizny. Na repertuar zespołu składają się piosenki i tańce ludowe charakterystyczne dla folkloru biskupiańskiego. Zespół oprócz zwykłych wiązanek tanecznych prezentuje również inscenizacje poszczególnych obrzędów ludowych, a także ciągle te obrzędy kultywuje, czyniąc folklor biskupiański ciągle żywym. Pieśń w audycji: – „Do pługa”, wyk. członowie Biskupiańskiego Zespołu Folklorystycznego z Domachowa i Okolic – Anna Chuda, Beata Kabała, Małgorzata Szymankiewicz, Krzysztof Polowczyk Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

Renesans muzyki in crudo w Polsce lat dziewięćdziesiątych rozpoczął się od kasety magnetofonowej z nagraniami wiejskich muzykantów zarejestrowanymi przez malarza Andrzeja Bieńkowskiego. Krążyła ona z rąk do rąk wśród kilkunastu wtajemniczonych osób. Jedną z nich była Katarzyna Andrzejowska – wówczas studentka warszawskiej Akademii Muzycznej, a dziś uznana skrzypaczka, śpiewaczka i badaczka kultury tradycyjnej, biegle poruszająca się między stylami wielu regionów. Swoją muzyczną edukację rozpoczynała od instrumentów perkusyjnych. Na szczęście w odpowiednim momencie sięgnęła po skrzypce leżące na szafie… Katarzyna Andrzejowska o muzyce osobiście w rozmowie z Marcinem Lorencem W nagraniu wykorzystano utwory: – „Oberek od Witkowskiego”, Kurpie Białe – „Polka od Witkowskiego”, Kurpie Białe – „Oberek od Koćmika”, kozienickie – „Oberek od Imiołka”, radomskie w wykonaniu Kapeli z Milanówka w składzie: Katarzyna Andrzejowska – skrzypce, basy Daniel de Latour – skrzypce, basy Marek Kuszneruk – bębenek obręczowy, baraban Polecamy: – Soundcloud/Kasia Andrzejowska https://on.soundcloud.com/I3xBlNucqIldgg0XGc – playlistaYouTube/Kasia Andrzejowska https://www.youtube.com/playlist?list=PL6N4_SwsfOMtjIffSQOl3yYin2Gigq0GQ – Instagram/kapela.kasi.andrzejowskiej https://www.instagram.com/kapela.kasi.andrzejowskiej/?igsh=djRqaGtxOGk3cTVq Nagranie i montaż: Marcin Lorenc Montaż i mastering: Adam Mart Fot. Jan Bebel Podkast powstał w ramach programu muzykatradycyjna.pl realizowanego przez Forum Muzyki Tradycyjnej we współpracy z Narodowym Instytucie Muzyki i Tańca w ramach działań Pracowni Muzyki i Tańca Tradycyjnego. Program jest finansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Biskupizna to wielkopolski mikroregion etnograficzny, w którym do dziś zachowało się szerokie spektrum żywych elementów kultury tradycyjnej. Od pokoleń kultywowane są tam zwyczaje związane z rokiem obrzędowym, a przede wszystkim wciąż gra się na dudach i skrzypcach podwiązanych. Ważnym aspektem ciągłości biskupiańskiej tradycji jest edukacja regionalna oraz poszerzenie grona osób praktykujących dawne zwyczaje i włączanie ich we wspólnotę, tak, aby mogły stać się częścią biskupiańskiej społeczności. ■ Rozmowę z Krzysztofem Polowczykiem, dudziarzem, skrzypkiem, tancerzem, animatorem i wieloletnim kierownikiem Biskupiańskiego Zespołu Regionalnego z Domachowa i okolic przeprowadziła Martyna Żurek, śpiewaczka i skrzypaczka Kapeli Koźlarskiej Adama Kaisera, tancerka Regionalnego Zespołu Wesele Przyprostyńskie. ■ Melodie w audycji: – „Kłaniany”, wyk. Krzysztof Polowczyk – dudy wielkopolskie, Małgorzata Szymankiewicz – skrzypce podwiązane – „Runda” – tradycyjna kolejność tańców tańczonych na Biskupiźnie, wyk. Krzysztof Polowczyk – dudy wielkopolskie, Małgorzata Szymankiewicz – skrzypce podwiązane – przodek „Pojmij mnie Jasiu”, wyk. Anna Chuda i Beata Kabała – śpiew, Krzysztof Polowczyk – dudy wielkopolskie, Małgorzata Szymankiewicz – skrzypce podwiązane – przodek „Po Szczepanie Sadowskim”, wyk. Krzysztof Polowczyk – dudy wielkopolskie, Małgorzata Szymankiewicz – skrzypce podwiązane – pastorałka „Poprzez wieś”, wyk. Anna Chuda i Beata Kabała – śpiew, Krzysztof Polowczyk – dudy wielkopolskie, Małgorzata Szymankiewicz – skrzypce podwiązane – wiwat, wyk. Krzysztof Polowczyk – dudy wielkopolskie, Małgorzata Szymankiewicz – skrzypce podwiązane – „Weksel /zmieniany/”, wyk. Krzysztof Polowczyk – dudy wielkopolskie, Małgorzata Szymankiewicz – skrzypce podwiązane ■ Realizacja podkastu: Martyna Żurek Mastering: Adam Mart ■ Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego” oraz logotypu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Fot. Piotr Baczewski

Opowieść o fontannach, czyli nabożeństwach domowych w okresie Wielkiego Postu. O wadze zbiorowości we wspólnym rozważaniu Męki Pańskiej. Pocztówkę dźwiękową przesłała Joanna Turek – Kurpianka z Wolkowych, śpiewaczka tradycyjna w grupach Śpiewu Przyczyna oraz Ćerepetky. Prezeska Fundacji Kurpiowski Nurt Tradycji działającej na rzecz kultury i turystyki regionu. Pomysłodawczyni i realizatorka projektów poświęconych dziedzictwu wsi – festiwalu Kurpiowski Tabor oraz płyty pt. „Pastorałki z Kurpiowskiej Puszczy Zielonej”. Pieśni wykonała grupa Śpiewu Przyczyna – trio Kurpianek praktykujących z zachwytem tradycyjny repertuar pieśniarski miejsca swojego pochodzenia – Puszczy Zielonej. Wspólny śpiew to dla nich nośnik tożsamości i ważna opowieść o korzeniach, ale też forma wyrazu artystycznego. Grupę tworzą Joanna Turek z Wolkowych, Maria Weronika Kmoch z Jednorożca i Magdalena Samsel z Cyku – uczennice wiejskich śpiewaczek, depozytariuszek najdawniejszego kurpiowskiego repertuaru, takich jak Zofia Warych. Dziewczyny czerpią również z repertuaru wybitnej grupy „Bandysionki” oraz z najstarszych nagrań archiwalnych, głównie z lat 50. i 60. Audycja bazuje na zapisach z dzieła „Puszcza Kurpiowska w pieśni” autorstwa ks. Władysława Skierkowskiego. Pieśni użyte w audycji: w wykonaniu trio Śpiewu Przyczyna, nagr. 2025 – „Zbliżam sia k'Tobzie”, wyk. mieszkańcy Długiego, Bandyś i Czarni, nagr. lata 90. z płyty „Jest drabina do nieba”, wyd. In Crudo, – „Jezu z niłości na krzyzu rozpsianty”, wyk. śpiewaczki ze wsi Bandysie z parafii Czarnia, nagr. z koncertu pieśni pasyjnych „Klęcząc w ogrójcu” (14 kwietnia 2014), prod. Polskie Radio, – „Jest drabzina do nieba”, wyk. mieszkańcy Długiego, Bandyś i Czarni, nagr. lata 90. z płyty „Jest drabina do nieba” wyd. In Crudo. Realizacja: Joanna Turek Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego” oraz logotypu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Fot. Agnieszka Zielewicz, na licencji CC BY 4.0, via Wikimedia Commons

Szybki powolniak to oksymoron czy jedyna właściwa opcja? Kiedy tańczyło się powolniaka? O tym, skąd wzięła się nazwa powolniak, jak się go tańczy, o zmiennym metrum oraz poszukiwaniach repertuarowych opowiedzą Joanna Turek i Marcin Drabik. Pocztówkę dźwiękową przesłała Joanna Turek – Kurpianka z Wolkowych, śpiewaczka tradycyjna w grupach Śpiewu Przyczyna oraz Ćerepetky. Prezeska Fundacji Kurpiowski Nurt Tradycji działającej na rzecz kultury i turystyki regionu. Pomysłodawczyni i realizatorka projektów poświęconych dziedzictwu wsi – festiwalu Kurpiowski Tabor oraz płyty pt. „Pastorałki z Kurpiowskiej Puszczy Zielonej”. Gra i rozmawia Marcin Drabik – zawodowy skrzypek. Współpracuje od wielu lat z Haliną Mlynkovą, Izabelą Szafrańską, nagrywał płyty m.in. z Grzegorzem Turnauem. Jest dwukrotnym laureatem głównej nagrody „Baszta” na Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków w Kazimierzu nad Wisłą, dwukrotnym laureatem pierwszego miejsca w kategorii Mistrz-Uczeń na tym samym festiwalu, zdobywcą Złotych Gęśli od Polskiego Radia oraz dwukrotnym laureatem Grand Prix na festiwalu Polskiego Radia „Nowa Tradycja”. Od prezesa Związku Kurpiów otrzymał prestiżową w regionie nagrodę „Kurpika.” Od wielu lat prowadzi autorską naukę gry na skrzypcach muzyki tradycyjnej tego regionu. Melodie w audycji: w wykonaniu Marcina Drabika (skrzypce) i Tomasza Kędry (bębenek obręczowy) – powolniak „Wół nie jadł” – powolniak „Dla młodych” – powolniak „Cygan” – powolniaki ze zbiorów ks. Władysława Skierkowskiego „Puszcza Kurpiowska w pieśni” – powolniak „Dla starych” Realizacja: Joanna Turek Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

Czy las to dobre miejsce do śpiewania? Czy współczesne uszy są przyzwyczajone do dawnych skal muzycznych? Za czym tęsknią Kurpie? Apokopy, melizmaty i niepokój, czyli kilka słów o kurpiowskich pieśniach leśnych. Weronika Zyśk – ur. 1953, Kurpianka z Krysiak w gminie Myszyniec, od 50 lat mieszkająca w Wolkowych, w tej samej gminie, w powiecie ostrołęckim, w województwie mazowieckim. Śpiewaczka tradycyjna, gawędziarka, wszechstronnie utalentowana twórczyni ludowa tworząca rękodzieło, m.in. stroje kurpiowskie. Praktykuje repertuar, którego nauczyła się od swojej mamy i ciotki. Pocztówkę zrealizowała: Joanna Turek – ur. 1994, Kurpianka z Wolkowych, śpiewaczka tradycyjna w grupach Śpiewu Przyczyna oraz Ćerepetky. Prezeska Fundacji Kurpiowski Nurt Tradycji, działającej na rzecz kultury i turystyki regionu. Pomysłodawczyni i realizatorka projektów poświęconych dziedzictwu wsi – festiwalu Kurpiowski Tabor oraz płyty pt. „Pastorałki z Kurpiowskiej Puszczy Zielonej”. Pieśni w audycji: – „Siwy koń zarzał”, wyk. Weronika Zyśk – „A na boru sosna”, wyk. Weronika Zyśk Nagrania pieśni zostały zrealizowane podczas otwartego spotkania śpiewaczego z mistrzynią Weroniką Zyśk poświęconego pieśniom leśnym, 25 lipca 2024 r. w Rezerwacie przyrody Czarnia. Spotkanie było częścią wydarzenia Wikipedia na Kurpiowszczyźnie. Realizacja nagrań: Bartosz Zebrowski, licencja: CC BY 4.0, via Wikimedia Commons Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

Pogawędka dwóch rodaczek z Wolkowych na Kurpiach Zielonych. O pieśniach trampanych na muzykach, o nauce życia przez robotę i panieńsko-kawalerskich zwyczajach. ■ Weronika Zyśk, śpiewaczka, gawędziarka i rękodzielniczka z Wolkowych, snuje żywą opowieść – o panieńskim życiu w czasach jej młodości, strojach, zwyczajach związanych z zalotami, zaręczynami i ślubem, o muzyce i pieśniach towarzyszących młodym ludziom, a także o wszystkich okazjach, przy których pojawiała się muzyka. Rozmowie towarzyszą pieśni, które uzupełniają poruszane wątki. ■ Weronika Zyśk – ur. 1953, Kurpianka z Krysiak w gminie Myszyniec, od 50 lat mieszkająca w Wolkowych, w tej samej gminie, w powiecie ostrołęckim, w województwie mazowieckim. Śpiewaczka tradycyjna, gawędziarka, wszechstronnie utalentowana twórczyni ludowa tworząca rękodzieło, m.in. stroje kurpiowskie. Praktykuje repertuar, którego nauczyła się od swojej mamy i ciotki. Audycję zrealizowała: Joanna Turek – ur. 1994, Kurpianka z Wolkowych, śpiewaczka tradycyjna w grupach Śpiewu Przyczyna oraz Ćerepetky. Prezeska Fundacji Kurpiowski Nurt Tradycji, działającej na rzecz kultury i turystyki regionu. Pomysłodawczyni i realizatorka projektów poświęconych dziedzictwu wsi – festiwalu Kurpiowski Tabor oraz płyty pt. „Pastorałki z Kurpiowskiej Puszczy Zielonej”. Pieśni w audycji: – „Dobro ja mame niała”, wyk. Weronika Zyśk – „Na stole śklanka na psiwku psianka”, wyk. Weronika Zyśk – „A pod Mysiańcam stoi jeglyja”, wyk. Weronika Zyśk – „Siedam morgow niała, łojcowskiego gruntu”, wyk. Weronika Zyśk – „Juześ sia Jasiańku, juześ sia łuciesuł”, wyk. Weronika Zyśk Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego ■ Weronika Zyśk – śpiewaczka, gawędziarka i rękodzielniczka z Wolkowych na Kurpiach Zielonych. Fot. Joanna Turek 2025

Tym razem „Luci Zourówkowa” śpiewa pieśń, którą niegdyś słyszała na weselach. To przymówki do pana młodego instruujące go, jak ma się zachowywać po ślubie. Pieśń jest bardzo długa i śpiewaczka opowiada, jak udało jej się zdobyć zapomniany już tekst. Tytuł pocztówki nawiązuje do zapominania pieśni ze względu na zanikanie tradycyjnej obrzędowości weselnej i tym samym kontekstu, w którym pieśni takie wykonywano. W dzisiejszym świecie interesem może być okazja nagrania takiej rozmowy, co staje się powodem dla wygospodarowania czasu, aby pieśń weselna mogła być zaśpiewana. Rozmowa dotyczy także wspomnień o ludziach, którzy pełnili podczas tradycyjnego śląskiego wesela ważną rolę – „wyprousacach”. Okazuje się, że ojciec „Krysty Bokowej” był właśnie takim „wyprousacem”, osobą, której rola i znaczenie porównywane są ze starostą weselnym. Opowiadają: Krystyna Nawrat i Łucja Wocław, a w tle pojawia się także syn pani Krysi – Arnold. ■ Krystyna Nawrat (ur. 1936) i Łucja Wocław (ur. 1937) – śpiewaczki z Luboszyc, śląskiej wsi z gminy Łubniany w powiecie opolskim w woj. opolskim na Górnym Śląsku. Właściwie są rówieśniczkami, jest między nimi rok różnicy. Znają się całe życie, dla dzieci Krystyny koleżanka to „Tante Luci” – czyli ciocia. Mieszkają blisko siebie, obie urodziły się w Luboszycach, skończyły tu szkołę podstawową i założyły rodziny. Nie były członkiniami zespołów folklorystycznych, ale śpiewały w chórze parafialnym w Luboszycach. Pieśni tradycyjne wykonywały w życiu, kiedy była taka potrzeba, oraz w sytuacjach gromadzących mieszkanki wsi przy wspólnej pracy, np. darcie pierza, pieczenie i gotowanie, przygotowywanie dożynek. Pocztówkę zrealizowała: Iwona Wylęgała – etnolożka, etnomuzykolożka oraz śpiewaczka i animatorka kultury. Zajmuje się tradycyjnym śpiewem ludowym z Górnego Śląska, a szczególnie jego opolskiej części. Dokumentuje i bada folklor muzyczny, a także zajmuje się edukacją. Prowadzi warsztaty śpiewacze oraz wykłada śpiew śląski na Podyplomowych Studiach Muzyki Tradycyjnej na Akademii Muzycznej im. K. Szymanowskiego w Katowicach. Jest autorką audycji radiowych oraz filmów poświęconych pieśniom ludowym. Pieśń w audycji: – „Posłuchaj, ty panie młody”, wyk. Łucja Wocław Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego Fot. Dwujęzyczne tablice w Luboszycach, gm. Łubniany, pow. opolski, Górny Śląsk. Fot. Iwona Wylęgała 2025

Dzięki pieśniom i opowieściom Krystyny Nawrat i Łucji Wocław słuchacze będą mieli okazję poznać przezwiska i określenia osób spotykane nie tylko na dawnej wsi śląskiej. Niektóre odnosiły się do wyglądu czy ułomności, na inne można było sobie zasłużyć zachowaniem lub stylem życia. Jak można było kogoś przezywać i jak to się zachowało w pieśniach ludowych, zdradzają śpiewaczki z Luboszyc. Objaśniają znaczenie niegdysiejszych przezwisk i śpiewają przykłady: o złodzieju nieudaczniku, kawalerze nie szanującym swojej „dziouchy” oraz pijaku. Dowiadujemy się także, jak można zostać takim tytularnym osobnikiem, oczywiście ku przestrodze. Podczas nagrania została zarejestrowana sytuacja, kiedy jedna ze śpiewaczek nagle przypomina sobie ostatnią zwrotkę pieśni, co zdarza się czasem dopiero po paru latach spotkań i wracania do niej. Drzwiczki pamięci należy często odmykać; wtedy czasem coś z nich wychynie. Rejestrowanie repertuaru śpiewaczek ludowych to żmudna i wymagająca czasu praca. ■ Krystyna Nawrat (ur. 1936) i Łucja Wocław (ur. 1937) – śpiewaczki z Luboszyc, śląskiej wsi z gminy Łubniany w powiecie opolskim w woj. opolskim na Górnym Śląsku. Właściwie są rówieśniczkami, jest między nimi rok różnicy. Znają się całe życie, dla dzieci Krystyny koleżanka to „Tante Luci” – czyli ciocia. Mieszkają blisko siebie, obie urodziły się w Luboszycach, skończyły tu szkołę podstawową i założyły rodziny. Nie były członkiniami zespołów folklorystycznych, ale śpiewały w chórze parafialnym w Luboszycach. Pieśni tradycyjne wykonywały w życiu, kiedy była taka potrzeba, oraz w sytuacjach gromadzących mieszkanki wsi przy wspólnej pracy, np. darcie pierza, pieczenie i gotowanie, przygotowywanie dożynek. Pocztówkę zrealizowała: Iwona Wylęgała – etnolożka, etnomuzykolożka oraz śpiewaczka i animatorka kultury. Zajmuje się tradycyjnym śpiewem ludowym z Górnego Śląska, a szczególnie jego opolskiej części. Dokumentuje i bada folklor muzyczny, a także zajmuje się edukacją. Prowadzi warsztaty śpiewacze oraz wykłada śpiew śląski na Podyplomowych Studiach Muzyki Tradycyjnej na Akademii Muzycznej im. K. Szymanowskiego w Katowicach. Jest autorką audycji radiowych oraz filmów poświęconych pieśniom ludowym. Pieśni w audycji: – „Matko moja, matko”, wyk. Krystyna Nawrat – „W niedziela na wiecór”, wyk. Łucja Wocław – „Kto w niedziela roud gorzołka pije” , wyk. Krystyna Nawrat i Łucja Wocław Mastering: Adam Mart Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy o kulturze tradycyjnej” w 2025 r. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego Fot. Od lewej: Krystyna Nawrat (ur. 1936) i Łucja Wocław (ur. 1937) – śpiewaczki z Luboszyc w powiecie opolskim na Górnym Śląsku. Fot. Iwona Wylęgała 2025

Śpiewaczka ze wsi Luboszyce, Krystyna Nawrat, opowiada, w jaki sposób nauczyła się pieśni, które pamięta do dziś. Jej mistrzynią była „ołma”, czyli babcia Katarzyna, która przekazywała jej repertuar m.in. w trakcie drogi na odpust oraz w odwiedziny do rodziny w Marszałkach pod Turawą. Droga i towarzyszący jej śpiew były dla małej „Kristelki” wspaniałym wydarzeniem, co do dziś wspomina z ogromnym sentymentem. Podczas pielgrzymki „ołma” śpiewała cały swój repertuar, od pieśni nabożnych po zabawne. Wtedy też pani Krystyna nauczyła się piosenki o owczareczku. Była śpiewana na Śląsku przez cały rok, kiedy tylko ktoś chciał wspomnieć o historii cudownego uzdrowienia niewidomego pastuszka a tym samym o potędze oraz mocy sprawczej Boga i jego Matki. To apokryficzna pieśń o wędrującej Marii Pannie i towarzyszących temu wydarzeniach, kiedy ujmowała się za chorymi i biednymi. W rozmowie bierze udział także druga śpiewaczka, Łucja Wocław. Obie opowiadają o różnych sytuacjach, podczas których następował międzypokoleniowy przekaz tradycji; gdy ludzie na wsi spędzali ze sobą czas, ciesząc się z krótkich chwil wytchnienia od pracy. ■ Krystyna Nawrat (ur. 1936) i Łucja Wocław (ur. 1937) – śpiewaczki z Luboszyc, śląskiej wsi z gminy Łubniany w powiecie opolskim w woj. opolskim na Górnym Śląsku. Właściwie są rówieśniczkami, jest między nimi rok różnicy. Znają się całe życie, dla dzieci Krystyny koleżanka to „Tante Luci” – czyli ciocia. Mieszkają blisko siebie, obie urodziły się w Luboszycach, skończyły tu szkołę podstawową i założyły rodziny. Nie były członkiniami zespołów folklorystycznych, ale śpiewały w chórze parafialnym w Luboszycach. Pieśni tradycyjne wykonywały w życiu, kiedy była taka potrzeba, oraz w sytuacjach gromadzących mieszkanki wsi przy wspólnej pracy, np. darcie pierza, pieczenie i gotowanie, przygotowywanie dożynek. Pocztówkę zrealizowała: Iwona Wylęgała – etnolożka, etnomuzykolożka oraz śpiewaczka i animatorka kultury. Zajmuje się tradycyjnym śpiewem ludowym z Górnego Śląska, a szczególnie jego opolskiej części. Dokumentuje i bada folklor muzyczny, a także zajmuje się edukacją. Prowadzi warsztaty śpiewacze oraz wykłada śpiew śląski na Podyplomowych Studiach Muzyki Tradycyjnej na Akademii Muzycznej im. K. Szymanowskiego w Katowicach. Jest autorką audycji radiowych oraz filmów poświęconych pieśniom ludowym. Pieśń w audycji: – „Owczareczek niewidomy”, wyk. Krystyna Nawrat Mastering: Adam Mart Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego Fot. Krystyna Nawrat – śpiewaczka z Luboszyc w pow. opolskim na Górnym Śląsku. Fot. Iwona Wylęgała 2025

Temat dzieci i dzieciństwa, a także folkloru dziecięcego na śląskiej wsi Luboszyce powraca we wspomnieniach przedstawicielek dwóch pokoleń. Starsze pokolenie, urodzone tuż przed II wojną światową, reprezentują śpiewaczki: Krystyna Nawrat i Łucja Wocław, a pokolenie ich dzieci – Felicyta Krawczyk. To opowieść dwóch generacji, w której ta starsza dzieli się ze słuchaczami elementami dawnej wiedzy o świecie z perspektywy osoby dorosłej, tj. jak starano się kiedyś nie „narusyć miłoska”. Natomiast młodsze pokolenie w osobie małej Felicyty to przede wszystkim wrażenia z tego świata ubrane w zabawę oraz wyobraźnię. Czasem wszystkie trzy mówią lub śpiewają o tym samym, ale nieco inaczej, innym razem ich wspomnienia się zazębiają. Jako słuchacze jesteśmy też świadkami ciekawej sytuacji nagraniowej, kiedy to śpiewaczka chce zaśpiewać kolejną pieśń, tu kołysankę, ale jeszcze jest w melodii pieśni poprzedniej. Bezwiednie podkłada ją pod następny tekst. I wszystko by pasowało, tylko coś jest nie tak. To aspekt, który trzeba brać pod uwagę, pracując z nagraniami z archiwów fonograficznych pochodzących np. z akcji zbierania folkloru, gdy nagrywano wiele pieśni pod rząd. ■ Felicyta Krawczyk – Ślązaczka, nauczycielka i przewodniczka turystyczna, osoba żywo interesująca się kulturą i sztuką, w tym śląską. Jak sama mówi, urodziła się, jak siekli owies, o czym jej ojciec Roch przyjechał do Kolanowic powiedzieć rodzinie. Jej dzieciństwo to przełom lat 60. i 70. XX w. Płynnie posługuje się lokalną odmianą śląskiego właściwą miejscowości, z której pochodzi, co dla jej pokolenia już nie jest takie oczywiste. Wychowana w Luboszycach, po zdobyciu wykształcenia rozpoczęła pracę w Opolu i tam zamieszkała. Chętnie bierze udział w wydarzeniach związanych z lokalnym tradycyjnym śpiewem ludowym. Jest inicjatorką rozpoczęcia działalności z nim związanej w swojej wsi. Krystyna Nawrat (ur. 1936) i Łucja Wocław (ur. 1937) – śpiewaczki z Luboszyc, śląskiej wsi z gminy Łubniany w powiecie opolskim w woj. opolskim na Górnym Śląsku. Właściwie są rówieśniczkami, jest między nimi rok różnicy. Znają się całe życie, dla dzieci Krystyny koleżanka to „Tante Luci” – czyli ciocia. Mieszkają blisko siebie, obie urodziły się w Luboszycach, skończyły tu szkołę podstawową i założyły rodziny. Nie były członkiniami zespołów folklorystycznych, ale śpiewały w chórze parafialnym w Luboszycach. Pieśni tradycyjne wykonywały w życiu, kiedy była taka potrzeba, oraz w sytuacjach gromadzących mieszkanki wsi przy wspólnej pracy, np. darcie pierza, pieczenie i gotowanie, przygotowywanie dożynek. Pocztówkę zrealizowała: Iwona Wylęgała – etnolożka, etnomuzykolożka oraz śpiewaczka i animatorka kultury. Zajmuje się tradycyjnym śpiewem ludowym z Górnego Śląska, a szczególnie jego opolskiej części. Dokumentuje i bada folklor muzyczny, a także zajmuje się edukacją. Prowadzi warsztaty śpiewacze oraz wykłada śpiew śląski na Podyplomowych Studiach Muzyki Tradycyjnej na Akademii Muzycznej im. K. Szymanowskiego w Katowicach. Jest autorką audycji radiowych oraz filmów poświęconych pieśniom ludowym. Pieśń w audycji: – „I–a–u”, wyk. Felicyta Krawczyk – „I–a–u”, wyk. K. Nawrat i Łucja Wocław – „Śpij laleczko moja droga”, wyk. Łucja Wocław Mastering: Adam Mart Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego ■ Fot. Od lewej: Krystyna Nawrat (ur. 1936), Łucja Wocław (ur. 1937) – śpiewaczki z Luboszyc w powiecie opolskim na Górnym Śląsku oraz Iwona Wylęgała. Fot. Iwona Wylęgała 2025

Rozmowa z Felicytą Krawczyk pochodzącą ze wsi Luboszyce pod Opolem – tam się wychowywała i jako dziecko doświadczała lokalnego życia śpiewaczego, z którego kształtu i bogactwa nie zdawała sobie sprawy, mimo że uczestniczyła w nim żywo razem z rodziną. Wskutek zmian warunków i stylu życia, podyktowanych również decyzjami politycznymi względem ludności rodzimej, przekaz międzypokoleniowy został zahamowany. Felicyta zna od dziecka luboszyckie śpiewaczki – Łucję Wocław i Krystynę Nawrat, pamięta sytuacje, w których gromadnie śpiewano, i zdaje sobie sprawę, po co to robiono. Natomiast repertuar nie był jej już znany. Z bogatych tradycji muzycznych Luboszyc zdała sobie sprawę jako osoba dorosła mająca już pewną wiedzę na temat kultury ludowej wsi. To, że dorastała we wsi bardzo rozśpiewanej, było dla niej niemałym odkryciem. ■ Felicyta Krawczyk – Ślązaczka, nauczycielka i przewodniczka turystyczna, osoba żywo interesująca się kulturą i sztuką, w tym śląską. Jak sama mówi, urodziła się, jak siekli owies, o czym jej ojciec Roch przyjechał do Kolanowic powiedzieć rodzinie. Jej dzieciństwo to przełom lat 60. i 70. XX w. Płynnie posługuje się lokalną odmianą śląskiego właściwą miejscowości, z której pochodzi, co dla jej pokolenia już nie jest takie oczywiste. Wychowana w Luboszycach, po zdobyciu wykształcenia rozpoczęła pracę w Opolu i tam zamieszkała. Chętnie bierze udział w wydarzeniach związanych z lokalnym tradycyjnym śpiewem ludowym. Jest inicjatorką rozpoczęcia działalności z nim związanej w swojej wsi. Pocztówkę zrealizowała: Iwona Wylęgała – etnolożka, etnomuzykolożka oraz śpiewaczka i animatorka kultury. Zajmuje się tradycyjnym śpiewem ludowym z Górnego Śląska, a szczególnie jego opolskiej części. Dokumentuje i bada folklor muzyczny, a także zajmuje się edukacją. Prowadzi warsztaty śpiewacze oraz wykłada śpiew śląski na Podyplomowych Studiach Muzyki Tradycyjnej na Akademii Muzycznej im. K. Szymanowskiego w Katowicach. Jest autorką audycji radiowych oraz filmów poświęconych pieśniom ludowym. Pieśń w audycji: – „Rozkwitneła biała róża”, wyk. Łucja Wocław Mastering: Adam Mart Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego ■ Fot. Po prawej Felicyta Krawczyk, Ślązaczka, nauczycielka i przewodniczka turystyczna, interesująca się kulturą i sztuką, w tym śląską, oraz po lewej Iwona Wylęgała. Fot. Iwona Wylęgała 2025

Zaczynał od popularnego w czasach jego młodości big beatu, by finalnie zająć się na dobre muzyką tradycyjną – graniem, nauczaniem, wykonywaniem drewnianych instrumentów ludowych: bębenków, basów, suk, skrzypiec. Nie narzeka na brak zamówień. Jego instrumentami interesują się osoby prywatne oraz muzea z Polski, Europy; zawędrowały nawet do Tajlandii. • Rozmowę ze Zbigniew Butrynem – muzykantem i budowniczym instrumentów ludowych, przeprowadziła Julita Charytoniuk – kulturoznawczyni, uczennica wiejskich śpiewaczek. • Wykorzystano nagrania: – „Nim wstanie dzień”, muz. Krzysztof Komeda, wyk.Zbigniew Butryn, nagr. Julita Charytoniuk, 2025 – „Rosła ja se rosła”, wyk. Zbigniew Butryn – „Kozak”, wyk. Kapela Butrynów – „Podróżniak ze Zdziłowic”, wyk. Zbigniew Butryn – „Na rozstajnych drogach”, wyk. Zbigniew Butryn, nagr. Julita Charytoniuk, 2025 – Podróżniak „Sukmaniarz”, wyk. Kapela Butrynów, Festiwal muzyki tradycyjnej „Na rozstajnych drogach”, Stara Droga 2019 – „Szło sobie dwóch dziadów”, wyk. Zbigniew Butryn, nagr. Julita Charytoniuk, 2025 – „Oberek Sulowskich”, wyk. Kapela Butrynów • Więcej informacji: https://muzykatradycyjna.pl/do-sluchania/rozmowa-z-mistrzem-zbigniewem-butrynem-roztocze-lubelskie-instrumenty/ • Materiał powstał w ramach programu muzykatradycyjna.pl, który jest realizowany przez Forum Muzyki Tradycyjnej we współpracy z Narodowym Instytutem Muzyki i Tańca – Pracowni Muzyki i Tańca Tradycyjnego. Program jest finansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Tematyka ludu, jego polityczności, form kultury, stylów życia w ostatnim czasie jest żywo obecna nie tylko wśród badaczy. Wzbudza także ogromne zainteresowanie społeczne, wywołując przy tym ogromne emocje i spory. Jednocześnie na pierwszy plan wysuwają się opowieści o nędzy, głodzie, ucisku i przemocy. Skąd się to bierze? Czy ten obraz nie jest zbyt jednostronny? Na ile trwałe jest to zainteresowanie ludowością? Czym różni się od powracających co jakiś czas fal chłopomanii? Porozmawiamy o tym z prof. Małgorzatą Litwinowicz-Droździel z Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, współorganizatorką konferencji naukowej „Zwrot ludowy — mroczne widmo, czy nowa nadzieja?”, która na początku listopada odbyła się w Warszawie. ● Rozmowę poprowadził Michał Nowak – dziennikarz radiowej Dwójki, filozof, klarnecista. ● prof. Małgorzata Litwinowicz-Droździel – profesorka UW w Zakładzie Historii Kultury IKP UW, historyczka kultury polskiej XIX wieku, lituanistka, animatorka kultury. Zajmuje się problematyką polskiej nowoczesności, w szczególności kwestiami związanymi z przemianami medialnymi i wynalazczością. Kieruje pracami międzyzakładowego Zespołu Kultury XIX wieku. Prowadzi zajęcia z historii kultury XIX wieku. Autorka książek: Zmiana której nie było Trzy próby czytania Reymonta (2019), O starożytnościach litewskich. Mitologizacja historii w XIX-wiecznym piśmiennictwie historycznym b. Wielkiego Księstwa Litewskiego (2008), współredaktorka tomów Opowiedziane. Historia mówiona w praktykach humanistycznych (2019), Praktyka–utopia–metafora. Wynalazek w XIX wieku (2016) oraz Ekspozycje nowoczesności. Wystawy a doświadczanie procesów modernizacyjnych w Polsce 1821–1929 (2017). Jest także współautorką podręcznika do wiedzy o kulturze dla szkół ponadgimnazjalnych Człowiek w kulturze (2006), współtłumaczką książki Eugenio Barby Teatr. Samotność, rzemiosło, bunt (2003) oraz autorką koncepcji i redaktorką publikacji popularyzujących sztukę opowiadania – Przyjemności opowiadania (2006) i Małe muzea, duże historie (2014). Publikowała m.in. w „Przeglądzie Humanistycznym”, „Dialogu”, „Pamiętniku Literackim”, „Kulturze Współczesnej”, „Tekstach Drugich“. W latach 2013–2017 roku wspólnie z prof. Pawłem Rodakiem kierowała projektem badawczym „Ekspozycje nowoczesności. Wystawy krajowe i tematyczne na ziemiach polskich w latach 1821–1929 a doświadczanie procesów modernizacyjnych” finansowanym ze środków NPRH. Jest członkinią zespołu realizującego projekt finansowany ze środków NCN „Życie pisane na konkurs. Praktyki pamiętnikarskie w Polsce 1918–1939 (analiza – recepcja – znaczenie)”. Zajmuje się działalnością animacyjną, edukacyjną i popularyzatorską, jest współzałożycielką Stowarzyszenia „Grupa Studnia O.”. W latach 2006–2018 kierowała Międzynarodowym Festiwalem Sztuki Opowiadania, który co roku odbywa się w Warszawie. ● Rozmówki odbywają się w niezobowiązującej atmosferze z aktywnym udziałem publiczności. ● Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury oraz ze środków własnych Stowarzyszenia Dom Tańca (1%). ● Rozmówki wiejsko-miejskie to cykl spotkań w Ambasadzie Muzyki Tradycyjnej na warszawskim Jazdowie. Pomysłodawcą i gospodarzem Rozmówek jest Stowarzyszenie Dom Tańca. ● Rozmowa odbyła się w listopadzie 2024 r.

Druga połowa XX wieku opisywana jest często jako okres niespotykanego nigdy wcześniej awansu społecznego mieszkańców wsi. Proces industrializacji Polski i związany z nią napływ ludności wiejskiej do miast, punkty za pochodzenie, instytucje wspierające twórczość ludową – mogłoby się wydawać, że świat stanął otworem. Nie obyło się jednak bez napięć i gier statusowych, a bariera poczucia obcości i wstydu wydawała się czasem nieprzekraczalna. O mobilności społecznej w Polsce Ludowej porozmawiamy z dr Magdaleną Szcześniak z Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, autorką książki „Poruszeni. Awans i emocje w socjalistycznej Polsce”. ● Rozmowę poprowadzi Michał Nowak — dziennikarz radiowej Dwójki, filozof, klarnecista. ● dr Magda Szcześniak — kulturoznawczyni, badaczka kultury wizualnej i historii kultury polskiej XX wieku. Szczególnie interesują ją polityki reprezentowania klas społecznych i konfliktów klasowych, a także praktyki wizualnego konstruowania tożsamości – w życiu codziennym oraz sztuce. W Instytucie Kultury Polskiej UW kieruje specjalizacją „Kultura wizualna” oraz prowadzi zajęcia poświęcone m.in. przemianom struktury klasowej w dwudziestowiecznej Polsce, antropologii kultury wizualnej, współczesnym teoriom tożsamościowym i metodologii badań wizualnych. Od września 2024 roku pełni funkcję Zastępczyni Dyrektora ds. naukowych. Autorka książki Normy widzialności. Tożsamość w czasach transformacji (2016), poświęconej kulturze wizualnej – obrazom i praktykom patrzenia – w okresie transformacji ustrojowej oraz licznych artykułów w pismach naukowych (m.in. w „New Literary History”, „Journal of Visual Culture”, „Oxford Art Journal”, „Tekstach Drugich”, „Kontekstach”, „Praktyce Teoretycznej”, „Kulturze i Społeczeństwie”, „Didaskaliach”). W najnowszej książce, Poruszeni. Awans i emocje w socjalistycznej Polsce (2023), Magda Szcześniak przywraca pamięć o doświadczeniu mobilności społecznej, elektryzującym temacie debaty publicznej okresu PRL. Analizując różnorodne źródła – literaturę, pamiętniki, prasę, film i telewizję – zadaje w niej pytanie o to, w jaki sposób społeczeństwo polskie przeżywało i wyrażało doświadczenie radykalnej przemiany struktury społecznej po II wojnie światowej, przede wszystkim procesów mobilności społecznej klasy robotniczej i chłopskiej. ● Rozmówki odbywają się w niezobowiązującej atmosferze z aktywnym udziałem publiczności. ● Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury oraz ze środków własnych Stowarzyszenia Dom Tańca (1%). ● Rozmówki wiejsko-miejskie to cykl spotkań w Ambasadzie Muzyki Tradycyjnej na warszawskim Jazdowie. Pomysłodawcą i gospodarzem Rozmówek jest Stowarzyszenie Dom Tańca. ● Rozmowa odbyła się w październiku 2024 r.

Mieszkali na wsi, ale pracowali w mieście. Chłopi zazdrościli im lepszych domów, a mieszkańcy miast widzieli w nich konkurentów i pogardzali ich odmiennością kulturową. Chłoporobotnicy – zawieszeni między miejskością i wiejskością – przedstawiciele nowej grupy społecznej, która powstała w czasach Polski Ludowej. O ich życiu, pełnych uprzedzeń stosunkach z ludnością miejską i wiejską, zmianach, które wprowadzali poprzez swoją obecność oraz narosłych wokół nich mitach rozmawiamy z prof. Jerzym Kochanowskim – historykiem z Uniwersytetu Warszawskiego. ● Rozmowę poprowadził Michał Nowak – dziennikarz radiowej Dwójki, filozof, klarnecista. ● prof. dr hab. Jerzy Kochanowski – absolwent Instytutu Historycznego UW (magisterium 1984; doktorat 1991, habilitacja 2001, profesura 2012). 1988–2020 pracownik Instytutu Historycznego UW, 1993–2000 wykładowca w Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, od 2020 współpracuje z Muzeum Tatrzańskim w Zakopanem. W latach 2000–2005 pracownik naukowy Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie, w 2007 r. profesor gościnny uniwersytetu w Moguncji, 2011–2012 i 2018 senior fellow w Imre-Kertész-Kolleg w Jenie i wykładowca na uniwersytecie w Jenie. Zajmuje się m.in. dziejami społecznymi i kulturowymi Polski i Europy Środkowo-Wschodniej w XX w., kulturami wizualnymi (karykatura, fotografia), oral history, II wojną światową, stosunkami polsko-niemieckimi, dziejami przymusowych migracji w XX w. Od 2003 członek redakcji „Przeglądu Historycznego”, 2013–2018 redaktor naczelny; od 2015 członek redakcji kwartalnika „Zeitschricht für Ostmitteleuropa-Forschung” (Herder-Institut, Marburg). Od 2019 członek prezydium Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej. Członek Rad Naukowych/Programowych/Redakcyjnych: „Muzealnictwo” (od 2014), „Kronika Warszawy” (od 2015), Dom Spotkań z Historią w Warszawie (od 2006), Ośrodek „Karta” (od 2008), Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk w Berlinie (od 2014), „Topographie des Terrors”, Berlin (od 2018). ● Rozmówki odbywają się w niezobowiązującej atmosferze z aktywnym udziałem publiczności. ● Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury oraz ze środków własnych Stowarzyszenia Dom Tańca (1%). ● Rozmówki wiejsko-miejskie to cykl spotkań w Ambasadzie Muzyki Tradycyjnej na warszawskim Jazdowie. Pomysłodawcą i gospodarzem Rozmówek jest Stowarzyszenie Dom Tańca. ● Rozmowa odbyła się w czerwcu 2024 r.

Jest rzeczą znamienną, że zarówno w edukacji, jak i w głównym nurcie kultury historia zniesienia pańszczyzny pozostaje właściwie nieobecna. A przecież pełna meandrów opowieść o powolnym wyrywaniu się ze zniewolenia społecznego, materialnego, politycznego i mentalnego wydaje się nie tylko fascynująca, ale i skrojona pod formę powieści lub scenariusza filmowego. Skąd więc to zaniedbanie? I co mówi nam ono o nas samych? Zastanawiamy się nad tym z prof. Andrzejem Lederem — filozofem kultury z Polskiej Akademii Nauk. ● Rozmowę poprowadził Michał Nowak — dziennikarz radiowej Dwójki, filozof, klarnecista. ● prof. Andrzej Leder — kierownik Zespołu Filozofii Kultury, Instytut Filozofii i Socjologii PAN. Urodzony w 1960 roku, doktor habilitowany, profesor w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Wydał rozprawy filozoficzne: Nieświadomość jako pustka. Wokół myśli Freuda i Husserla, oraz Nauka Freuda w epoce „Sein und Zeit”, pracę na temat historii Polski: Prześniona rewolucja. Ćwiczenie z logiki historycznej, rozprawę dotyczącą idei filozoficznych w XX-wiecznej Europie: Rysa na tafli. Teoria w polu psychoanalitycznym, a także, po angielsku: The Changing Guise of Myths. Naucza w Szkole Nauk Społecznych IFiS PAN i w Collegium Civitas. Mieszka w Warszawie. ● Rozmówki odbywają się w niezobowiązującej atmosferze z aktywnym udziałem publiczności. ● Dofinansowano ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury oraz ze środków własnych Stowarzyszenia Dom Tańca (1%). ● Rozmówki wiejsko-miejskie to cykl spotkań w Ambasadzie Muzyki Tradycyjnej na warszawskim Jazdowie. Pomysłodawcą i gospodarzem Rozmówek jest Stowarzyszenie Dom Tańca. ● Rozmowa odbyła się w grudniu 2023 r.