Betrouwbare Bronnen

In deze aflevering praten Jaap Jansen en PG Kroeger met Ralph Bollmann, van wie afgelopen week de Nederlandse vertaling verscheen van zijn monumentale biografie van Angela Merkel.Na zestien jaar komt een einde komt aan het kanselierschap van de eerste vrouw, de eerste Ossi en bèta. En nooit eerder besloot een Bundeskanzler in het moderne Duitsland er zelf mee te stoppen. Alle reden voor een uitgebreide terugblik op haar leven en haar werk als bondskanselier.Haar jeugd in de DDR drukte haar een stempel op. Als domineesdochter in een atheïstische dictatuur moest zij van jongs af 'besonnen' zijn, ingetogen, afgewogen en zich naar de buitenwacht nimmer bloot geven. Als bètageleerde werd zij niet minder afgewogen in handelen en oordeel. Altijd 'Schritt für Schritt' volgens de wetten van de logica en de mogelijkheden.Als DDR-tiener was ‘het vrije westen' en Amerika een droom. Daarom schokte de komst van Donald Trump haar zo diep. Van haar relaties met wereldleiders is die met Vladimir Poetin de meest intense, langdurige en gecompliceerde. Binnen haar CDU werd ze voortdurend onderschat en uiteindelijk bijna onaantastbaar.Ralph Bollmann laat zien hoe Merkels zelfbewuste omgang met macht steeds extra doeltreffend bleek doordat de uiterlijkheden en ijdeltuiterij der machtigen haar nimmer wisten te trekken. Hij noemt haar zelfs een echte machiavellist, in de zin dat zij net als die Florentijn heel analytisch en koel kijkt naar de realiteiten en kansen die de macht biedt. Daarom is ze ook meer een 'Vernufteuropäer', een gaullist bijna, dan een 'Herzenseuropäer' zoals Helmut Kohl, Willy Brandt of Jean Claude Juncker. Bollmann ziet in Merkel veel meer SPD-kanselier Helmut Schmidt doorklinken, net als zij geboren in Hamburg, in het ‘koele Noorden’.Zelfs de schilderijen op haar werkkamer zeggen veel over hoe Merkel zichzelf, haar ambt en haar werk ziet. Net als de eerste kanselier, Konrad Adenauer, is ze altijd behoorlijk kritisch blijven kijken naar haar landgenoten.En natuurlijk gaat het gesprek over Europa, over Nederland, Mark Rutte en andere collega-regeringsleiders. Bij alle waardering van Merkel voor Rutte ziet Bollmann ook de nodige kritische distantie. Echt een zwak had zij daarentegen voor jonge, charmante leiders uit Zuid-Europa. Zelfs de zeer linkse Alexis Tsipras wist haar voor zich te winnen.En uiteraard kan PG dit gesprek niet laten voorbijgaan zonder over Merkels liefde voor de opera’s van Wagner te beginnen. Maar ook daar zit toch weer zowel een vroeger zeer controversieel politiek aspect aan vast, als een bijzonder moment in haar relatie met Rutte. En dat bewijst nog eens dat we over de jaren, de invloed, de erfenis de en persoon van Angela Merkel nog lang niet uitgepraat zijn.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Europese Unie en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenRalph Bollmann – Angela Merkel, een kanselier in haar tijd (De Arbeiderspers, 2021) Op 25 oktober is Bollmann te gast in De Balie in Amsterdam***Verder kijkenAngela Merkel - Navigating a world in crisis | DW Documentary (ook in het Duits te bekijken)***Verder luisteren135 - 30 jaar Duitse eenheid: Carlo Trojan, de Nederlander die meeonderhandeldeAlle Duitse gasten tot nu toe in Betrouwbare Bronnen:205 – Bondsdagverkiezingen 2021: invloedrijke liberaal Otto Fricke blikt vooruit189 - Volt in het Europees Parlement en de Tweede Kamer: het eerste dubbelinterview met Laurens Dassen en oprichter Damian Boeselager122 - De EU in de tweede helft van 2020: Voorzitten op z'n Duits42 - Merkels vertrouweling Elmar Brok: 40 jaar Europese geschiedenis24 - Spitzenkandidat Manfred Weber haalt uit naar Rutte20 - Peter Altmaier (Duitse minister van Economie en Energie) over Nederland in Europa, Brexit en opvolging Merkel***Tijdlijn00:00:00 – Deel 101:08:12 – Deel 201:47:00 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er gebeurde wat in het Logement aan het Plein in Den Haag. Informateur Johan Remkes onderwierp negen fractieleiders aan een 'biechtstoelprocedure'. En binnen 24 uur was er ineens wél bereidheid om ‘op de inhoud’ te beginnen aan echte onderhandelingen.Jaap Jansen verkent met PG Kroeger de elementen die kenmerkend zijn voor de aanpak van doorgewinterde informateurs als Tjeenk Willink, Hamer en nu Remkes. En dan blijkt dat - nu de Koning in de formatie geen rol meer speelt - de positie van zo'n gezaghebbende figuur tegenover haar opdrachtgever, de Tweede Kamer, aanzienljk is versterkt. Duidelijk is dat Remkes daar nadrukkelijk gebruik van heeft gemaakt. Jansen en Kroeger reconstrueren in welke mate hij die dominante rol durfde in te zetten.Remkes adviseert nu een aantal blokkades zijn weggenomen, om VVD, D66, CDA en ChristenUnie de onderhandelingen te laten starten. Een regulier meerderheidskabinet is nog lang niet zeker. In zijn eindverslag schrijft hij dat ook fracties als PvdA en GroenLinks mee mogen praten over het financieel kader, de belastingen, de bestuurscultuur en onderdelen van het regeringsprogramma. In zijn persconferentie stipte hij de mogelijkheid aan dat ‘uit de kring van PvdA en GroenLinks’ ook bewindslieden toetreden – een optie overigens die door Lilianne Ploumen en Jesse Klaver onmiddellijk werd verworpen.Mocht dit toch nog gaan gebeuren, dan zou Nederland voor het eerst sinds het kabinet-Den Uyl (1973-1977) weer een deels ‘extraparlementair kabinet’ krijgen. Een hybride constructie, destijds bedacht door informateur Jaap Burger. Er is zelfs opvallende overeenkomst tussen diens naturel en dat van Remkes.En dus duiken Jaap en PG in de bewogen en buitengewoon leerzame geschiedenis en lotgevallen van het kabinet Den Uyl. Want niet alleen blijkt juist Mark Rutte gefascineerd door die episode, er zijn ook treffende analogieën en lessen voor deze tijd.Ploumen en Klaver vinden de gedachte aan zo’n hybride, half-extraparlementair kabinet maar niks. Dat dit een recept voor een ramp zou zijn, hoorde je destijds ook alom. Maar de werkelijkheid was anders! De tijden, personen en lotgevallen in de jaren van Den Uyl smeedden zijn kabinet aaneen, ook al gingen de zeeën hoog.Dramatische momenten volgden elkaar in hoog tempo op. Het kabinet zette in velerlei opzicht zijn stempel op de samenleving. Faam en mythe van nieuwe, jonge ministers als Lubbers en Duisenberg begon daar. Dit belooft was voor Rutte IV als ‘het tweede kabinet-Den Uyl’, dat er dan misschien op deze onverwachte wijze toch nog komt!***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenEindverslag informateur Remkes***Verder kijkenPersconferentie informateur Remkes***Verder luisteren209 - Kabinetsformatie 2021: De VVD nerveus, het CDA labiel en Hamer houdt stug vol199 - Kabinetsformatie 2021: Olof van der Gaag en de snelle overgang naar duurzame energie193 - Kabinetsformatie 2021: Mark Rutte en de slijtage van zijn leiderschap192 - Kabinetsformatie 2021: Het gaat over hun toekomst: jongeren voor het eerst aan tafel in de formatie191 - Kabinetsformatie 2021: Hoe krijgen we de balans terug in de trias politica? De Kamer kan zelf al heel veel doen!187 - Kabinetsformatie 2021: De klaagzang van het kabinet en de Kamer184 - Kabinetsformatie 2021: Brieven aan de informateur - geslaagde en minder geslaagde lobby's182 - Kabinetsformatie 2021: De verrassend vertrouwde werkwijze van Herman Tjeenk Willink180 - Kabinetsformatie 2021: Hoe Mark Rutte de eenzaamste man van het Binnenhof werd179 - Kabinetsformatie 2021: Verkenners die schielijk van het toneel verdwenen, een politieke sluipmoord en de 'gouden standaard' van wijs en effectief formeren177 - Kabinetsformatie 2021: Formeren is faseren, dus het begint met verkennen16 - Johan Remkes wil de democratie redden***See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is een groot tekort aan technisch goedopgeleide arbeidskrachten. Wat gaan we hieraan doen? Bedrijfsleven en beroepsonderwijs slaan de handen ineen met overheden van steden en regio's. Jaap Jansen en PG Kroeger praten met sleutelspelers over hun grote zorgen, de vooruitzichten en de concrete oplossingen die zij met spoed en in hoog tempo willen realiseren.Het vraagstuk van 'tekort aan goeie mensen' is bovendien allerminst een beperkt Nederlands of sectoraal vraagstuk. De man die bij de Europese Commissie leiding geeft aan de aanpak hiervan, Joao Santos, vertelt over de hoge prioriteit voor juist dit thema. Want zulke tekorten en de noodzaak werkenden en werkzoekenden 'bij te spijkeren' en om te scholen, spelen overal in Europa.Pieter Moerman van samenwerkingsverband ‘Katapult’ vertelt hoe deze beweging vanuit bedrijfsleven en beroepsonderwijs in tien jaar tijd een hoge vlucht heeft genomen. Duizenden docenten, ruim 125.000 studenten in MBO en HBO en ruim 12.000 bedrijven werken hierin samen aan de innovatie van beroepsonderwijs om grote maatschappelijke uitdagingen aan te pakken in technologie, zorg, energie en andere sectoren met grote tekorten. Daardoor weten bedrijven en opleidingen wat werkt en hoe je daarvan een succes maakt.Hans de Jong, voormalig topman bij Philips, nu commissaris bij Shell en oud-bestuurslid van werkgeversorganisatie VNO-NCW, onderstreept in scherpe bewoordingen, dat ons land en de formerende politieke partijen niet moeten juichen dat het 'na corona' zoveel beter gaat dan men had gedacht. "Ik stoor mij daaraan, want deze tekorten aan mensen zijn echt een crisis." En daar komen we niet uit zonder ingrijpende investeringen in het opschalen van de oplossingen waarvan we weten dat ze werken, zoals bij Katapult.De Jong wordt daarin bijgevallen door Lotte de Bruijn van NL Digital en Adnan Tekin, voorzitter van de MBO-raad. Ook Beatrice Boots van Platform Talent voor Technologie benadrukt dat de periode van pilots en projecten nu echt voorbij moet zijn. Bedrijven en beroepsonderwijs moeten samen die aanpak en voorbeelden die duidelijk werken kunnen doorvoeren in heel het onderwijs en concreet realiseren. Werk aan de winkel voor het Nationaal Groeifonds, zeggen De Jong en Boots daarom tegen de betrokkenen bij de kabinetsformatie.Daarnaast is een krachtige impuls voor Leven Lang Ontwikkelen van alle werkenden in ons land noodzakelijk. Ook daar moet juist het beroepsonderwijs met bedrijven samen aan de slag kunnen en moeten de vele schotjes en beperkende regels weggenomen worden. Als het blijft hangen op losse initiatieven van enkele enthousiaste mensen wordt het probleem van tekort aan talent nooit opgelost, waarschuwt Lotte de Bruijn.In gesprek met Saxion-voorzitter en voormalig TU Delft topvrouw Anka Mulder laat EU-expert Joao Santos zien dat dit een boodschap is voor heel Europa. 'My boss' Joost Korte had het daarom in Betrouwbare Bronnen 130 al over een soort 'Katapult Europe' voor het beroepsonderwijs en Santos vertelt dat hier in korte tijd al veel aan gedaan is.De nadruk ligt daarbij op het stimuleren van het mkb, omdat grote bedrijven meestal wel weten hoe ze kunnen en moeten samenwerken met kennisinstellingen. Het zijn vooral de regio's met sterk beroepsonderwijs die daarin binnen Europa vooroplopen en zij zoeken elkaar daarvoor ook op. Dat blijkt van het Twente van Anka Mulder tot Baskenland en Tsjechië nu al in hoog tempo vooruit te gaan. En Nederland speelt hierin een opvallend sterke rol als voorbeeld en aanjager. Anka Mulder roept juist ook daarom op de samenwerking van beroepsonderwijs en bedrijven snel verder te laten groeien om de grote tekorten te helpen oplossen.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door Katapult. En door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show.Heeft u interesse in sponsoring of adverteren? Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenVisiedocument KatapultConnect: Handbook for small and medium sized enterprises***Verder luisteren199 - Kabinetsformatie 2021: Olof van der Gaag en de snelle overgang naar duurzame energie183 - Samen slimmer worden: het Leidse kennisecosysteem als aanjager van duurzame groei130 - Joost Korte, een Nederlander aan de top van 'Het sociaal Europa'126 - De kracht van hoger onderwijs***Tijdlijn00:00:00 – Deel 100:37:17 – deel 201:15:42 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op 22 en 23 september 2021 zagen we in de Tweede Kamer het traditioneel langste politieke debat van het jaar: de Algemene Politieke Beschouwingen. Op een bijzonder moment: met een kabinet dat ‘driedubbel demissionair’ is, tijdens een kabinetsformatie die een half jaar na de verkiezingen nog niet op gang wil komen.In het vierde seizoen van Betrouwbare Bronnen is het inmiddels een traditie: na het debat van het jaar praat Jaap Jansen met Roderik van Grieken, directeur van het Nederlands Debat Instituut. Wie sprongen er dit keer uit als debaters. Wat waren de hoogte- en dieptepunten? Het was een bijzonder debat, daarover zijn Jaap en Roderik het eens. Het bewees het gelijk van oud-informateurs Herman Tjeenk Willink en Mariëtte Hamer: de verschillen tussen de partijen van ‘het brede midden’ zijn lang niet zo groot als soms lijkt. Ze kunnen best samenwerken.Om de kwaliteit van debaters te beoordelen, bekijkt Van Grieken: "Is een politicus in staat zijn verhaal beeldend en helder voor het voetlicht te brengen? Heeft hij of zij een heldere en scherpe betoogstijl? Is hij in staat de verschillen met anderen duidelijk te maken? Lukt het hem iets binnen te slepen? En is hij in staat interrupties goed te beantwoorden?" Roderik van Grieken vertelt waarom volgens hem Jesse Klaver van GroenLinks dit jaar de beste debater was. Wie het ook goed deden waren Sophie Hermans (VVD), Rob Jetten (D66), Pieter Heerma (CDA) en op een andere manier Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren). Alle 19 deelnemers worden besproken. Zo legt Van Grieken uit waarom Geert Wilders dit keer minder uit de verf kwam. En ook waarom ex-CDA’er Pieter Omtzigt geen stempel wist te drukken. En hoe dankzij Gert-Jan Segers (ChristenUnie) Wybren van Haga de uitglijer van het debat maakte.Natuurlijk komt de vraag aan de orde hoe premier Mark Rutte zich erdoorheen sloeg – nu in een heel andere rol, zonder machtige missionaire positie. En hoe leidde Tweede-Kamervoorzitter Vera Bergkamp haar eerste Algemene Beschouwingen?Van Griekens analyse bevat lessen voor iedereen die debatten volgt of er zelf aan deelneemt.*** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door het Nederlands Philharmonisch Orkest en het Nederlands Kamerorkest en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op! *** Verder kijken APB 2021 deel 1APB 2021 deel 2APB 2021 deel 3APB 2021 deel 4APB 2021 deel 5***Verder luisteren166 - Verkiezingsdebatten: hoe je ze wint of verliest176 – De verkiezingscampagne van 2021: onverwachte winnaars en verliezers*** Tijdlijn00:00:00 – Deel 100:50:26 – Deel 201:20:05 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel anders dan velen geloven 'Prinsjesdag' geen eeuwenoude traditie is, is het in de afgelopen eeuw toch wel dé dag van ceremonie en vertoon geworden van het Oranjehuis. Van rijtoer tot balkonscène en van hoedjesparade tot militaire kapellen lijkt het wel of het koningshuis en Den Haag innig verbonden zijn en elkaar zeer goedgezind.Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de échte verhalen daarachter. En doen dat met kenner par excellence Paul Rem, conservator van Paleis Het Loo, Zijn nieuwe boek 'Haagse Huizen van Oranje' verschijnt deze week bij Walburg Pers en vertelt rijk geïllustreerd over paleizen, optrekjes, verdwenen en eindeloos gerecyclede vorstelijke verblijven. Over vergeten prinsessen, dienaren en koninklijke drama's.Uit de rijke historie van die huizen en hun Oranjebewoners bespreken ze drie beeldbepalende tijdperken.1] De ruim 50 jaar van Willem van Oranje en zijn zonen Maurits en Frederik HendrikWoonde de Vader des Vaderlands helemaal niet in Den Haag, maar in het veel chiquere Delft, zijn zonen vestigden zich in het centrum van de macht, waar Johan van Oldenbarnevelt en de Staten-Generaal de feitelijke leiding over de nieuwe Republiek uitoefenden. Maurits woonde letterlijk op de stoep van zijn leermeester die eindigde als zijn bittere rivaal.Geen Oranje zette zo'n stempel op Den Haag als stad van Hof , dynastie, ceremonie en barokke pracht en praal als de geheel vergeten Gräfin von Solms-Braunfels. Als de vrouw van Frederik Hendrik bracht deze Amalia von Solms schwung, moderne bouwkunst, kleur, internationale huwelijksdiplomatie en beau monde naar de Hofvijver. Zij gaf zowel Paleis Huis ten Bosch als Paleis Noordeinde de klassieke grandeur die wij nu nog kunnen zien.2] Na Napoleon kwam voor de Oranjes de Romanov-eeuwZij gingen heersen als Russische autocraten en trouwden in de glorieuze dynastie van de nazaten van Catharina de Grote. Willem I werkte als een tsaar en vervreemdde door zijn Hollandse soberheid zowel de Belgen als zijn familie van zijn koppig bewind vanuit Noordeinde. Willem II trouwde in de tsarenfamilie en verlangde naar hun opulente grootsheid en naar romantische schoonheid in door hemzelf ontworpen Oranje-paleizen. Willem III zag zich als een echte Rus en tirannieke Romanov, maar vond in de liberale Grondwetschrijver Thorbecke zijn onbuigzame opponent. Geen wonder dat hij Den Haag, zijn vrouw en die premier haatte.3] De eeuw van de vrouwen van OranjeOpnieuw is de meest invloedrijke van hen bijna vergeten. Emma redde de monarchie door deze zeer doortastend en subtiel te vernieuwen. Met haar worden de Oranjes geliefde symbolen die rondreisden en zich vertoonden aan het volk. Haar verfijnde rococohuis was de locatie van zowel wekelijks politiek beraad als van balkonscènes voor de massa.Wilhelmina woonde liever op Het Loo, zoals Juliana het liefst op Soestdijk verbleef. Zij hielden bewust afstand. Wilhelmina wilde trouwens na de oorlog eerst in ‘een gewoon Haags huis' zitten en daar als een Romanov zélf gaan regeren. Pas onder Beatrix werd Den Haag in ere hersteld als residentie en 'hoofdkantoor van de firma'. Ook toen was de eigenwijsheid van 'ons Russisch bloed' nog bepaald niet weggezakt, zoals de schrijfster Yvonne Keuls mocht beleven op Noordeinde.En er is nog zo veel meer! Die fietsenkelder waaruit in de kabinetsformatie van 2021 Lilianne Ploumen en Jesse Klaver ongezien probeerden weg te komen blijkt van een vroegere Oranjeprins. De Stadhouderskamer aan het Binnenhof heette voor stadshouder Willem V 'het Brabants Kabinet'.Paul Rem en PG geven ook nog twee 'Oranjehuizentips' om te bezichtigen: plekken die getuige waren van situaties die nooit in de geschiedenisboekjes of de societypers zijn vermeld.***Het Nederlands Philharmonisch Orkest|Nederlands Kamerorkest is sponsor van deze aflevering. Speciaal voor BB-luisteraars: geniet met 15% korting op alle najaarsconcerten van het Nederlands Philharmonisch Orkest en het Nederlands Kamerorkest in het Concertgebouw in Amsterdam, via: orkest.nl/betrouwbarebronnenDeze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenPaul Rem - Haagse huizen van Oranje (Walburg Pers)***Verder luisteren190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa129 - De rommelige historie van Prinsjesdag80 - Rutte en de ministeriële verantwoordelijkheid43 - Binnenhof: eeuwenoud ratjetoe8 - Paul Rem over The Queen***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:40 – Deel 100:46:41 – Deel 201:14:53 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Johan Remkes staat voor een heroïsche klus. Gelukkig kan hij heel veel inspiratie halen bij zijn voorgangers en de gebeurtenissen van precies 40 jaar geleden.Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de verrassend actuele geschiedenis van de kabinetsformatie van 1981. Ook toen probeerde winnaar D66 een brugfunctie te spelen, ook toen was het CDA intern verdeeld en de PvdA gefrustreerd door een zwaar tegenvallende uitslag.De verkiezingen van 1981 leverden een glasheldere uitslag op, leek het. De coalitie van CDA en VVD (Dries van Agt en Hans Wiegel) verloor nipt en de PvdA van Joop den Uyl verloor fiks. D66 blokkeerde voortzetting van de christendemocratisch-liberale alliantie: er kon er alleen een centrumlinks kabinet komen. De totstandkoming daarvan werd een episch drama, niet in het minst door bittere tegenstellingen tussen de charismatische persoonlijkheden aan de top.De HJ Schoo lezing van Sigrid Kaag was niets vergeleken bij de frustratie en bitterheid bij Den Uyl over Van Agt en de weerzin bij die laatste tegen regeren met de PvdA. De net aangetreden koningin Beatrix stond meteen voor een vuurproef. Hoe haar 'verkennersduo' te werk ging is buitengewoon leerzaam en herkenbaar vanuit 2021. Je ziet hoe Mariëtte Hamer in 2021 de lessen trok van Jan de Koning en Ruud Lubbers toen…Ook in 1981 was er gedoe rond 'functie elders'. De desastreuze effecten waren niet minder ernstig. De CDA-premier noemde die poging destijds vilein: 'Ni Agt, ni Uyl'. En ‘Joop meierde maar door’, schreef D66-leider Jan Terlouw in zijn dagboek.Diezelfde Van Agt levert voor Mark Rutte nu een zeer wezenlijke les. Hij slaagde waarin de VVD-premier nu niet wil lukken. Hij verraste zijn eigen partij, de informateurs, de koningin en de onderhandelingspartners tot twee maal toe en trok zo het initiatief naar zich toe als de aanvoerder van de grootste partij. PG vertelt hierbij over zijn schelmenstreken als jonge medewerker van de CDA-fractie en over ‘de grote roerganger’ Mao Zedong als voorbeeld voor de formatietactieken van Van Agt.Hoe het uiteindelijk allemaal in tranen eindigde, het Paard van Troje en de kroonprinsen werden binnengehaald en de bordjes in de vergaderzaal van de ministerraad ook letterlijk werden verhangen kan dan eigenlijk niet meer verrassen. Dit neemt niet weg dat de opmerkelijke visie van Johan Remkes over het voordeel van minderheidskabinetten een onverwachte brug vormt tussen 1981 en 2021.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de ShowSponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenJan Terlouw – Naar zeventien zetels en terug, politiek dagboek (Veen, 1983)PG Kroeger – De rogge staat er dun bij (Balans, 1999)Kabinetsformatie 2021***Verder kijkenLijsttrekkersdebat Den Uyl en Van Agt in 1981 (Brandpunt)Andere Tijden: kabinet in crisisAndere Tijden: D66, regeren is halveren***Verder luisterenBB 164 - Dries van Agt, eigenzinnig politicus, paradijsvogel, wereldburgerBB 161 - Hans van Mierlo, een politieke popsterBB 127 - De geheime politieke memoires van Ruud LubbersBB 88 - Leven en werk van onderwijsvernieuwer Jos van KemenadeBB 64 - Wim Kok, een leven op eigen kracht - gesprek met biograaf Marnix KropBB 16 - Johan Remkes wil de democratie reddenBB 1 – D66 moet linkser, vindt oud-partijleider Jan Terlouw***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:42 – Deel 100:44:34 – Deel 201:32:17 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.

11 september was al een historische dag, maar voor het CDA zal dat nu zeker ook het geval zijn. Die partij zoekt zichzelf en liet daarom Richard van Zwol en Pieter Jan Dijkman van het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA scherp formuleren waar het CDA nu eigenlijk voor staat - of zou moeten staan. Op het veelbesproken partijcongres van 11 september staat hun deze week gepubliceerde rapport hoog op de agenda. Jaap Jansen praat met de twee opstellers en 'partijhistoricus' PG Kroeger zet het gesprek meteen in de context van de historie en de Europese ontwikkeling van de christendemocratische stroming.Het rapport-Van Zwol was nodig omdat velen in het CDA het gevoel hadden dat zijzelf en hun partij het zicht op hun eigen langetermijnvisie en de politieke inhoud kwijt waren, zegt Dijkman. Hij kritiseert als voorbeeld de verkiezingscampagne van Wopke Hoekstra in 2012 met als motto 'Nu Doorpakken'. Wat dat nu eigenlijk inhield, vanuit welke idealen en waarden dat geroepen werd bleef onduidelijk. Ook wekte het de indruk dat de door een lockdown verlamde burgers als een soort luiwammesen eens flink opgepord moesten worden. "Veel CDA’ers herkenden zichzelf en hun politieke idealen daar helemaal niet in."Van Zwol onderstreept dat het CDA veel te lang heeft geleefd met een fictief Nederland. "Dat romantische beeld van al die vitale regio's met ook af en toe een stad is helemaal niet waar. Ons land is sterk geürbaniseerd en kent daaromheen veel suburb-ontwikkelingen, dat is de realiteit." Hij vertelt hoe de vertrekkende rijksbouwmeester Floris Alkemade onlangs de CDA-fractie verblufte met feiten en beelden van hoe Nederland er tegenwoordig écht uitziet.Ondanks die romantiek willen Van Zwol en Dijkman toch niet helemaal af van de insteek van oud-CDA-leider Sybrand Buma met zijn nadruk op 'de bezorgde burger'. Ze zien populisme niet per definitie als een negatief begrip. PG Kroeger is het niet met ze eens, blijkt als ze hierover flink de degens kruisen.De grote achting voor de bij het CDA vertrokken Pieter Omtzigt die spreekt uit Van Zwols analyse, komt ook in dit gesprek duidelijk naar voren. De auteurs hebben met hem indringend gesproken, ook over zijn boek. Dat leidt overigens tot een opmerkelijke conclusie: Omtzigt verwijt de overheid en de uitvoeringsorganisaties heel veel en klaagt terecht misstanden aan, maar wil vervolgens diezelfde instituties de ontstane problemen doen oplossen. Daarbij ziet hij de samenleving - en ook Europa ‘als een contract, niet als een gemeenschap’, ze zouden die discussie dan ook graag met hem hebben voortgezet binnen het CDA.Van Zwol zet in Betrouwbare Bronnen enkele kanttekeningen bij de kabinetsformatie. Aangezien hij al in 1994 als ambtenaar Wim Kok hielp bij het schrijven van diens proeve voor wat 'Paars' werd, is dat extra interessant. Voor hem is helder dat Remkes een liberaal minderheidskabinet van VVD en D66 moet vormen en dat het CDA bij aantreden daarvan geen motie van wantrouwen moet ondersteunen. "We moeten zo'n kabinet op zijn merites beoordelen en het bijsturen vanuit onze eigen idealen." En die idealen staan in zijn nieuwe rapport.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenRapport-Van Zwol: Recht doen, gezond leven en verschil verbinden (CDA, 2021)***Verder luisteren175 – De koers van CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra en het verschil met de VVD162 - Pieter Omtzigt over macht en tegenmacht153- Het CDA en de tand des tijds***Tijdlijn00:00:00 – Deel 100:42:14 – Deel 201:08:24 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dezer dagen is het precies 30 jaar geleden dat de wereld haar adem inhoudt om wat er gebeurt in een zomervilla in het stadje Foros op de Krim. In een oude ranch in Wyoming, aan de voet van de Rocky Mountains gaat laat op de avond het alarm af. In Moskou is een staatsgreep gepleegd.Jaap Jansen en PG Kroeger nemen je mee naar het Moskou van augustus en september van 1991 en we komen ook in Sint Petersburg (toen nog net Leningrad), Berlijn, Brussel, Washington en Kennebunkport, Maine.De oude garde van het Kremlin zag geen uitweg meer uit de crisis van het communistische imperium en de instortende commando-economie. Alleen een staatsgreep zou nog kunnen helpen. Dat zo'n coup in de maak was bleek allerminst een geheim. President George Bush senior wist het, Boris Jeltsin wist het en zelfs Sovjet-leider Mikhail Gorbatsjov hield er rekening mee. En toch kwam hij als een verrassing.PG vertelt in deze editie van betrouwbare Bronnen over de adembenemende gebeurtenissen van die dagen, mede op basis van nieuwe literatuur die soms verrassende details en inzichten geeft. Terwijl op de Russische televisie het Zwanenmeer vertoond wordt, speelt achter de schermen een jonge Vladimir Poetin een opmerkelijke rol.De coup – onder regie van de geheime dienst – mislukt, maar de KGB-elite houdt niettemin de touwtjes in handen.En natuurlijk vertelt PG over dat fenomeen op zichzelf: een zomerpaleis op de Krim. Waarom is dat zo'n onmiskenbaar klassiek signaal van oppermacht, luxe en grandeur? Verrassende namen komen hierbij langs, van de grootste tsarina uit de Russische historie tot FDR en van Leonid Brezjnev en Willy Brandt tot Poetin. Want ook de huidige baas in het Kremlin doet wat al zijn voorgangers deden. Maar uiteraard doet hij dat net weer een beetje anders en geheimzinniger.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Europese Unie en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenPeter Baker & Susan Glasser - The Man Who Ran Washington, the Life and Times of James A. Baker III***Verder kijkenThe Soviet Coup: Day One, August 19th 1991Soviet Coup 1991: Day Two - ABC News (full broadcast) - August 20The Soviet Coup: Day Three, August 21st 1991***Verder luisteren197 - De ondergang van de Sovjet-Unie: Boris Jeltsin, een tragische held188 - De ondergang van de Sovjet-Unie: 1991, het jaar waarin Gorbatsjov in de afgrond staart en Poetin gemeenteambtenaar wordt163 - De ondergang van de Sovjet-Unie: hoe een wereldmacht verdampte93 - Hoe Gorbatsjov en het Sovjet-imperium ten onder gingen***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:02:13 – Deel 100:47:26 – Deel 201:33:09 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering ontvangen Jaap Jansen en PG Kroeger oud-informateur Herman Tjeenk Willink. Hij neemt geen blad voor de mond.Tjeenk Willink maakt zich ernstig zorgen over het verval van de democratische rechtsorde: “Ik wil de democratische rechtsorde overeind houden tegenover ‘het recht van de sterkste’. En al ben ik de laatste, tot mijn laatste snik zal ik zeggen: dit is de wijze waarop we in deze maatschappij met elkaar hebben te leven.”Zijn boek Kan de overheid crises aan? werkt zijn eerdere, veelgeprezen boek Groter denken, kleiner doen verder uit en vormt een klemmend beroep op zowel de Haagse politiek als alle burgers van goede wil niet te laten gebeuren dat door die ondermijning het laatste dat onze samenleving verbindt kapot gaat. Het kan nog, zegt hij in Betrouwbare Bronnen, hij noemt zich zelfs ‘een onverbeterlijk optimist’.Over de kabinetsformatie van 2021 is Tjeenk Willink net zo duidelijk, al blijft hij in zijn oordelen over personen, partijen en omstandigheden discreet. De fijnproevers weten meer dan genoeg als hij er op wijst dat het de Tweede Kamer zélf was die er in juni van afzag het inhoudelijk stevige verslag van informateur Mariëtte Hamer op de inhoud te bespreken.Ook gispt hij de wijze waarop de Kamer sinds 2012 de kabinetsformatie is gaan 'managen'. Feitelijk is het democratisch gehalte daardoor ernstig verminderd en werd het partijpolitiek positiespel dominant. Juist dat ondermijnende element in het geheel werd voorkomen door meteen na de verkiezingen de koning - boven de partijen - het vinden van overeenkomsten te laten bevorderen. Daarbij vertelt hij beeldend hoe Juliana en Beatrix hun rol dan speelden en buitengewoon zinvol konden opereren.Uit zijn lange leven van inzet voor de publieke zaak vertelt Tjeenk Willink fraaie anekdotes. Ook hij blijkt weer te behoren tot de bewonderaars van oud-premier Piet de Jong. En hij betrapt zich erop ‘echt een volgeling te zijn van Hans van Mierlo: ik ben dol op paradoxen’.Van de vele bonmots in zijn bespiegelingen zullen er vast een paar klassiek worden. ‘Politiek is geen telraam’, bijvoorbeeld. Bij Joop den Uyl en Dries van Agt was er sprake van dat ‘twee rationaliteiten met elkaar streden’. "Ik erger me al jaren dood aan onze houding alsof alles in Europa een winst- of verliesrekening is. Juist een klein land moet het hebben van de Europese rechtsorde.”Opmerkelijk genoeg bevestigt Tjeenk Willink de analyse uit Betrouwbare Bronnen 209, dat de motie Rutte/Kaag van eind juni een onvoldragen tekst bevatte waardoor een hoop verwarring is gesticht. Dit laat nog eens zien hoe belangrijk zijn pleidooi is voor een forse versterking van de kwaliteit van het parlementaire werk. Ook die heeft te lijden van de voortgaande versplintering en gebrek aan kennis over de fundamenten van wetgeving, het werk binnen departementen en de uitvoering van wetten.Naar aanleiding van een anekdote over zijn rol in een hopeloze kabinetsformatie in Spanje concludeert hij niettemin opgewekt: als het daar dan toch lukte, moet het in ons land toch ook kunnen!***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenHerman Tjeenk Willink – Kan de overheid crises aan? (Prometheus, september 2021)Kabinetsformatie 2021Tijdelijke commissie uitvoeringsorganisaties***Verder luisterenAfleveringen over de kabinetsformatie tot nu toe209 - Kabinetsformatie 2021: De VVD nerveus, het CDA labiel en Hamer houdt stug vol199 - Kabinetsformatie 2021: Olof van der Gaag en de snelle overgang naar duurzame energie193 - Kabinetsformatie 2021: Mark Rutte en de slijtage van zijn leiderschap192 - Kabinetsformatie 2021: Het gaat over hun toekomst: jongeren voor het eerst aan tafel in de formatie191 - Kabinetsformatie 2021: Hoe krijgen we de balans terug in de trias politica? De Kamer kan zelf al heel veel doen!187 - Kabinetsformatie 2021: De klaagzang van het kabinet en de Kamer184 - Kabinetsformatie 2021: Brieven aan de informateur - geslaagde en minder geslaagde lobby's182 - Kabinetsformatie 2021: De verrassend vertrouwde werkwijze van Herman Tjeenk Willink180 - Kabinetsformatie 2021: Hoe Mark Rutte de eenzaamste man van het Binnenhof werd179 - Kabinetsformatie 2021: Verkenners die schielijk van het toneel verdwenen, een politieke sluipmoord en de 'gouden standaard' van wijs en effectief formeren177 - Kabinetsformatie 2021: Formeren is faseren, dus het begint met verkennen***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:54 – Deel 100:51:03 – Deel 201:32:13 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na een zomer van noeste arbeid door VVD en D66 staat informateur Mariëtte Hamer nu voor de afronding van haar bemiddelende rol. Jaap Jansen en PG Kroeger lopen alle betrokken partijen en de opties die er nog zijn heel precies langs in deze aflevering van Betrouwbare Bronnen.Een selectie van de dingen die hen opvallen en van de feiten en analyses die ze in Den Haag hebben opgesnoven:-De informateur houdt stug vol. Partijen die denken dat zij zich slinks opzij kunnen manoeuvreren houdt ze stevig bij de les-VVD en D66 hebben niet 1 stuk, maar 2 stukken opgesteld-Alleen het korte, 3 bladzijden samenvattingsstuk, is gedeeld met de fractieleiders van CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie-Van de inhoud is nog niet veel uitgelekt. Jaap en PG weten meer-De labiliteit van het CDA is groter dan omstanders beseffen. CDA’ers in gemeenteraden vrezen dat zij al snel na het aantreden van een kabinet een groot deel van hun zetels te verliezen-Het enthousiasme van PvdA en GroenLinks voor kabinetsdeelname maakt de VVD alleen maar nerveuzer. Dat verklaart het optreden van Henk Kamp in Buitenhof.-Als Kamps optie van een 'extraparlementair kabinet' realiteit wordt, is Rutte premier-af. Dat wijst erop dat dit een doorzichtige tactische manoeuvre is-D66 en VVD benutten Wopke Hoekstra's handtekening onder het Regenboogakkoord van het COC om de verdeeldheid in het CDA verder op te stoken-Het Nationaal Herstelplan waarvan bij de verkiezingen van 17 maart sprake was is feitelijk al doorgevoerd en werkt zeer goed-Rutte en Kaag hebben met hun motie van 23 juni (de opdracht aan informateur Hamer) vooral zichzelf in grote problemen gebracht-De geringe voortgang van de formatie wijst erop dat VVD en D66 geen gezamenlijke strategie hebben en dat Nederland nu in de EU ongeveer het enige land is, dat zijn herstel- en klimaatplannen niet op orde heeft***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenMotie van de leden Rutte en Kaag over aanwijzen van mw. M.I. Hamer tot informateur met de opdracht de fractievoorzitters van VVD en D66 een document op hoofdlijnen te laten schrijvenJonge Democraten: D66, wees niet bang om te drammen op klimaat en onderwijs (16 augustus 2021)Brief informateur Hamer aan voorzitter Tweede Kamer (25 augustus 2021)VVD-D66-notitie: minder markt, meer overheid (NRC, 25 augustus 2021)Brief Mark Rutte aan de kiezer: Samen naar de eindstreep. en verder (2021)***Verder kijkenOud-informateur Henk Kamp in Buitenhof (29 augustus 2021)***Verder luisterenAfleveringen over de kabinetsformatie tot nu toe199 - Kabinetsformatie 2021: Olof van der Gaag en de snelle overgang naar duurzame energie193 - Kabinetsformatie 2021: Mark Rutte en de slijtage van zijn leiderschap192 - Kabinetsformatie 2021: Het gaat over hun toekomst: jongeren voor het eerst aan tafel in de formatie191 - Kabinetsformatie 2021: Hoe krijgen we de balans terug in de trias politica? De Kamer kan zelf al heel veel doen!187 - Kabinetsformatie 2021: De klaagzang van het kabinet en de Kamer184 - Kabinetsformatie 2021: Brieven aan de informateur - geslaagde en minder geslaagde lobby's182 - Kabinetsformatie 2021: De verrassend vertrouwde werkwijze van Herman Tjeenk Willink180 - Kabinetsformatie 2021: Hoe Mark Rutte de eenzaamste man van het Binnenhof werd179 - Kabinetsformatie 2021: Verkenners die schielijk van het toneel verdwenen, een politieke sluipmoord en de 'gouden standaard' van wijs en effectief formeren177 - Kabinetsformatie 2021: Formeren is faseren, dus het begint met verkennen***Tijdlijn00:00:00 - Deel 100:41:14 - Deel 201:16:27 - Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het vierde seizoen van Betrouwbare Bronnen begint met een echte jaaropening. Logisch, want ook het nieuwe parlementaire jaar gaat van start, er komt – daar gaan we ten minste van uit – binnenkort een nieuw kabinet, het nieuwe collegejaar begint en ook een heel nieuw tijdperk voor Europa en Duitsland, het ‘post-Angela Merkel Zeitalter’.Alle reden om de start te maken met de grote denker over politiek, kennis en wetenschap én Duitsland in Europa: Max Weber (1864-1920). Kort voor zijn dood publiceerde hij twee redevoeringen over die onderwerpen als essay. En deze zijn onlangs in onze taal heruitgegeven: Wetenschap als Beroep en Politiek als Beroep. Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in het soms adembenemende werk en leven van dit multitalent.Weber was heel veel en doet daarin verrassend genoeg denken aan zijn tijdgenoot Abraham Kuyper. Hij las alles, schreef over alles, bereisde de wereld, deed aan politiek en kende ongeveer iedereen die er in zijn tijd toe deed. PG vertelt over zijn vriendschap met de belangrijkste zwarte geleerde en denker over de emancipatie van zijn lotgenoten in Amerika, zijn scherpe kritiek op Otto von Bismarck, zijn kritische bewondering voor zowel Marx als Nietzsche en zijn unieke rol in de wording van de democratie in Duitsland na de nederlaag in 1918 en het daaropvolgende Verdrag van Versailles.De twee essays moeten dan ook bovenal worden begrepen in het kader van die dramatische politieke achtergrond, een tijd waarin ook nog de verwoestende pandemie van de Spaanse Griep woedde. Het maakt Webers woorden soms profetisch en vaak onthutsend actueel. Zie zijn felle aanval op de sociaaldarwinisten en de rassenleer van die tijd.In de lezingen komt een reeks van de cruciale gedachten en definities van essentiële Weberiaanse begrippen voor de maatschappijwetenschappen aan de orde. Van ‘Gemeinschaft’ en ‘Gesellschaft’ tot kernachtige en provocatieve definities als die van ‘de politiek’. Dat hij bij al die zéér Duitse en wetenschappelijk hoogwaardige ‘Gründlichkeit’ als spreker vol humor en soms ook meeslepend in zijn retoriek kon zijn, blijkt eveneens. Zijn colleges waren een evenement voor de studenten en de media en dat wist hij zelf dondersgoed. Weber was in Duitsland en Europa een ster.Bijzonder is dat de lezer en de luisteraar van deze aflevering van Betrouwbare Bronnen allengs meekrijgt dat tussen die twee geheel nieuwe beroepen van wetenschapper en politicus in de visie van Weber essentiële verbindingen bestaan wat betreft hun ethische grondslagen en professionele standaarden. Ook laat hij zien hoe in de loop van decennia die twee beroepen waren gegroeid van aristocratisch tijdverdrijf naar krachtige, eigensoortige professies die hoge opleiding, intellect en doorzettingsvermogen vereisen. Uiteraard kijkt Weber de wereldreiziger daarbij nadrukkelijk naar de Verenigde Staten als het voorland voor het oude bestel in Europa. Ook hierin is hij profetisch en uitdagend voor zijn studenten en collega’s.Met de lezingen van Weber in de hand komen Jaap en PG tot ook voor onze tijd nog zeer prikkelende conclusies. Waarom de Europese Unie geen superstaat is en ook niet zal worden, bijvoorbeeld. Waarom juist Nederland een bakermat werd van eigenwijze democratische instellingen, partijen en zuilen én van het kapitalisme. En waarom studenten geen grotere fout kunnen maken dan geleerden op een voetstuk te zetten en te denken dat zij grote leiders zouden zijn of moeten willen zijn. Het is soms of Weber de figuur van Pim Fortuyn al zag opdoemen.Weber stierf kort na de uitkomst van deze bundel met twee essays en lezingen aan de gevolgen van de Spaanse Griep. Hierdoor is hem bespaard dat hij in zijn vaderland de ondergang van de democratie heeft moeten meemaken. Want ook voor de democratie en het denken over vrijheid in verantwoordelijkheid was hij van cruciale betekenis. Politiek noemde hij zijn ‘stiekeme geliefde’. Max Weber was een ideale gast geweest voor Betrouwbare Bronnen, dat is wel zeker.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenMax Weber - Wetenschap als beroep & Politiek als beroep (vertaling: Hans Driessen, Uitgeverij Boom)Deutsche Democratische ParteiNationale Coalitiepartij (Finland)***Verder luisteren205 – Bondsdagverkiezingen 2021: invloedrijke liberaal Otto Fricke blikt vooruit149 - De zeven levens van Abraham Kuyper, een ongrijpbaar staatsman57 - Alexis de Tocqueville47 - Adenauer, de 1e Kanzler***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:32 – Deel 1 (Wetenschap als breoep)00:44:41 – Deel 2 (Politiek als beroep)01:32:57 – Uitro01:33:42 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze laatste aflevering van seizoen 3 praat Jaap Jansen met PG Kroeger over boeken waarvan PG de laatste tijd heeft genoten. Betrouwbare Bronnen neemt je mee naar Basel en Londen in de vroege 16e eeuw, maar het Mekka van 19e eeuw, naar Washington DC, Brusselse onderhandelingstafels, het verwoeste Duitsland van 1945 en de muziek van de Champions League.Boek 1: Wim van den Doel - SnouckWim van den Doel schreef een meeslepende biografie van een groot geleerde. Maar het is veel meer dan dat. ‘Snouck’ is een reflectie op Nederland als wereldmacht, als vernieuwer van kennis en wetenschap, als natie met veel mosliminwoners en een reflectie op racisme, koloniaal denken en imperialistische politiek.Met dit boek in de hand loop je door het Mekka van 1885 waar de Silberthaler van de Habsburgse keizerin Maria Theresia [1740-1780] nog een alledaags betaalmiddel was. En we ontdekken de opmerkelijke overeenkomst tussen de grote Haags-Indische schrijver Louis Couperus en de Leidse geleerde en Islam-kenner Christiaan Snouck Hurgronje.Boek 2: Franny Moyle - The King’s PainterFranny Moyle schreef een schitterend vormgegeven en geïllustreerd boek over Hans Holbein. Hij kwam uit Augsburg en groeide op in Basel, waar hij rond 1520 een vriend werd van Erasmus en diens portret schilderde. Dat bracht hem onder de aandacht van heel de culturele, intellectuele en politieke elite van Europa.Daaraan danken wij een ongekend oeuvre dat ons van bijna alle sleutelfiguren van Tudor-Engeland zowel het uiterlijk leert kennen als de ‘uitstraling’, mode, karakters, smaak en plaats in de pikorde. Er is nog veel meer dat we dankzij Holbein en dit boek te weten komen over die tijd waarin Machiavelli, Luther, de Borgia’s, Michelangelo, Da Vinci en ‘de Koning van Hispanje die wij altijd eerden’ leefden en hun faam kregen.Boek 3: John Dickerson - The Hardest Job in the World De Washingtonse journalist John Dickerson schreef dit boek over de baan van president - niet over politieke of historische gebeurtenissen, maar over het ambt sinds George Washington dat invulde. Wat maakt dat een president kan slagen? Waar gaat het mis? Welke presidenten bleken overschat en welke blijken in terugblik zeer de moeite waard om van te leren.Aanleiding was hoe Donald Trump het deed en hoe Dickerson dit beleefde als een echte inbreuk op de betekenis van de functie. Kortom: een boek dat op Joe Bidens nachtkastje moet liggen en ons Europeanen leert veel misverstanden over de bewoner van het Witte Huis door de eeuwen heen terzijde te schuiven. Dat een hoofdstuk simpelweg ‘Be Like LBJ’ heet, zal de luisteraar van Betrouwbare Bronnen niet verrassen!Boek 4: Harald Jähner – Wolfszeit / WolfstijdHarald Jähner won er in eigen land ongeveer alle prijzen en jubelrecensies mee die een historicus zich maar kan wensen. En zeer terecht. PG las de afgelopen tijd nauwelijks een aangrijpender en leerzamer boek dan deze ‘Mentalitätsgeschichte’ van de Duitsers in de jaren van ‘Stunde Null’ en de komst van de Bundesrepublik van Adenauer. Wie iets van dit nieuwe, Europese en door zijn verleden beladen buurland wil begrijpen moet dit boek lezen.Dat kan nu ook in het Nederlands. Al mis je dan het gave, krachtige proza van deze schrijver. Zijn verhalen en inzichten zijn er gelukkig niet minder om. Dat het na 1945 jaren van fake news en wappies waren; van seks, drugs en rock en roll; van wanhoop en ongekende levensmoed; van diepe trauma’s en verdriet én van innovatie, kunstgenot en durf, Jähner beschrijft het briljant.Boek 5: Michel Barnier - La Grande IllusionMichel Barnier is een oude bekende voor de Betrouwbare Bronnen-luisteraar. Pieter Omtzigt knokte met hem over pensioenbeleid in Europa. Boris Johnson moest meemaken dat met deze EU-onderhandelaar niet te spotten viel. En het Franse ‘CDA’ mag hopen dat het met hem als aanvoerder een flinke kans maakt Macron tot ‘one term president’ te degraderen. Zijn dagboeken over de Brexit-onderhandelingen zijn verplichte stof voor elke francofiel, elke Europeaan en elke liefhebber van verfijnd vilein proza.Boek 6: Jane Glover - Händel in London. The Making of a GeniusEen boek over een van de grootste componisten in de geschiedenis is bepaald niet alleen iets voor muziekliefhebbers. De dirigente Jane Glover vertelt het verhaal van een superieur netwerker op Europees niveau, van een innovator van wat wij nu ‘het theaterbedrijf’, belangrijke muziekgenres en de creatieve industrie zouden noemen. Georg Friedrich Händel was het allemaal.Niet alleen schreef hij een enorm oeuvre vol briljante opera’s cantates, oratoria, orgelconcerten, kamermuziek, orkestwerken en soloconcerten, hij componeerde ook enkele van meest beroemde muziekstukken. ‘The Messiah’ – met zoveel meer dan dat Hallelujah Chorus! – zijn zeer politieke en ondeugende opera ‘Giulio Cesare in Egitto’, het aangrijpende ‘Saul’ over die gedoemde koning van Israël en de liefde van diens zoon Jonathan voor zijn vriend David. En natuurlijk de tune van de Champions League. Want ook die is van Händel!*

‘Aardverschuiving’ is het derde boek van Michael Wolff over president Donald Trump. Op de dag dat het in Nederlandse vertaling uitkomt praat hij erover in Betrouwbare Bronnen.Sinds zijn vertrek uit het witte Huis houdt Trump hof in Mar-a-Lago - een ‘country club’ voor klanten, aanhangers en vrienden. Tot zijn stomme verbazing werd Michael Wolff daar uitgenodigd voor een interview en een diner. Aan Jaap Jansen en PG Kroeger vertelt hij in detail hoe dit bezoek verliep. Een belevenis op zich.Na afloop was Wolff doodmoe. In de omgeving van Trump verkeren is als Alice in Wonderland. Niets is wat het is. Zijn boek gaat dan ook over iets dat er niet is: de ‘aardverschuiving’ van kiezers die Trump naar eigen waarneming een tweede termijn in het Witte Huis gunde. Want wat is er nu eigenlijk gebeurd? Wat was de realiteit van die verkiezingsnacht en van de weken daarna? Met als hoogte- en dieptepunt de overval op het Capitool op 6 januari door een ‘ongewassen bende’, zoals Trump zelf die aanhangers noemt.Wolff wilde het eigenlijk bij twee boeken over Trump laten. Toen hij zag wat er op 6 januari allemaal gebeurde, ging hij toch weer aan het werk. In ‘Aardverschuiving’ vindt de lezer een verslag van een bijna radeloze poging te begrijpen waar het Trump-tijdperk in eindigde en hoe hijzelf en zijn omgeving zich lieten zien en lieten kennen. Wolff vertelt hoe de president zo zeker was van zijn overwinning dat hij er in de campagne bewust voor koos Joe Biden niet aan te vallen. Hij vreesde dat de Democraten dan op de valreep een andere kandidaat zouden nemen met Michelle Obama als kandidaat-vicepresident.Het was Trump nooit te doen om de Republikeinse partij. Hij is nooit een Republican geweest en ook – tot afschuw van Rupert Murdoch, de eigenaar van Fox News, het belangrijkste tv-kanaal voor Trumpvolgers – geen ‘conservatief’. Van klassieke Republikeinse waarden zoals die belichaamd werden door mensen als George Bush sr, Condoleezza Rice en James Baker wil Trump niets weten. Wolff vertelt in welke vulgaire en haatdragende bewoordingen hij zich uitlaat over de Republikeinse leider in de Senaat, Mitch McConnell.Eigenlijk is de president in zijn vier jaar in het Witte Huis blijven doen wat hij altijd al deed. Hij maakte van alles een televisiespektakel - het enige waar hij echt goed in is en waarvan hij de waarden, normen en vereisten accepteert. Wolff ziet Trumps aanhangers, 'the base', niet als politieke geestverwanten, maar als fans die hem adoreren, zoals mensen dat ook doen met filmsterren.Van zijn ambt begreep Trump ten diepste heel weinig. Dat blijkt al uit het verhaal dat Wolff onthult over zijn relaties met de voormalige premier van Israël Netanyahu. Toen die Biden feliciteerde met de overwinning had ‘Bibi’ afgedaan: hij was een vuige verrader. Ook geloofde Trump wat zijn staf hem op de mouw spelde over Macron en Merkel. Die zouden hem steunen in zijn verzet tegen de verkiezingsuitslag. En voormalig New York burgemeester Rudy Giulliani zou hem helpen alsnog in het Witte Huis te blijven (al waarschuwde Trumps schoonzoon Jared Kushner iedereen die man nooit ‘de sleutels’ te geven).De kunst was - en is nog steeds, merkte Wolff in Mar-a-Lago - om bij Trump in het gevlei te komen door hem te vertellen wat-ie wil horen. Was Wolff bij zijn eerste boek volgens communicatiedirecteur Sarah Huckabee Sanders nog ‘vijand nummer 1’, nu werd hij tot zijn verbijstering als ‘Amerika’s grootste journalist’ in het zonnetje gezet. Het diner waarbij ook de raadselachtige first lady Melania Trump aanzat was enerverend.In een eerder gesprek - in Betrouwbare Bronnen 44 – vertelde Wolff dat Trump een beetje bang was voor Karen Pence, de vrouw van vicepresident Mike Pence. Wolff beaamt dat zij eigenlijk de winnaar is van 6 januari. Want haar echtgenoot bezweek niet voor Trumps niet-aflatende druk om de verkiezing van Joe Biden als 46ste president van de Verenigde Staten nietig te verklaren.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenMichael Wolff – Aardverschuiving, de laatste dagen van het Trump-bewind (Prometheus)Michael Wolff – Landslide, the final days of the Trump-presidency (Henry Holt & Co.)***Verder kijkenThanksgiving At The Trumps: Inside Their Mar-a-Lago Estate | TODAY (2016)Inside President Trump's Mar-a-Lago Resort (2019)A Rare Look Inside Trump’s Mar-a-Lago Club | NBC Nightly News (2019)Mar-a-Lago Club Palm Event, President Donald J Trump, Valentina Aved (2021)***Verder luisteren44 - Michael Wolff over Donald J. Trump (4 juli 2019)202 - 4th of July: Joe Biden in het spoor van LBJ159 - Washington DC: na de afgang van Trump optimisme over Biden en Harris146 - Amerikaanse presidentsverkiezingen: de machtsoverdracht***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:02:24 – Deel 100:20:51 – Deel 201:00:41 – Uitro01:01:37 – Einde See omnystudio.com/list

Op 26 september kiest Duitsland een nieuwe Bondsdag. Een historisch moment, want na zestien jaar bondskanselierschap vertrekt Angela Merkel. Hoe zijn de krachtsverhoudingen en wie volgt haar op?Jaap Jansen en PG Kroeger praten in deze aflevering met het vooraanstaande Bondsdaglid Otto Fricke, lid van de liberale FDP, de zusterpartij van VVD en D66. Fricke is ook lid van het partijbestuur en was voorzitter van de belangrijkste Bondsdagcommissie, die voor de begroting. Als woordvoerder op dat terrein is hij gesprekspartner van mensen als Wolfgang Schäuble (CDU) en Olaf Scholz (SPD).Fricke komt uit Krefeld, dichtbij Venlo, en spreekt niet alleen voortreffelijk Nederlands, maar geldt in Berlijnse politieke kringen als groot kenner van Nederland, wat hij als politiek en cultureel proefstation beschouwt voor het vaak wat omzichtiger en conservatievere Duitsland.Zijn visie is verfrissend onafhankelijk. Zo is hij voormalig SPD-bondskanselier Gerhard Schröder erkentelijk dat hij een reeks ingrijpende sociale hervormingen doorvoerde die het Merkel en de FDP daarna mogelijk maakten succesvol economisch beleid te voeren. Diens capriolen met Poetin laat hij dan maar even voor wat ze zijn. En Fricke steekt zijn respect voor Merkel niet onder stoelen of banken. Hij looft haar verfrissende gebrek aan poeha en ijdelheid. Maar hij is ook kritisch. Haar ’Wir schaffen das’ (over het opnemen van grote groepen vluchtelingen) vond hij geen gelukkige uitspraak. Hij kruist er met CDU-kenner PG Kroeger vrolijk de degens over.Met Fricke neemt Jaap Jansen de hele Duitse politiek door, van het gedoe om het boek van de groene Spitzenkandidat Annalena Baerbock tot de onwrikbare eigendunk van Olaf Scholz en de sluwheid van CDU’er Armin Laschet, tot het ‘hoefijzer’ van de extreme flanken die kiezers in het Oosten doet switchen tussen ‘Die Linke’ en de AfD. Maar ook de aparte verstandhouding tussen Duitsland en Rusland en de relatie met Frankrijk komt aan de orde. Fricke bekent dat hij Mario Draghi nu al mist als bankpresident in Frankfurt.En zijn favoriete buurland Nederland? De liberale topman adviseert Sigrid Kaag nadrukkelijk vooral niet de fout van zijn eigen FDP te maken door als vicepremier op Buitenlandse Zaken te blijven zitten. De SPD snapte beter hoe de politiek werkt en zette Scholz op Financiën. Echte macht zit immers bij het geld.Fricke maakt zich zorgen dat in Nederland te weinig partijen bereid zijn te regeren. Hij spoort VVD en D66 aan na hun verkiezingsoverwinning moed te tonen door een minderheidsregering te vormen en in met wisselende meerderheden te regeren. Hij wijst erop dat dit in stabiele en welvarende Scandinavië al gebruik is en niet leidt tot politieke chaos.En als Otto Fricke meedenkt met Den Haag, dan luisteren ze daar extra scherp.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Europese Unie en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder kijkenDe website van Otto FrickeOtto Fricke in de Bondsdag***Verder luisteren: afleveringen met Duitse gasten of over actuele Duitse politiek189 - Volt in het Europees Parlement en de Tweede Kamer: het eerste dubbelinterview met Laurens Dassen en oprichter Damian Boeselager178 - De opvolging van bondskanselier Merkel: vijf kanshebbers156 – 2020: een historisch jaar voor Europa en EU-voorzitter Angela Merkel122 - De EU in de tweede helft van 2020: Voorzitten op z'n Duits24 - Spitzenkandidat Manfred Weber (Europees Parlement, CSU) haalt uit naar premier Mark Rutte20 - Peter Altmaier (Duitse minister van Economie en Energie, CDU) over Nederland in Europa, Brexit en de opvolging van Angela Merkel***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:03:23 – Deel 100:36:57 – Deel 201:43:28 – Uitro01:44:06 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op 14 juli, Quatorze Juillet, vieren de Fransen hun revolutie. Elk jaar aanleiding voor Betrouwbare Bronnen om zich eens extra te verdiepen in actualiteit, historie, cultuur en toekomst van ‘la Douce France’. Het ene jaar over de liefdesbrieven van haar president en een andere keer over de verjaardag van haar grootste levende staatsman. Dit keer kan het natuurlijk alleen maar gaan over de campagne die van start gaat voor de verkiezing van de vrouw of man die van 2022 tot 2027 Frankrijk zal aanvoeren als president.In Frankrijk is de president echt hoofd van de staat. Bij haar of hem ligt nadrukkelijk de leiding van de internationale, militaire en Europese strategie en de coördinatie van het regeringsbeleid, inclusief de sturing van de vele staatsbedrijven en instellingen die zo kenmerkend zijn voor het klassiek Franse étatisme. Wie volgt Emmanuel Macron op? Jaap Jansen kijkt met PG Kroeger naar het speelveld en de historie van de verkiezingen en de nu opkomende persoonlijkheden in de Franse politiek.Macrons herverkiezing is allerminst vanzelfsprekend. En dat komt niet doordat zijn automatische tegenkandidaten het zo goed doen in de peilingen en voorafgaande verkiezingen. Integendeel. Marine Le Pen van het extreemrechtse Rassemblement National is onlangs afgegaan in de regioverkiezingen en de trotskistische kandidaat Jean-Luc Mélenchon (La Franse insoumise) is gehalveerd in aanhang, mede door zijn ontwikkeling naar steeds extremere, ‘wappie’-achtige verhalen.Er doemen drie scenario’s op, waarin het voor Macron knap lastig wordt afgetekend te kunnen winnen. De indrukwekkende 66 procent die hij in 2017 wist te bemachtigen lijken ver buiten bereik. Bij de socialisten maakt de burgemeester van Parijs Anne Hidalgo zich op voor de kandidatuur en bij de Groenen loopt Yannick Jadot zich warm. Centrumrechts scoorden Xavier Bertrand en Valérie Pécresse goed bij de regioverkiezingen. En er verschijnt nog een kandidaat aan de horizon, iemand die zonder twijfel ‘hors catégorie’ is wat betreft zijn politieke gewicht. Met zijn dagboeken over de Brexit-onderhandelingen is Michel Barnier midden in de belangstelling komen te staan. PG vertelt over de finesse waarmee Barnier zich nu, reizend door Frankrijk, presenteert als een soort wereldleider in ballingschap.Natuurlijk wegen Jaap en PG de inhoud en prestaties van vijf jaar Macron, zijn rol in Europa en op het wereldtoneel en de tradities waarin hij zich bewoog en die hij probeerde te innoveren. Daarbij kijkt PG welke eerdere presidenten sterke invloed hadden op Macrons aanpak en imago - soms als schrikbeeld, soms als rolmodel. ***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Europese Unie en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenEmmanuel Macron – Revolutie! (2017)***Verder luisteren190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa124 - 95 jaar Jacques Delors107 - Jean Monnet, de vader van Europa57 - Alexis de Tocqueville45 – De liefdesbrieven van Francois Mitterrand35 - Charles de Gaulle28 – De relatie Nederland-Frankrijk***Tijdlijn00:00:00 - Intro00:01:43 – Deel 100:57:49 – Deel 201:26:04 – Uitro01:26:42 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze zomer is het dan toch echt zo ver. Het parlement verhuist van het Binnenhof naar de Apenrots. Voor hoe lang weten we eerlijk gezegd nog niet, dus dit is hoe dan ook een historisch moment. Zeker als de droom van Mark Rutte uitkomt en de beenderen van Johan van Oldenbarnevelt worden gevonden en de staatsman een eervolle herbegrafenis krijgt.Daarom duiken Jaap Jansen en PG Kroeger in deze aflevering in verhuizingen en verbouwingen van parlementen in Nederland, Europa en wereldwijd. Hun speurtocht begint in Nijmegen in 806. Wat er toen op de politieke agenda stond in het Frankische Keizerrijk is heel 21e eeuws!Natuurlijk komen de merkwaardige lotgevallen en verbouwingen van het Binnenhofcomplex aan de orde. Eigenlijk is het een wonder dat beide Kamers daar nog altijd hun vergaderplek hadden.Wie had gedacht dat de zoon van een Tsjechische Roma-onderwijzeres de stichter zou worden van de reusachtige hoofdstad en het sublieme parlementsgebouw van een van de grootste landen op aarde? En wist je dat midden in Afrika een enorm parlementair paleis is gebouwd dat een kopie is van de Grote Hal van het Volk in Beijing?In de geschiedenis waren er vele iconische volksvertegenwoordigingen die alle mogelijke verhuizingen beleefden. Of die - zoals ons Binnenhof - onderworpen werden aan megalomane vernieuwingsplannen. Het Congres in het Capitool van Washington DC is een bekend voorbeeld, terwijl het oude woonhuis van George Washington alleen nog met een plaquette wordt herdacht. Maar geen land in Europa kent zo’n bewogen en symbolische historie van zijn parlement als Duitsland. Jaap en PG duiken in die geschiedenis die hen voert langs de nieuwbouw voor de Hessische Rundfunk, een kerk in hartje Frankfurt, het theater van Goethe en een pyromane Nederlander. En we horen de belangrijkste speech die Wolfgang Schäuble ooit hield.Natuurlijk kan in deze aflevering de vraag ‘Brussel of Straatsburg?’ niet achterwege blijven. PG pleit als vestigingsplaats van het Europees Parlement voor handhaving van die prachtige, historisch zo symbolische stad aan de Rijn. We wandelen langs die rivier door eeuwen van Europese strijd, staan stil bij de herdenking daar van Helmut Kohl door o.a. Bill Clinton en bekijken het ‘Caprice des Dieux’ in Brussel. De verhuizing van de Tweede Kamer kan beginnen!***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Europese Unie en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder luisteren43 - Binnenhof: eeuwenoud ratjetoe191 - Kabinetsformatie 2021: Hoe krijgen we de balans terug in de trias politica? De Kamer kan zelf al heel veel doen!135 - 30 jaar Duitse eenheid: Carlo Trojan, de Nederlander die meeonderhandeldeMuziek! Otto Klemperer: Wagner - Der Fliegende Holländer, ‘Overture’***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:03:48 – Deel 100:33:10 – Deel 201:25:58 – Uitro01:26:26 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op 4 juli, ‘the Fourth of July’, vieren de Verenigde Staten voor het eerst hun nationale feestdag met Joe Biden als president. Maar wat weten we eigenlijk van hem? Hoe regeert hij; hoe gaat hij om met de macht die zijn ambt hem geeft? Wat zijn daarbij zijn inspiratiebronnen. Naar welke voorgangers kijkt hij?In Betrouwbare Bronnen praat Jaap Jansen hierover met D66-Kamerlid en Amerika-kenner Jan Paternotte en met ‘huishistoricus’ PG Kroeger. Ze delen een fascinatie voor Lyndon Baines Johnson, die eerdere Democratische president die brandde van ambitie voor grote hervormingen, sociale doorbraken en enorme investeringsprogramma’s. Want hoe verschillend in allerlei opzichten hun persoonlijkheden ook zijn, de overeenkomsten tussen Biden en LBJ in visie, aanpak en plannen tussen zijn opmerkelijk en instructief.Beiden hebben hun wortels in de Senaat en konden bogen op een jarenlange loopbaan daarbinnen, waar zij een leidende rol speelden bij coalities over de partijgrenzen heen met ‘deals’ als handelsmerk. Ze snapten als geen ander hoe het werkt.Biden is net als LBJ een klassiek parlementair politicus. Heel anders dan presidenten als Reagan, de Bushes, Carter, Clinton en al helemaal anders dan Trump. Op een serie grote thema’s is Biden dan ook bezig meerderheden te bouwen.Bij infrastructuur, onderwijsvernieuwing, ‘gratis mbo en hbo’ en dergelijke meerjarige hervormingen zoekt en vindt hij steun bij gematigde Republikeinen in de Senaat, bij gouverneurs en burgemeesters van elke achtergrond. Heel veel van deze politieke strategie en behendigheid is direct te herkennen als ‘vintage LBJ’.Deze aanpak koos hij al als vicepresident onder Barack Obama, voor wie hij juist als voorzitter van de Senaat die rol beter kon spelen dan de veel afstandelijker en cerebrale intellectueel die president was.Biden doet zeer aan LBJ denken als het gaat om het in een bijna moordend tempo naar buiten brengen van reeksen sociale wetgeving en versterking van de burgerrechten. PG wijst erop dat Biden een typische ‘old man in a hurry’ urgentie uitstraalt, zoals LBJ haast had omdat hij dacht dat hij niet oud zou worden. Jan Paternotte analyseert hoe LBJ decennia met zijn partijgenoten in het Zuiden meedeed tegen de roep om ‘civil rights’ voor de zwarte bevolking en hoe hij - zelf opeens president geworden - iedereen overrompelde met zijn enorme hervormingsprogramma.Internationaal zijn beide Democraten niet zo visionair. Ze willen vooral de Amerikaanse samenleving zelf op koers brengen en een voorbeeld laten zijn voor anderen in de wereld. Ze zijn een soort binnenlandse idealisten. Voor LBJ werd daarom Vietnam ongrijpbaar en onbeheersbaar. En bij Biden wijst PG opnieuw naar Azië. Waar de onberekenbare ‘grote roerganger’ Mao destijds de onzekere factor was, zo kan voor Biden de machtige en ambitieuze Xi weleens de tegenmacht zijn die grote spanningen oplevert.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenDe boeken van Robert CaroDoris Kearns Goodwin – Lyndon Johnson and the American DreamEvan Osnos – Joe Biden***Verder kijkenAn Evening with Doris Kearns Goodwin at the LBJ Library***Verder luisteren159 - Washington DC: na de afgang van Trump optimisme over Biden en Harris150 - De memoires van Barack Obama138 - In het voetspoor van Amerikaanse Presidenten in Nederland133 - Amerikaanse presidenten: boeken die je volgens PG móet lezen!121 - 4th of July special: Zakenlui als president van Amerika101 - 75 jaar bevrijding: De laatste dagen van Franklin D. Roosevelt95 - Grote speeches in tijden van crisis (deel 2)44 - Amerika Special: Michael Wolff over Donald J. Trump ** PG over Franklin D. Roosevelt***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:03:00 – Deel 100:42:22 – Deel 201:13:51 – Uitro01:14:30 - Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Soms gaan dingen ook heel goed, zelfs in het beleid van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Bij al het gemopper over heel wat onderwijsvernieuwingen moet worden vastgesteld dat een van ingrijpendste en omvangrijkste hervormingen een klinkend succes is gebleken. De vorming van het modern hoger beroepsonderwijs en de ontwikkeling van de hogescholen als sleutelinstituties van de kenniseconomie. Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in deze podcast in de historie achter dat succes en de toekomstmogelijkheden. Welke lessen kunnen ‘het onderwijs’, ‘de Haagse politiek’ en ‘de polder’ hieruit trekken?Betrouwbare Bronnen is te gast bij de jubilerende Hogeschool Leiden – deze week 35 jaar geleden opgericht – waar ze deze bijzondere ontwikkeling van het hbo en de kennissector actief hebben meegemaakt. Jaap en PG praten met de Leidse bestuursvoorzitter Sander van den Eijnden, die ook de chef was van de Open Universiteit; met de voorzitter van ict-basisstructuur SURF, Jet de Ranitz, die ook Inholland en de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten leidde; en Ron Bormans, voorzitter van de Hogeschool Rotterdam.Openhartig vertellen zij over de soms turbulente ontwikkeling van de nieuwe vorm van hoger onderwijs die vanuit het hbo gerealiseerd is. De hogescholen werden partners van de professies waar zij talenten voor vormen en daarmee ontstond een eigensoortige verstandhouding met wat men daar ‘het werkveld’ noemt. Het effect is dat elke revolutie op de arbeidsmarkt, in technologie en economische ontwikkeling allereerst doorwerkt binnen hun opleidingen. Bovendien werd juist het hbo de emancipatiemotor voor jongeren uit niet klassiek-academische milieus die zich zo op hoog niveau konden ontplooien.De hogescholen hebben in de decennia sinds hun start – zoals Leiden vanaf 1986 – in hoog tempo een eigen identiteit en cultuur moeten ontwikkelen. ‘Een beetje Rotterdams’ is die, zegt Jet de Ranitz. In de coronacrisis bleek de ‘can do’-mentaliteit van het hbo opnieuw een belangrijk pluspunt. ‘Never waste a good crisis’ is ook nu weer een impliciet motto. Duidelijk wordt dat een aantal fundamentele vanzelfsprekendheden en interne automatismen in deze opnieuw zo turbulente periode fors ter discussie zijn komen te staan.De aanbevelingen voor de kabinetsformatie zijn verrassend. De hbo-bestuurders willen niet soebatten om meer geld. Het fundamenteel doordenken en lessen trekken uit de voorbije coronafase is voor hen veel wezenlijker. Meer ruimte voor de eigen visie en verwezenlijking van kwaliteit in het beroepsonderwijs, ook in het licht van de internationalisering, de digitalisering en ‘een leven lang ontwikkelen’ evenzeer.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Hogeschool Leiden en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder luisteren199 - Kabinetsformatie 2021: Olof van der Gaag en de snelle overgang naar duurzame energie192 - Kabinetsformatie 2021: Het gaat over hun toekomst: jongeren voor het eerst aan tafel in de formatie183 - Samen slimmer worden: het Leidse kennisecosysteem als aanjager van duurzame groei126 - De kracht van hoger onderwijs108 - De universiteiten willen weer voluit aan de slag***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:02:03 – Deel 101:08:55 – Deel 201:30:29 – Uitro01:31:15 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Betrouwbare Bronnen viert haar 200ste editie met een reflectie op politiek, macht, historie, Nederland in Europa, Europa in de wereld toen en nu. En dat doen Jaap Jansen en PG Kroeger aan de hand van Niccolò Machiavelli en zijn boek ‘Il Principe’ – in het Nederlands ‘De Heerser’ of ‘De Vorst’ getiteld. Een boek dat al vijf eeuwen de tongen in beweging zet en waarover de misverstanden niet van de lucht zijn.Als student leerde Jaap van prof. Herman Tjeenk Willink (ja die!) hoe relevant de lessen uit De Heerser nog zijn. “Je kunt maar beter gevreesd zijn dan geliefd”, liet hij zijn studenten lezen. En: “Een verstandig vorst kan, noch mag zijn woord houden als dit voor hem te nadelig zou worden.”Machiavelli, de Florentijnse ambtenaar uit de Renaissance is een fascinerende persoonlijkheid. Hij leefde van 1469 tot 1527 - in de periode dat Amerika ‘ontdekt’ werd; de zeeroutes naar India, China en Japan, de Reformatie Europa en de kerk spleet, Habsburg een wereldrijk werd, de Islam met de Osmaanse Sultans tot de poorten van Wenen oprukte en in India het grootse Mughal-rijk begon.Machiavelli was tijdgenoot van Leonardo da Vinci, Erasmus, Thomas More, Luther, Michelangelo, de Borgia’s, Karel V en de Habsburgse tantes en nog vele anderen. ‘Il Principe’ is dan ook alleen te begrijpen als een product van een tijd van ongekende veranderingen, globalisering en intellectuele en culturele revoluties. Machiavelli zag hoe nieuwe typen machthebbers met soms allesbehalve nieuwe methoden en ideeën hun heerschappij vestigden en probeerden te versterken. Daarvan wilde hij de patronen in kaart brengen en lessen uit trekken.Geen wonder dat dit boek tot de dag van vandaag boeit en inspireert. Jaap en PG laten zien hoe in de loop der eeuwen hiermee is omgegaan. Van Thorbecke tot Mussolini en Stalin. Van The Virgin Queen tot Jan Nagel. En het Den Haag van 1740 speelt daarbij zelfs een heel bijzondere rol, met twee beroemde vrienden die de publicatie van een boek begeleidden waar ineens een hoop gedoe over ontstond.Die reputatie van verdorvenheid, gewetenloosheid en machtswellust van Machiavelli en zijn volgelingen wordt in deze aflevering scherp onder de loep genomen. Doet men de Florentijnse ambtenaar hiermee geen onrecht? Is zijn boek inderdaad zo’n vergoelijking van onethisch politiek handelen? En waardoor is die reputatie eigenlijk ontstaan? Midden in een kabinetsformatie, in een tijd van een ‘geopolitiek Europa’ tussen de wereldmachten en net na de ondergang van Donald Trump als een Borgia-figuur van deze eeuw is het boek actueler dan ooit.En PG zou PG niet zijn als hij niet ook rond dit boek en deze historische persoonlijkheid geen onmisbaar operafragment zou vinden. Lucrezia, de zus van Machiavelli’s inspiratiebron Cesare Borgia – de dochter van de Paus Alexander VI! – is in de eeuwen na haar leven een symbool geworden, eigenlijk van alles wat ook Machiavelli’s boek verweten werd. En dan kan het niet verrassen dat zo’n fascinerende dame de hoofdpersoon is in een Belcanto opera van 1833.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder kijkenNiccolò Machiavelli - BBC documentaire***Verder luisteren01 - D66 moet linkser, vindt oud-partijleider Jan Terlouw20 - Peter Altmaier (Duitse minister van Economie en Energie) over Nederland in Europa, Brexit en opvolging Merkel49 - De koningen van Hispanje die wij altijd hebben geëerd57 - Alexis de Tocqueville70 - 'Voorzitter, het is Kafka!' - PG Kroeger over leven en werk van Franz Kafka103 - Geheim geld in de politiek119 - Elke machtsoverdracht in het CDA is een drama165 - Verkiezingen 2021: succesvolle campagnestrategieën + tips voor lijsttrekkers***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:05:55 – Deel 100:52:24 – Deel 201:19:13 – Uitro01:19:58 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als we over energie praten denken de meeste mensen vooral aan elektriciteit. En toch is dat maar twintig procent van al het energieverbruik. Hoe houden we ons warm in de winter en waarop kan onze industrie draaien? De complexiteit van de transitie naar 100 procent duurzame energie is enorm. Olof van der Gaag weet er als directeur van de Nederlandse vereniging Duurzame Energie alles van. Zijn club vertegenwoordigt 6000 bedrijven – veelal mkb’ers – met honderdduizenden medewerkers die met niets anders bezig zijn dan de transitie naar een duurzame economie. Onlangs zat hij aan tafel bij informateur Mariëtte Hamer.Van der Gaag is een rasoptimist. Dat kan hij ook zijn omdat hij uitgaat van nuchtere feiten en een pragmatische visie op verduurzaming. In deze aflevering van Betrouwbare Bronnen vertelt hij aan Jaap Jansen en PG Kroeger wat Nederland en Europa daaraan kunnen doen.Heel belangrijk is hierbij dat allerlei feitelijk onjuiste veronderstellingen over ‘quick wins’ en ‘quick fixes’ verlaten worden. Zo is kernenergie helemaal niet taboe, maar vaak erg onpraktisch. En zo wordt wat hem betreft over biomassa een hoop onzin verkondigd, net als over ‘van het gas gaan’ en over windturbines.Van der Gaag vertelt wat het nieuwe kabinet het beste kan doen. Groot probleem is een tekort aan technisch opgeleide jongeren. En hij vertelt hoe informateur Hamer haar heel eigen manier van werken heeft in de kabinetsformatie.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder kijkenMaak je eigen klimaatplan! Ga op de stoel van de premier zitten en kijk wat er nodig is om in Nederland zo min mogelijk CO2 uit te stoten in 2030***Verder luisteren196 - Kabinetsformatie 2021: Nederland wacht op een kabinet, maar Europa en de wereld wachten niet op Nederland192 - Kabinetsformatie 2021: Het gaat over hun toekomst: jongeren voor het eerst aan tafel in de formatie (met Werner schouten van de Jonge Klimaatbeweging)106 - Diederik Samsom over het Europese klimaatbeleid en het crisisherstelplan55 - Ed Nijpels over zijn Klimaatakkoord***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:17 – Deel 100:27:33 – Deel 201:13:38 – Uitro01:14:15 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze editie van Betrouwbare Bronnen kunnen Jaap Jansen en PG Kroeger natuurlijk niet om de perikelen van het CDA heen. Maar omdat deze podcast al heel vaak en heel uitgebreid aandacht schonk aan het CDA en Pieter Omtzigt, beperken ze zich dit keer tot een minuut of acht.En aan het slot komen ze nog even terug op de vorige aflevering, nummer 197. Want het blijkt dat in Texas, in de stad Houston een opera is geschreven en opgevoerd over het bezoek van Boris Jeltsin aan de shopping mall aldaar met Randalls Grocery - het bijzondere bezoek waarover we het in 197 hadden! In de opera haalt het personeel van die grootgrutter allerlei persoonlijke herinneringen op.Dan waar deze aflevering bovenal over gaat.Per 1 juli zwaait Portugal af en wordt het kleine bergland Slovenië voorzitter van de Europese Unie. In Betrouwbare Bronnen analyseren we wat Slovenië op de agenda wordt zet als belangrijke onderwerpen voor het beleid en de politieke discussies in de Unie en de lidstaten. Daarnaast verdiepen Jaap en PG zich in de actuele ontwikkeling van Slovenië – een land waarvoor bij ons zeer ten onrechte zelden aandacht is - en in de historie van het land.Opvallend is de nadrukkelijke verbinding die premier Janez Jansa legt tussen de ‘lessen uit corona’ en de prioriteit voor ‘digitale soevereiniteit’ van de Unie.De soms zeer moeizame discussies over de ‘Rule of Law’ binnen de EU– ook met Slovenië zelf trouwens – gaat dit voorzitterschap niet uit de weg. Dat belooft vuurwerk. Bovendien noteren Jaap en PG dat de Slovenen snode plannen lijken te hebben met juist de Venetië-commissie die Pieter Omtzigt naar ons land liet halen voor een kritische rechtsstatelijke toetsing. Ook dat zal de nodige discussie opleveren in Brussel en in de Raad van Europa in Straatsburg.Eeuwenlang heette Slovenië ’Krain’, een oud woord voor ‘grens’. En dat is bepaald geen toeval. PG schetst de veelbewogen geschiedenis van dit kleine land dat eigenlijk altijd het grensgebied vormde tussen drie grote machten en cultuurkringen. Dit oude hertogdom ‘Carniola’ werd tegen 1400 Habsburgs gebied en was net als de Nederlanden een strategisch essentieel deel van dat wereldomspannende imperium van de Koning van Hispanje die ook wij hier eerden.Slovenië kende net als ons land in 1848 een liberaal-nationale revolutie die een minder absolutistisch en meer burgerlijk bewind installeerde.Ook vertelt PG over de opmerkelijke culturele bloei die de grote stad Laibach in de Habsburgse eeuwen kenmerkte, nu de hoofdstad Ljubljana.Na ongekende gruwelen in de Tweede Wereldoorlog en massaslachtingen aan het eind daarvan door de nieuwe communistische overheersers kon Slovenië al direct in 1991 vrij en onafhankelijk worden. Het werd een voorbeeldnatie onder de nieuwe lidstaten en het trad al snel toe tot ‘Schengen’ en de Eurozone.Ondanks soms ruwe nationalistische tonen en polariserende acties zijn de Slovenen onverminderd pro-NAVO en pro-EU. Dat begrijpen en duiden is voor West-Europese beschouwers en burgers nog weleens ingewikkeld. Reden te meer dat in deze aflevering te proberen vanuit cultuur, historie en actualiteit van dit mooie land op die grens van Alpen, Balkan en Middellandse Zee.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Europese Unie en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder luisteren71 - Caroline de Gruyter: 'Brexit maakt Europa sterker' - De EU als het Habsburgse Rijk van onze tijd63 - Judit Varga, minister van Justitie van Hongarije: lessen uit de geschiedenis***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:30 – Deel 1: Pieter Omtzigt en het CDA00:08:21 – Deel 2: EU-voorzitter Slovenië00:48:19 – deel 3: Historie Slovenië01:22:35 – Uitro01:23:10 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze derde aflevering van de Betrouwbare Bronnen serie over de ineenstorting van de ‘rode supermacht’, de Sovjet Unie, nu 30 jaar geleden, duiken Jaap Jansen en PG Kroeger in het meeslepende levensverhaal van een nu al een beetje vergeten man. Boris Nikolajevitsj Jeltsin, de eerste democratisch gekozen president van Rusland, het grootste land op aarde. Hij leefde van 1931 tot 2007 en zijn lotgevallen, persoonlijkheid en tragiek zijn symbolisch voor die van het Russische volk in de 20 e eeuw.Jeltsin kwam uit een boerendorp bij het huidige Jekaterinenburg, toen Sverdlovsk geheten. Ten oosten van de Oeral, de poort van Siberië. Zijn familie leed onder Stalins terreur. Hij was een slimme en gedreven jongen die zich in de bouwsector na de ‘Grote Vaderlandse Oorlog’ (1941 - 1945) snel opwerkte en door de partijbonzen als talent werd gekoesterd. PG vertelt hoe de oude Sovjetleider Leonid Breznjew hem nieuwsgierig in het Kremlin uitnodigde voor een kennismaking en hoe hij als aanjager van hervormingen en openheid door Michail Gorbatsjov eerst werd gesteund, maar later tegenover hem kwam te staan.We reizen met de politiek in ongenade gevallen Jeltsin mee naar Amerika en zien hem in een groentenwinkel in Texas twijfelen aan zijn communistische idealen. We beleven zijn moed, zijn strijd voor democratie en eerlijkheid over de gruwelen van het Sovjetregime. En zien hem ten onder gaan in het nieuwe Rusland waar hij een grote verkiezingsoverwinningen boekte maar daarna de grip verloor. Hij was een populist die corruptie en bureaucratie aanpakte; een bullebak met een hart voor de gewone Rus die diep verdriet voelde over het lot van zijn volk.Historici worstelen nog altijd met de vraag welke plaats Jeltsin verdient. Jaap en PG vertellen hoe dit treffend zichtbaar is rond het Jeltsin Museum in Jekaterinenburg en de inhoud van wat daar tentoongesteld wordt. De toespraak van de door hemzelf naar voren geschoven opvolger Vladimir Poetin bij de opening van dat museum bewees dat zelfs die niet goed raad weet met Jeltsin. Ook 30 jaar na de turbulente hoogtepunten van zijn loopbaan is het boek nog lang niet dicht en het definitieve verhaal nog niet geschreven.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenTom Vennink - Rusland eert zijn president van de chaos op Amerikaanse wijze (Volkskrant, 1 februari 2016)When Boris Yeltsin went grocery shopping in Clear Lake (Houston Chronicle, 13 september 2017)***Verder kijkenBoris Yeltsin - The Making of a Leader (2001 Documentary)Press Conference with President Clinton & President YeltsinBoris Godounov - Varlaam (Evgeny Nikitin)***Verder luisteren188 - De ondergang van de Sovjet-Unie: 1991, het jaar waarin Gorbatsjov in de afgrond staart en Poetin gemeenteambtenaar wordt163 - De ondergang van de Sovjet-Unie: hoe een wereldmacht verdampte93 - Hoe Gorbatsjov en het Sovjet-imperium ten onder gingen***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:15 – Deel 100:39:00 – Deel 201:15:14 – Uitro01:15:55 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl de partijen aan tafel bij informateur Mariëtte Hamer rondjes draaien, staan Europa en de wereld bepaald niet stil. In deze editie van Betrouwbare Bronnen bespreken Jaap Jansen en PG Kroeger de stand van de kabinetsformatie en vijf ‘gamechangers’ op het Europese en internationale toneel die een nieuw kabinet en de in maart gekozen Kamer fors zullen beïnvloeden.Die vijf ingrijpende veranderingen zijn:- Herstel van samenwerking tussen de toonaangevende landen in het westen. De Amerikaanse minister van Financiën, oud-FED-voorzitter Janet Yellen noemt dit 'het nieuwe multilateralisme'. Ter voorbereiding van de G7 heeft zij met haar collega’s hiervan al een stevig voorpoefje afgegeven.- De voorzet van Wolfgang Schäuble (in The Financial Times) voor een gezamenlijk Europees beleid om de grote schulden uit de coronacrisis gedegen en krachtdadig aan te pakken, zonder daarbij opnieuw zware klappen op te lopen zoals die in de krediet- en eurocrisis ontstonden. Dat juist hij hier zijn nek uitsteekt en zich mede beroept op zijn gesprekken met Mario Draghi en het revolutionaire beleid van de allereerste Amerikaanse minister van Financiën Alexander Hamilton is zeer opmerkelijk.- De vaststelling door Eurocommissaris Johannes Hahn dat de parlementen van de lidstaten hebben ingestemd met zijn beleidsvoorstellen ten aanzien van de ‘eigen middelen’ van de Europese Unie. Hiermee is een grote stap gezet naar een nog krachtiger gezamenlijke aanpak van het herstel- en transitiebeleid waarover voor Nederland aan tafel bij informateur Hamer nog gepraat wordt.- De gezamenlijke ontwikkeling door Duitsland en de Verenigde Staten van een nieuwe internationale alliantie tussen Europa en Amerika op het terrein van het klimaatbeleid en de gevolgen daarvan voor de wereldhandel en economische groei. John Kerry en Peter Altmaier verkennen daarbij zelfs de opbouw van wat Der Spiegel ‘eine Öko-Nato’ noemt.- De NAVO-top voorafgaand aan de ontmoeting van de Amerikaanse president Joe Biden en zijn Russische tegenhanger Vladimir Poetin in Genève. De president geeft zelf met nadruk aan dat ook deze bijeenkomsten deel zijn van die ontwikkeling naar een ‘nieuw multilateralisme’ waarin afscheid genomen wordt van de lijn van zijn voorganger Donald Trump.Jaap en PG stippen daarbij bij elk van deze vijf ‘gamechangers’ aan hoe diep deze gaan doorwerken in wat een komend kabinet op zijn bordje zal vinden. De komende ministersploeg zal op een reeks essentiële, strategische punten alle zeilen moeten bijzetten om te verhinderen dat Nederland langs de zijlijn blijft staan.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Europese Unie en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Afleveringen over de kabinetsformatie tot nu toe193 - Kabinetsformatie 2021: Mark Rutte en de slijtage van zijn leiderschap192 - Kabinetsformatie 2021: Het gaat over hun toekomst: jongeren voor het eerst aan tafel in de formatie191 - Kabinetsformatie 2021: Hoe krijgen we de balans terug in de trias politica? De Kamer kan zelf al heel veel doen!187 - Kabinetsformatie 2021: De klaagzang van het kabinet en de Kamer184 - Kabinetsformatie 2021: Brieven aan de informateur - geslaagde en minder geslaagde lobby's182 - Kabinetsformatie 2021: De verrassend vertrouwde werkwijze van Herman Tjeenk Willink180 - Kabinetsformatie 2021: Hoe Mark Rutte de eenzaamste man van het Binnenhof werd179 - Kabinetsformatie 2021: Verkenners die schielijk van het toneel verdwenen, een politieke sluipmoord en de 'gouden standaard' van wijs en effectief formeren177 - Kabinetsformatie 2021: Formeren is faseren, dus het begint met verkennen***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:03:15 – Deel 1 – Een stroeve kabinetsformatie00:22:26 – Deel 2 – Vijf gamechangers in Europa en de wereld01:05:35 – Uitro01:07:28 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Informateur Mariëtte Hamer en de polder willen met spoed een crisis- en herstelplan in gang zetten. Maar de vorming van een stabiele coalitie is niet eenvoudig. Niet in het minst omdat twee partijen met zichzelf overhoop liggen. Twee partijen die als vanouds een natuurlijke regeringspartner waren en zichzelf zagen als volkspartijen. PvdA en CDA. Ooit hadden ze meer dan 50 Tweede-Kamerzetels, nu telt de PvdA er nog maar negen en het CDA vijftien. Moeten ze gaan regeren of de oppositie in? Ze worstelen met de nieuwe realiteit.Jaap Jansen praat erover met politicoloog Menno Hurenkamp, lid van het curatorium van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA, en historicus PG Kroeger, die recent het boek ‘Tand des tijds, het CDA in de nieuwe eeuw’ publiceerde.Wat moeten die twee partijen met een politieke situatie waarop zij niet langer hun stempel kunnen drukken? Wat zijn de harde feiten en cijfers over hun electorale neergang en waar zijn hun aanhangers van voorheen eigenlijk gebleven? Wat denken ze daar zelf over en kloppen die analyses en verklaringen eigenlijk wel? Hurenkamp en Kroeger komen met af en toe onthutsende voorbeelden van legendevorming en misverstanden. De oorzaken voor de neergang van de grote, klassieke machtspartijen hangen samen met tal van veranderingen in maatschappij en cultuur. Hurenkamp wijst op het succes van de verzorgingsstaat dat in de sociaaldemocratie werd vertaald in het aanbevelen van meer individualisering. Maar waar mensen meer voor zichzelf moesten opkomen werd de aantrekkingskracht van oudere vormen van georganiseerde solidariteit bewust ingeperkt. De liberale denker Ralf Dahrendorf concludeerde begin jaren ’80 al dat de sociaaldemocratie haar taak volbracht had en er net zo goed mee op kon houden.De lange termijn trends die in de loop der jaren alleen nog maar sterker werden, maken het niet eenvoudig voor om voor PvdA en CDA een nieuwe rol en bestemming te vinden. Ze worstelen met hun profiel, program en bestaansrecht. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op! *** Verder lezenMenno Hurenkamp - Nog niet is alles verloren (S&D, april 2021)Matthijs Rooduijn - Laten we het toch nog even over de sociaaldemocraten hebben (Stuk Rood Vlees, mei 2021)Pieter Gerrit Kroeger - Tand des tijds (Prometheus, 2020)Marnix van Rij gaat de rust in het CDA terugbrengen (Trouw, 29 mei 2021)Coen Brummer & Afke Groen (red.) - Naar een nieuw kabinet van sociale rechtvaardigheid (Boom, 2021)*** Verder kijken Online-bijeenkomst: de weg vooruit voor de PvdA (31 mei 2021)***Verder luisteren175 – De koers van CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra en het verschil met de VVD170 - Waarom linkse samenwerking altijd weer mislukt153 - Het CDA en de tand des tijds123 – Hoe de PvdA in de greep kwam van het neoliberalisme34 - Lodewijk Asscher over zijn PvdA09 - Special: leven en werk van Wim Kok (over de koers: Joop van den Berg)*** Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:27 – Deel 100:58:08 – Deel 201:25:24 – Uitro01:26:11 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

De nieuwe Amerikaanse president Joe Biden komt naar Europa. Hij heeft zijn Russische collega Vladimir Poetin uitgenodigd voor een topontmoeting. Die vindt op 16 juni 2021 plaats in Genève.In deze aflevering van Betrouwbare Bronnen bespreekt Jaap Jansen met PG Kroeger de historische, symbolische en politieke finesses van deze top. Zelfs die Zwitserse stad als locatie zit vol symboliek.Waarom nam Poetin deze invitatie meteen aan? En wat deed hij vooraf om Biden een helder signaal te geven dat hij wel degelijk begrijpt dat het tijdperk-Trump voorbij is? PG analyseert de opvallende manoeuvres van beide presidenten, hun tamelijk onbehouwen taal over elkaar en de wending die nu plaats lijkt te vinden in hun wederzijdse benadering. En is deze in het licht van de geschiedenis wel zo plotseling en onverwacht?De historie van dit soort topontmoetingen is kleurrijk en leerzaam. Sommige zijn bijna helemaal vergeten. Andere kregen in de decennia die volgden een bijna mythisch aura, terwijl hun realiteit prozaïscher was. En sommige presidenten wisten op en rond zo’n top belangrijke dingen te realiseren terwijl zijzelf in de geschiedschrijving bepaald geen gunstige reputatie hebben.Misschien wel de meest belangrijke topontmoeting met de grootste directe gevolgen voor de wereld was de allereerste. Dat was trouwens meer een soort proto-top van de naaste medewerker Franklin Delano Roosevelt met de ‘Vozhd’, de wrede tiran in het Kremlin, Jozef Stalin. PG Kroeger vertelt hoe ´FDR´ zijn rechterhand Harry Hopkins in juli 1941 plotseling naar Moskou liet reizen.Zelf ontmoette Roosevelt als eerste president de Sovjetleider twee jaar later. Maar dat gebeurde niet zonder een uitvoerige briefwisseling vooraf, de nodige onderlinge spanningen en heel wat ´armpje drukken´ over waar en hoe Stalin en hij elkaar zouden ontmoeten. Ook deze top - uiteindelijk gehouden in Teheran - lijkt wat vergeten, vooral omdat de volgend in Jalta zo veel discussie losmaakte.In de podcast worden topontmoetingen in Wenen, Parijs en Helsinki besproken van presidenten van zeer verschillende herkomst en politieke kleur. Eisenhower, Kennedy, Nixon, Reagan en Trump probeerden elk op hun geheel eigen manier een dialoog met het Kremlin te bereiken. Waarom nota bene ´JFK´ en ´the Donald´ daarbij een beetje op elkaar leken blijkt dan ook nog. De aanstaande top in Genève staat in een rijke traditie en Biden sluit opvallend aan bij die andere ontmoeting in tijden van grote geopolitieke spanningen, de top van Reagan en Gorbatsjov in datzelfde Genève in 1985. Zou hij met Poetin ook bij een haardvuur nader tot elkaar komen? Ontstaat ook nu een soort ‘bromance’?***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenMary Elizabeth Malinkin - Reagan's Evolving Views of Russians and their Relevance Today***Verder kijkenRussia lashes out after Biden calls Putin a killer (CBS Eveneing News, march 2021)Helsinki Summit: President Trump Backs Vladimir Putin On Election Interference (NBC Nightly News)The Big Three In Teheran (Pathé, 1943)***Verder luisteren163 - De ondergang van de Sovjet-Unie: hoe een wereldmacht verdampte159 - Washington DC: na de afgang van Trump optimisme over Biden en Harris93 - Hoe Gorbatsjov en het Sovjet-imperium ten onder gingen19 - Anne Applebaum: Poetin en de destabilisering van het Westen13 - Met Stalin naar de opera***Tijdlijn00:00:00 – Deel 100:23:41 – Deel 200:56:12 – Deel 301:15:44 – Uitro01:16:24 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als een premier of een andere politieke aanvoerder maar lang genoeg aan het stuur zit komen de twijfels, de fluisteringen en suggesties. “Wordt het niet eens tijd?” ”Heeft zij of hij de energie, de daadkracht, de politieke antenne of de band met de kiezers nog wel?” Het overkomt Mark Rutte evengoed als Margaret Thatcher en Helmut Kohl. En het heeft zich sinds de verkiezingen van 17 maart verhevigd. Is Rutte uitgeloogd? Was zijn derde kabinet net als dat van Ruud Lubbers het begin van het einde?Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren in deze aflevering de gebeurtenissen van de voorbije, veelbewogen bewogen twee maanden, nu informateur Mariëtte Hamer dan toch voluit aan de slag is gegaan met een serieuze poging een coalitie te vinden en een regeerprogram te helpen formuleren. Weinig stond in de verwarring en opwinding zó centraal als de positie van Mark Rutte. En dat terwijl op de avond van 17 maart bij velen de beeldvorming was dat de VVD-aanvoerder een markante electorale overwinning had weten te boeken.Vanuit de historie noteert Betrouwbare Bronnen drie klassieke signalen van onuitwisbare slijtage bij politieke aanvoerders. En met die blik bekijken Jaap en PG de optredens van Rutte in de geruchtmakende Kamerdebatten gedurende de botsingen en ongelukken waar de kabinetsformatie begon, evenals zijn optreden in Nieuwsuur waarvoor hij een zelfanalyse met radicale ideeën had aangekondigd over bestuur en cultuur in politiek Den Haag.Duidelijk wordt dat zich bij Rutte allerlei elementen van historisch waarneembare erosie en slijtage beginnen voor te doen. Van vereenzaming en versletenheid in de kritische omgeving tot merkwaardige irritaties en slordigheden, waar voorheen focus op de essentie centraal stond.Onze parlementaire en staatkundige geschiedenis laat een dergelijk patroon al twee eeuwen zien. Hoe de sfeer en houding rond het leiderschap van Rutte aan het veranderen zijn komt verrassend overeen met de eindfasen van andere geduchte leidersfiguren in ons land. Het verhaal van de slijtage en erosie van zo verschillende figuren als koning Willem I, Thorbecke, Colijn, Willem Drees, Joop den Uyl, Ruud Lubbers en Jan Peter Balkenende laat opmerkelijke overeenkomsten zien met dat van Rutte nu.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show.Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenBNR column Jaap Jansen - Het tweede kabinet-Den UylJelle Gaemers - Willem Drees, daadkracht en idealisme (Boom)***Verder kijkenMark Rutte in Nieuwsuur (mei 2021)Jan Terlouw in Buitenhof, 23 mei 2021***Verder luisteren173 - Onder de pragmatische Mark Rutte werd de VVD de grootste, maar ook kwetsbaar52 - Gerry van der List waarschuwt fletse VVD: Wacht Rutte het lot van Balkenende?64 - Wim Kok, een leven op eigen kracht - gesprek met biograaf Marnix Krop88 - Leven en werk van onderwijsvernieuwer Jos van Kemenade127 - De geheime politieke memoires van Ruud Lubbers14 - Jan Peter Balkenende & Wopke Hoekstra: een nieuwe agenda voor Nederland en Europa16 - Johan Remkes wil de democratie reddenEn in 1 op 1 bij Sven Kockelmann: Johan Remkes: Kijk opnieuw naar de positie van de premier (NPO Radio 1)***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:46 – Deel 100:54:02 – Deel 201:38:13 – Uitro01:38:54 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Informateur Mariëtte Hamer zorgde voor een primeur: nooit eerder werden jongerenorganisaties direct betrokken bij de kabinetsformatie. Hamer nodigde ze meteen uit in haar eerste ronde van verkennende gesprekken over de hoofdlijnen van een herstelprogram en een regeerakkoord. Ze wilde weten hoe het met de Nederlandse jongeren gaat na een dik jaar coronacrisis en wat hun ideeën zijn voor de toekomst.Meteen na het gesprek bij Hamer fietsten de jongeren naar de studio van Betrouwbare Bronnen om hun verhaal ook aan Jaap Jansen en PG Kroeger te vertellen. Te gast zijn Maurice Knijnenburg (voorzitter van de Jongeren Denktank Coronacrisis en de Nationale Jeugdraad), Alina Danii Bijl (de nieuwe voorzitter van FNV Young & United), Ingrid Nolten (bestuurslid Jong AWVN, de werkgevers), Werner Schouten (voorzitter Jonge Klimaatbeweging) en Sarah Soumete (verloor haar baan in de horeca, werkt nu in de kinderopvang)Hun oproep aan de politiek:• Ga soepeler om met studievertraging en studieschuld• Zorg voor kansengelijkheid, werk en zekerheid• Een leven lang ontwikkelen voor iedereen• Bouw voldoende starterswoningen• Benut de klimaatcrisis als kans• Betrek jongeren bij oplossingenVeel zekerheden die eerdere generaties hadden zijn verdwenen. De coronacrisis heeft dat nog eens verergerd. Toch zijn ze ook optimistisch, want de coronacrisis en de klimaatcrisis leiden ook tot innovaties, nieuwe vormen van werk en maatschappelijke hervormingen.De jongeren kondigen aan dat ze ook in het vervolg van deze kabinetsformatie nadrukkelijk hun inbreng willen blijven geven. Jongeren erbij betrekken is wat hun betreft óók onderdeel van een nieuwe bestuurscultuur.*** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via Vriend van de ShowSponsoren of adverteren in Betrouwbare Bronnen kan ook. Ga naar [email protected]*** Verder lezenBrief Nationale Jeugdraad aan informateur Mariëtte Hamer (20 mei 2021)Brief aan de informateur (Jonge Klimaatbeweging, 20 mei 2021)Jong AWVN op bezoek bij informateur Mariëtte HamerEn nu… Daden! (Rapport Jongeren Denktank Coronacrisis, januari 2021)Website SER Jongerenplatform*** Verder kijken Integrale persconferentie van informateur Mariëtte Hamer van 14 mei 2021***Verder luisteren136 - Jarig in coronacrisis: Mariëtte Hamer en Maurice Knijnenburg over 70 jaar SER125 - Wouter Koolmees, minister van Sociale Zaken in de coronacrisis106 - Diederik Samsom over het Europese klimaatbeleid en het crisisherstelplan79 - 'Nederland is nog steeds ziek': Hans Borstlap over zijn ingrijpende plannen voor de arbeidsmarkt55 - Ed Nijpels over zijn Klimaatakkoord ** SER werkt aan alternatief studentenleenstelsel ** PG: de geboorte van het poldermodel*** Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:36 – Deel 100:22:47 – Deel 201:08:28 – Uitro01:09:03 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met zijn eindverslag en een vlammend slotwoord tot de Tweede Kamer droeg Herman Tjeenk Willink het stokje over aan de nieuwe informateur, SER-voorzitter Mariëtte Hamer. Wat gaat zij nu precies doen en hoe? Jaap Jansen en PG Kroeger spraken haar meerdere malen over het geheim van voorzitten en 'polderen'. In het laatste gesprek waarschuwde ze dat ons land in deze diepe crisis geen tijd te verliezen heeft.In de Tweede Kamer discussieerden de fracties met elkaar over een 'nieuwe bestuurscultuur' en de als 'radicale ideeën' aangekondigde voorstellen van VVD-fractieleider Mark Rutte. In het debat beriep Rutte zich op een eerder 'radicaal' pakket: zijn ‘Negen punten plan' waarmee hij in 2006 VVD-leider werd. Wat stond er in dat plan?Jaap en PG houden de gedachte van een nieuwe bestuurscultuur kritisch tegen het licht. Want wat dit nu eigenlijk inhoudt kon niet één fractie helder definiëren. Volgens Betrouwbare Bronnen gaat het vooral om het verdwijnen van het evenwicht in de trias politica. En daaraan kan de Kamer zélf al heel veel doen.In de loop van de jaren heeft de Kamer daar ook al wel pogingen toe gedaan, maar vaak verslapte de aandacht. Hoe doen andere parlementen dit, zoals het Amerikaanse Congres, de Bondsdag en het Europees Parlement? ***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenBrief regering van 16 april 2021: Stand van zaken moties en toezeggingen Parlementaire Ondervragingscommissie KinderopvangtoeslagEindverslag informateur Tjeenk WillinkTweede Kamer, 75e vergadering, woensdag 12 mei 2021: debat over eindverslag informateur Tjeenk Willink***Verder luisteren187 - Kabinetsformatie 2021: De klaagzang van het kabinet en de Kamer182 - Kabinetsformatie 2021: De verrassend vertrouwde werkwijze van Herman Tjeenk Willink180 - Kabinetsformatie 2021: Hoe Mark Rutte de eenzaamste man van het Binnenhof werd179 - Kabinetsformatie 2021: Verkenners die schielijk van het toneel verdwenen, een politieke sluipmoord en de 'gouden standaard' van wijs en effectief formeren177 - Kabinetsformatie 2021: Formeren is faseren, dus het begint met verkennen189 - Volt in het Europees Parlement en de Tweede Kamer: het eerste dubbelinterview met Laurens Dassen en oprichter Damian Boeselager186 - Hoe je een ministerie bestuurt, terreur bestrijdt en Poetin op je dak krijgt: Tjibbe Joustra over crisis en controle181 - Voor nieuwe Kamerleden en bewindslieden: lessen uit de politieke praktijk van Jet Bussemaker162 - Pieter Omtzigt over macht en tegenmacht136 - Jarig in coronacrisis: Mariëtte Hamer en Maurice Knijnenburg over 70 jaar SER***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:03:54 – Deel 100:50:28 – deel 201:18:32 – Uitro01:19:06 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op Bevrijdingsdag schreed president Emmanuel Macron in de Dôme des Invalides naar de enorme marmeren baar van de man die ook in Nederland een tijdlang staatshoofd en keizer was, Napoleon Bonaparte. Hij kwam ‘de kleine korporaal’ van Corsica ‘verlicht herdenken’ en niet slechts eer betonen nu hij precies 200 jaar geleden stierf, onderstreepte het Elysée.In zijn speech zei de president: “De ware veroveringen, de enige die nooit spijt geven, zijn die op de onwetendheid.” Daarmee citeerde hij uiteraard Napoleon zelf en noemde daarom de herdenking een bewuste daad van “Strijd tegen de onwetendheid. De liefde voor kennis en geschiedenis. De wil om nimmer te zwichten voor wie het verleden willen wegpoetsen omwille van het idee dat dit niet past bij wat in het heden zou passen. Nee, Napoleon is deel van ons.”In deze editie van de podcast kijken Jaap Jansen en PG Kroeger daarom naar het leven, het werk en de erfenis van Napoleon die door de grote filosoof Hegel niets minder dan de ‘Weltgeist’ genoemd werd. Allereerst: de uitzonderlijke moderniteit van deze jonge artillerist die als militair en strateeg zijn tijdgenoten verbijsterde met zijn prestaties, durf en hubris. Napoleon is de selfmade man par excellence, de autodidact die geopolitiek dacht. Hij keek naar de wereld als een kind van de Verlichting én als commanderend soldaat.Hij dacht Europees, continentaal en had een wereldwijde blik en strategie - als eerste heerser sinds koning Philips II. Zijn succes én zijn mislukking inspireerden Alexis de Tocqueville in Amerika te gaan kijken en Charles de Gaulle om juist die fouten niet nog eens te maken.PG schetst waar wij Napoleon nog dagelijks tegenkomen. Zonder hem was er bij ons geen ‘eenheidsstaat’ in plaats van die particularistische Republiek van de 16e eeuw. Zonder hem geen besef dat er bovennationale normen van vrijheid en burgerrechten zijn, ook voor minderheden. Zonder Napoleons aanpak geen modern koningschap, Amsterdam niet als hoofdstad, geen Rijksmuseum, nationaal onderwijs en kennissysteem en zelfs geen nationale feestdag. Bovendien is de politieke stijl van veel populistische leiders zonder het ‘bonapartisme’ niet te begrijpen. Het Europa en Nederland en zeker het Frankrijk van 2021 zijn evenmin te begrijpen en doorgronden zonder besef van diens nalatenschap op alle mogelijke terreinen.En er is nog zo veel van deze man dat ons juist nu nog verrassen kan. PG wijst bijvoorbeeld naar de vitrine waar je zijn iconische punthoed kunt zien die hij in paniek verloor bij zijn vlucht uit Waterloo. Maar ook zijn bewondering en diepe kennis van het poëtische werk van Goethe en hun gesprek daarover, evenals Napoleons opvallende afkeer van en zelfs dreigement naar diens vriend Alexander von Humboldt. En wat deed hij met de pretenties van de Oranjes en hun geklaag over compensatie voor hun verloren macht en eigendommen? En wat fluisterde hij toen hij in de Notre Dame tot keizer gekroond was tegen zijn broer?*** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!*** Verder lezenSeibt, Gustav - Goethe und Napoleon, einde historische Begegnung (2008)*** Verder kijken Commémoration de Napoléon: le discours d'Emmanuel Macron***Verder luisteren115 - Thomas Paine en De Rechten van de mens57 - Alexis de Tocqueville40 – De geniale broers Von Humboldt35 - Charles de Gaulle***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:04:50 – Deel 100:42:18 – Deel 201:29:14 – Uitro01:29:52 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Moet een economische supermacht zichzelf niet veel steviger organiseren? Is het palaveren met veto’s voor 27 regeringsleiders niet ‘een middeleeuwse toestand’? Kun je Europees beleid voeren als de parlementaire controle daarop feitelijk vanuit nationale politieke partijen gebeurt? En hoe zit het met een Europees leger en de Franse atoombom? Jaap Jansen en PG Kroeger praten met de oprichter van de nieuwe Europese partij Volt Damian Boeselager - in 2019 als eerste en enige Volt-afgevaardigde gekozen in het Europees Parlement - en met Laurens Dassen, sinds 17 juli leider van de driekoppige Volt-fractie in de Tweede Kamer.Volt wil de discussie over de toekomst van Europa op een andere manier voeren dan de bestaande politieke partijen. Met nationale ‘afdelingen’ wil ze een pan-Europese partij vormen. De nieuwe fractie in de Tweede Kamer heeft de primeur de eerste nationale te zijn. In grote steden als Frankfurt draait Volt mee in het bestuur. De zetel in het Europees Parlement werd veroverd via de Duitse lijst. Boeselager heeft zich daar aangesloten bij de Groenen omdat hij daar zijn program daar het meest onafhankelijk en doeltreffend kan uitvoeren, legt hij uit. Uiteindelijk, liefst al in 2024, wil hij een zelfstandige Volt-fractie met afgevaardigden uit veel meer landen.Volt is ontstaan uit wrevel over Brexit, de verkiezing van Trump en de opkomst van nationaal-populistische partijen als de AFD. De nieuwe partij wil een positief antwoord zijn op hun op zichzelf heldere betogen over het optrekken van grenzen tussen nationale staten en het afbreken van de samenwerking die Europa juist zo sterk heeft gemaakt. De politieke insteek van Volt is eenvoudig, zeggen Dassen en Boeselager: als grote vraagstukken zoals klimaatverandering, kunstmatige intelligentie, ‘cyber war’ en humaan asielbeleid alléén door slim samenwerken in EU-verband kunnen worden aangepakt, dan moet je die Europese Unie beter organiseren en democratischer maken.De houding van Nederland roept daarbij de nodige vragen op, zeggen ze unisono. Zo is er van ons land nog steeds geen Herstelplan en wel van Italië en Portugal bijvoorbeeld. En dat terwijl premier Mark Rutte in Brussel dreigde: “Zonder échte hervormingen geen cent van ons naar andere lidstaten.” Dat juist zijn kabinet nu verstek laat gaan, tast de geloofwaardigheid van ons land duidelijk aan, ziet Volt in Brussel.En bij de ‘nieuwe bestuurscultuur’ hoort wat Volt betreft ook een nieuwe relatie van Den Haag met Europa. Niet langer ‘Het moest van Brussel’ of ‘Als er in Europa iets goeds gebeurt, hebben wij dat natuurlijk zelf bedacht’, maar een helder en eerlijk verhaal.In de Tweede Kamer heeft Laurens Dassen het initiatief genomen om als Kamer zelf de betekenis van artikel 68 van de Grondwet – de informatieplicht van de regering aan de Kamer – scherper te gaan definiëren. Het door Pieter Omtzigt geagendeerde onafhankelijke onderzoek van de Venetië Commissie van de Raad van Europa naar het functioneren de rechtsstaat in Nederland (waarover Jaap met Omtzigt sprak in aflevering 162) kan daar een wezenlijke rol bij spelen, zegt Dassen.Jansen en Kroeger praten met Damian Boeselager ook over zijn grootvader, Philipp Freiherr von Boeselager. De 33-jarige Volt-Europarlementariër spreekt daar ingetogen en bescheiden over, maar duidelijk is dat diens bewuste keuze om mee te doen bij een reeks pogingen Adolf Hitler te doden een bijzondere invloed heeft gehad op de bewustwording van zijn kleinzoon. In het Europa van vandaag, in de meidagen van 2021, reiken geschiedenis, levensmoed, levenslot en toekomstperspectief elkaar de hand.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Europese Unie en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenDe Verklaring van Amsterdam, het programma van Volt voor het Europees Parlement (2019)Volt verkiezingsprogramma (2021)Column Jaap Jansen op BNR: De nieuwe bestuurscultuur moet ook gaan over Ruttes relatie met Europa (6 mei 2021)***Verder luisteren162 - Pieter Omtzigt over macht en tegenmacht107 - Jean Monnet, de vader van Europa11 – Mendeltje van Keulen over de relatie Binnenhof-Brussel***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:03:38 – Deel 1 (Wat wil Volt met Europa?)00:50:40 – Deel 2 (Volt in de Tweede Kamer)01:10:30 – Deel 3 (Samen in Europa)01:21:40 – Uitro01:22:26 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dit jaar is het 30 jaar geleden dat de Sovjet-Unie, die enorme wereldmacht van Stalin en Brezjnew ten onder ging. Het grootste land op aarde. Een wereldwijd imperium van onderworpen naties en communistische bondgenoten. Met meer kernraketten dan de Verenigde Staten.En dat allemaal stortte in 1991 in. De gevolgen daarvan zijn nog alle dagen merkbaar en van grote invloed op het wereldtoneel, op het huidige Europa en nergens zo sterk als in Rusland en het bewind van Vladimir Poetin.Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de gebeurtenissen van dat jaar en de impact dit zij ook nu nog hebben. Aan het begin stond Gorbatsjov op de toppen van zijn roem. Hem was in 1990 de Nobelprijs voor de Vrede toegekend. Hij werd alom geloofd als bevrijder van de mensen in Midden en Oost Europa, de man van Glasnost en Perestojka. Ook zijn initiatieven tot ontwapening werden wereldwijd toegejuicht. Daar kwam nog bij dat hij met de Amerikaanse president George H.W. Bush en zijn minister James Baker gezamenlijk optrok om een verwoestende oorlog in het Midden Oosten af te stoppen en een vredesregeling te realiseren.Toch pakten donkere wolken zich samen boven het Kremlin. Gorbatsjov en zijn aanhangers kwamen meer en meer klem te zitten. Het kleine Baltische land Litouwen stak de lont in het kruitvat.PG vertelt hoe juist daar, op de staten en pleinen in Vilnius, de echte ondergang van de Sovjet-supermacht zich voltrok. De oude machtsstructuren en apparaten begonnen zich meer en meer van Gorbatsjov af te keren, ook vanwege zijn samenwerking met Bush tegen de vroegere Sovjet-cliënt Saddam Hoessein.Intussen veranderde er veel binnen dat enorme land. Steden kregen nieuwe namen, een gebeurtenis van grote betekenis. Meest symbolisch was wel dat de stad van de oprichter van de Sovjet-Unie hernoemd werd. Leningrad werd weer Sint Petersburg. En ‘Volodya’ Poetin, een KGB-officier, werd overgeplaatst van het Oost-Duitse Dresden naar Leningrad, waar hij een nieuwe loopbaan begon als gemeenteambtenaar. Hij werd toezichthouder op het verkeer in de zeehaven die Tsaar Peter in 1703 had gesticht. Daar bouwde hij de netwerken van de ondergrondse economie en de geheime dienst op waarvoor vele Russen en Europeanen ook vandaag nog sidderen.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Europese Unie en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenGenocide and Resistance Research Centre of Lithuania***Verder kijkenPresident Gorbachev was greeted by Secretary Baker. He arrived from Ottawa (C-Span)Gorbachev Wins Peace Prize (ABC News)‘Gorbymania’ strikes Canadian capital (CTV News)News January 11, 1991 - Soviet Union Military in LithuaniaLeningrad Back to St. Petersburg (1991)***Verder luisteren163 - De ondergang van de Sovjet-Unie: hoe een wereldmacht verdampte93 - Hoe Gorbatsjov en het Sovjet-imperium ten onder gingen84 - Hoe Kohl met Gorbatsjov de Duitse eenwording regelde72 - 'Wir sind ein Volk!', December 1989: Helmut Kohl spreekt in Dresden + Geheim gifwapen Sovjet Unie21 - Poetins rolmodel Tsaar Nicolaas I19 - Anne Applebaum: Poetin en de destabilisering van het Westen***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:39 – Deel 101:00:28 – Deel 201:21:47 – Uitro01:22:23 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is een zeldzaam genoegen de notulen van vergaderingen van de Ministerraad te mogen lezen. En minstens zo boeiend om te zien hoe anderen in de politiek daar mee omgaan. In deze editie van Betrouwbare Bronnen kammen Jaap Jansen en PG Kroeger die verslagen over de sessies van de bewindslieden over de perikelen rond de toeslagen en de Belastingdienst daarom nog eens heel precies door. Zeker nu ook de Tweede Kamer hierover met de meest betrokken ministers uitvoerig in debat ging. Een debat in het teken van de worsteling van de Haagse politiek met haar eigen cultuur, haar manier van denken en doen.De notulen laten een kabinet zien dat toch wel wat anders opereert dan velen vaak denken. Van een scherp afgesteld ‘kartel’ of een directief, monistisch geheel blijkt geen sprake. Ministers zijn net mensen, af en toe. De premier noemt een van zijn geboekstaafde oprispingen achteraf zelfs ‘ongepast’. De bewindslieden werken in het besef dat zij onvoldoende greep op de materie hebben. En ze kunnen niet altijd van de informatie uit hun eigen apparaten op aan.Met de tegenmacht van het parlement tegenover de macht van de ministeries lijkt daarbij opvallend genoeg weinig mis. Integendeel: hardnekkig vasthoudende Kamerleden van zowel coalitie- als oppositiefracties bepalen vaak de agenda en drijven bewindslieden meer voor zich uit dan dat ze hen gedwee volgen.Verzuchtingen en gemopper over die eigenwijze parlementariërs zijn dan vaker uitingen van onmacht dan van onwil. En ze zijn van alle eeuwen. PG vertelt over een serie klaagzangen uit de parlementaire geschiedenis die minstens zo bokkig waren als die van Wouter Koolmees of zo vruchteloos als de sensibiliseringspogingen van Wopke Hoekstra.Het politiek funeste monisme van Koning Willem I en het gemopper van minister-president Johan Rudolph Thorbecke over al te activistische geestverwanten in de Kamer klinken nu verrassend modern. En de veel beschimpte ‘Nacht van Schmelzer’ is met de blik van nu een parel van dualisme en tegenmacht.Gaat het om premiers en bewindslieden die jeremieerden over Kamerleden, dan hoef je alleen maar even terug te denken aan Dries van Agt en ‘die verrekte loyalisten’, aan Ruud Lubbers en de ‘steeds stijvere’ CDA-fractieleider Bert de Vries of zijn voortdurende ergernis over de CDA-fractievoorzitter in de Senaat. De ingehouden, maar onmiskenbare tirades van Piet Hein Donner over Mariëtte Hamer schreven tijdens de Balkenende-jaren geschiedenis.In de zoektocht naar een ‘nieuwe bestuurscultuur’ noteren Jaap en PG een paar opvallende misverstanden. Over wat dat veel bezongen dualisme eigenlijk is en vooral wat het niét is. En over de verwarring van wie ministers nu eigenlijk zijn. Ooit waren zij de tassendragers van de koning, maar wiens dienaar zijn zij vandaag nog?***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenColumn @BNR: Meer dualisme? Dat is makkelijker gezegd dan gedaanEindverslag informateur Tjeenk Willink***Verder kijkenAndere Tijden: Partij of Principes, de dissidenten tijdens het kabinet Van Agt/Wiegel***Verder luisteren186 - Hoe je een ministerie bestuurt, terreur bestrijdt en Poetin op je dak krijgt: Tjibbe Joustra over crisis en controle184 - Kabinetsformatie 2021: Brieven aan de informateur - geslaagde en minder geslaagde lobby's182 - Kabinetsformatie 2021: De verrassend vertrouwde werkwijze van Herman Tjeenk Willink180 - Kabinetsformatie 2021: Hoe Mark Rutte de eenzaamste man van het Binnenhof werd179 - Kabinetsformatie 2021: Verkenners die schielijk van het toneel verdwenen, een politieke sluipmoord en de 'gouden standaard' van wijs en effectief formeren177 - Kabinetsformatie 2021: Formeren is faseren, dus het begint met verkennen60 - Coen Brummer & Daniël Boomsma: De canon van het sociaal-liberalisme27 - Rob Jetten (D66) wil muren slopen***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:55 – Deel 100:46:48 – Deel 201:35:42 – Uitro01:36:17 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tjibbe Joustra overleefde als topambtenaar boze boeren, varkenspest, terrorisme, mond- en klauwzeer en Russische tegenwerking bij MH17. In Betrouwbare Bronnen vertelt hij over zijn belevenissen en de lessen die hij trekt. Lessen die ook heel nuttig kunnen zijn bij de nu in Den Haag alom nagestreefde 'nieuwe bestuurscultuur'.Jaap Jansen en PG Kroeger gaan met hem terug naar een reeks crises en protestacties waar hij reeds als heel jonge secretaris-generaal op het Ministerie van Landbouw mee van doen kreeg. De trekkers stonden zelfs op het bordes van de Ridderzaal. Joustra waarschuwt voor onnodige provocaties vanuit Den Haag, die een sector de indruk geven dat ze politiek geslachtofferd wordt. ‘Halvering van de veestapel’ nodigt volgens hem niet uit tot gemakkelijk meewerken.De rol van secretaris-generaal - een functie die hij veertien jaar lang vervulde - is volgens Joustra helder en complex. Je moet niet op de stoel van je medewerkers gaan zitten en hun werk afpakken, maar als coördinator wel zorgen voor een duidelijke lijn. Daarnaast is er de essentiële rol van eerste adviseur van de minister. Daarin moet de SG zowel de kennis uit zijn apparaat naar voren brengen als de bewindslieden soms de weg wijzen om dingen heel anders aan te durven pakken.Joustra pleit nadrukkelijk voor inhoudelijke deskundigheid aan de top van een departement. Hij vindt dat de balans te veel is doorgeslagen naar management en er wordt te snel gerouleerd. Bovendien stelt hij vast – ook uit eigen ervaring als ‘chef’ ervan – dat de grote uitvoeringsorganen van de overheid uit het lood geslagen zijn. Ze moeten vaak taken uitvoeren en burgers behandelen op terreinen waar ze niet voor bedoeld waren. “De overheid is een callcenter geworden waar je nooit meer iemand aan de lijn krijgt,” zegt hij scherp.Na zijn jaren op Landbouw was Joustra de allereerste Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding. Daar had hij te maken met de lastige combinatie van het regelen van de bewaking van Geert Wilders en de dreiging die uitging van diens film 'Fitna', waardoor Nederland in het middelpunt van de belangstelling kwam. Als voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid onderzocht hij de aanslag op MH17. Ook daar zijn heel wat lessen trekken voor een heldere crisisaanpak en het voeren van een consistent beleid waarin de burgers meegenomen kunnen worden.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenTjibbe Joustra – Crisis en controle (Prometheus, 2021)***Verder luisteren (in de serie 'iconische topambtenaren')144 - Laura van Geest, voorzitter Autoriteit Financiële Markten135 - 30 jaar Duitse eenheid: Carlo Trojan, de Nederlander die meeonderhandelde130 - Joost Korte, een Nederlander aan de top van 'Het sociaal Europa'120 - Roel Bekker: Waarom bij de overheid dingen zo vaak fout gaan85 - Gert Jan Koopman, directeur-generaal EU-begroting Europese Commissie79 - 'Nederland is nog steeds ziek': Hans Borstlap over zijn ingrijpende plannen voor de arbeidsmarktEn nog meer over Landbouw66 - Carola Schouten, Landbouwminister tussen boze boeren***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:45 – Deel 100:56:02 – Deel 201:30:54 – Uitro01:31:38 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is voor Europeanen soms moeilijk in te denken hoe diep in de Verenigde Staten de emoties kunnen zijn en hoe fel de strijd als het gaat om onderwerpen en mensen die wij uit onze eigen geschiedenis en cultuur nauwelijks kennen. De heftige demonstraties, maatschappelijke acties en debatten rond de beweging Black Lives Matter en de aangrijpende reacties op het proces na de moord op George Floyd zijn voor ons vaak moeilijk te plaatsen. Net als de felle protesten rond martiale standbeelden of de vlag van de Confederacy, de verering van president Abraham Lincoln en de grote politieke strijd om benoemingen in het Supreme Court.Diep zijn de wortels hiervan in de ontstaansgeschiedenis van de Amerikaanse republiek en dit bepaalt nog steeds heel sterk hoe de cultuur en politiek van dat grote land hiermee omgaan. In deze podcast komt bijvoorbeeld naar voren hoe onthutsend de overval op het Capitool van 6 januari juist tegen deze achtergrond was. Ineens waren de Amerikanen weer terug in de zwartste dagen van de 19e eeuw met brute milities en opstandig geweld.In deze aflevering duiken Jaap Jansen en PG Kroeger met hun vaste Amerikakenner Pirmin Olde Weghuis in de heftige gebeurtenissen van de turbulente jaren tussen 1800 en 1861, toen het grote democratische experiment bijna ten onder ging aan de gevolgen van de slavernij, de spanningen tussen de vrijheidsidealen en de ruwe realiteit en de enorme expansie van Amerika met een bij ons nauwelijks bekende veroveringsoorlog tegen Mexico. ‘Zwarte levens’ telden in die decennia niet. Letterlijk zelfs, want een slaaf werd slechts als 3/5 genoteerd bij volkstellingen die bijvoorbeeld de omvang van de parlementszetels bepaalden. Het Hooggerechtshof stelde vast dat een zwart mens nooit eenzelfde vrijheid kon krijgen als een blanke burger en een slaaf bleef altijd eigendom. Zwarten waren fysiek materiaal, geen mens. De bazen van de katoen- en tabaksplantages zagen zichzelf ook meer en meer als vanzelfsprekend boven deze lijfeigenen geplaatste heersers die hen met geweld zo nodig tot gehoorzaamheid en productie mochten dwingen. Voor veel ruimdenkender mensen in het Noorden werd dit steeds minder aanvaardbaar, moreel en politiek.PG en Pirmin vertellen hoe de polarisatie en politieke spanningen tussen de slavenstaten in het zuiden en de rest van de VS steeds scherper opliepen en hoe denkers als Alexis de Tocqueville en Alexander von Humboldt – in Amerika op bezoek - er naar keken. Ook als men in de Senaat of het Huis een politiek compromis vond, liep het conflict toch weer uit de hand door bange en laffe presidenten. In het boerenstaatje Kansas brak een eerste bloedige burgeroorlog uit. Precies waar Lincoln als jong politicus al voor had gewaarschuwd. Maar ook hij kon geen definitieve oplossing bieden en bleef lange tijd zoeken naar een compromis tussen staten met en zonder slavernij.Zijn verkiezing tot president in 1860 – voor een heel nieuwe partij, de Republicans – deed in de slavenstaten het bloed van planterselite overkoken. Zij bliezen 'the Union' van staten op en begonnen een eigen federatie van zuidelijke regio's. En meteen bleek toen al het grote vernuft van Lincoln als strateeg en leider, niet voor het eerst was hij schromelijk onderschat.Trouwens, de Amerikanen onderschatten bij het begin van de afscheiding van de Zuidelijke staten en van de burgeroorlog nog wel meer. Pirmin en PG vertellen hoe velen met illusies leefden over het bloedvergieten dat nu aanstaande was. De eerste veldslag in de burgeroorlog begon als een toeristisch uitje voor de poorten van Washington DC. De gruwelen van een industriële massaoorlog kon men zich volstrekt niet voorstellen. En dat deze strijd, de gevolgen van de slavernij, de afschaffing ervan en de bloedige slachtingen van die jaren politiek en cultuur van de Verenigde Staten zelfs nu nog, in de 21e eeuw, mede zouden bepalen al helemaal niet.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenWilliamson Murray and Wayne Hsieh - A Savage War: A Military History of the Civil War***Verder kijkenPresident Joe Biden and VP Kamala Harris deliver remarks on George Floyd murder trial guilty verdict***Songs waarvan korte fragmenten te horen zijn in deze afleveringCreedence Clearwater Revival - Cotton FieldsNeil Young - Southern ManDixie - Bonnie Blue FlagTennessee Ernie Ford - Marching Through GeorgiaRosanne Cash - When The Master Calls The RollThe Decemberists - Yankee Bayonet (I Will Be Home Then)***Verder luisteren159 - Washington DC: na de afgang van Trump optimisme over Biden en Harris146 - Amerikaanse presidentsverkiezingen: de machtsoverdracht142 - De smerigste verkiezingscampagnes in de Amerikaanse geschiedenis115 - Thomas Paine en De Rechten van de mens90 - Opmerkelijke voorverkiezingen in de Amerikaanse historie*** Tijdlijn00:00:00 – Intro00:07:07 – Deel 1

Informateur Herman Tjeenk Willink toog aan het werk en meteen weer begon een van die klassieke rituelen die horen bij kabinetsformaties. Alle mogelijke organisaties, branches, sectoren en individuën sturen de informateur een boodschap. Meestal een brandbrief, een noodkreet, een roep om aandacht en meestal ook geld en prioriteit voor hun belang, hun soort, hun beleidsterrein. Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de geschiedenis van die brieven en analyseren hun effectiviteit. Heeft het zin, zo’n brief? Zijn er voorbeelden van hoe en wanneer dat echt werkt? Wat doet een informateur met al die post? Wie leest die brieven?In de voorbije dagen kon je zien wie in politiek en samenleving hun zaken op orde hebben. Er kwam een aantal goed voorbereide, in de afgelopen maanden al in de grondverf gezette boodschappen binnen bij Tjeenk Willink. SER-voorzitter Mariëtte Hamer gebruikte in haar gesprek met de informateur zelfs letterlijk de tekst waarmee zij in Betrouwbare Bronnen de eerste aanbevelingen en waarschuwingen van haar Denktank Coronacrisis op de agenda had gezet. De gecoördineerde operatie vanuit de top van het Defensieapparaat was al evenmin toevallig.Opvallend is de brief die de hoogste ambtenaren van de ministeries, de secretarissen-generaal, aan de informateur stuurden. Evenals de eerste richtinggevende zet van de commissie onder leiding van Jeroen Dijsselbloem die de inzendingen voor het Nationaal Groeifonds beoordeelt. Ook in de politieke historie waren er opmerkelijke brieven en documenten waar een informateur mee aan de slag kon. En er was één informateur die een wel heel drastische manier vond om niet lastig gevallen te worden door alle mogelijke organisaties en belangengroepen. PvdA’er Jaap Burger deed iets in 1956 dat voor noch na hem usance werd. Hij vertrok naar Parijs en had daar voor de formatie bepalende gesprekken! ***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenInventarislijst van ingekomen brieven in de kabinetsformatie van 2017Toerismesector wil eigen paragraaf in regeerakkoord (BNR Nieuwsradio, 14 april 2021)FNV en VNO-NCW eisen duidelijkheid van politiek over coronasteun (AD, 15 april 2021)Brief FNV en VNO-NCW (15 april 2021)Top Nederlandse krijgsmacht schaamt zich tegenover de Navo (Trouw, 2 april 2021)Brief van de secretarissen-generaal aan informateur Tjeenk Willink (12 april 2021)Bedrijven snakken naar talent (Science Guide, 8 oktober 2012)Akkoord van Wassenaar (24 november 1982) – volledige tekst***Verder kijkenDriehonderd boerenbrieven voor informateur Schippers (11 april 2017)Jeroen van der Veer over het Techniekpact 2020 (14 december 2012)***Verder luisteren182 - Kabinetsformatie 2021: De verrassend vertrouwde werkwijze van Herman Tjeenk Willink180 - Kabinetsformatie 2021: Hoe Mark Rutte de eenzaamste man van het Binnenhof werd179 - Kabinetsformatie 2021: Verkenners die schielijk van het toneel verdwenen, een politieke sluipmoord en de 'gouden standaard' van wijs en effectief formeren177 - Kabinetsformatie 2021: Formeren is faseren, dus het begint met verkennen139 - Ank Bijleveld en haar nieuwe Defensievisie: Europa moet zichzelf militair kunnen verdedigen136 - Jarig in coronacrisis: Mariëtte Hamer en Maurice Knijnenburg over 70 jaar SER110 - Overleggen in crisistijd: Hans de Boer en Han Busker, voorzitters van de Stichting van de Arbeid*** Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:31 – Deel 100:31:41 – Deel 201:19:48 – Uitro01:20:26 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nu in de kabinetsformatie samen met ‘de polder’ gewerkt wordt aan een Nationaal Herstelplan om uit de coronacrisis te komen, kijken Jaap Jansen en PG Kroeger naar een voorbeeld waar bloei en perspectief al volop te zien zijn. In het Leiden Bio Science Park is niet alleen in razend tempo een vaccin tegen corona gemaakt, tienduizenden studenten van MBO, HBO, universiteit, werken er met onderzoekers en bedrijven aan de nieuwste ontwikkelingen in wetenschap, technologie en kenniseconomie op het gebied van ‘life sciences and health’. Betrouwbare Bronnen is er in gesprek met rector magnificus Hester Bijl van de Universiteit Leiden, directeur Beatrice Boots van het Platform Talent voor Technologie en Wij zijn Katapult, vicepresident Bart van Zijll Langhout van vaccin-ontwikkelaar Janssen Nederland (na ASML, Philips en KPN de vierde R&D-investeerder in ons land) en gastheer Joeri van den Steenhoven, vicevoorzittter van de Hogeschool Leiden.Bart van Zijll Langhout gaat in op de jongste ontwikkelingen rond het ‘Janssen vaccin’ tegen corona. Daaraan is in Leiden in ongekend hoog tempo gewerkt, om zo snel mogelijk zo veel mogelijk mensen te beschermen tegen de verspreiding van het virus. Hij benadrukt dat juist ook zijn bedrijf hecht aan het kritisch toetsen van mogelijke bijwerkingen. “Als je daardoor de veiligheid nog beter kan waarborgen, moet je de tijd te nemen daarnaar te kijken. Op dit moment is het Europees Medicijn Agentschap hiermee bezig en wij verwachten dat zij positief zullen oordelen over de benefit/risk-ratio.” In Oss liggen nu 80.000 vaccins van Janssen te wachten op uitlevering. In de loop van dit jaar worden dat er in totaal 11,3 miljoen.Het researchwerk aan zo’n vaccin is maar één voorbeeld van de voor bedrijven en kennisinstellingen essentiële samenwerking die van Leiden een toonaangevende ‘kennis-hub’ heeft gemaakt. Hester Bijl vertelt hoe het Bio Science Park is ontstaan en hoe hierdoor een krachtige aanjaagfunctie voor topkennis en de zorg in het Academisch Ziekenhuis LUMC en bij opleidingen op alle niveaus tot stand is gekomen.Juist doordat ze zich in Leiden dicht op elkaar en intensief bleven focussen op de voorhoede van life sciences and health kon zo’n concentratie van wereldwijd vermaard onderzoek, bedrijvigheid en beroepsonderwijs tot bloei komen. De grote dynamiek en kwaliteit die daar bij elkaar komen, maken Leiden Bio Science Park ook voor de toekomstige economische bloei van Nederland een voorbeeld.Beatrice Boots laat zien hoe het model van de ‘triple helix’ en de samenwerking van MBO en HBO met bedrijven en overheden in de ‘Wij zijn Katapult’ aanpak in Nederland allerlei innovatieve centra laat ontstaan. Een aanpak die inmiddels ook grote aandacht heeft van de Europese Commissie die er op Europese schaal verder mee wil.Joeri van den Steenhoven – die in Betrouwbare Bronnen 137 al eens zijn ervaringen op dit terrein in Canada benutte om de komst van het Nationaal Groeifonds scherp te analyseren – bouwt daar vanuit zijn hogeschool nadrukkelijk op voort.De vier kijken met veel interesse naar de eerste concrete besluiten van het Nationaal Groeifonds (het ‘Wopke/Wiebesfonds’) dat onder leiding van Jeroen Dijsselbloem de eerste investeringsbedragen heeft aangekondigd. Van den Steenhoven pleit voor een heldere lange termijn gerichte focus op een vijftal sleuteltechnologieën en hun ecosystemen. Boven alles moeten we af van de neiging alles in kleine projecten op te delen, zegt hij.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door Hogeschool Leiden en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenColumn Ton Manders (CPB)***Verder luisteren137 – Joeri van den Steenhoven: maak het Groeifonds slimmer, beter en doeltreffender140 – Covid-19: samen werken aan vaccins. En: de langdurige wereldwijde sociaaleconomische gevolgen98 - Dr. Ngozi's strijd tegen het virus126 - De kracht van hoger onderwijs108 - De universiteiten willen weer voluit aan de slag***Tijdlijn00:00:00 – Intro en deel 100:29:26 – Deel 201:21:26 – Uitro01:21:55 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Na de ongebruikelijke wederwaardigheden van ‘Verkennersgate’, ‘Functie elders’ en het haperend geheugen van Mark Rutte lijkt de kabinetsformatie in wel zéér gebaande paden terechtgekomen. Hij was in 1972 al betrokken bij zo’n formatie en ook in 2021 mag Herman Tjeenk Willink (inmiddels 79) weer de mat op, nu als informateur. En ook dat bepaald niet voor het eerst.In deze aflevering van Betrouwbare Bronnen duiken Jaap Jansen en PG Kroeger in de geschiedenis, zeden en gewoonten van kabinetsformaties. Wat zijn de ‘gouwe ouwen’ onder de vaste, vaak vrome voornemens van de partijen als dat onderhandelingsspel begint? Hoe is de soms rauwe werkelijkheid? En wat is de geijkte werkwijze van de doorgewinterde Tjeenk Willink om het zaakje uiteindelijk toch weer op zijn pootjes terecht te laten komen?Wat zeggen de ambities van de Haagse politiek en de Kamerfracties ten aanzien van meer openheid, transparantie, dualisme en ruimte voor het debat nu eigenlijk echt? Hoe gaat juist deze informateur daar al decennia mee om en welke gebeurtenissen en verrassingen uit eerdere kabinetsformaties zouden nu weleens kunnen opduiken?PG noteert vanuit de parlementaire historie vijf klassieke wensen en ambities waarmee formaties altijd weer van start gaan. Allereerst wil men elke keer dan toch echt een ‘akkoord op hoofdlijnen’ sluiten, ‘niet dichtgespijkerd’ en graag ook ‘bondig’, als triomf van dualisme. Met een hoofdrol voor de Tweede Kamer in plaats van vermaledijd ‘Torentjesoverleg’. Maar ja, wat zijn eigenlijk ‘hoofdlijnen’ en wie bepaalt dat? Een tweede ‘gouw ouwe’ is de wens door beknopte afspraken met veel visie om zo optimaal ruimte voor debat mogelijk te maken. Maar ja, ruimte voor wie dan en voor welke onderwerpen? Wat als al die ruimte oppositiefracties of de Eerste Kamer dan al snel heel veel gelegenheid biedt om elk mooi plan van de coalitie lam te leggen en ‘Brussel’ vervolgens de kansen levert stevig in te vullen wat Nederland binnen de Europese Unie nog moet doen?Zulke obstakels en risico’s leveren ook vaste waarden op van staatkundige zuiverheid als het benadrukken dat toch eerst ‘de inhoud’ voorop moet staan en openheid voor alles gaat. Dat laatste punt onderstreepte de Kamer zelfs extra door een motie-Wilders/Eerdmans aan te nemen. Tjeenk Willink maakte daar tegenover de pers meteen hoofs maar helder korte metten mee.Veel gehoord is ook de herhaalde wens in een kabinet de ruimte voor nieuwe bewindslieden en hun eigen profiel, expertise en goede afstemming met de samenleving en ‘het veld’ veel meer reliëf te geven. Maar dat moet het parlement dan wel zelf willen en ook concreet organiseren. Jaap en PG laten zien hoe de nieuwe Kamervoorzitter hier veel kan leren van haar collega in het Europees Parlement en de formateur veel van Europese-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Op dit punt is de EU ons land ver vooruit in inhoudelijke openheid en diepgang van debat.Intussen is de informateur aan de slag. Jaap en PG laten horen hoe juist hij in 1985 al vlijmscherp de grote thema’s en dilemma’s schetste waar overheden en politiek voor staan en die vandaag de dag door onder anderen Pieter Omtzigt indringend zijn geagendeerd. Omdat zijn werkwijze voor Betrouwbare Bronnen geen geheimen kent is meteen helder dat hij voor een kernachtig akkoord op de inhoud eigenlijk alle bouwstenen en ‘hoofdlijnen’ al klaar heeft staan.Opmerkelijk is dat hij al veel eerder als informateur aan Koningin Beatrix zelf precies dát adviseerde wat hij nu zonder tussenkomst van de Majesteit ter hand heeft genomen. De Wim Kok van 1994 – die zélf alvast een conceptakkoord ging schrijven - kon in 2021 wel eens Herman Tjeenk Willink zelf zijn.Omdat hij bijna achteloos liet blijken nu vooral de inhoudelijke, programmatische eensgezindheid voor samenwerking te gaan onderzoeken en formuleren, is ook ineens helder dat hij zich niet verplicht acht een coalitie van tenminste 76 zetels in de Kamer te helpen smeden. Andere vormen van politieke allianties zijn evengoed denkbaar. De rapportage van de informateur kan wel eens uiterst verrassend worden.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenBijlage bij eindverslag informateur Tjeenk Willink - Over de uitvoerbaarheid en uitvoering van nieuw beleid (2017)Pieter Omtzigt – Een nieuw sociaal contractCarla van Baalen, Alexander van Kessel - Kabinetsformaties 1977-2012Website kabinetsformatie 2021***Verder kijkenIntegrale persconferentie van informateur Tjeenk Willink van 7 april 2021***Verder luisteren181 - Voor nieuwe Kamerleden en bewindslieden: lessen uit de politieke praktijk van Jet Bussemaker180 - Kabinetsformatie 2021: Hoe Mark Rutte de eenzaamste man van het Binnenhof werd179 - Kabinetsformatie 2021: Verkenners die schielijk van het toneel verdwenen, een politieke sluipmoord en de 'gouden standaard' van wijs

Nu de kabinetsformatie met horten en stoten begonnen is, is de tijd rijp om vooruit te kijken naar de grote thema’s voor een volgend kabinet. In deze coronacrisis met ongekende gevolgen voor gezondheid en welvaart zijn weinig onderwerpen zo actueel en zo complex als de zorg voor mensen en bescherming van hun gezondheid. Jaap Jansen en PG Kroeger praten daar in deze aflevering over met Jet Bussemaker, voormalig PvdA Tweede-Kamerlid, staatssecretaris van Volkgezondheid, Welzijn en Sport en minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.Welke lessen kan zij uit haar politieke ervaring doorgeven aan de 69 nieuw aangetreden Tweede-Kamerleden en de nieuwe bewindslieden die over enige tijd hun opwachting maken?Ze is hoogleraar beleid, wetenschap en maatschappelijke impact aan de Universiteit Leiden en voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. Onlangs publiceerde ze het boek ‘Ministerie van Verbeelding. Idealen en de politieke praktijk.’ Een sleutelervaring is het afschaffen van de ‘vijf minuten registratie’ in de thuiszorg. Ruim tien jaar nadat ze daarvoor tekende, hoorde ze Hugo de Jonge op de radio aankondigen dat hij van die registratie af wilde. Ze moest even in haar arm knijpen: “Hè? Heb ik dat niet al gedaan?” De stroperigheid is groot in Den Haag.Bussemaker kijkt met veel begrip en compassie naar bewindslieden uit Rutte III zoals Bruno Bruins, Hugo de Jonge, Martin van Rijn en Tamara van Ark. Maar ze kan ook met kritische afstand kijken naar hun beleid. Uit haar ervaringen blijkt dat al te makkelijke slogans niet helpen. Waar heb je het bijvoorbeeld over als je pleit voor ‘minder marktwerking’? Het opnieuw ‘verstatelijken’ van de organisatie en toedeling van de zorg brengt ook veel nadelen terug, en bureaucratische systemen. Of mensen er vervolgens echt beter van worden en meer gerichte, doeltreffende zorg krijgen is nog maar de vraag. Een belangrijke les is dan ook dat gezondheid en beleid veel meer raken dan alleen medische handelingen en ‘patiënten’. Mensen worden niet alleen ziek van virussen of aandoeningen, maar ook van schuldproblemen, consumeren, werk en slechte leefomgeving. Bussemaker pleit voor een veelomvattender blik. Dat leidt tot een serie diepingrijpende ‘missies’: onderwerpen voor de toekomst waarmee een nieuw kabinet aan de slag kan.Jansen en Kroeger dagen haar tevens uit over het grote thema van het ‘cultuurbeleid’. De vele maatschappelijke controverses, worstelingen én verrijking rond vragen van migratie, demografie, multiculturele veranderingen en identiteit leidt tot de vraag ‘wie wij zijn’. Heeft Nederland trouwens - anders dan landen als Frankrijk en Duitsland – wel een eigen cultuurbeleid? Bussemaker komt met opmerkelijke verhalen en smakelijke details. Niet in het minst over misschien wel hét moment van haar ambtstermijn, de totaal onverwachte strijd over de aankoop van twee iconische portretten van de hand van Rembrandt: Marten en Oopjen.Ook denkt ze hardop na over de toekomst van ‘links’ en wat haar eigen Partij van de Arbeid na opnieuw een zwak verkiezingsresultaat moet doen. En hoe nu verder met de kabinetsformatie en met Mark Rutte?***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenJet Bussemaker – Ministerie van Verbeelding (Balans, 2021)Vrienden van de show maken kans op een exemplaar van het boek van Jet Bussemaker. Uitgeverij Balans stelt vijf exemplaren beschikbaar!Wil je meedingen, stuur dan een mailtje met je naam en postadres naar [email protected] Misschien heb je dan volgende week het boek al in huis!Bussemakers gelijk (ScienceGuide, 1 oktober 2015)***Verder luisteren180 - Kabinetsformatie 2021: Hoe Mark Rutte de eenzaamste man van het Binnenhof werd179 - Kabinetsformatie 2021: Verkenners die schielijk van het toneel verdwijnen, een politieke sluipmoord en de 'gouden standaard' van wijs en effectief formeren154 - Watergezant Henk Ovink: 'Negentig procent van alle rampen in de wereld heeft met water te maken'***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:02:46 – Deel 100:44:37 – Deel 201:22:57 – Uitro01:23:49 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

De verkiezingen maakten de VVD met 34 zetels opnieuw veruit de grootste partij. Sigrid Kaag (D66) en Wopke Hoekstra (CDA) aasden op Het Torentje, maar het premierschap leek opnieuw verzekerd voor Mark Rutte. Na 'De Nacht van Witte Donderdag' is de vraag hoe vanzelfsprekend dat nog is.Toen uitkwam dat Rutte in de kabinetsformatie niet de waarheid had gesproken over zijn plannen met CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt ('functie elders') zegde Geert Wilders het vertrouwen in de minister-president op, gesteund door 72 Kamerleden.De coalitiepartners uit Rutte III hielden zich daarbij afzijdig. Zij deden iets van politiek grotere betekenis: met steun van de hele Kamer, uitgezonderd Ruttes eigen VVD, keurden zij het gedrag van de VVD-fractievoorzitter af. Hij werd hiermee de eenzaamste man van het Binnenhof. Krijgt 'Teflon-Mark', van wie elk probleem leek af te glijden, nu zijn vierde kabinet nog wel?In zijn maidenspeech omschreef Wopke Hoekstra de politieke situatie als 'chaos binnen de chaos'. Het debat daarover was in vele opzichten historisch. Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren in deze editie van Betrouwbare Bronnen waarom dit debat ontstond, wat daarin gebeurde, wat er niet gebeurde en hoe de politieke hoofdrolspelers het ervan afbrachten.Zij noteren liefst vijf redenen waardoor dit Kamerdebat parlementaire geschiedenis schreef. Volgens PG is sinds premier Jo Cals in de fameuze ‘Nacht van Schmelzer’ in 1966 geen minister-president zo de mist in gegaan in een bijeenkomst van de Kamer over een politieke crisis. Uniek is ook de collectieve ‘heiligverklaring’ van Pieter Omtzigt. Zelf zal hij daar thuis enigszins besmuikt en ongemakkelijk op hebben gereageerd, vermoeden Jaap en PG.De uitkomst van het debat lijkt ook uitzonderlijk, maar wie beter kijkt ziet dat dit helemaal niet zo exceptioneel is. Er zijn tenminste vier VVD-bewindslieden die in de voorbije decennia als ‘aangeschoten wild’ verder moesten. Twee bleven als vicepremier gewoon voortmodderen, twee moesten opstappen. En ook internationaal zijn debatten als deze niet ongebruikelijk. Kroeger vertelt over de ‘blackout’ van een verrassend vergeetachtige Helmut Kohl en over die ene jonge medewerker van Nixon die in een onbewaakt ogenblik de Watergate-commissie van Sam Ervin onthutste.Maar hoe kwam Mark Rutte aan zijn verdedigingslinie in dit debat ten aanzien van zijn ‘amnesie’ - zoals Sigrid Kaag dat noemde – rond de verwijzing naar Pieter Omtzigt tegenover de twee verkenners? PG wijst op de speech van Ronald Reagan over het onderzoek door de Tower Commissie naar de wapenleveranties aan Teheran, het Iran/Contraschandaal. Wat de vergeetachtige president op 4 maart 1987 vanuit het Oval Office zei klinkt precies zo door in het betoog van de premier, een kenner van presidentsbiografieën. “I told the American people I did not trade arms for hostages. My heart and my best intentions still tell me that's true, but the facts and the evidence tell me it is not.”Zoals elk historisch debat zorgt ook deze Nacht van Witte Donderdag voor begrippen, woorden en zegswijzen die we over 50 jaar nog zullen horen. PG poogt alvast een lijstje op te stellen. Dat gaat van ‘Via via’ en ‘Treinongeluk’ naar ‘Hier scheiden onze wegen’, ‘We staan voor aap’ en ‘Herstel van Vertrouwen’. Jaap stelt voor het aanstaande regeerakkoord dit laatste begrip als titel mee te geven. Omdat het een debat met meer maidenspeeches van fractieleiders dan ooit was, geven PG en Jaap ook hun eerste indrukken van presentatie en vernuft van de verschillende sprekers. En ze laten horen hoe Angela Merkel onlangs in een vergelijkbare situatie als Mark Rutte zichzelf op indrukwekkende wijze corrigeerde.De Kamer heeft zichzelf huiswerk meegegeven voor het Paasweekeinde. Betrouwbare Bronnen presenteert een vrouw en een man die geknipt zijn om juist nu de kabinetsformatie weer op het juiste spoor te brengen. PG adviseert de benoeming van informateur Mariëtte Hamer en Jaap die van Herman Tjeenk Willink. En zij geven een bron van nu zeer passende reflectie en meditatie op de ontstane ‘totale rotzooi’ (dixit Wopke Hoekstra) met een aria van Johann Sebastian Bach uit zijn Johannes Passion. ‘Erwäge’ zingt tenor Thomas Moser. “Overweeg, reflecteer.”***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenJaap Jansen – Het telefoonnummer dat nu uitkomst brengt (BNR, 1 april 2021)Alle voorheen geheime stukken uit de verkennersfase***Verder kijken14 uur debat in een kleine 4 minuten: een motie van afkeuring en Rutte door het stof (NOS, 2 april 2021President Reagan's Address to the Nation regarding the Tower Commission Report from the Oval Office, March 4, 1987Polygoon Journaal: De Lockheed affaire (1976)Kein Oster-Lockdown - Merkel bittet um Verzeihung (DW, 2021)J.S. Bach – Johannes Passion - Erwäge wie sein blutgefärbter Rücken***Verder luisteren179

De kabinetsformatie van 2021 schrijft meteen al parlementaire geschiedenis. Hij begon met voor het eerst twee verkenners en voor het eerst twee vrouwen: Annemarie Jorritsma en Kajsa Ollongren. Binnen een week vertrokken ze schielijk van het toneel, zonder hun opdracht te hebben afgerond. “Dit verdient niet de schoonheidsprijs”, zei Tweede-Kamervoorzitter en opdrachtgever Khadija Arib.In deze aflevering analyseren Jaap Jansen en PG Kroeger historie en achtergronden. Ze gaan met een politiek stofkammetje door de tekst van het dankzij een ANP-foto uitgelekte memo ‘Aandachtspunten 2e ronde VVD en D66’.Dat memo bevat veel meer pikanterie dan die ene opmerking van vier woorden over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. De twee zinsneden over CDA-fractievoorzitter Wopke Hoekstra zijn minstens zo opmerkelijk. Daarbij werden in de dagen na het uitlekken status, herkomst en betekenis van dat document eerder schimmiger dan helderder - juist door de pogingen het toe te lichten dan wel terzijde te schuiven.Jansen en Kroeger noteren een reeks onderwerpen waarover de Tweede Kamer in haar debat met de voormalige verkenners nog maar eens scherp en precies moet doorvragen, ook om de nieuwe twee verkenners – Tamara van Ark en Wouter Koolmees - meteen duidelijker richting te geven over hun feitelijke en van nature beperkte opdracht. Die vraagpunten betreffen zaken als het ‘persoonlijk contact van MR en SK’- oftewel Mark Rutte en Sigrid Kaag – met het CDA over ‘deelname kabinet’, de betekenis van het ‘aandachtspunt’ ten aanzien van ‘onderhandelingsstijl Hoekstra’, ‘positie Omtzigt’ uiteraard en bovenal de passage over een ‘nationaal herstelplan’ met de mysterieuze toevoeging ‘zie bijgevoegd overzicht’. Want de ex-verkenners wekken hiermee de suggestie dat er feitelijk al een document beschikbaar over zo’n herstelplan. Voor de Kamer is dat een nuttig document bij komende formatiegesprekken.We moeten tegelijkertijd alle opwinding ook relativeren. Heel vreemd is zo’n memo met aandachtspunten nu ook weer niet. En dat een verkenningsfase of zelfs een informatie na een hoop narigheid helemaal over moet is niet uitzonderlijk. Jaap en PG vertellen over twee verkenningsfasen uit de historie die Van Ark, Koolmees en de Kamer inspiratie kunnen bieden.Zo was er een in 1963 waarin een politieke sluipmoord op een zeer vooraanstaand Kamerlid werd gepleegd; een complot gesmeed op Paleis Soestdijk nota bene. En er was een verkenner die vaker optrad: Jan de Koning. ‘Het Eldorado van de rust’ noemde VVD-leider Ed Nijpels hem in 1986 – het jaar waarin het met die liberale leider niet goed afliep. Van De Koning zijn vele lessen te leren. Zijn werkwijze geldt nu als ‘de gouden standaard’ van wijs en effectief formeren.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenFormatiedagboeken BeelP.F. Maas - Kabinetsformaties 1959-1973Carla van Baalen en Alexander van Kessel (redactie) - Kabinetsformaties 1977-2012***Verder kijkenOllongren verlaat Tweede Kamer na positieve testRutte over geheime opmerking over CDA-Kamerlid OmtzigtArib: Dit verdient geen schoonheidsprijsVerkenners Van Ark en Koolmees over 'interne notititie'WNL op Zondag: Henk Kamp over de kabinetsformatie van 2021Polygoon Journaal: na negen weken een nieuw kabinet (1963)Andere Tijden: De VVD van Ed Nijpels (2007)***Verder luisteren177 - Kabinetsformatie 2021: Formeren is faseren, dus het begint met verkennen45 – De liefdesbrieven van Francois Mitterrand***Tijdlijn00:00:00 – Deel 100:42:47 – Deel 201:32:29 – Uitro01:33:08 – EindeLet op! Tussen minuut 26 en minuut 45 klinkt de aflevering (door een storing tijdens de opname) minder goed dan je van ons gewend bent. Maar gelukkig is het gesprek wel goed te volgen! See omnystudio.com/listener for privacy information.

Verkiezingen in Nederland zijn (net als Europa) ‘best belangrijk’. Maar voor ons als Europeanen en ook geopolitiek gezien zijn de Bondsdagverkiezingen op 26 september toch net even van groter gewicht. En dat ze historisch zijn, staat nu al vast. Want dit keer krijgt Duitsland na de verkiezingen een nieuwe bondskanselier, een opvolger van Angela Merkel. Betrouwbare Bronnen kijkt vooruit. Wie volgt haar na zestien jaar op in het Kanzleramt?Jaap Jansen en PG Kroeger schetsen portretten van vijf politici die zonder meer grote kans maken Merkel op te volgen en dus ook staatslieden als Konrad Adenauer, Willy Brandt, Helmut Schmidt en Helmut Kohl. Die kanshebber zijn vijf mannen (in deze tijd van de opmars van vrouwen aan de top best vreemd) uit vier verschillende partijen. En ze hebben een duidelijk, divers en soms verrassend profiel. Er zitten twee ‘bijna roomse priesters’ tussen, een romancier en filosoof, twee voormalige activisten uit radicaal-linkse hoek, twee zonen van migranten en vluchtelingen en er zijn nog meer verrassende dingen uit achtergrond, Werdegang en familiegeschiedenis van de kandidaten.De in deze aflevering geportretteerden zijn:-Armin Laschet, CDU-premier van de grootste deelstaat. Zoon uit een mijnwerkersgeslacht, de eerste die kon studeren, een gelovig katholiek die bonje kreeg met het episcopaat. Oud-lid van het Europees Parlement.-Markus Söder, chef van de Beierse CSU. Minister van alles en nu premier in München, man uit een opvallende minderheid, voorbeeld van een ‘GroenRechts’ vernieuwer.-Olaf Scholz, klassieke sociaaldemocraat. Hamburg, rode apparatsjik, minister op zware posten, collega van Wopke Hoekstra in de Eurogroep.-Winfried Kretschmann, eerste premier van ‘die Grüne’. Winnaar tot driemaal toe, kind van Vertriebene uit Oost-Pruisen.-Robert Habeck, Groene dichter. Man van ‘de Mosselvrede’ op het Wad, medialieveling, kinderboeken, Deense cultuur, Über-Realo.De SPD heeft Scholz al aangewezen en wil daarmee haar faam als partij van traditie en ‘safe pair of hands’ uit Hamburg (à la Helmut Schmidt’) nog eens profileren. De keuze voor een kandidaat voor ‘die Union’ van CDU en CSU en voor de Groenen is ook interessant als vingerwijzing voor de koers van hun partijen, want verkiezingsprogramma’s zijn er nog niet.Dit zijn de politieke verhoudingen in de peiling van Kantar/Emnid van 21 maart 2021.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Europese Unie en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show.Wilt u Betrouwbare Bronnen sponsoren of in de podcast adverteren? Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder kijkenAngela Merkel: Wie tickt die Bundeskanzlerin? | Galileo | ProSiebenArmin Laschet | The man who may succeed MerkelCDU-Parteitag: Bewerbungsrede von Armin Laschet (januar 2021)Markus Söder - Die CSU wird heute 75 (september 2020)Franz Josef Strauß - deutlich, deftig & direkt Teil 1"SPD und Kanzlerkandidat passen zusammen" - Olaf Scholz im tagesthemen-Interview (august 2020)Neujahrsansprache von Ministerpräsident Winfried Kretschmann (31 dezember 2020)Grünen-Vorsitzender Robert Habeck im ARD-Sommerinterview***Verder luisteren156 – 2020: een historisch jaar voor Europa en EU-voorzitter Angela Merkel111 - De onverwachte herrijzenis van Helmut Kohl – en van Truman, Merkel en Rutte42 - Merkels vertrouweling Elmar Brok: 40 jaar Europese geschiedenis***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:26 – Deel 100:51:22 – Deel 201:23:56 – Uitro01:24:33 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Formeren is faseren, zegt oud-informateur Herman Tjeenk Willink altijd. De kabinetsformatie van 2021 begint heel klassiek: met verkennen. En ook met een primeur: twee verkenners, twee (ex-)vicepremiers, twee liberalen, twee vrouwen.Wat gaan zij doen? Wat is een verkenner? Waarom is die er? Wat kunnen de twee verkenners Annemarie Jorritsma en Kajsa Ollongren van 2021 leren van de belevenissen, blunders en successen van hun voorgangers?Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de historie van kabinetsformaties tijdens de hopeloze toestanden onder Willem III, via de eigenzinnigheden van Beatrix tot de rol van Khadija Arib als plaatsvervangend-koningin. Er blijken allerlei redenen te zijn om een formatie te beginnen met een verkenner. Twee daarvan zijn zó relevant voor de actualiteit van nu, dat ze meteen in deze aflevering al worden uitgediept.De eerste reden: de verkiezingsuitslag is dermate onpeilbaar en roept meer vragen op dan helderheid, dat eerst maar eens zorgvuldig afgepeld moet worden hoe en wat en wie en wanneer.De tweede reden: de verkiezingsuitslag bevat een dusdanige blokkade voor het trekken van eerste, heldere conclusies, dat dit obstakel eerst uit de weg geruimd moet worden. Doet een van deze twee situaties zich voor, dan is de route van een verkenner bijna onvermijdelijk.PG en Jaap roepen bij dat eerste verkennerstype twee bekende namen in herinnering: Uri Rosenthal en Piet Hein Donner. Beiden moesten in zeer ingewikkelde situaties een pad vrij hakken door de Haagse jungle. Dat deden ze op heel verschillende manieren en bij beide komen we in hun verkennersfase de naam van Maxime Verhagen tegen als vlijmscherpe en sluwe sleutelfiguur. Jorritsma en Ollongren kunnen daar veel van leren. Wat ze vooral niet moeten doen – omdat het dan net zo fout gaat als in 2010 – en waar ze heel goed op moeten letten, zodat het tot een vruchtbaar resultaat kan leiden.Ook het tweede verkennerstype kwam al eerder in de parlementaire historie op het tapijt. Opmerkelijk genoeg waren het twee keer PvdA’ers die voor de bijna onmogelijke taak geplaatst werden een enorm obstakel voor een succesvolle formatie te laten ontploffen en versplinteren. De eerste was Jos van Kemenade die in 1982 volgens Ruud Lubbers ‘een volstrekt zinloze exercitie’ moest plegen. Er was toen alle ruimte voor een coalitie van de winnaars PvdA en VVD, maar zo’n ‘Paars kabinet avant la lettre’ kwam er niet. Heel apart was de opdracht die in 1994 verkenner Wim Kok kreeg en wie de Majesteit op dat idee gebracht had. Deze variant kan wel eens extra leerzaam blijken voor het liberale verkennersduo van 2021. ***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!*** Verder lezenCarla van Baalen, Alexander van Kessel - Kabinetsformaties 1977-2012 (Uitgeverij Boom)Remieg Aerts – Thorbecke wil het (Prometheus)Hubert Smeets – Hans van Mierlo, een wonderbaarlijk politicus (De Bezige Bij)*** Verder kijken Herman Tjeenk Willink in Buitenhof, 21 maart 2021Persconferentie verkenners Annemarie Jorritsma en Kajsa Ollongren (18 maart 2021)Uri Rosenthal wordt informateur (2010)Aflevering uit tv-serie Crisis met Uri Rosenthal: een virus! ***Verder luisteren176 – De verkiezingscampagne van 2021: onverwachte winnaars en verliezers161 - Hans van Mierlo, een politieke popster88 - Leven en werk van onderwijsvernieuwer Jos van Kemenade12 - Uri Rosenthal: hoe ik Mark Rutte omhoog hielp*** Tijdlijn00:00:00 – Intro00:02:20 – Deel 100:37:12 – Deel 201:14:25 – Uitro01:15:04 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Verkiezingsdag 17 maart 2021 werd toch nog een stuk spannender dan experts hadden durven voorspellen. Zelfs de opkomst hoger dan kenners hadden gevreesd. De kiezer kwam en zorgde voor een resultaat dat zorgde voor een reeks van onverwachte winnaars, verliezers, tegenvallers en meevallers.Jaap Jansen analyseert die feiten en cijfers, oorzaken en gevolgen met Roderik van Grieken van het Nederlands Debatinstituut en vaste ‘sidekick’ PG Kroeger.Ze kijken naar drie grote thema’s. Allereerst naar de fundamentele betekenis van de uitslag voor ‘wat Nederland en de Haagse politiek nu is geworden.’ 2021 lijkt het einde van een tijdperk: volgens PG een soort verhuizing van het Binnenhof naar het verre Zuiden. “We zijn een Italië geworden, een Belpaese aan de Noordzee.”Zowel de versnippering als de middelpuntvliedende krachten in het electorale landschap wijzen daar op. Van de vaste waarden en de politieke ankers in ons land sinds 1920 zijn slechts restanten en ruïnes over. Antipartijen, sectorale en regionale ‘ombudspolitiek’ dringen naar voren, maar ook wat Max Weber noemt, vormen van ‘charismatischer Herrschaft’ rond personen en hun eigenzinnige netwerken. Enerzijds maakt dit de regeerbaarheid ‘Italiaans lastig en instabiel’, anderzijds maakt het daar aan de Tiber premiers van het type Conte en Draghi bijna nationale figuren die de steun van vrijwel alle partijen opeisen om drastische ingrepen door te kunnen duwen. In ons land is dat laatste nog niet het geval, maar Italië is wel heel dichtbij gekomen, stelt PG.Prestaties en flops van de verschillende partijen worden door Roderik van Grieken scherp bezien in zijn analyses van de debatten en de boodschappen die de lijsttrekkers hadden kunnen en moeten brengen. D66-lijsttrekker Sigrid Kaag nam grote risico’s die goed uitpakten. Ze reageerde goed op het retorisch vernuft waarmee Geert Wilders zowel haar als VVD-aanvoerder Mark Rutte onder druk probeerde te zetten. Van Grieken en Kroeger verwonderen zich daarbij nogal over het ontbreken of soms verdampen van grote, wezenlijke onderwerpen.Natuurlijk kijkt Kroeger als CDA-partijhistoricus daarbij met een extra kritisch oog naar de wederwaardigheden van CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra en het wak waarin de campagne van die partij leek te belanden. Van Grieken is tot zijn schrik bijna nog een stuk milder daarover dan de partijhistoricus.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder kijkenTerugblik campagneleiders in Nieuwspoort, 18 maart 2021Registratie van de uitvoering van de 'Matthäus passion' van Johann Sebastian Bach door het Amsterdam Baroque Orchestra & Choir o.l.v. Ton Koopman op 14 april 2005 in de Sint-Joriskerk in Amersfoort***Verder luisteren117 - Tien wetten die elke lijsttrekker zich moet inprenten165 - Verkiezingen 2021: succesvolle campagnestrategieën + tips voor lijsttrekkers166 - Verkiezingsdebatten: hoe je ze wint of verliest168 – De zeven geheimen van een succesvolle verkiezingscampagne171 - Epische Europese verkiezingstriomfen - Waar is Europa trouwens in de verkiezingscampagne van 2021?172 - Hogere overheidsuitgaven, lastenverzwaring bedrijven: opmerkelijke eensgezindheid bij verkiezingen 2021***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:31 – Deel 100:20:40 – Deel 201:18:16 – Deel 302:11:28 – Uitro02:12:00 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nadat Wopke Hoekstra met kritiek werd overladen over zijn plan om de WW te verhogen maar tegelijkertijd te maximeren op één jaar, benadrukt hij in deze aflevering van Betrouwbare Bronnen de sociale kant van zijn plannen en daarbij vooral de verschillen met de VVD van Mark Rutte. “Het verhaal, de richting en de koers van het CDA is fundamenteel verschillend van de VVD. We geloven allebei in eigen verantwoordelijkheid. Maar daar houdt het voor de VVD wel zo’n beetje op”, zegt hij in gesprek met Jaap Jansen.Hij vertelt over zijn plannen voor de komende kabinetsperiode. Hoekstra wil het roer overnemen van Mark Rutte en een kabinet vormen waaraan zo mogelijk VVD, CDA, D66 en ChristenUnie deelnemen. Daarnaast kijkt hij ook naar PvdA en SP. Een van zijn adviseurs hierbij is de vorige CDA-premier Jan Peter Balkenende.In de kabinetsformatie wil Hoekstra afspreken dat er een wet komt waarmee antidemocratische partijen verboden kunnen worden. Ook moet het begrotingsbeleid anders. In de praktijk is door opeenvolgende kabinetten te vaak een beleid gevoerd waardoor het effect van een economische crisis nog groter werd.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenCDA verkiezingsprogramma 2021Hoekstra’s New DealPieter Omtzigt – Een nieuw sociaal contract***Verder luisteren172 - Hogere overheidsuitgaven, lastenverzwaring bedrijven: opmerkelijke eensgezindheid bij verkiezingen 2021162 - Pieter Omtzigt over macht en tegenmacht79 - 'Nederland is nog steeds ziek': Hans Borstlap over zijn ingrijpende plannen voor de arbeidsmarkt36 - Wopke Hoekstra: De EU moet een geopolitieke machtsfactor worden32 - Churchill en Europa: de biografen Andrew Roberts en Felix Klos14 - Jan Peter Balkenende & Wopke Hoekstra: een nieuwe agenda voor Nederland en Europa***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:04:34 – Deel 100:11:43 – Deel 201:01:07 – Uitro01:01:45 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Regeren voelt als een spijkerbed, zegt Gert-Jan Segers, lijsttrekker van de ChristenUnie, in gesprek met Jaap Jansen. Toch wil zijn partij na de verkiezingen opnieuw een bijdrage leveren. Maar de prijs daarvoor wordt wel hoger dan de vorige keer, waarschuwt hij.Er moet een ‘hervormingskabinet’ komen, zegt Segers. Hij is beducht voor de koers van het CDA onder de nieuwe leider Wopke Hoekstra, die wil bezuinigen op de ww-uitkering, medisch specialisten hun ‘goudgerande regelingen’ wil laten behouden en het minimumloon niet wil verhogen. “Buitengewoon onverstandig. Niet doen”, waarschuwt hij het CDA, dat tot zijn spijt onder Hoekstra ook plotseling afziet van het plan van CDA-Kamerlid Anne Kuik om prostitutie te verbieden.In het gesprek uit Segers ook zijn twijfels over D66, met wie zijn partij de afgelopen jaren eveneens regeerde. En hij vraagt zich af of GroenLinks wel écht regeringsverantwoordelijkheid wil dragen. “Als het spannend wordt, zie ik bij GroenLinks de neiging om weg te lopen. En als wij dan compromissen sluiten, is het voor mij wel eens lastig om in de Kamer naar Jesse Klavers bijtende kritiek te luisteren. Dan denk ik: ja gast, had het zelf gedaan!”*** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!*** Verder lezenChristenUnie verkiezingsprogramma 2021De resultaten van de ChristenUnie in het kabinet Rutte IIIHelft kerkgangers stemt niet op een christelijke partij***Verder luisteren171 - Waar is 'Europa' in de verkiezingscampagne van 2021?79 - 'Nederland is nog steeds ziek': Hans Borstlap over zijn ingrijpende plannen voor de arbeidsmarkt66 - Carola Schouten, Landbouwminister tussen boze boeren50 - PG Kroeger over de vrijheid van onderwijs21 - Gert-Jan Segers (ChristenUnie): 'Er gaat iets stuk in dit land'***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:05 – Deel 100:46:02 – Deel 201:16:20 – Uitro01:17:02 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

In 2021 is Mark Rutte voor de vijfde keer lijsttrekker van de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie. Hij maakte de VVD de grootste fractie in de Tweede Kamer en sinds 2010 is hij de eerste liberale minister-president sinds Pieter Cort van der Linden een eeuw geleden.Geen wonder dat het beeld bestaat van een bijna griezelige almacht en onbeperkte vermogens tot sturen, besturen en winnen. Maar is dat wel zo? Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren de ontwikkeling van Rutte als aanvoerder en als liberaal politicus.De VVD en Rutte staan veel minder sterk dan oppervlakkige waarnemers zien. Eigenlijk haalden Ruttes liberalen alleen bij de verkiezingen van 2012 een klinkende overwinning en ook toen hijgde, net als in 2010, de PvdA Rutte in de nek. Vergeten lijkt hoe zwaar eigenlijk de nederlaag van de VVD was in 2017. Van een premierbonus was allesbehalve sprake.En zo zijn er meer opvallende kwetsbaarheden die Rutte zelf overigens als eerste zal erkennen. De partij heeft zo weinig leden dat het vinden van politiek personeel problematisch wordt. Het verloop onder bewindslieden en andere hooggeplaatsten is daarbij een opvallend fenomeen. En leeft nog altijd in de vrees dat de vroegere aanhang van Rita Verdonk zich en masse van de partij afkeert.Jaap en PG kijken daarom zeer precies naar de brieven die Rutte nu al meerdere keren naar de kiezers heeft gestuurd. Die over het vaasje bijvoorbeeld en ook de nieuwste: “Samen naar de eindstreep. En verder.” Voor de liefhebber van verfijnd politiek proza zijn die brieven een delicatesse. Want zij geven - soms onbedoeld - een bijzonder inkijkje in Ruttes denken en de VVD-strategie.Zo speelt de verbijstering van Emmanuel Macron over het Torentje (vroeger een conciërgewoning) evenzeer een rol als het structureel bedrijven van 'ombudspolitiek' naar het bedrijfsleven: de belastingdruk voor grote bedrijven is in tien jaar met een kwart gedaald. Verrassend is daarbij de draai van 180 graden die Rutte maakte ten opzichte van zijn eigen beginselverklaring uit 2008. Daarin pleitte hij voor een kleine staat met een beperkt aantal taken. Het verkiezingsprogramma 2021 benadrukt de noodzaak van een sterke overheid.Rutte is een behendige manager, die zich altijd aanpast aan de omstandigheden. Hij kan met iedereen omdat hij niemand iets belooft.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenVVD beginselverklaring (2008)VVD verkiezingsprogramma (2021)Peter Kanne - Kan de VVD de verkiezingen van 2021 verliezen?Brief Mark Rutte - Samen naar de eindstreep. En verder (2021)Brief Mark Rutte - Beste Nederlanders (2018)Jaap Jansen - De leegte rond Mark Rutte als risico voor de VVD (2021)***Verder kijkenTussen Kunst en Vaas met Mark Rutte en Erica TerpstraVVD - Waarom wij in de politiek zittenHans Wiegel - Sinterklaas, daar zit-ie!Wiegel over opkomst BaudetDans le bureau de Mark Rutte, Premier ministre des Pays-BasMark Rutte - "Ja, dit is een kras"Mark Rutte - Een land wat in de kern diep socialistisch isMark Rutte - "Als ik vertrek uit politiek, ga ik onderwijs in"***Verder luisteren118 - Peter Hein van Mulligen: ‘Het gaat hartstikke goed met Nederland, wie anders beweert heeft de feiten tegen’52 - Gerry van der List waarschuwt fletse VVD: Wacht Rutte het lot van Balkenende?41 - Klaas Dijkhoff over VVD, coalitie en FVD32 - Frits Bolkestein over Thierry Baudet en de VVD 28 - Eerste-Kamervoorzitter Ankie Broekers-Knol waarschuwt17 - PG Kroeger looft het poldermodel (over het vaasje van Rutte) 12 - Uri Rosenthal: hoe ik Mark Rutte omhoog hielp***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:03:23 – Deel 101:10:13 – Deel 201:32:56 – Uitro01:33:37 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op 1 maart 2021 publiceerden het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving hun ‘doorrekeningen’ van de verkiezingsprogramma’s. Wat is dat, zo’n doorrekening en hoe belangrijk is die? Kun je er ook kritische kanttekeningen bij zetten?In deze aflevering van Betrouwbare Bronnen praat Jaap Jansen met econoom en bestuurskundige Wimar Bolhuis. Hij kent als geen ander de Haagse binnenwereld van politiek, bestuur en rekenmodellen. In 2017 schreef hij een boek over de doorrekeningen: De rekenmeesters van de politiek. En daarna Elke formatie faalt, verkiezingsbeloftes die nooit worden waargemaakt – gebaseerd op zijn proefschrift, waarover hij te gast was in Betrouwbare Bronnen 7. Jaap neemt met hem het systeem van die berekeningen door, de waarde ervan en kritiek die in het verleden (bijvoorbeeld door Pim Fortuyn) en nu (bijvoorbeeld door Pieter Omtzigt) geuit is op ‘regeren op basis van rekenmodellen’.De ‘Keuzes in kaart’ van dit jaar zijn bijzonder. De coronacrisis zorgt voor een omslag. Partijen willen vaak lagere lasten voor huishoudens en hogere lasten voor bedrijven, maar dit keer komt die wens wel zeer pregnant tot uiting. Er is een algemene wens om de overheid meer te laten doen en dus de collectieve lasten te laten oplopen. Ook meestal zuinige partijen als VVD en CDA kiezen daar nu voor.Joop den Uyl, PvdA-premier in de jaren ’70 toen de overheidsuitgaven fors opliepen, zou zich thuis voelen bij de richting die de meeste politieke partijen nu gaan, beaamt Bolhuis. “Forse verhoging van overheidsuitgaven en stevige verzwaring van de lasten voor het bedrijfsleven, dat zie je vaak na grote crisissen. Het effect van het coronavirus is te vergelijken met een grote oorlog. Dan gaat de politiek investeren.”Ook al waarschuwen VVD-lijsttrekker Mark Rutte en CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra – de premier en de minister van Financiën – elkaar dat er geen ‘free lunch’ is en dat er ooit weer moet worden bezuinigd, Bolhuis denkt dat dit in de komende kabinetsperiode niet gaat gebeuren.De kabinetsformatie gaat wel weer – zoals meestal in ons land – ‘maanden duren’. Want hoewel de richting van het beleid waarvoor de verschillende partijen opteren vergelijkbaar is, er blijven genoeg pregnante verschillen. Vooral tussen VVD en CDA aan de ene kant en GroenLinks, SP en PvdA aan de andere kant, met D66 ertussenin.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Stuur een mailtje naar [email protected] en we nemen contact met u op!***Verder lezenKeuzes in Kaart 2022-2025 (CPB, 2021)Analyse leefomgevingseffecten verkiezingsprogramma's 2021-2025 (PBL, 2021)Website Wimar BolhuisWimar Bolhuis - De rekenmeesters van de politiek (Van Gennep 2017)Wimar Bolhuis – Elke formatie faalt (Brooklyn, 2018)Pieter Omtzigt - Modellen regeren Den Haag (februari 2021)***Verder kijkenPerspresentatie CPB en PBL, 1 maart 2021, Nieuwspoort Den Haag***Verder luisteren125 - Wouter Koolmees, minister van Sociale Zaken in de coronacrisis07 - Wimar Bolhuis over leugentjes in verkiezingsprogramma's***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:02:00 – deel 1 (Hoe gaat het CPB te werk)00:41:32 – deel 2 (Keuzes in kaart 2021)01:14:11 – Uitro01:15:21 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.

De campagne voor de Tweede-Kamerverkiezingen 2021 gaat over van alles. De FvD-lijsttrekker agendeert de juridische houdbaarheid van een tribunaal tegen massamoordenaars van 75 jaar geleden. De VVD-lijsttrekker stuurt een brief. De PvdA-lijsttrekker prijst de waarde van carnaval. De CDA-lijsttrekker rijdt bijna in een wak. En die van GroenLinks ziet zijn voorstel voor een linkse alliantie meteen de prullenbak in verdwijnen.Maar gaat deze verkiezingscampagne ook nog écht ergens over: iets van inhoud en perspectief voor ons land en de mensen voor de komende jaren van een hopelijk krachtig, doelgericht herstel uit de crisis?Het is niet zo dat er in het huidige politieke klimaat geen onderwerpen zijn waar ons land zich nadrukkelijk over zouden kunnen buigen. Een komend kabinet staat voor een reeks diepingrijpende vragen en beslissingen waar de lijsttrekkers de kiezers toch wel in zouden mogen meenemen.Jaap Jansen en PG Kroeger brengen die vragen in kaart en laten zien dat die nu al bovenaan de urgentielijst staan van de Europese Unie, de NAVO en andere samenwerkingsverbanden waarin Nederland een belangijke rol speelt. Want Europese politiek is allang binnenlandse politiek en Brussel hoort bij Binnenhof en Buitenhof.Zo gaat de EU al in mei 2021 een ‘Europese Gezondheidsunie’ in de steigers zetten, als wezenlijk onderdeel van de sociale pijler van de Unie. Mede naar aanleiding van de coronapandemie zet Europa stappen vooruit in betere en krachtiger samenwerking. Wat gaat Nederland hier doen? Welke perspectieven presenteren de lijsttrekkers hier?De lange termijn verkenning door minister Ank Bijleveld voor grote investeringen in de defensie staat bij de NAVO hoog op de agenda. Ook de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden wil met de bondgenoten meer en doeltreffender investeren en de lidstaten voorbereiden op hybride oorlogvoering inclusief cyberwar en ontwikkelingen in de ruimte. Wat gaat Nederland hier concreet doen? Welke begrotingsplannen hebben de lijsttrekkers hier?Wat gaan we doen om onze data en digitale burgerrechten te beschermen in tijden van elektronische manipulaties en fakenews? Hoe gaat Nederland zijn handelsbelangen, industrie en topkennis versterken in de ontwikkeling van ‘een geopolitiek Europa’? Gebruiken we daarvoor ook dat ‘Wopkefonds’?Hoe trekken we lessen uit Brexit en hoe gaan we de nieuwe, waarschijnlijk toonaangevende rol van de nieuwe Italiaanse premier Mario Draghi – later dit jaar G20-voorzitter - slim en effectief beïnvloeden?Maar Europa biedt de lijsttrekkers en hun partijen nog veel meer inspiratie, als ze dat willen. PG behandelt een reeks epische electorale triomfen uit de geschiedenis en het recente verleden. Daaruit zijn vele lessen te trekken voor de periode die de partijen nog rest tot 17 maart.Hoe juist de Griekse premier Kyriakos Mitsotakis in heel Europa respect en thuis veel stemmen wist te winnen. Hoe Charles de Gaulle zichzelf president maakte ‘langs legale weg’. Hoe Margaret Thatcher met dank aan de ene Latijnse tiran de andere militair vernederde en zowel een radicaal-links Labour als de nieuwe Liberaal-Democraten schaakmat zette. Hoe de Duitse ‘Willy Wahl’ van Willy Brandt verliep en hoe de president van Roemenië Klaus Johannis een Europees icoon van de rechtsstaat, fatsoenlijk bewind en samenwerking werd. Ook Boekarest kan het Binnenhof nog iets leren, kortom.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Europese Unie en door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Sponsoring of adverteren is ook mogelijk, via [email protected]***Verder kijkenParis, De Gaulle speaks (British Pathë, 1958)De Gaulle, Conférence de presse du 19 mai 19581972: Die wilden 70er – Mehr Demokratie wagen1969-10-28 - Willy Brandt - Wir wollen mehr Demokratie wagenRainer Barzel - Misstrauensvotum 1972Margaret Thatcher, Political Broadcast 1983Donizetti, Anna Bolena (Nelly Miricioiu) - Mongomery, Contertgebouw Amsterdam 14 december 1989 ***Verder luisteren158 - Aan zee is een land nooit klein: EU-voorzitter Portugal141 – Hans Vijlbrief: een nieuwe relatie overheid-burger in de strijd tegen het populisme139 - Ank Bijleveld en haar nieuwe Defensievisie: Europa moet zichzelf militair kunnen verdedigen124 - 95 jaar Jacques Delors085 - Gert Jan Koopman, directeur-generaal EU-begroting***Tijdlijn00:00:00 – Intro (Met nieuwe Vrienden van de Show)00:01:02 – Deel 1 (Waar is Europa in deze verkiezingscampagne?)00:24:15 – Deel 2 (Politieke geschiedenis)01:28:35 – Uitro (Met enkele mails van luisteraars)01:30:55 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de verkiezingscampagne van 2021 doet zich iets bijzonders voor. De vier partijen ter linkerzijde D66, GroenLinks, SP en PvdA kiezen allemaal een eigen positie en daardoor de facto geen van allen voor de vorming van een progressief blok tegenover met name de dominante liberale stroming en het premierschap van VVD-lijsttrekker Mark Rutte. Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren de verschillende opstellingen in de actualiteit en leggen verbindingen met het verleden van de linkse en progressieve stroming in Nederland en verwante democratische landen.De opstelling ter linkerzijde is opmerkelijk. Sigrid Kaag van D66 wil ‘nieuw leiderschap’ in plaats van dat van Rutte, maar blokkeert een bundeling van centrumlinks waarin haar partij als in de peilingen nog net de grootste groepering Kaag zelf als kandidaat-premier zou kunnen presenteren. SP-lijsttrekker Lilian Marijnissen lonkt dan weer nadrukkelijk naar het CDA, net als haar vader Jan Marijnissen in juli 2012 tijdens een lange nachtelijke sessie met Pieter Omtzigt. PG onthult hoe in die hete, zomerse avond in een Haags steegje aan de tafel van een morsig eethuisje een regeerakkoord op hoofdlijnen voor een kabinet van SP en CDA geschetst werd en waarbij de chef van de socialisten best bereid was de VVD als ‘Dritte im Bunde’ te betrekken. Alles bleek bespreekbaar als de PvdA maar in de greppel gereden kon worden.Jesse Klaver van GroenLinks hoopt dan weer op een herneming van de pogingen tot een soort ‘Paars-plus’ waarover het heel even ging in de kabinetsformatie van 2010, toen uiteindelijk via een gedoogconstructie Geert Wilders op rechts een vinger in de pap kreeg. Klaver pleit voor 'Keerpunt 21' - naar het voorbeeld van Keerpunt 1972 van Joop den Uyl, Hans van Mierlo en Bas de Gaay Fortman - maar krijgt hierbij het lid op de neus van zowel de sociaal-liberalen als de socialisten. Opmerkelijk stil daarbij is de PvdA van de nieuwe leider Lilianne Ploumen, want die waagt het niet om de kiezer van 2021 ‘het eerlijke verhaal’ à la Dierderik Samsom te vertellen dat zij eigenlijk wel een nieuwe versie van Rutte II zouden willen.Jaap Jansen en PG Kroeger ter verklaring van deze opmerkelijke verwarring te verklaren in het verleden van de pogingen tot bundeling van partijen ter linkerzijde. Het ‘Morgenrood’ wilde maar zelden echt gaan gloren. Niet alleen in Nederland trouwens. De neiging tot theoretische en ideologische scherpslijperij zat er al vroeg in. Van Ferdinand Domela Nieuwenhuis en Pieter Jelles Troelstra tot Gramsci, Kautsky en Bernstein. De Weimar Republiek ging erdoor tenonder en de wederzijdse afkeer tussen PvdA en CPN en later ook de afsplitsing van de PSP was episch. Men schold bijna feller op elkaar dan op het grootkapitaal en de ‘Roomsche reactie’.Daaronder verscholen liggen dikke lagen van culturele, filosofische en politieke. Links heeft altijd innerlijke contradicties gekend die je in de actuele discussies weer boven ziet komen. Was men internationalistisch of vooral nationaal gericht? Was men van het volkse of van de volksverheffing? Was men voor de goed belegde boterham of voor de zuivere identiteit? Was links er voor de zekerheid van ‘de gewone man’ of voor innovatieve vernieuwingen in economie, cultuur en samenleving? Moest men Joop den Uyl volgen met zijn encyclopedische kennis van poëzie en letterkunde of moest men desnoods Job Cohen dwingen de polonaise te doen in een tv-show? Waren progressieven nu toch meer van ‘de Zaterdagmatinee’ of van André van Duin? Was het toeval dat de CPN zeezender Radio Veronica wel wilde helpen, terwijl de PvdA juist alles ondernam om de publieke omroep te beschermen door die ‘piraat’ de nek om te draaien?***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Word ook vriend! (er komen ook steeds meer vriendinnen trouwens)Betrouwbare Bronnen wordt uitgegeven door Dag en Nacht Media. Heb je interesse om te adverteren in deze podcast? Neem dan contact op met Dag en Nacht Media via [email protected]***Verder lezenJesse Klaver - Keerpunt 21, pleidooi voor progressieve samenwerking (2021)Motie GroenLinks-congres 14 maart 2020Verkiezingsprogramma PvdA, D66 en PPR: Keerpunt ’72 (1972)Peter Kanne - Fusie tussen GroenLinks en PvdA kan sterke, brede partij opleveren (I & O Research, 2020)Matthijs Rooduijn - Wat wil de linkse kiezer? (Stuk Rood Vlees, 2015)Pieter Gerrit Kroeger - Tand des tijds, het CDA in de nieuwe eeuw (Prometheus, 2020)***Verder kijkenVerkiezingen 1972 met oa Hans van Mierlo en Joop den UylWilleke Alberti, Gerard Cox en anderen - Waarom stemmen wij Den Uyl? (1977) Den Uyl reciteert Bertolt Brecht in de Tweede Kamer (1986)Job Cohen in de polonaise (Koffietijd, 2010)Diederik Samsom over linkse samenwerking (2016)Tolhuistuin, 2020 - Aankondiging linkse samenwerking door Klaver, Marijnissen en Asscher***Verder luisteren167 - Lilian Marijnissen: 'Alleen met een grote SP verandert er echt wat'161 - Hans van Mierlo, een politieke popster157 - 2021: het j

Op 22 februari bestaat de Partij voor de Vrijheid, de PVV van Geert Wilders, vijftien jaar. In 2006 deed de partij voor het eerst als lijst mee aan de Tweede-Kamerverkiezingen.In 2017 werd de PVV in Kamerzetels de tweede partij van Nederland. Al die jaren is ze herkenbaar aan een potpourri van gouwe ouwe teksten en een stijl en presentatie die haar scherp onderscheidt van alle andere partijen.Jaap Jansen en PG Kroeger portretteren de partij, haar historie, haar achterban, politiek, aanpak en haar toekomstperspectief.“Doe bis unne kuusj!” Dat klonk ooit in de Kamer uit het regeringsvak naar Wilders toen hij voor de zoveelste keer het kabinet ‘een ramp voor Nederland’ had genoemd. Een streekgenoot uit het kabinet geselde de PVV-leider en gaf blijk van respect voor diens vakmanschap in het parlementaire ambacht. Jaap Jansen en PG Kroeger vertellen niet alleen wat ‘unne kuusj’ is, zij analyseren ook haar geschiedenis en ontleden misverstanden en legendevorming.Zo blijkt dat de PVV juist geen ‘LPF 2.0’ is en ook geen groep die kan claimen een brede volkspartij te zijn. De kiezers van de PVV zijn wel duidelijk herkenbaar. Zowel wat betreft maatschappelijk profiel als herkomst en lokale wortels.De PVV’er blijkt gevoelig voor codes van nostalgie en een romantische blik op de gouden jaren die nu juist volgens Pim Fortuyn ‘puinhopen’ waren. Ook zij die hem nog steeds vereren en zeggen te missen geloven inmiddels precies het omgekeerde van het betoog van de LPF-aanvoerder.De PVV is anders dan anderen dankzij twee essentiële factoren, analyseert PG Kroeger. Wilders combineert grote parlementaire kwaliteiten met herhaaldelijke zelfvernietiging om steeds te kunnen herbeginnen. Wat Wilders binnen zijn VVD moest ondergaan van 2002 tot 2004 bepaalt tot vandaag wat hij doet met zijn partij en zijn politieke omgeving. Het verklaart waarom het gedogen van het kabinet Rutte I (2010-2012) zo’n sof bleek en de PVV bijna verwoestte. Dit verklaart ook waarom de zware nederlagen in 2019 bij de verkiezingen voor Provinciale Staten, gemeenteraden en het Europees Parlement een groot voordeel bleken voor Wilders als PVV-chef. Sindsdien kon hij alle andere populisten moeiteloos wegspelen en in het ravijn laten storten. Zijn beste bondgenoten daarbij bleken Henk Krol en Henk Otten.Ook belangrijk om te weten: Wilders meent het allemaal echt. Het is geen act, geen toneelstukje dat hij opvoert. Voor hem is niemand onmisbaar. Hij houdt iedereen in de PVV onzeker en afhankelijk van zijn obsessies, nukken en grillen. Op één na: Dion Graus. PG vertelt wat het merkwaardige geheim is van hun symbiotische relatie. Volgens hem zal de PVV op nationaal niveau nooit meer meeregeren, maar als het even kan juist wel in Limburg. Zo wil hij greep houden op die regio en haar politieke elite om hen blijvend te kunnen vernederen. En ondertussen tikt de tijdbom door.***Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars via de site Vriend van de Show. Help Betrouwbare Bronnen duurzaam mogelijk te maken!Sponsoring of adverteren is ook mogelijk. Vraag aan Flip Kylian Adams hoe dat werkt: [email protected]***Verder lezenVerkiezingsprogramma PVV (2021)Brief VVD-fractievoorzitter Mark Rutte aan Herman Tjeenk Willink (2017)Brief CDA-fractievoorzitter Sybrand Buma aan Herman Tjeenk Willink (2017)***Verder kijkenGeert Wilders trapt PVV-campagne af in Spijkenisse (NOS, 2017)Audience to Trump: Lock her up (2017)PVV aanhang scandeert: minder Marokkanen (NOS, 2014)Geert Wilders: 'Islam gevaarlijker dan nazisme'Nieuwsuur 03 10 2019 PVV Eerste-Kamerlid Marjolein Faber: "Mijn tweet klopt"Wilders: Zwarte Piet moet 'zo zwart als roet' blijven (RTL Nieuws 2014)Dion Graus denkt dat hij wordt afgeluisterdWilders tegen Baudet - 'Het is altijd goed als u een keer gaat nadenken'Kamerleden van de coalitie Rutte III ontlopen een stemmingBotsing Wilders en Buma: als de politie thuis je Koran weg komt halen (RTL Nieuws 2016)***Verder luisteren48 - Wilders gewogen: Gerrit Voerman en Koen Vossen over de PVV152 - De 19e-eeuwse wortels van Forum voor Democratie145 - Forum voor Democratie en de alleenheerschappij van Thierry Baudet31 – Populisten tot mislukken gedoemd***Tijdlijn00:00:00 – Intro00:01:17 – Deel 101:06:22 – Deel 201:46:50 – Uitro01:47:46 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.