Bağımsızlar

Bu hafta Devran Bengü ve Esma Çuravcı ile kamusal alanın ve şehrin belleğinin oluşumunda bağımsızların rolü ve etkisini tiyatrolar üzerinden konuştuk. Bu günlerde Kadıköy’de Moda, Yeldeğirmeni bölgesinde üretmeye ve paylaşmaya devam eden 30 civarında bağımsız tiyatronun özgün ve emek yoğun üretim modelleri ve dayanışma ile şehrin kültürel hayatını ve yereli nasıl dönüştürdüklerini konu ettik.

Varız Buradayız İnisiyatifi tarafından 2022 yılında hayata geçirilen bağımız sanatçı dayanışma platformu Vatoz’u; platform üyelerinden Laleper Aytek ve Günseli Baki ile konuşuyoruz. Fotoğraf alanındaki tüm kadın ve Lgbti+ fotoğrafçılara, fotoğraf temelli görsel sanatçılara, fotoğrafla ilişkilenen akademisyenlere, sanat yazarlarına, editörlere ve kültür sanat yöneticilerine 8 Mart’ta açık çağrı yaparak dayanışma saflarını sıklaştıran Vatoz’un nasıl hayata geçildiğini ve yapılanmada izledikleri yatay örgütlenme pratiklerini konuştuk. Kültür sanat alanında karşılaştıkları dışlayıcı tutum ve politikalara karşı dayanışma dinamiklerini görünür kılacak araçlar üretmenin önemi üzerinde durduk.

Bu hafta Bağımsızlar’da Seçil Yaylalı ve Elif Ayşe Bursalı Eryılmaz ile Pasaj ve Pasaj’ın düzenlemiş olduğu konuk sanatçı programlarını konuştuk. Pasaj’ın ilk yıllarından bugüne sürdürülebilirliklerini sağlamak için yapılarının nasıl değiştiğini, işleyiş şekillerini, politikalarını gündeme getirdik. İlk yıllarında yabancı sanatçıları kendi imkanlarıyla ağırlayan inisiyatif, daha sonra Bayrampaşa’ da konaklama konusunda destek almaya başlıyor ve Türk sanatçıları ağırlamaya başlıyor. Sadece konuk sanatçı programlarıyla sınırlı kalmayıp, aynı zamanda sergi ve sanatçı konuşmaları düzenleyen Pasaj’ın gelecekteki etkinlikleri, yurtdışındaki benzer programlar ile kurdukları bağlantılar hakkında konuştuk.

Bu hafta Bağımsızlar’da Gazhane Çevre Gönüllülerinden Maya Arıkanlı Özdemir ve Nilgün Canatar ile bir endüstri mirası olan Hasanpaşa Gazhanesi'nin kamusal bir alan olması için Gazhane Çevre Gönüllüleri’nin 26 yıl sürdürdükleri kent hakkı mücadelesini konuşuyoruz. Topluluk oluşturma süreçlerinde ve kent hakkı mücadelesinde kültür sanatın yerini ve düzenledikleri festivallerin katılımcılığa etkisi üzerine sohbet ediyoruz.

Bu hafta festivalleri konuşmaya devam ediyoruz. Başka Sinema’dan ayrılarak “kendi deyimleriyle” tam bağımsız hale gelen Ayvalık Uluslararası Film Festivali’ni ve bir tüzel kişilik kazanmak için kurdukları Seyir Derneği’ni festival direktörü ve derneğin yönetim kurulu başkanı Azize Tan konuğumuz. Merkezden gelen deneyimin yerel festivallere olan katkısıyla, turistik bir kentin kültür sanat faaliyetleriyle farklı yönlerini görünür kılmasına olanak sağlayan etkisini ve yerelin bu faaliyetlere sahip çıkarak maddi, manevi desteğinin sürdürülebilirlik için önemini konuşuyoruz.

Bu hafta Bergama Tiyatro Festivali & Bozcaada Jazz Festivalinin yerelde yarattığı etki ve dönüşüm, ve bağımsızların ortaklıkları üzerine Çağıl Özdemir ve Eren Arıkan ile konuşuyoruz. Etki ve değişim teması üzerinden başlayan konuşma bağımsızların değişen çalışma, ilişki ve yapılanma biçimleri ile dönüşen bağımsızlar ekolojisini ele alan bir konuşmaya dönüşüyor ve iki bölüme uzuyor. Bu hafta Günseli Baki ile Çağıl Özdemir ve Eren Arıkan'ın konukluğunda programın ikinci bölümünü dinliyoruz.

Bu hafta Bergama Tiyatro Festivali & Bozcaada Jazz Festivalinin yerelde yarattığı etki ve dönüşüm, ve bağımsızların ortaklıkları üzerine Çağıl Özdemir ve Eren Arıkan ile konuşuyoruz. Etki ve değişim teması üzerinden başlayan konuşma bağımsızların değişen çalışma, ilişki ve yapılanma biçimleri ile dönüşen bağımsızlar ekolojisini ele alan bir konuşmaya dönüşüyor ve iki bölüme uzuyor. Bu hafta ilk bölümünü dinliyoruz.

Bu hafta Mardin’den Mişar Art’ın kurucular Mahmut Wenda Koyuncu, Mehmet Ali Boran, Mehmet Mahsum Oral ile inisiyatiflerin ortaya çıkma neden ve biçimleri, yerelindeki etkisi ve dönüştürme gücü üzerine sohbet ediyoruz. Mahmut Wenda Koyuncu’nun ifadesiyle “Mişar küçük bahçe demek; genellikle ovayla dağ arasındaki yamaçlarda kurulan sadece bir evin kendi ihtiyacını gidermeye dönük minor bir varlık. “Bu isimden yola çıkıp, Mişar Art ’ın neden minör olanın patikasında yol aldığı üzerine konuşuyoruz. Mişar Art’a https://misar.org adresinden ulaşılabilir.

İstanbul merkezli performans kolektifinin Dadans'ın kurucuları Dila Yumurtacı, Merve Uzunarslan ve Merve Dudu Tekin ile İstanbul’da dans sahnesinin dinamiklerini, sahnede bağımsız kalmanın yollarını konuşuyoruz.

Bu hafta Bağımsızlarda, İzmir ve Antakya’dan suyun yaşamsal değeri ve insanla olan etkileşimini hafıza ve kültür kavramları üzerinden proje üreten Barbaros Su Kültürü Mirası Girişiminden Burcu Ertunç ve Antakya Akış Hikayeleri Kolektifinden Ebru Bingöl’ü konuk ediyoruz. Dert edindikleri bir konu etrafında bir araya gelen araştırmacı, akademisyen ve sanatçıların oluşturdukları bu bağımsız girişimlerle katılımcı kültür sanat yönetimini ve projelerinin sürdürebilirliği konusunda fon kaynaklarının kullanımını konuştuk.

Bu hafta Bağımsızlarda, Sarı Denizaltı Sanat İnisiyatifi’nin kurucularından, lens temelli görsel sanatçı Günseli Baki’yi konuk ediyoruz. Bağımsızların kültür sanat alanında yapmış oldukları çalışmaların yerele olan etkisini, “kültür sanat bireysel ihtiyaç haline getirilebilir mi?” ve “bağımsızların çalışmaları yerel ölçekte bir değişime sebep olabilir mi?” soruları üzerinden bağımsızların kendi topluluklarını oluşturma konusunda izlediği yöntemleri konuştuk.

Bu hafta Bağımsızlarda, kültür yöneticisi, editör ve bir çok bağımsız girişimin kurucuları arasında yer alan Sarp Keskiner’le İzmir’den merkez çevre ilişkisine baktık. Bağımsızlar için merkezde veya çevrede olmak ne anlama geliyor, kaynaklara erişimi nasıl etkiliyor, izleyici ile ilişki nasıl değişiyor; merkez-çevre hiyerarşisi; bağımsızlar arasındaki ilişki ağlarının çoğalmasının, çevre ile merkezler arasındaki işbirliklerinin hayati önemi üzerine konuştuk.

Türkiye alternatif kültür-sanat alanını odağa alan Bağımsızlar'da konuğumuz araştırmacı Saliha Yavuz, görsel sanatlarda dayanışma ve örgütlenmenin kısa tarihçesini anlatıyor.

Bu hafta Bağımsızlarda, sivil toplum ve kültür politikaları alanında uzun yıllardır çalışan akademisyen Serhan Ada ile konuştuk. Serhan Ada akademisyen kimliğinin yanı sıra alanda 25 yıla ulaşan deneyimi ile sivil toplumun kültür politikalarının oluşturulmasında etkin bir aktör olabilmesi için özellikle son on, on beş yılda atılan adımları anlattı. Kültür politikalarının oluş(turul)masında sivil toplum, devlet, kamu ve kültür sermayesinin rolü üzerine konuştuk.

Bu hafta Bağımsızlarda akademisyen, sanatçı, küratör ve aynı zamanda pek çok bağımsız girişimin kurucularından olan Özgül Kılınçarslan ile kavramlar ve vakalar üzerinden Bağımsızlar ve bellek üzerine konuştuk. Türkiye’de kültür sanat ortamının belleği var mıdır? Bu bellek neleri kaydeder neleri kaydetmez/edemez? Kayıt dışı olanın kaydını tutmak, Bağımsızlar için hayatta kalma yöntemlerinden biri mi? Ya da kaydederken şekillendiren ve tekilleştiren belleğin -arşivin- aksine, belleksizlik Bağımsızlar için bir avantaj mıdır?

Bağımsızların üçüncü yayın konuğu Yeliz Kahya ile kent ve kamusal alan üzerine bir söyleşi gerçekleştiriyor, Bağımsızların kentin kamusal alanlarını çeşitlendirme ve dönüştürmedeki rolü üzerine konuşuyoruz. Bağımsız girişimler kenti daha demokratik kılıyor yeni ifade alanları açıyor, kentin kültürel çeşitliliğini arttırıyorlar. Bağımsızlar olmadan kamusal alanın kamusallaşamayacağını, kamusal alan olmadan bağımsız olunamayacağına vurgu yapıyoruz.

Bağımsızların ikinci yayının konuğu Halka Sanat Projesinin kurucu ve yöneticilerinden, araştırmacı ve sanatçı İpek Çankaya. İpek Çankaya ile 2017 yılında tamamladığı “Türkiye’de Sanat Sermayesi, Kamusal Alan ve Sanat İnisiyatifleri İlişkisine Eleştirel Bir Bakış“ başlıklı tezi üzerinden Türkiyede 80 sonrası sanat alanına bakıyoruz. Sanat inisiyatiflerinin tanımından, yasal çerçevede konumlanamayışına, kamusal alandaki rollerine bakıyor, simgesel kamusal alan üzerine konuşuyor; inisiyatiflerin devlet ve sanat sermayesi ile ilişkilerine değinmeye çalışıyoruz.

Bağımsızlar, Türkiye genelinde, kurumsal kültür-sanat alanlarının dışında faaliyet gösteren, devlet veya özel sermaye sahipliğinde veya güdümünde olmayan bağımsız kültür sanat alanının çeşitliliğini ve ölçeğini görünür kılmak, güncel ve dinamik bir bilgi kaynağı oluşturmak, bağımsızların arasındaki dayanışma ve işbirliklerine zemin hazırlamak, ve savunuculuk için bir zemin oluşturmayı amaçlıyan bir inisiyatif. Programın ilk yayınında Ekmel Ertan, Bağımsızlar ekibinden Zeynep Okyay ile giriş mahiyetinde, Bağımsızlar'ın ne olduğundan, ne yapmaya çalıştığından ve inisiyatifin arkasındaki, bir anlamda mekanını oluşturan bagimsizlar.org dan söz ediyor.