Bağımsızlar

Belgesel fotografçılar Selmet Güler ve Tahsin Baravi"le felaket zamanında tanıklık ve fotoğraf üzerine konuşuyoruz.

Bağımsızlarda bu hafta geçtiğimiz yıl Ocak ayında konuk ettiğimiz Antakya'dan Akış Hikayeleri Kolektifi’nin çalışmasını paylaşmak istedik.Antakya’daki Asi Nehri’nin unutulmuş hafızasını ve hikayelerini bir araya getiren bu çalışma Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi’nden Ebru Bingöl, italyan kolektif Paesaggi Migranti ve sinema alanında çalışmalar yapan Erinç Ulusoy’un bir araya gelerek 2020 yılında gerçekleştirdikleri kolektif bir animasyon belgesel. Tayfun Türkkanın seslendirdiği çalışmanın animasyonlarını ise Bilal Geliç, İrem İnce Keller ve Alper Kara çizdi.Bugünden geçmişe bakmak, günümüzden geleceğe bir iz bırakmak için bu coğrafyanın hikayelerini bize aktaran belgeselin seslendirmesini sizlerle paylaşıyor, kaybettiğimiz her değerin yasını tutuyoruz.

Marina Papazyan ve Merty Sarısu ile Forum Programını konuştuk. Depo ve Omuz, Şubat – Mart 2023 ayları boyunca Depo’da bir dizi forum düzenliyor. Program, kültür-sanat alanında hesap verebilirlik, çalışma koşulları, gelir adaletsizliği, güvencesizlik, kaynakların adil paylaşımı, faillik ilişkileri ve kurumsal sorumluluklar gibi aciliyet teşkil eden birçok sorunun kamusal olarak tartışıldığı bir zemin oluşturmayı hedefliyor. Görünürlük, Faillik, Kurumlar, Kesişimler ve Kaynak başlıkları altında gerçekleşecek bu oturumların her biri, farklı bir çalışma grubu tarafından programlandı ve davet edilen katılımcıların katkılarıyla yapılandırıldı.

Bu hafta İsmail Eğler, Nezih Vargeloğlu ile bir sanatçı kolektifi olan Yoğunluk hakkında konuştuk. Yoğunluğun yola çıkışından bu yana hikayesini dinledik, iş üretme süreçleri, birlikte çalışma pratikleri hakkında sohbetimiz işlerinin birlikte bir analizinden ekonomik güçlüklere ve sürdürülebilirlik meselelerine uzandı. Yoğunluk’un 28 Ocak’a kadar Bilsart'ta (Şişhane) sürmekte olan Arayüz başlıklı sergisini dinleyicilerimize hatırlatarak kapattık.

Bu hafta, Eylül 2022'den bu yana İMÇ 6. Blok'un terasındaki bir vitrinde yer alan 400x118 ile birlikteyiz. Ekipten Doğan Can Yılmaz ve Zeynep Beler ile bağımsız bir mekâna duyulan ihtiyacı, sanatçıyı özgürleştirmenin değerini, rekabet yerine paylaşım ortamı yaratmanın önemini ve bunları mümkün kılmanın yollarını konuştuk. Yeni kurulan bir inisiyatifle bağımsız sanat ortamının temel bazı sorunsallarını en alttan tartışmak iyi bir pratik oldu.

Bu hafta Köken Ergun'la kurucularından olduğu ARŞİVDEN SONRA? hakkında konuştuk. Gerekliliğini ve mümkünatını da sorgulayarak geniş bir yelpazede arşivi ele alan Arşivden Sonra? Arşiv üzerine ve arşivle ilgili çevrimiçi etkinlikler düzenliyor. Konuşmanın ikinci yarısı bağımsızlar ve bağımsızlık etrafında yoğunlaştı ve Arşivden Sonra?'nın yapısı üzerinden neden bazı konuları sadece bağımsızların ele alabildiği ve bunun kültür sanat alanındaki çeşitliliği ve açık bir tartışmayı nasıl mümkün kıldığı etrafında devam etti.

2023 yılının ilk programını Zeyno Pekünlü ile gerçekleştirdik ve “Kırık” hakkında konuştuk. Kırık ana akım kültür sanat alnının gündemine almadığı konuları araştıran ve özgün sunumlar halinde izleyicisine sunan bir girişim. Kırık ilgi alanı ve yaklaşımını kırık sözcüğünün anlam yelpazesi ile imliyor: KUIR / GARIP / RENKTE NUANS / FAY KIRIĞI / ARALIK / ARADA KALAN.

Bu hafta Çıplak Ayaklar'dan Melih Kıraç, Aslı Öztürk, Mihran Tomasyan'la dans ve kolektif üretim üzerine konuştuk. 2000'lerin başlarında bir kolektif olarak başlayan sonra kumpanyaya dönüşen ÇAK'ın hikayesini, çalışmalarını, birlekte üretme ve paylaşma konusundaki bakış ve pratiklerini onlardan dinledik.

Bu hafta 5533'ten Can Küçük ile beraberiz. 5533'e dahil olma sürecinden, programı yaparken önceliklerinden, İMÇ içindeki ortamlarından, seyirci ve sanatçıyla kurduğu iletişim sekillerinden bahsettik.

Şafak Ersözlü ve Sarp Keskiner, kurucu ekibinde yer aldıkları, Açık Stüdyo koordinasyonuyla Ben J. Riepe / FREIRAUM, Fatih Gençkal, Hayy Açık Alan, Karantina kolektifi, NomadMind – Göçebe Akıl Tasarım ve Sanat Uygulamaları Derneği, Sevcan Sönmez, Tiyatro 4 iş birliğiyle İyibirşey Reklam ve Prodüksiyon A.Ş. çözüm ortaklığında, K2 Güncel Sanat Merkezi ve PURESPACE inisiyatifinin üretimsel katkılarıyla, Kültür için Alan finansmanıyla hayat geçen Komünitas girişimi ile girişimin son projesi “Chronic Liminality: What Now So Far” üzerine söyleşiyor.

İbrahim Muslimani’nin Gaziantep – Halep hattında müzikal miras ve sosyal içerme temelli çalışmalar yürüten Nefes Kültür Sanat Derneği’ni, Berfo Bari ise İzmir’de Kürt edebiyatı ve felsefe üzerine yayın üreten Na Yayınları’nı anlatıyor.

Bu hafta Dünya Mirası Adalar'dan Derya Tolgay ile beraberiz. Demokratik bir ortamı mümkün kılmak için sivil inisiyatiflerin önemine vurgu yapan Tolgay ile, 8 senedir bağımsız bir yapıyla faaliyetlerine devam eden DMA'nın kuruluş hikayesini, kültür sanat alanıyla kurduğu bağı, iş birliği projelerini ve etkinliklerini konuştuk.

Bu hafta konuğumuz Mardin'den Canan Budak ve 13m2. 13m2'nin şehirdeki sanatçılar ile farklı disiplinlerden gelen kişileri, büyüklü küçüklü organizasyonları bir araya getiren gücünü, kamusal mekana yayılan etkinliklerini ve kendine yetebilir yapısını konuştuk. Bağımsızlık anlayışı ve kaynak paylaşımına yaklaşımıyla olanı paylaşma pratiklerinden bahsettik. 13m2 Mardin'de turistik olanın dışında mekanların mikro belleğini tutmaya, esnafla yakın temasta bulunmaya devam ediyor.

Atta Festival iki senelik bir aradan sonra bu yıl 5. edisyonuyla yeniden bebekler, çocuklar ve yetişkinlerle buluşuyor. Bu hafta Hakan Silahsızoğlu ile kurucusu olduğu Atta Festival'i, bebekler ve çocuklar için performans odaklı bir festival yapma ihtiyacını, bağımsız bir yapı olarak sürdürdükleri yolu ve çocuk tiyatrosundaki klasik normları kıran yaratıcı çalışmaları konuştuk. Ayrıca yıl boyunca Türkiye’nin farklı şehirlerinde çocuklara, ebeveynlere, eğitimcilere, sanatçılara yönelik yaptıkları yerel ve uluslararası kültür - sanat etkinliklerinden de bahsettik.

Bu hafta Türkiye’de bağımsız dans sahnesinin önemli bir aktörü olan, kuruluşundan bu yana dans alanında uluslararası bir çok sanatçının evi ve alana girmek isteyenler için açık bir kapı olan ÇATI Çağdaş Dans Sanatçıları Derneği’ni kurucu üyelerinden Talin Büyükkürkçüyan’la konuştuk. Bu konuşm 2000’lerden bu yana bağımsız dans alanına İstanbul perspektifinden bir bakış da oldu.

Bu hafta kurucu ortakları Seben Dayı ve Serim Yarar, ve kültür sanat danışmanı Eser Epözdemir ile Erişilebilir Her Şey’i konuştuk. Erişilebilir Her Şey "engellenen" bireylerin yaşamın her alnında ve kültür sanat alanında erişim hakkını savunan ve pratik olarak erişim olanakları, bilgi ve pratiği konusunda hizmet veren bir şirket. Engellenen bireyleri bağımsızlaştıran EHŞ, ayrımcılığın önüne geçmenin ve farklı bireylerin birlikte yaşamını mümkün kılacak zihniyet değişikliğinin gerekli ve pratik adımlarını anlatıyor.

Moda Sahnesi'nin kurucularından yönetmen Kemal Aydoğan ile konuştuk. Moda Sahnesi'nin kuruluş hikayesi, iç organizasyonu, değerleri ve bağımsızlık algısı hakkında bilgi verdi.

Bağımsız bir kültür sanat yayın organı olan Argonotlar'ın kurucu ve yöneticisi Kültigin Kaan Akbulut'la Argonotlar'ın gelişimini ve stratejilerini konuşuyoruz.

Konuşmacılar: Borga Kantürk, Uğursal Şark, Sultan Karakuş (3. Dalga Sanat), Esra Okyay (Kendine Ait Bir Oda), Sarp Keskiner (6x6x6), Cenkhan Aksoy (Darağaç), Ezgi Ceren Kayırıcı (LOKALL).

Bir inisiyatif başlatma fikri olmadan bir araya gelen bir grup insanın birlikte çalışma ve üretmenin yöntemlerini geliştirmesiyle bir inisiyatif haline gelen İskele 47’nin hikayesini Bager Akbay’dan dinliyoruz.

Bu hafta Diyarbakır'da yerleşik, bölgede 2017’den beri çalışmalarını sürdüren Loading’i Dicle Beştaş ve Erkan Özgen ile konuştuk.

İpek Çankaya, Özgül Kılınçarslan ve Ekmel Ertan'la Türkiye çağdaş sanat alanı ve aktörleri üzerine yakın-tarihsel bir değerlendirme.

Sine Ergun ile maumau’yu ve Türkiye’de bağımsız kültür sanat ortamını konuştuk.

Gülçin Aksoy’la Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi içerisinde yer alan atölyelerden biri olan Halı Atölyesi üzerine konuşuyoruz.

Engelsiz Pedal Derneği hakkında Samet Aksuoğlu ile konuştuk. Aksuoğlu, derneğin kuruluşundan bu yana yaptığı çalışmaları anlattı.

Pelda Bal’ın Batman – Almanya hattında projeler üreten Şermola Performans’ı, Yakup Selimoğlu’nun kolektif girişimle hayata geçirdikleri Batman Yeni Sahne’yi anlattığı programa Ercan Bingöl müzikleriyle katkı sunuyor.

Pandemi sürecinde İzmir’de psikocoğrafya kavramı ekseninde yaratıcı üretim için bir araya gelen sanatçı inisiyatifi İzmir Poetik’i konuk ediyoruz. İzmir Poetik inisiyatifinden sanatçılar Aslıhan Güçlü ve Pınar Boztepe Mutlu ile Covid-19 pandemisi sürecinin neden olduğu kolektif yalnızlık ve izolasyon ortamında, fiziksel ve zihinsel olarak İzmir'i gezmiş, yaşamışlarken bu tekil ve ortak serüveni, betimlemeye çalıştıkları ilk projeleri "Gezintiler Zamanı" ve diğer kolektif projeleri "Yeşilova Hat:59" sergisini konuşuyoruz.

Bu hafta micro kültürel hafıza mekanlarının izini süren bir üretim ve sergileme platformu olan Mahal Aura’dan Zekiye Buğurcu’yu konuk ediyoruz. Farklı disiplinlerde üretim yapan sanatçıları kültürel hafıza mekanlarında buluşturarak geçmiş deneyimlerle şimdinin üretimlerini yapmalarını teşvik eden Mahal Aura’nın sanat direktörü Zekiye Buğurcu ile projelerini ve bu süreçteki deneyimlerini konuşuyoruz.

Bu hafta farklı bir konuk ağırlıyor, Balkanlar'dan bağımsız bir inisiyatifin deneyimini dinliyoruz. Kosova’nın Prizren kentinde bu sene 70. yaşını kutlayan Lumbardhi Sineması'nın Balkanlar'ın zor tarihinde ayakta kalma hikayesini ve onu yaşatmak için bir grup Prizren’li gencin mücadelesini birinci ağızdan dinliyoruz.

Kültür ve sanat alanında, sanatçı kolektiflerine ve sanat insiyatiflerine dair haberler hazırlayan, röportaj, söyleşi ve duyurulara yer veren kültür sanat haber portalı SANAT OKUR’u konuk ediyoruz. Görsel sanatlar, sahne sanatları, sinema, müzik ve edebiyat gibi kültür sanatın farklı alanlarında söyleşiler ve haberler yapan, yazılar yayınlayan Sanat Okur ‘un içerik sorumlusu ve editörü Nil Has’la Sanat Okur sürecini, yapılarını ve çalışmalarını konuşuyoruz.

Değerli şair, yazar ve gazeteci Bekir Yurdakul, yirmi beş yıl boyunca İzmir’in bağımsız yayıncılığında iz bırakmış Sadık Uygun Yayınları’nın kuruluş hikâyesini aktarıyor; yayınevinin çocuk edebiyatı alanında takip edeceği rotayla beraber, matbu bir mecra olarak kitabın eğitimin geleceğinde nerede durabileceğini değerlendiriyor.

Bu hafta Karantina Kolektifi ve Teos Kültür Sanat Derneğinin kurucu ortaklarından Sarp Keskiner ile Konserve Project üzerine konuşuyoruz. Uluslararası bir araştırma çalışması ile başlayan, maddi olmayan kültürel mirasın korunması ve aktarılmasını konu edinen proje bu sene ikinci yılında Türkiye'de sahaya iniyor ve 3 bölgede 12 sanatçının katıldığı konaklama programlarıyla sürüyor. Sarp Keskiner bir yandan somut üretimlerle hedefine ulaşmaya çalışan öte yandan da bir metodoloji ve "iyi örnek" teşkil etmeyi hedefleyen Konserve Project'in ayrıntılarını ve işleyişini anlatıyor.

Bu hafta hayatına İstanbul’da başlayan ve Berlin’de devam eden bir bağımsızı, Apartman Projesini konuk ediyoruz. Apartman Projesinin hikayesini ve dönüşümünü kurucusu Selda Asal’dan dinliyoruz. Bu vasıta ile Berlin ve İstanbul bağımsız kültür sanat ortamlarına, olanak, örgütlenme ve anlayış farklılıklarına da -sınırlı bir ölçekte- bakmaya çalışıyoruz.

Araştırmacı ve akademisyen Funda Lena ile bağımsızların yarattığı kültür sanat endüstrinisinin görünürlüğü, veri toplamama ve alanın savunuculuğu için bilgi üretme sorunu üzerine konuşuyoruz. Bir yandan bağımsızların yarattığı ekponominin boyutu öte yandan bu görünmeyen ekonominin sorunlarını ele almaya çalışıyoruz. Bağımsızlar yerleşik kurumsal yapıların yanında büyük bir ekonomi yaratırken ekonomik boyutunun dışında da kültür sanat alanındaki sosyal olarak dönüştürücü etkisi üzerinde duruyoruz.

İpek Çankaya konukları Yasemin Aksoy ve Zeynep Can ile 28 Haziran - 3 Temmuz tarihlerinde Bodrum yarımadasında yaşayan ve üreten elli sanatçı atölyesini içeren Art Melek'ten Bodrum Atölye Buluşmaları üzerine konuşuyor.

Şafak Ersözlü ve Bahar Nihal Ersözlü tarafından 2016 yılında güncel performans pratiklerine alan açmak amacıyla kurulan Açık Stüdyo, eser üretimine ve sunumuna, izleyici geliştirmeye, ağ kurmaya, beden temelli eğitimleri yaygınlaştırmaya yönelik yaratıcı projeler üretiyor. Kurulduğu günden bu yana yerel, ulusal ve uluslararası ortaklıklara öncelik tanıyan girişimin hikâyesini Noksan doğaçlama kolektifinin canlı performansı eşliğinde, Şafak Ersözlü’den dinliyoruz.

Bu hafta, 2012 yılından bu yana yaratıcı drama ve playback tiyatro eğitmenliği yapan Şeniz Turan’ı konuk ediyoruz. Turan, playback tiyatronun kendine özgü yaklaşımı ve yöntemleri hakkında bilgi verirken bu disiplinin tiyatro dünyasındaki yerine ve kültür alanında nasıl kullanılabileceğine ilişkin görüşlerini paylaşıyor.

Bu hafta iki yayıncı konuğumuz var: Yayın hayatına 2015 yılında İzmir’de başlayan, 2022 itibariyle 26. sayısına ulaşan Caz Kedisi dergisi, caz ile edebiyatı bir arada ele alıyor; tasarlayıp uyguladığı disiplinler arası etkinliklerle yeni isimlere görünürlük kazandırıyor, mekânsal olasılıkları çeşitlendiriyor ve izleyici geliştiriyor. 2017 yılında yola çıkan Ekofil ise topluluk destekli bir yayıncılık modeli güderek gezegenin ve insanlığın selametini önemseyen yazarları, çizerleri, çevirmenleri, editörleri ve okurları aynı batında buluşturuyor. Halim Yazıcı Caz Kedisi’nin, Hira Doğrul ise Ekofil’in hikâyesini anlatıyor.

Tanıklıklar ve gözlem yoluyla kentin ve toplumsal yaşamın görsel belleğini tutmayı hedefleyen Demo Lab İnisiyatifi’nden Bekir Dindar, Derya Ülker ve M. Cevahir Akbaş ile inisiyatifin yapısını, çalışma yöntemlerini, Ocak ayında açtıkları “Sessizlik Biçimleri” kolektif sergisiyle gelecek projelerini konuşuyoruz.

Sanat arzının yoğun olduğu merkezler dışında da sergi alanları yaratma; sanatçının toplumla doğrudan iletişimde olmasına çalışan Balconnection hareketinden Azadeh Ramezani Tabrizi ve Murat Savaşkan’ı konuk ediyoruz. Merkez dışında sanata olan ilginin yetersizliği ve sanatçıların bu merkezlere göçmek zorunluluğunu hissetmelerinden duydukları rahatsızlık sonucunda yarı kamusal alanlarda, balkonlarda sergileme fikriyle yola çıkan hareketin projeleri üzerine sohbet ediyoruz.

Bu hafta, sergileme mekanlarının eksikliklerinden dolayı genç sanatçıların işlerini gösterebilecekleri bir alana veya ortak bir söyleme dönüşmeyi hedefleyen Darağaç kolektifinden Ayşegül Doğan'ı konuk ediyoruz. Sanatçıları resim, fotoğraf, heykel, yerleştirme, video ve performans gibi disiplinlerarası işlerini kamusal alanda yeni yöntemler deneyerek sergilemesi için yönlendiren Darağaç’ın, deneysel kent enstitüsü gibi bir oluşuma dönüşme çabasını konuşuyoruz.

Bu hafta bağımsızlarda Metal Kolektif’ten Hediye Yaşar’ı konuk ediyoruz. Diyarbakır’da farklı işlerde çalışan 50 kadının bir araya gelerek oluşturduğu Metal Kolektif’in kuruluş aşamasından bugüne geldiği süreci, sanatın insanlar üzerindeki sağaltıcı etkisini konuştuk. Kadın ve göçü konu alan 400 heykellik yerleştirmelerinden ve sergi sürecinden bahsettik ve yeni dönem sanat projelerini konuştuk.

Mahzen Photos girişimiyle tanıdığımız No 238 Sanat İnisiyatifi’nin kurucuları Sinan Kılıç ve Serkan Çolak ile kolektif üretimi, mikro mekânların sunduğu olanakları, mekânı sürdürmeye yönelik etkinliklerini ve NFT’nin fotoğraf dünyası için sunduğu olanakları konuşuyoruz.

Bu hafta @cevrimci40dakika platformundan Arzu Arbak ve Beyza Boynudelik’i konuk ediyoruz. Pandemi döneminde bir araya gelen altı sanatçının; kendi deyimleriyle “etkileşimli, deneysel ve kolektif çalışmayı önceleyen bir yapı” olarak kurguladıkları bu bağımsız oluşumun, sanatçılar arasındaki diyaloğu nasıl geliştirdiğini, yöntemlerini ve üretim prensiplerini konuşuyoruz.

Açık Radyo Dinleyici Destek Programı çerçevesinde bu hafta Açık Radyo ve bağımsızlık üzerine konuştuk. Bağımsız bir yayın organı olarak Türkiye’nin kültür sanat ortamında yaklaşık 25 yıldır varlığını, Madra’nın deyimiyle “fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür” yayıncılık anlayışını ve yine Madra’nın deyişiyle “yerel, yatay ve yavaş” bir anlayışla çoğaltarak sürdüren Açık Radyoyu konuştur. Türkiye’de benzeri olayan bir örnek ve tüm destekçiler için katılımcı bir model olan Dinleyici Destek Programı ile Açık Radyo’nun bağımsızlığını sürdürmesi ve çoğaltmasına destek olmak için Açık Radyo websitesi veya mobil uygulamasından tek bir butona veya https://aciksite.com/#/ linkine tıklamanız yeterli; hemen, şimdi.

Bu hafta kuir sanatçı kolektifi Through The Window’dan Ömer Tevfik Erten ve Zeki Can Sarısoy’u konuk ediyoruz. Pandemi döneminde bir araya gelen Türkiyeli ve Hollandalı kuir sanatçı ve aktivistlerden oluşan kolektifin bir araya geliş sürecini, örgütlenme biçimlerini, yapılanmalarını ve dayanışma pratiklerini konuşuyoruz. Alan yaratma amacıyla hareket eden Through The Window kollektifinin etki alanlarını, sağaltıcı yönlerini konuşarak kuir penceresini aralıyoruz. Sanatın kuir aktivizmine etkisi üzerinde duruyoruz.

Bu hafta Karşı Sanat’tan Feyyaz Yaman ve Ezgi Bakçay’la bağımsızlık üzerine konuşuyoruz. Feyyaz Yaman kurucularından olduğu Karşı Sanat’ın 70’lerden bu yana gelen serüvenini ve Türkiye’nin değişen sanat ortamında bağımsız olmanın ne demek olduğunu anlatıyor. Bakçay hergün kendini sorgulamayı gerektiren bir süreç olan bağımsızlığın güçlüğünün Karşı Sanat’ta kollektif bir oyuna dönüşen çalışma ilişkileri ile aşıldığını örnekliyor.

Bu hafta Bağımsızlar’da Sarp Keskiner, Baha Okar ile İzmir, Seferihisar’da üslenen Seferi Keçi dergisinin ortaya çıkışını, kısa zamanda ilçenin önde gelen kültür mekânlarından biri haline gelen Kültür Evi ve Kooperatif Bakkalı’nın nasıl teşkilatlandığını ve girişimin geleceğe dair planlarını konuşuyor. Program, Bergamalı şair Halim Yazıcı’nın 21 Mart’ta genel yayın yönetmeni olduğu Caz Kedisi dergisinin Arts Map mikro destek programı kapsamında düzenlediği, ekolojik bir festivalin nasıl mümkün olabileceğini konu alan arama toplantısı kapsamında Kültür Evi ve Kooperatif Bakkalı’nda gerçekleştirdiği şiir okumasıyla açılıyor. Yazıcı’nın performansıyla Okar’ın söyleşisi, Keskiner’e ait müzikle birbirine bağlanıyor.

Bu hafta İpek Çankaya ve Serkan Öngel’le bağımsızların tüzel kişilik olarak seçebilecekleri modeller üzerine konuştuk. Özellikle Türkiye’de olmayan kar amacı gütmeyen şirket yapısı ile en yaygın yapı olan dernekleri ve yeni yeni kültür sanat alanında sıklıkla görmeye başladığımız kooperatifler hakkında bilgi ve tecrübelerimizi derlemeye çalıştık.