Weetikveel

De pest, cholera, tbc, malaria, ebola, hiv, slaapziekte, dengue, ziekte van lyme, buiktyfus, covid…het zijn allemaal infectieziekten. Maar wat is een infectieziekte precies? Hoe zijn er we daarmee omgegaan door de eeuwen heen? Want ook de oermens had er al mee te maken. Kunnen infectieziekten spontaan verdwijnen? Blijkbaar wel, want de Engelse zweetziekte richtte in de 16de eeuw een ravage aan in heel Europa, maar verdween nadien stilletjes. Maar wist je dat de pest nog voorkomt op Madagaskar?

Waarom is onze energiefactuur zo extreem hoog? Waar halen we die energie vandaan? Hoe geraakt dat gas en die elektriciteit tot in onze woningen? Hoe zit dat nu met die kernuitstap? En als we alle fossiele brandstoffen achterwege kunnen laten, kunnen we ons dan behelpen met enkel duurzame energie? Veel vragen voor Luc Pauwels, energiespecialist van VRTNWS.

Wordt 2022 beter? Zijn er tekenen van hoop? Laat ons even dromen. Vivaldi houdt stand en wordt zelfs krachtdadig. In Frankrijk worden de verkiezingen gewonnen door fatsoenlijke mensen. China en de Verenigde Staten vallen elkaar in de armen en Poetin wordt zijn spierballengerol zelf beu. Op Twitter regent het complimenten en dankbetuigingen. Het licht blijft branden en iedereen kan het betalen. Wordt het dat? Liesbeth Van Impe, hoofdredacteur Het Nieuwsblad in gesprek met Kobe Ilsen.

In het Oosten wordt Jezus vandaag geboren, maar bij ons is hij al 13 dagen oud en verkondigen de Drie Koningen- of waren het Wijzen- zijn geboorte aan de wereld. Niets is toeval in het driekoningenverhaal. De namen niet, hun geschenken niet, hun huidskleur en zelfs hun leeftijd niet. Het staat bol van symboliek. Hoeveel waarheid bevat het driekoningenverhaal? Hebben ze echt bestaan? En waarom liggen ze in Keulen? Theoloog en historicus Hans Geybels beantwoordt deze vragen bij Kobe Ilsen.

Robots kunnen beter rekenen dan wij. Ze scoren hoog in herkenning van beelden en geluiden. Ze zijn zonder meer erg slim. Maar hoe ver weg is de dag dat computers op alle vlakken sneller en slimmer worden en wij de controle verliezen? Wat met onze hersenen? Zullen we nog zelfstandig kunnen denken, of gaan we algoritmes gehoorzamen? Steven Latré Informaticaprofessor aan UAntwerpen en IMEC praat hierover met Kobe Ilsen.

Stel dat de mens binnenkort zou verdwijnen. Wat zouden buitenaardse wezens aantreffen, mochten ze bestaan, en onze planeet over pakweg een miljoen jaar bezoeken? Hoe hebben wij de planeet veranderd? Vanaf wanneer doen we dat? En hoe lang zal onze invloed meetbaar zijn? Het Antropoceen is geen neutrale beschrijving, maar velt een oordeel. De mens is verantwoordelijk. Klopt dat? En is het omkeerbaar? Geograaf en vice-rector van de KULeuven Gerard Govers in gesprek met Kobe Ilsen.

De eerste 1001 dagen, de periode tussen je conceptie en je tweede verjaardag, bepalen hoe je later in het leven zal staan, welk soort hechting je zal hebben, hoe je je sociaal zal gedragen. “Als we een betere wereld willen, moeten we dringend investeren in die eerste levensfase”, zegt kinder- en jeugdpsychiater Binu Singh in gesprek met Kobe Ilsen.

Een van de bekendste veldslagen uit de wereldgeschiedenis. Toch werd deze veldslag niet in Waterloo uitgevochten, maar in Mont-Saint Jean, een klein gehucht van Eigenbrakel. Maar dat bekte niet zo goed in het Engels. En de geschiedenis wordt geschreven door de overwinnaars... en dus werd Waterloo wereldberoemd. Johan Op De Beeck heeft een grote fascinatie voor Napoleon. Hij schreef vijf boeken over het napoleontische tijdperk.

Vorig jaar werden er meer UFO's gemeld dan ooit tevoren. Het ging om ruim 400 meldingen. Vaak ging dat om onverklaarbare lichtfenomenen. Maar het konden ook drones of spionagevliegtuigen zijn geweest. De kans dat we alleen zijn in dit universum is bijzonder klein. Er zijn zo'n gigantische aantallen sterren en planeten, dat het bijna uitgesloten lijkt dat er geen andere levensvormen bestaan buiten onze planeet.

Charisma. We voelen snel of iemand het heeft of niet. Toch blijft het een moeilijk te vatten iets. Er bestaan ook veel misverstanden over. Zo heeft het niets te maken met extravert zijn. Wel met oprechte belangstelling tonen voor anderen, zodat die een beter gevoel krijgen. Het overgrote deel van de mensen die wij charismatisch noemen, vinden zichzelf eerder timide, verlegen en teruggetrokken. Jo De Poorter, voormalig tv-presentator en communicatie-expert schreef een boekje over: Charisma.

Liefst een op de vier mensen heeft chronische pijn waar geen duidelijke oorzaak voor te vinden is. Ze krijgen vaak te horen dat het tussen de oren zit. Toch zijn het geen ingebeelde ziekten. Want er zijn wel degelijk veranderingen in het brein en het zenuwstelsel. Zo heeft 1 op de 5 Belgen heeft last van lage rugpijn. Het is de meest voorkomende oorzaak van ziekteverzuim. En er bestaat schade zonder pijn, maar ook pijn zonder schade (fantoompijn).

Om iets te kunnen leren hebben we een geheugen nodig. In ons werkgeheugen kunnen we slechts een zevental items tijdelijk opslaan. Maar ons langetermijngeheugen is quasi onbeperkt. Toch zijn er mensen met een absoluut geheugen. Die kunnen letterlijk een telefoonboek uit het hoofd leren. En laten we niet vergeten... dat 1 op de 5 mensen in zijn leven te maken krijgt met dementie.

Het weegt ongeveer anderhalve kilo en verbruikt 20% van alle calorieën die je inneemt. We hebben het over je brein. Volwassen hersenen bevatten +/- 100 miljard zenuwcellen of neuronen, maar bij elk glas alcohol speel je er 10.000 kwijt. Hoeveel moet je er overhouden om goed te functioneren? Vragen voor neurochirurge Veerle Visser, wereldautoriteit op het gebied van Deep Brain Stimulation, topdokter en auteur van "Plato & Cola of het geheim van jouw brein"

Ze kennen grenzen noch barrières en verspreiden zich over de hele planeet. Het zijn m.a.w. echte kosmopolieten. De lucht hangt vol van hun minuscule sporen, meegedragen door de wind. In Nederland werd in een emmertje zand zo maar liefst 400 soorten sporen gevonden. En toch kunnen ze heel groot worden, tot een meter, zoals in Afrika...

Ze hebben er twee, maar gebruiken maar één, meestal toch. Waarom staan ooievaars op 1 poot, hoe slagen ze erin om bijna 4000 km ver te vliegen en 30 jaar oud te worden? Vragen van Danira Boukhriss Terkessidis aan Kris Struyf, bioloog en auteur van "Ooievaars zonder grenzen".

Welja. Een uur lang daarover dus. Tot op je derde mag je er trots op zijn. 'kijk mama, in het potje!. Daarna is het vies en vuil en zwijg je erover. Het achterwerk en wat erbij hoort : een taboe. Vandaag doorbroken door Danira Boukhriss Terkessidis en Bart Van Geluwe, proctoloog en schrijver van het boek "Het Achterwerk". Hij vertelt ons alles wat we willen weten over de poep, stoelgang, aambeien en anale erotiek.

Ze is één van de bekendste vrouwen ter wereld, en één van de meest mysterieuze. De brede glimlach van Queen Elizabeth II is bekend over de hele wereld, maar wat ze denkt en voelt is een groot geheim. Net daarom fascineert ze velen. 'Elizabeth the Silent' is één van haar bijnamen, maar in intieme kring wordt ze 'Sausage' genoemd. Of 'Cabbage'. Dat kan ook. Dat weten we niet zeker. Harry de Paepe, historicus, leraar geschiedenis en absolute kenner van de Britse monarchie weet het misschien.

De doorbraken in de ruimtevaart volgen elkaar in snel tempo op. We maken ons klaar voor een verdere verkenning van Mars en we dromen hardop van commerciële mijnbouw in de ruimte. The sky is no longer the limit. Volgens astrofysicus en ruimte-ambassadeur Nancy Vermeulen staan we aan de vooravond van een heuse ruimte revolutie. Maar welke uitdagingen wachten ons buiten de dampkring?

Ze jagen ons de daver op het lijf. Ze zijn vies, vliegen in ons haar, gedragen zich als vampiers. Althans, zo luiden de clichés. Maar vleermuizen zijn vooral super insectenverdelgers. Een volwassen exemplaar eet gemakkelijk 1.000 tot 1200 insecten per uur, dat is zo'n 6.000 tot 8.000 stuks per nacht, of 3,6 kg per jaar. In de Verenigde Staten besparen de boeren jaarlijks +/- 3,5 miljard dollar aan landbouwschade, dankzij deze insecteneters. Vleermuizen vies en angstaanjagend?

Op een Oud-Egyptische papyrusrol, gedateerd 2000 BC, wordt al over kanker geschreven. Zelfs in botresten van Neanderthalers en dino's, werden kankersporen gevonden. Kanker kennen we dus al heel lang. Maar steeds meer mensen lijden er aan.

In 2010 werden twee pizza's en een cola verkocht voor 10.000 bitcoins. Het was de eerste betaling met een cryptomunt. Vandaag zou je met 1 bitcoin enkele duizenden pizza's kunnen kopen. Maar terwijl je dit leest zijn het er misschien al 10000, of slechts enkele honderden. Niets is immers zo wisselvallig als de bitcoin. We noteren stijgingen met 10.000%, maar evengoed dalingen van 90%. Je kan er m.a.w. spectaculair veel geld mee winnen, of verliezen.

In het best bewaakte en wreedste opvangkamp van West-Europa, hebben bijna 4000 mensen vastgezeten tijdens de oorlogsjaren. Nog eens duizenden werden op transport gezet naar andere concentratie/vernietigingskampen. Het doel was 'asociale elementen' op te sluiten: joden, communisten, verzetslui. Sommigen werden opgesloten in piepkleine isoleercellen waarin je alleen kon staan, wie tegen de muur leunde werd afgeranseld. 300 van hen kwamen om. Mishandeld, opgehangen of gefusilleerd.

In 2014 werd de beiaardcultuur door Unesco erkend als immaterieel cultureel erfgoed. Maar meer dan erfgoed, is ze springlevend. Op de loodzware klokken wordt niet alleen 't Ros Beiaard getokkeld, maar ook The Beatles of Kraftwerk. Aan de Mechelse beiaardschool, de belangrijkste in de wereld, schrijven zich ieder jaar maar liefst 60 kandidaten in, uit binnen- en buitenland. Luc Rombouts bespeelt 4 beiaarden in dit land.

Strafrechters beslissen over schuld, onschuld en strafmaat. Ze hebben dus macht. Hoe zwaar weegt die macht? Is onpartijdigheid mogelijk ? Hoe kunnen ze zeker zijn dat hun oordeel juist is? En hoe frustrerend is het als als criminelen toch vrijuit gaan? "Wij zijn eerst magistraten, en dan pas zijn wij mensen", zegt Ariane Braccio. Ze was 10 jaar lang strafrechter voor een correctionele rechtbank en hield het toen voor bekeken.

Lou Reed was een van de eersten die zong over sadomasochisme, travestieten en transseksualiteit. Zo groet hij in de hit "Walk on the Wild Side" het ongeregelde volk van homo's en transseksuelen. Het is maar één voorbeeld. Lou Reed flirtte als puber al met biseksualiteit en drag queens. Zijn ouders stuurden hem naar een psychiater die hem met elektroshocks behandelde, maar Reed 'genas' niet. Luc Alloo heeft al zijn platen, zag hem 20 keer live, verslindt zijn biografieën.

In een verre toekomst worden ruimtereizen misschien even gewoon als het dagelijks gependel naar je werk. We worden dus misschien allemaal voor een stukje astronauten. Maar hoe reageren het lichaam en de hersenen daarop. We worden in de ruimte bijvoorbeeld een stukje groter. En ook onze spiermassa wordt er tot soms de helft afgebroken. Angelique Van Ombergen is een jonge talentvolle vrouw die voor de ESA werkt. Ze onderzoekt de impact van ruimtereizen op mens en dier.

Narcisme is van alle tijden en toch bijzonder eigentijds. Het spat van elk scherm. Maar is iemand die zijn spiegelbeeld bewondert of graag selfies post, per definitie een narcist? Narcistische trekken hebben we we allemaal, daar is op zich niets mis mee. Maar teveel ervan wordt pathologisch, destructief en veelal onbehandelbaar.

Hij doet zo'n 300 autopsies per jaar en laat de doden spreken. Hij gaat bij verdachte overlijdens op zoek naar de doodsoorzaak en wie/wat daarvoor verantwoordelijk is. Tegelijk moet hij ook getuigen in assisenzaken en aanwezig zijn bij reconstructies. Kobe Ilsen voert vandaag een verbale autopsie uit op de wetsgeneesheer.

Tijdens de podcast zal de mens ongeveer 11.000 haaien doden want we willen haaienvinnensoep eten. Als je weet dat sommige haaien zich pas voortplanten als ze 150 jaar oud zijn dan weet je: dit is een probleem. De haai is een bedreigde soort. De aantallen van grote soorten in de open oceaan is met 70% afgenomen. En dat is jammer want haaien zijn bijzondere dieren. Biologe Gudrun De Boeck (UAntwerpen) komt naar de studio om Kobe Ilse te verbazen met haar kennis.

#Weetikveel krijgt een wereldkampioen over de vloer. Sterrenchef Roger Van Damme kreeg in 2017 de titel Beste Patissier Ter Wereld. Hij tovert de meest verfijnde gebakjes uit zijn koksmuts. En denk daarbij niet aan het 'carré confitureke' dat je bij de bakker om de hoek kan kopen. Dit is van een ander niveau. Van Damme is maniakaal bezig met zijn vak en vergelijkt het soms met scheikunde. Voor hem is bloem niet zomaar bloem, hij kijkt ook naar het eiwitgehalte ervan.

Stanley Kubrick is een van de meest invloedrijke en vernieuwende regisseurs uit de filmgeschiedenis. We kennen hem o.m. van het kostuumdrama "Barry Lyndon", van de Vietnamfilm "Full Metal Jacket", van de science fiction in "2001 A Space Oyssey" en van de horrorfilm "The Shining". En dan hebben we zijn meest omstreden film "A Clockwork Orange" nog niet eens genoemd. Toch kreeg deze vreemde kluizenaar die maniakale research deed voor zijn films nooit een Oscar. Hoe kan dat?

Welke mooie muziek verbergt zich achter termen als adagium, scherzo, sonate, requiem... Wist je dat Bach zijn naam vertaalde in muzieknoten? Waarom hebben die klassieke werken zo'n saaie, lange titels: Symfonie nr. 5 in c, op. 67, III. Scherzo allegro? Wist je dat de grote klassieke componisten in hun tijd ook vedetten waren? Zo was er het fenomeen van de Listomania. Fransz Liszt was zo populair dat iedereen een haarlok van hem wou.

Verslavingen zijn universeel. Ze komen voor in alle culturen en tijden. Ja, zelfs dieren kunnen verslaafd geraken: zo gaan sommige apen op zoek naar gefermenteerde appels omdat dat ze een euforisch gevoel geeft. Maar naast de klassiekers onder verslavingen - alcohol, drugs, nicotine, gokken, gamen - zijn er ook heel wat mensen verslaafd aan pijnstillers.

De Staatsveiligheid werd in ons land al opgericht in 1830. Het is daarmee de op één na oudste geheime dienst ter wereld. Alleen die van het Vaticaan (het Sancta Officum) is ouder. Brussel is dan ook wereldwijd de hoofdstad van de spionage. Maar hoe gaat een geheime dienst te werk? Kenneth Lasoen is historicus en docent inlichtingenstudies aan de universiteiten van Gent en Antwerpen. Hij is de auteur van "Geheim Belgie. De geschiedenis van de inlichtingendiensten 1830-2020".

De passionele voetbalsupporter. Wat hebben we hem gemist tijdens het voorbije voetbalseizoen. Voetbal in een leeg stadion: hier klopt iets niet. Hans Noyelle is al 30 jaar een fanatieke supporter van Club Brugge. Hij ging al meer dan 60 keer mee op verplaatsing bij Europese wedstrijden. Hij weet alles over de bijzondere wereld van de voetbalfan en de verbindende kracht van het spel. Kobe Ilsen, is een supporter van Royal Antwerp FC. Als dat maar goed komt.

Je hebt Sterren (Jacques Vermeiren, Marijn Devalck) en je hebt sterren. Over de laatste zal astrofysicus Conny Aerts (KU Leuven) komen vertellen bij Kobe Ilsen. Omdat er waanzinnig veel sterren zijn, meer dan alle zandkorrels op de aarde, moeten we ons beperken. De zon zal aan bod komen, logisch. Omdat ze zo groot is (de aarde kan een miljoen keer in de zon). Maar ook Proxima Centauri, die op 4 x 13 nullen km afstand van onze aarde staat te blinken.

In "1984" schetste George Orwell een toekomst met een alwetende Staat en Big Brother die alles in de gaten houdt. Intussen is privacy een schaars goed geworden en wordt grof geld verdiend met wat Facebook, Google en aanverwanten over ons weten. Maar omdat veiligheid tegenwoordig ons denken domineert offeren we steeds makkelijker onze privacy op. Matthias Dobbelaere, privacy activist en jurist komt vertellen waarom je wél bezorgd moet zijn over je privacy, en hoe je die best kunt bewaken.

Er zijn wereldwijd meer dan 700 dieren en planten naar hem vernoemd en zijn theorieën zijn de basis geworden voor zo goed als alle natuurkundig onderzoek daarna: Charles Darwin, bedenker van de evolutietheorie. Schreef in 1871 "The Descent of Man" waarin hij poneerde dat alle mensen, ongeacht ras, van dezelfde voorouder kwamen: de aap. Dirk Draulans is wetenschappelijk redacteur bij Knack en reisde in 2009 mee met de Beagle toen die de reis die Darwin maakte 200 jaar geleden overdeed.

Design komt van het Latijnse "designare", wat tekenen of aanduiden betekent. Veel design voorwerpen ontstonden na de oorlog of na een crisis, toen men noodgedwongen op zoek ging naar vernieuwing. Als we aan design denken we vaak aan meubelen maar ook het Coca-Cola flesje, de Citroën 2CV, de Parker vulpen, Tupperware potjes en het logo van Mc Donald zijn design. En dan vergeten we nog de onvermijdelijke Billy kast...

De start van de hitmachine was heel romantisch: twee verliefde koppels die samen muziek maakten. In 1973 namen ze al deel aan het Songfestival met Ring Ring. Ze wonnen niet, maar hadden wel al een hit te pakken. Een jaar later wonnen ze het Songfestival wel met Waterloo. Ze veroverden nadien de rest van de wereld met onweerstaanbare popsongs. Stany Van Wijmeersch raakte al heel vroeg bedwelmd door ABBA.

Het is intussen al 45 jaar geleden dat Lucien als laatste Belg de Tour won. Dat was in 1976, een jaar dat we ook zullen onthouden vanwege de hete zomer. Reden genoeg om naar de thuisbasis van de adelaar van Mere te trekken. Voor Lucien gaan we live, vanuit Cultuurcentrum Emotio in Erpe-Mere. De kleine van Mere zal er ook zijn, maar zijn verhaal wordt vooral verteld door Filip Osselaer, sporchroniquer en auteur van de biografie Lucien.

De Maffia bestaat niet voor De Maffia. "De Organisatie" of "Onze Zaak" wél. Cosa Nostra betekent letterlijk "Ons Ding" en is de naam van de maffiaorganisatie die ontstaan is op het eiland Sicilië. Woorden als Omerta, Vendetta en Pizzo zullen ook wel bekend in de oren klinken. Maar wat betekenen ze? Letizia Paoli van de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de KU Leuven heeft de Zuid-Italiaanse maffiagroeperingen en hun criminele activiteiten uitvoerig in beeld gebracht.

Twee miljoen passagiers maakten met de stoomschepen van Red Star Line de oversteek van Antwerpen naar Noord-Amerika. De overtocht duurde 10 dagen. 10% waren Belgen, de rest kwam vooral uit Oost-Europa en Duitsland. Het ticket koste omgerekend tussen de 500 en 1000 euro. Kinderen gingen mee aan halve prijs. Op zoek naar een beter leven. Lien Vloeberghs is curator van huidige tijdelijke tentoonstelling "Destination Sweetheart".

Ons immuunsysteem is de afgelopen tijd zwaar op de proef gesteld. Maar hoe werkt dat systeem eigenlijk? Je kan het vergelijken met een leger dat uit een aantal verdedigingslinies bestaat. Maar ook voeding, beweging en voldoende slaap zijn belangrijke factoren voor een goed immuunsysteem. Dokter Servaas Bingé was jarenlang ploegdokter van wielerploeg Lotto-Soudal. Hij vindt dat dokters niet zijn opgeleid om mensen gezond te houden, maar om zieken te behandelen.

Een podiumgenre dat steeds populairder lijkt te worden, en waar soms wat neerbuigend over gedaan wordt. Toch is in een musical spelen een vorm van topsport. De combinatie van acteren, zingen en dansen vereist een topconditie. Musicalactrice Ann Van Den Broeck biedt een kijk achter de coulissen.

De profeet Mohammed was de grondlegger van de islam. Zijn naam betekent "dankbaarheid" in het Arabisch. In 9de maand (ramadan) van het jaar 610 zou aan hem de engel Gabriël verschenen zijn en hem als profeet hebben aangewezen. Ruim 20 jaar kreeg hij openbaringen die zijn gebundeld in de Koran. Hij verenigde het Arabische schiereiland, dat later zou uitgroeien tot een wereldrijk. Maar dat rijk had hij niet voor zich alleen: hij was ook getrouwd met een 10-tal vrouwen...

Vorig jaar waren dit de cijfers van de Lotto-trekking in Zuid-Afrika: 5, 6, 7, 8, 9 en 10. In een Pools dorp zijn de afgelopen 10 jaar enkel meisjes geboren. Is dat toeval of is er meer aan de hand? Sylvia Wenmackers is professor wetenschapsfilosofie (KU Leuven) en auteur van "Kans op chocoladetaart".

Ga bij een onbekende aan tafel zitten in een café, knoop een gesprek aan en laat je trakteren, want zelf heb je geen cent op zak. Dat is de legendarische terrasproef. Een onderdeel van de strenge selectieprocedure voor de job van undercover agent. Martin Van Steenbrugge was 5 jaar undercover agent bij de Belgische politiediensten. Onder het pseudoniem Martin Bloemperk opereerde hij vooral in het drugsmilieu en de kunstwereld. Zo vond hij bv. een gestolen Van Gogh terug.

Hou even de adem in voor deze spectaculaire weetjes: je longen bevatten in totaal zo’n 2.400 kilometer aan luchtwegen. De linkerlong is kleiner dan je rechter om plaats te maken voor je hart. Kinderen hebben een hoger ademhalingsritme dan volwassenen. Pasgeborenen tot 45 dagen oud ademen 30 tot wel 60 keer per minuut. Nog eentje: 70% van de afvalstoffen worden dankzij onze ademhaling uit ons lichaam verwijderd.

Was het winter? Nee. Reed Maria op een ezel? Onwaarschijnlijk. Werd Jezus geboren in een stal? Natuurlijk niet. Waren er dieren bij? Zot. Het hele kerstverhaal hangt met haken en ogen aan mekaar. Maar het zit wel vol symboliek. Wat moeten we denken van al die halve waarheden?