Weetikveel

Er is maar één zekerheid in het leven: de tijd vlucht immer verder. Zonder omkijken. Altijd vooruit. Voorwaarts, mars! Dat is altijd al zo geweest. Vanaf wanneer zijn we onze tijd echt gaan opdelen in uren, minuten en seconden? En waarom doen we dat eigenlijk? In een poging om het ondoorgrondelijke te doorgronden, vraagt Sven Speybrouck het aan Maarten Van Dyck, professor in de wijsbegeerte.

De pijnlijkste beelden in natuurdocumentaires van de jongste jaren? Zonder twijfel de walvissen, haaien en andere dieren die gedwongen worden om tot het einde van hun dagen met een vastgekoekte plastic brij aan hun vinnen door de zeeën te zwemmen. Elke minuut zou er een volle vrachtwagen plastic afval in zee gedumpt worden, zo leert een bepaald rekenkundig model. Wetenschapper Geerdt Magiels legt het uit.

Bevers zijn familiemensen: ze zijn monogaam, en jonge bevers mogen tot twee jaar met hun ouders blijven optrekken. Ongezien in de dierenwereld. Wat dat hard werken betreft: in Canada is er een beverdam bekend van meer dan een kilometer lang. Check! Je hoeft trouwens niet naar daar te trekken om bevers aan het werk te zien. Ze waren even weg, maar maakten ondertussen een comeback in Vlaanderen. Kristijn Swinnen, onderzoeker bij Natuurpunt, maakte een doctoraat over bevers.

Iedereen weet wat een casanova is, maar weet je ook wat een ‘casanovist’ is? Dat is iemand die in duistere archieven naar sporen zoekt van het wonderlijke leven van de achttiende-eeuwse avonturier Giacomo Casanova. Ja, Casanova heeft dus echt bestaan. En dat hebben heel wat mensen geweten.

Computerwetenschapper en ingenieur Jeroen Baert is de trotse bezitter van een bescheiden aantal bitcoins. Aan hem om ons uit te leggen hoe de digitale munt nu precies werkt. Een spoedcursus bitcoin, in mensentaal.

Ze werken zich dood. Ze gebruiken voor alles een robot. Gedragen zich zelf als robot. Ze zijn traditioneel, maar ook excentriek. En: ze zijn totaal oversekst, terwijl ze amper nog kinderen krijgen.

Nergens klinkt de stilte zo bijzonder als in een sneeuwlandschap, zegt Sam Deltour, poolreiziger en psychiater. Hij trok met hondensleeën door Alaska en door het Zuidpoolgebied. Wat doet dat met een mens ? En hoe en waar vindt hij de stilte terug in België ?

Tweehonderd miljoen jaar aan een stuk kwaken, en al die tijd nauwelijks van uiterlijk veranderen. Kikkers kunnen dat. En ze kunnen nog een pak meer. Zich op een meesterlijke manier camoufleren, bijvoorbeeld. Tot twee meter ver springen. Kim Roelants weet belachelijk veel over reptielen en amfibieën en vertelt ons alles over zijn favoriete beesten.

Wilde speculaties en grof giswerk. Het is iets waar we ons in de uitzendingen van #Weetikveel normaal nooit aan bezondigen. Maar tijdens de uitzending over Paaseiland zal dat onvermijdelijk ons lot zijn. Annelies Truyen, een antropologe die een jaar lang op Paaseiland woonde en er later nog terugkwam. Zij scheidt feit van fictie over Paaseiland, en vertelt over de vele generaties na de beeldenbouwers.

Het beste festivalland ter wereld word je natuurlijk niet zomaar. Zoiets groeit, net zoals het gras, de heilige grond waarop het festival plaatsvindt. Een voorbeeld: de eerste editie van Pukkelpop in 1985 duurde één dag, vond plaats op het voetbalveld van Heppen in Leopoldsburg, en kostte 400 oude Belgische Frank. Dat is 10 (tien!) euro aan de kassa. Chokri Mahassine komt vertellen over festivals, en wat daar zoal bij komt kijken.

Frankenstein is helemaal niet zo'n verschrikkelijk monster als je dacht. Integendeel. Victor Frankenstein was een intelligente wetenschapper die enkel een artificiële vriend voor zichzelf wou creëren. Frankenstein is niet de naam van het monster, maar de naam van zijn verwekker. De ontstaansgeschiedenis van de roman is trouwens zo mogelijk nog monsterlijker dan het verhaal dat erin staat. Vitalski vertelt misschien niet álles, maar toch wel heel veel over het wereldberoemde creatuur.

Kobe Ilsen vroeg aan muggenexpert Isra Deblauwe wat je kan doen aan die vreselijk irritante beestjes.

Op fragmenten van potscherven van 7.500 jaar oud, hebben wetenschappers sporen van kaas gevonden. Kaas is dus een van onze oudste bereide voedingsmiddelen, én het is een blijver. Ondertussen is het aantal soorten wereldwijd niet meer te tellen. In Frankrijk alleen al zouden er een 500-tal soorten bestaan. En of die nu lekker ruikt of niet, of ronduit stinkt, altijd is er wel een liefhebber voor te vinden. Hoe dat komt, vertelt gerenommeerd kaasaffineur Frederic van Tricht.

Sommige mensen kunnen zonder verpinken een kastanje smaak herkennen in een glas witte wijn. Of een hint van vlierbloesem. Of een vleugje framboos. Bob Minnekeer zou dat ook kunnen, maar dan met whisky. Hij baatte jarenlang een beroemde whisky pub uit in Gent, en vertrekt straks voor de 127ste keer naar Schotland.

Je had als negentiende-eeuwer maar beter geen bloedtransfusie nodig. De kans dat je er levend vanaf kwam, was ongeveer vijftig procent. Tot de Oostenrijkse arts Karl Landsteiner ontdekte dat er bloedgroepen zijn. Als je patiënten bloed geeft dat niet matcht met hun bloedgroep, treedt er een vaak fatale afweerreactie op. Wie iets meer dan een eeuw later haar eigen steentje bijdraagt aan de medische vooruitgang rond bloed, is topdokter Tessa Kerre.

Ann Vansteenkiste drinkt ongeveer anderhalve liter thee per dag. Logisch, voor een theesommelier. Maar Ann is er ook van overtuigd dat thee erg gezond is. En dan heeft ze het niet over de builtjesthee die de meeste mensen drinken. Dat was een manier voor een slimme Schot, meneer Thomas Lipton, om snel veel geld te verdienen.

Hij heeft zijn imago wat tegen, de mot. Grijs en bruin en harig, zo wordt hij gepercipieerd. En bovenal vies en gevaarlijk. Wie wil nu zijn buxus zien sterven, of gaten vinden in een wollen trui. Maar, heel weinig motten eten kleren. De meeste soorten zijn gewoon nuttig voor de natuur. En er zijn heel veel soorten. Met vlinderspecialist Wim Veraghtert.

Sommige slingeren brokstukken 9 kilometer de lucht in, zoals de Kilauea op Hawaii. Andere verstoren dagenlang het luchtruim, zoals de IJslandse Eyjafjallajökull in 2010. Die heeft zo’n onuitspreekbare naam dat hij nieuwslezers overal op het continent kopzorgen bezorgde. IJsland is natuurlijk één lange keten van vulkanen. Maar ook in andere delen van de wereld barsten tal van vulkanen uit.

Amerika, China, privéspelers als Jeff Bezos (Amazon) en Richard Branson (Virgin Galactic), Elon Musk (Tesla) … allemaal zetten ze in op reizen in de ruimte. Is er een ratrace aan de gang? En wordt iemand daar beter van? Astrofysicus en pilote Nancy Vermeulen, is een vurig pleitbezorgster van de ruimtevaart.

Kompaskwal, Portugees oorlogsschip, Oorkwal, Lampenkapjes, Schijfkwallen, Nutricula, Amerikaanse ribkwal… variatie troef in de kwallenwereld. Monotonie kun je die zeker niet verwijten. Saaiheid evenmin. De populatie telt roofdieren, giftige exemplaren, en zelfs kannibalen. Als het van Hans De Blauwe - groot kwallenkenner - afhangt, is kwal toch eerder een compliment dan een scheldwoord.

Tweehonderd jaar geleden werd Karl Marx geboren in het Duitse Trier. Je zou het niet verwachten van een van de belangrijkste communistische denkers, maar hij was van goeden huize. En hij kon Nederlands! Historicus Edward De Maesschalk schreef een boek over Karl Marx in Brussel

We willen je fantasie niet op een foute manier prikkelen, maar stel je eens voor hoe mensen vroeger verdoofd werden, als ze een operatie moesten ondergaan. Wat alcohol, wat opium, in het geval van de oude Egyptenaren wat sap van het alruin-kruid, en: snijden maar! Vandaag vertrouwen we onze anesthesist blindelings. Carlo Missant legt uit hoe narcose werkt.

God is een boek. Of toch min of meer. Preciezer gesteld: het boek is een goeroe, de laatste en definitieve goeroe van de Sikhs. Door eindeloos uit de hymnes en verzen van het boek citeren, bereik je het Goddelijke. Indië-kenner en professor-emeritus Winand Callewaert, vertelt in #WeetIkVeel.

Een duistere sekte. Religieuze fanatici. Volgens de nazi’s de laatste bezitters van de heilige graal. Over de katharen doen wilde verhalen de ronde. We zoeken uit wie ze nu écht waren.

Sneller internet, nieuwe medicijnen ontwikkelen, lancering van ruimtetuigen… we gebruiken er licht voor. Met licht kan je spelen. Je kan het vertragen, ombuigen,... enzovoort. Je kan het ook zo om de tuin leiden dat je zelfs dingen, of mensen, onzichtbaar kan maken. Sciencefiction denk je ? Nee hoor! Vincent Ginnis, fotonicus aan de VUB en aan de universiteit van Harvard in Boston, is er heel concreet mee bezig.

Ooit leidde ze een rustig bestaan, de kip. Zes eieren leggen per jaar, zo hard werken is dat niet. Verder een vredig leven, in innige familieband met haan en kroost. Maar toen kwam de mens. Koen Vanmechelen vertelt in #Weetikveel over kippen, eieren, en wie nu eigenlijk eerst was.

Tom Hanks heeft het, Theresa May heeft het. Tegen 2030 zal één op de tien Belgische volwassenen het hebben. De kans dat je iemand kent met diabetes, of zelf met de ziekte te maken krijgt, wordt steeds groter. Toch is er hoop, althans volgens Chantal Mathieu. Zij is arts aan de KU Leuven en maakte carrière als diabetes-onderzoeker.

Het dak van de wereld, summum voor bergbeklimmers, culturele pareltjes, wonderlijke koningssteden,... reisgidsen komen superlatieven tekort om Nepal te beschrijven. Toch gaat het niet goed met het land. In zijn boek "Nepal: Nieuwe wegen in de Himalaya" schetst Nick Meynen een veel rauwer beeld.

6.3 op de schaal van Richter. Dat is de strafste aardbeving die we hier ooit meemaakten, en het is geleden van 1692, in Verviers. Sindsdien bleef het relatief rustig in onze contreien. Andere werelddelen hebben minder geluk. In Japan bijvoorbeeld, beeft het bijna onophoudelijk. Geoloog Manuel Sintubin over aardbevingen in #Weetikveel.

Snorretje, bolhoed, wandelstok: de attributen van Charlie Chaplin zijn even bekend als zijn fratsen in filmklassiekers als ‘The dictator’ of ‘Modern times’. #Weetikveel zoomt in op de carrière en het turbulente privéleven van een van de allergrootste sterren van het witte doek. Matthijs De Ridder is een echte ‘Chaplinoloog’.

Olifanten herkennen zichzelf in de spiegel. Kraaien maken werktuigen. Inktvissen slagen voor een geheugentest. Vlinders hebben ruimtelijk inzicht en kunnen iets aanleren. Maar zijn al die beesten ook slim? Bioloog Hans Van Dyck vindt dat we andere soorten te vaak onderschatten. In #Weetikveel kwam hij praten over het IQ van dieren.

Veel mensen associëren Ethiopië met hongersnood en droogtes, en dat is niet onterecht. Maar het grootste land van de Hoorn van Afrika is ook wereldberoemd voor zijn koffie en wordt binnenkort een van de grootste elektriciteitsleveranciers in de regio. #Weetikveel trekt op ontdekkingstocht door het uitgestrekte Ethiopië.

Willem Elsschot was niet de brave familieman en goede burger die hij op de bekende zwartwitfoto’s lijkt te zijn. Zo werd hij buitengegooid op zijn eerste middelbare school. En hij was pas negentien en ongehuwd toen hij vader werd. Elsschot voor beginners. Journalist en Elsschotspecialist Eric Rinckhout vertelt over de vele levens van Willem Elsschot.

Onze noorderburen. Ze houden van tulpen, kaas en gefrituurd eten uit de muur. We denken ze goed te kennen, maar is dat ook zo? Vaak grijpen we terug naar het stereotype beeld van de Nederlanders. Ze zijn bijvoorbeeld gierig en lopen altijd high rond. Maar wie zijn onze noorderburen echt? En wat moeten we nog allemaal weten over Nederland?

We gaan er elke dag naartoe. Het ruikt er naar vers gebakken brood. En je kan er best niet langsgaan als je honger hebt. Inderdaad, de supermarkt. Toch zijn er veel zaken die we niet weten over de supermarkt. Zo proberen ze ons meer te laten kopen, door bijvoorbeeld de gangen smaller te maken. Waarom ze dit en nog vele andere zaken doen, hoor je van marketingspecialist Gino Van Ossel.

Allen die willen te kaap'ren varen .... moeten mannen met baarden zijn? Nee hoor. De kapitein te gast heet Evelyne Rogge. Ze vaart met een hoogtechnologische gastanker, is soms maanden weg van huis, en komt al eens in aanvaring met de schrik van zee ... piraten.

Waarom dragen Joden in Antwerpen een keppeltje en pijpenkrullen. Waarom doen de meeste Brusselse Joden dat niet? Wat leren kinderen in de Joodse scholen? Wat is een eroev? En …. Wanneer ben je nu precies Jood. Dit en nog veel meer vragen voor Antwerps rabbijn en docent aan de UA Aaron Malinsky, die zichzelf een vrome Jood noemt.

Je geliefde huisdier sterft, maar je kan er geen afscheid van nemen. Dan kan de taxidermist helpen. Hij geeft dieren een tweede leven. Toch weten we niet veel over deze ambacht. Zo is er bijvoorbeeld een verschil tussen het opzetten van insecten of zoogdieren. Maar hoe zit het met de wetgeving? Mag je elk dier opzetten? En zo ja... Hoe doe je dat dan?

De chemie die ontstaat tussen twee mensen tijdens het kussen is niet enkel figuurlijk. Ook letterlijk worden heel wat chemische processen in gang gezet.

Zonlicht is van essentieel belang, zowel voor de mens als voor de aarde. Maar wat weten we eigenlijk over deze ster? Hoog tijd dus om de zon beter te leren kennen! Het zonlicht heeft een grote invloed op ons humeur en onze gezondheid. Het werkt zelfs meteen in op het bloed. Maar de kans is groot dat over ongeveer 6 miljard jaar de zon zal sterven. Wat moeten we dan doen? En kunnen we iets doen om dit te voorkomen?

“Het is er onbetaalbaar. Je kan er amper aan een bankrekening of kredietkaart geraken. Het is er vies, vuil en smerig en in de metro stinkt het naar pis. En toch hou ik ervan” zegt Björn Soenens. “Perfectie zoals het prachtige metrostation The Oculus is mooi om naar te kijken, maar daar kan je niet in leven”.

Wat maakt een vrouw tot vrouw? Is het alleen haar lichaam, of bestaan er wel degelijk verschillen in gedrag, karakter... ? En zo ja, zijn die dan cultureel bepaald of niet?

Frieten zijn onze nationale trots. Het goud uit de friteuse. Maar zonder de aardappel zou deze lekkernij niet bestaan.

Sprinten, hoogspringen, kogelstoten en estafette. Dat zijn maar enkele voorbeelden van atletiek. Of ook wel "de moeder der sporten" genoemd. Wij zien alleen de wedstrijd zelf, maar wat gebeurt er voor en na die strijd?

Een wens doen bij een vallende ster en het uitsterven van de dinosauriërs. Allebei zijn ze het gevolg van een asteroïde. Een asteroïde kan vernietigende gevolgen hebben. 65 miljoen jaar geleden kwam een meteoriet met een diameter van 10 km op de aarde terecht. 75 % van alle planten en dieren moest er aan geloven. Kan dat nog eens gebeuren? Moeten we ons zorgen maken?

Op 19 september 1991 vinden twee Duitse wandelaars een ijsmummie in de Ötztaler Alpen. De mummie kreeg de naam Ötzi, naar de plaats waar hij gevonden was en al snel bleek dat deze man een belangrijke vondst was. Ötzi is 5300 jaar oud en is dus afkomstig uit de Kopertijd. Ondertussen hebben ongeveer 500 wetenschappers hem de voorbije jaren bestudeerd. Hij is het oudst bewaarde lichaam in Europa en dat maakt hem bijzonder.

Op je hoofd staan en je benen in je nek leggen: yoga. Hier in het westen beperkt het zich min of meer tot stretching en gymnastiek, maar het is veel meer dan dat. Yoga leert de geest, het gevoel en het lichaam te beheersen, om daarmee de vereniging met God te bereiken. Ondanks dat het ongeveer 5000 jaar oud is, blijft yoga razend populair.

De gier eet zowel verse als rottende kadavers. Dode cowboys bvb. Maar ze eten ook wel eens iets levend met huid en haar op. Een schaap bvb. Ze hebben dus geen al te beste reputatie, en dat is hen al duur te staan gekomen. In Zuid-Azië is maar liefst 99% van alle gieren verdwenen.

We hebben een ingebouwde airco: onze neus. Hij filtert, bevochtigt en brengt ademlucht op juiste temperatuur. Maar er is véél meer te vertellen over dit vitale orgaan.

Eind jaren '20 vliegt Charles Lindbergh in een ruk de Atlantische Oceaan over. Van New York naar Parijs. De kranten koppen: "Lucky Lindy hops Atlantic". Het resultaat is een mix van verschillende dansstijlen.