Studio Energie

Airborne Wind Energy is een nieuwe vorm van windenergie. Niet met een traditionele turbine, maar hoog in de lucht met een high tech ‘vlieger’. Meer wind, minder materiaalgebruik – de voordelen zijn legio. Maar dat geldt ook voor de technische uitdagingen. Een van de koplopers in de sector is Ampyx Power. Dit Nederlandse bedrijf werkt al tien jaar aan hun heilige graal. Hoe ver zijn ze? Is dit de toekomst van windenergie? Dat vraag ik aan Jaap Bosch, verantwoordelijk voor het eerste commerciële model van Ampyx Power.

Vorige week nam de Eerste Kamer de ‘kolenwet’ aan. Uiterlijk in 2030 moeten ook de drie nieuwste centrales stoppen met steenkool. Waarom wilde Nederland eigenlijk nieuwe kolencentrales, vraag ik Laurens Jan Brinkhorst. Hij was minister van Economische Zaken in kabinet Balkenende II (2003-2006), dat de basis legde voor de komst van de centrales. En is de invoering van een Nederlandse 'kolenwet' wel de beste manier om van steenkool af te komen?

Op 16 december behandelt de Tweede Kamer de GroenLinks-initiatiefnota ‘Luchtvaart op de rails’. De partij wil de commerciële luchtvaart aan banden leggen, onder meer door een nationale limiet aan de CO2-uitstoot te stellen en door de trein aantrekkelijker te maken. Over het spanningsveld tussen vliegen, het milieu en klimaatverandering praat ik met Suzanne Kröger, auteur van de nota en sinds 2017 lid van de Tweede Kamer voor GroenLinks.

#19 Bontenbal & de Boer (week 49) by Studio Energie

Energiedichtheid bepaalt de aantrekkelijkheid van een energiebron. Zon, wind en biomassa scoren wat dat betreft heel slecht, aldus Simon Rozendaal. De chemicus, wetenschapsjournalist, schrijver én zelfverklaard vooruitgangsoptimist maakt zich dan ook zorgen over de ’volslagen irrationaliteit’ in het energie- en klimaatdebat. Over dat debat en nog veel meer praat ik uitgebreid met Rozendaal.

Op 2 december begint in Madrid de vijfentwintigste Conference of the Parties, oftewel COP25, de jaarlijkse klimaatconferentie van de Verenigde Naties. Vallen er doorbraken te verwachten en zo ja welke? Een gesprek met Heleen de Coninck, energie- en klimaatbeleidsonderzoeker aan de Radboud Universiteit. Over klimaatbeleid, technologie & innovatie, politiek, CCS, de plicht om hoopvol te zijn en nog veel meer...

This week the new World Energy Outlook was published. In their flagship report the International Energy Agency (IEA) maps out the routes the world is currently following, may follow and should follow to be in line with the Paris Agreement. For this ‘Sustainable Development Scenario’ drastic changes are needed, says the IEA. With Executive Director dr. Fatih Birol I talk about what these drastic changes are and who should make them.

#18 Bontenbal & de Boer (week 46) by Studio Energie

Onlangs hield hij zijn oratie als hoogleraar aan de faculteit Geowetenschappen van de Universiteit Utrecht. Zijn vakgebied: zonne-energie. Al meer dan 35 jaar werkt hij aan de ontwikkeling van nieuwe generaties zonnecellen en hun toepassing. Hoe kan de wereld de enorme potentie van zonne-energie beter dan nu benutten? Ik vraag het Wilfried van Sark, hoogleraar ‘Integratie van fotovoltaïsche zonne-energie’ verbonden aan het Copernicus Instituut.

Afgelopen week presenteerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) de doorrekening van het Klimaatakkoord en de eerste KEV, de Klimaat- en Energieverkenning. Die laatste is een lijvige werk van 240 pagina’s bomvol cijfers, analyses en prognoses. Maar de onzekerheden zijn groot, zegt PBL. Dus wat zijn de verwachtingen waard? En welke lessen zijn er al te trekken? Dat en meer vraag ik aan Pieter Boot, sectorhoofd Klimaat, Lucht en Energie bij PBL.

#17 Bontenbal & de Boer (week 44) by Studio Energie

Twee weken geleden voerde Greenpeace actie op de Noordzee tegen Shell. Dat bedrijf wil de fundamenten van vier olie- en gas-platforms, die niet meer in gebruik zijn, niet weghalen maar in zee laten staan. Greenpeace zegt: ‘Shell, ruim je rotzooi op.’ Dat opruimen van oude olie- en gasinstallaties is verplicht, gaat alleen al in Nederland miljarden kosten en is dús een heikel onderwerp. Ik praat erover met Jacqueline Vaessen, directeur van Nexstep, het Nationaal Platform voor Re-use & Decommissioning.

Met wereldwijde acties tegen klimaatverandering stond Extinction Rebellion de afgelopen twee weken flink in de schijnwerpers. Zo waren er in Amsterdam wegblokkades en zogenoemde ‘die-in’s’, onder meer bij Vattenfall. Wat eisen de 'rebellen', wat moet er concreet gebeuren en zullen burgers inderdaad in opstand komen, zoals de beweging wil? Dat -en nog veel meer- vraag ik aan Ernst-Jan Kuiper van Extinction Rebellion Nederland.

Op 25 september was in Japan de tweede ministeriële waterstof-top. Ook ons land was vertegenwoordig. De verwachtingen over de rol van Nederland bij de ontwikkeling van een internationale waterstofeconomie, zijn hoog gespannen. Is dat terecht? Hoe gaat het bijvoorbeeld met de ontwikkeling van waterstof in eigen land? Dat en meer vraag ik aan Noé van Hulst, sinds 2018 de officiële waterstofgezant van het Koninkrijk der Nederlanden.

#16 Bontenbal & de Boer (week 41) by Studio Energie

Na de aankondiging door de Duitse regering van een nieuwe pakket ingrijpende klimaatmaatregelen, en het topoverleg met de Nederlandse regering, afgelopen week, over verdere samenwerking, is het hoog tijd voor goed gesprek over onze Oosterburen. Hoe gaat het nu écht in het land van de Energiewende? Dat vraag ik aan Jan Frederik Braun, Strategisch Energie Analist bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies en kenner van het Duitse energie- en klimaatbeleid.

Op steeds meer plaatsen in ons land is er geen ruimte meer op het elektriciteitsnet. Niet voor producenten, zoals zonneparken, maar ook niet voor grote energievragers, zoals datacentra. Inmiddels zijn alle ogen op de netbeheerders gericht. Hoe kan het dat zij de problemen niet zagen aankomen? Of ze wel zagen, maar niet aan de bel trokken? Dat –en hoe het nu verder moet– bespreek ik met André Jurjus, directeur van Netbeheer Nederland.

#15 Bontenbal & de Boer (week 38) by Studio Energie

Onder het motto ‘Windmolens maken onze zee kapot’ is een groep Noordzee-vissers een petitie gestart tegen de grootschalige bouw van windparken. Zowel die zee, als zeedieren als de vissers zelf worden in hun voortbestaan bedreigd. Tot nu toe staan de vissers alleen in hun protest. Wind-op-zee lijkt een gelopen race. Vechten ze niet gewoon een verloren strijd, vraag ik aan Dirk Kraak, bestuurslid van de actiegroep EMK, Eendracht Maakt Kracht.

Onlangs is de Eerste Kamer begonnen met de behandeling van het wetsvoorstel ‘Verbod op kolen bij elektriciteitsproductie’. Als de wet wordt ingevoerd, daagt kolencentrale-eigenaar Uniper de Nederlandse Staat voor de rechter. Is dat terecht? Wordt Uniper inderdaad ‘onteigend’, zoals het bedrijf claimt? Of heeft het met de bouw van een nieuwe kolencentrale gewoon gegokt en verloren? Ik praat erover met Hans Schoenmakers, directeur van Uniper Benelux.

#14 Bontenbal & de Boer (week 36) by Studio Energie

Met de Tweede Kamer terug van zomerreces is het nieuwe parlementaire jaar officieus begonnen. Het vorige eindige in juni met de presentatie van het Klimaatkoord, na bijna anderhalf jaar praten, polderen en politieke spanning. Maar met de industrie boos, burgers in onzekerheid en het elektriciteitsnet dat nu al in z’n voegen kraakt, moet het echte werk eigenlijk nog beginnen. Ik praat erover met Eric Wiebes, minister van Economische Zaken en Klimaat.

ASN is 118% klimaatneutraal, zo maakte de bank afgelopen week bekend. Oftewel met de activiteiten wordt meer uitstoot vermeden dan er de lucht in gaat. Dat klinkt helder, maar is het dat ook? Want hoe bepaal je de vermeden uitstoot van bijvoorbeeld een windpark? En hoe voorkom je dat anderen die winst ook claimen? Over dat -en de rol van financiële instellingen in de transitie- ga in gesprek met Piet Sprengers, hoofd Duurzaamheid van ASN Bank.

#13 Bontenbal & de Boer (week 34) by Studio Energie

Derk Loorbach is directeur van onderzoeksinstituut en adviesbureau DRIFT, hoogleraar sociaal-economische transities aan de Erasmus Universiteit en een veelgevraagd spreker over duurzaamheidstransities. Ook is hij voorzitter van de klimaattafel Mobiliteit van het Rotterdamse Klimaatakkoord, dat nog dit jaar gesloten moet worden. Ik praat met Loorbach over de theorie van verandering én de concrete, vaak weerbarstige praktijk.

#12 Bontenbal & de Boer (week 29) by Studio Energie

With already some twenty years of experience, Norway is planning the next big step in carbon capture and storage: an open access European industrial CCS system. This Northern Lights project is led by Norwegian energy-company Equinor. But with the cost of CCS still well above the ETS-price, the obstacles the project is facing, are huge. In charge of overcoming them is Stephen Bull, Senior Vice President Wind & Low Carbon Development at Equinor.

Van 2012 tot 2017 zat hij voor de PvdA in de Tweede Kamer, als woordvoerder klimaat & energie. Met zijn eigenzinnige optreden bezorgde hij niet alleen coalitiegenoot VVD, maar ook zijn eigen partij de nodig kopzorgen. Over zijn ervaringen in Den Haag, de voortgang van de energietransitie en de realiteitszin van het Klimaatakkoord, praat ik met Jan Vos, een ‘rode ondernemer met een groen hart’.

Na een keurige carrière in het bedrijfsleven raakte mijn gast ervan overtuigd dat het klimaatprobleem de grootste uitdaging is waar de mensheid voor staat. Hij ging de politiek in, maar vond al snel dat hij in de Tweede Kamer onvoldoende verschil kon maken. Inmiddels leidt hij een van de invloedrijkste klimaat-denk & doe-tanks in de VS, met een budget van 50 miljoen dollar per jaar. Over zijn bijzondere carrière en zijn strijd tegen klimaatverandering praat ik met Jules Kortenhorst, CEO van het Rocky Mountain Institute.

Vorige week presenteerde de SER het advies ‘Nationale klimaataanpak voor regionale industriële koplopers’. Daarmee proberen werkgevers en werknemers samen de impasse rondom de CO2-heffing in de industrie te doorbreken. Over de inhoud van het advies en de praktische en politieke haalbaarheid praat ik met Mariëtte Hamer, voorzitter van de Sociaal Economische Raad.

Al jaren wordt er aan het plan gewerkt en nu – na een beoordeling door Berenschot – lijkt de uitvoering een stap dichterbij: de bouw van een Ondergrondse Pomp Accumulatie Centrale (O-PAC), oftewel een waterkrachtcentrale voor de grootschalige opslag van elektriciteit. Wat is er nodig om een batterij van 1400 MW en 8,4 GWh op bijna 1,5 km diepte onder het Limburgse land te bouwen? Ik vraag het Ruud Deckers, directeur van O-PAC.

Van de 1,5 miljoen woningen die het kabinet vóór 2030 van het aardgas wil halen, zal ongeveer de helft op een warmtenet worden aangesloten. Dat vraagt om een nieuw soort, innovatieve warmtenetten én een nieuwe marktordening, aldus mijn gast. Zij is principal consultant bij TNO en hoogleraar ‘regulering van de energiemarkten’ aan de Universiteit van Amsterdam. Over warmtenetten en hun rol in de energietransitie praat ik met Annelies Huygen.

#11 Bontenbal & de Boer (week 22) by Studio Energie

Begin juli wordt in Londen weer de Shell Eco-marathon gehouden, de wereldwijde wedstrijd hyperzuinig rijden voor studenten- en scholierenteams. Het huidige record, uit 2009, staat op omgerekend een afstand van 3771 kilometer op 1 liter brandstof. Met hun voertuig op waterstof wil Eco-Runner Team Delft van de TU Delft het wereldrecord verbreken. 4000 kilometer is volgens de modellen haalbaar. Ik praat erover met teammanager Ruben Hortensius.

Hij is onderhandelaar namens ons land in Brussel, staat op plek 2 op de D66-lijst en wil het Europees parlement in om "te knokken voor een schoner Europa". Daarvoor wil Raoul Boucke, in Delft opgeleid tot ingenieur, dat er een algemene, Europese CO2-belasting komt, de ETS-prijs omhoog gaat en Nederland het voortouw neemt bij de sluiting van alle kolencentrales in de EU. En er moeten meer bèta's naar Brussel. Een gesprek over energie & klimaat, EU en Den Haag.

Zijn onderzoeksinstellingen medeverantwoordelijk voor de manier waarop media en politieke partijen met hun rapporten aan de haal gaan? Wij vinden van wel. We hebben het over Engie dat z’n kolencentrale in Rotterdam heeft verkocht, over innovatie – de heilige graal van de energietransitie waar het toch maar weinig over gaat – en uiteraard praten we in de aanloop naar de Europese verkiezingen over de noodzaak van een Europese aanpak.

Met de Europese verkiezingen in aantocht is het hoog tijd om de positie van Nederland op energie- en klimaatgebied door een Europese bril te bekijken. Hoe staan ‘we’ er voor? Dat vraag ik aan Coby van der Linde, directeur van het Clingendael International Energy Programme (CIEP). Ze is ook part-time hoogleraar Geopolitiek en Energie-management in Groningen, doceert in Parijs en deed eerder onderzoek in Colorado, Londen en Oxford.

Pensioenfonds Zorg en Welzijn heeft een belang genomen in SCW Systems. Deze Alkmaarse start-up maakt met behulp van een revolutionaire techniek – superkritische watervergassing – groen gas en groene waterstof uit organische reststromen, zoals rioolslib, gft-afval maar ook plastic. Het lijkt erop dat de heilige ‘groen gas’ graal is gevonden. Of dat zo is, vraag ik Coen Weusthuis, een van de oprichters, aandeelhouder en voorzitter van de Raad van Commissarissen.

Met de strijd tegen een centrale in Diemen, staat de kritiek op biomassa weer vol in de schijnwerpers. Helemaal niet duurzaam, een regelrechte ramp, zeggen sommigen. Volgens anderen is biomassa niet alleen duurzaam maar ook absoluut nodig. Aan meningen geen gebrek, maar hoe zit het echt? Dat vraag ik aan prof. dr. Martin Junginger, hoogleraar Bio-based Economy, Energy & Resources aan het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling van de Universiteit Utrecht.

Milieudefensie sleept Shell voor de rechter. Het energiebedrijf veroorzaakt gevaarlijke klimaatverandering, schendt daarmee mensenrechten en brengt levens in gevaar, zo luidt de aanklacht. Op 17 april start de zaak officieel bij de rechtbank Den Haag. Milieudefensie wil dat Shell z’n uitstoot veel sneller reduceert dan het bedrijf van plan is. Over de kans daarop, en over minder fossiele energie in een wereld die juist schreeuwt om méér energie, praat ik met Donald Pols, directeur van Milieudefensie.

Het bekt lekker, Van Gas Los, maar inmiddels lijkt de slogan de overgang op alternatieven in de wielen te rijden. Over wielen en rijden gesproken: Shell wil bomen gaan planten om de uitstoot van automobilisten te compenseren. Niet iedereen staat te juichen, wisten media te melden. Maar, zijn die media niet soms wat te gekleurd? Hoe goed doen ze hun best om echt in de inhoud te duiken, zoals bij de CO2-heffing. Dat en nog veel meer in deze aflevering.

Nu de discussie over een extra CO2-heffing voor de industrie de verhoudingen in de politiek steeds meer op scherp zet, is het hoog tijd om feiten van fictie te scheiden: is zo’n heffing wel of geen goed idee en zo ja, hoe zou die er dan uit moeten zien? Oftewel hoe kan Nederland op een slimme, maar vooral betaalbare manier de reductiedoelen halen? Ik bespreek het met CO2- en ETS-specialist Jos Cozijnsen van de Climate Neutral Group.

De Nederlandse start-up Fizzy Transition, twee jaar geleden opgericht door oud-Shell-medewerkers, wil met innovatieve, realistische oplossingen wereldwijd impact hebben op de energietransitie. Zo werken ze aan ’s werelds eerste CCS CO2-transportsysteem per schip en aan de ombouw van oude offshore olie- en gasinstallaties tot eco-riffen. Ik praat met Ludo van Hijfte, oprichter en algemeen directeur.

Over 'de doorrekening' – vallen de kosten eigenlijk wel mee? – en de vliegensvlugge reactie van het kabinet. Vijf maatregelen komen er, waaronder een CO2-heffing voor de industrie en ‘verlaging’ van de energierekening. Draai? Meesterzet? Meerdere partijen hebben een bod gedaan op het volgende subsidievrije windpark op zee en grootverbruikers worden gedwongen om van Gronings aardgas af te stappen. Is dat terecht?

De industrie krijgt tóch een CO2-heffing opgelegd, zo maakte het kabinet afgelopen week plots bekend. Tegen zo’n heffing heeft de industrie zich de afgelopen maanden fel verzet. Hun lobby lijkt dus faliekant mislukt. Wat ging er mis en hoe moet het nu verder? Dat en nog veel meer vraag ik Erik Klooster, directeur van de Vereniging Nederlandse Petroleum Industrie (VNPI) en een van de hoofdonderhandelaars namens de industrie.

Afgelopen week presenteerde de wethouder Duurzaamheid & Energietransitie van Den Haag haar kadernota ‘duurzaamheid’. Titel: "Schone energie in een groene stad.” Na de fase van bewustwording en praten wil de stad de omslag maken naar ‘doen’. Dat geldt ook voor de wethouder. Al jaren strijdt ze voor een betere wereld, onder meer als directeur van Greenpeace en Tweede Kamerlid voor GroenLinks. Over de nota, de omslag naar ‘doen’ en haar ervaringen als wethouder praat ik met Liesbeth van Tongeren.

Live vanuit theater Diligentia – met co-presentator Diederik Samsom – tijdens het Studio Energie-evenement ter gelegenheid van het eenjarig bestaan. Over de vorderingen van Nederland op duurzame energie-gebied, over de parlementaire enquête gaswinning, over 'de doorrekening' van het ontwerp-Klimaatakkoord en nog veel meer.

De provincie Groningen en achttien chemie- en energiebedrijven willen 2,8 miljard euro investeren in groene chemie en emissievrije waterstof in Noord-Nederland. Afgelopen week presenteerden ze hun gezamenlijke investeringsagenda. Niks waterstof-hype, dit gaat lukken, zegt Patrick Brouns. Als gedeputeerde Economische Zaken en Financiën bracht hij de partijen bij elkaar. De CDA'er vertelt hoe het ambitieuze plan werkelijkheid gaat worden.

Het debat over de energierekening liep vorige week flink uit de rails. Sommige politici gaven zelfs het PBL de schuld. Nieuwsmedium NU.nl heeft besloten om reacties te weren van lezers die de menselijke invloed op het klimaat ontkennen. Is dat niet een gevaarlijke ontwikkeling? En we hebben het over Dynamic Tidal Power, waterstof en nog veel meer.

Het is een Nederlandse vinding waarmee op een heel nieuwe manier energie kan worden gewonnen. Een vinding die ook nog eens de kust beschermt, die offshore windparken overbodig kan maken en wellicht een luchthaven op zee haalbaar. Het heet Dynamic Tidal Power (DTP). China heeft al grote belangstelling, maar gaat het er ook van komen? Dat vraag ik Bas Jonkman, hoogleraar Integrale Waterbouwkunde (TU Delft), die sinds kort bij de ontwikkeling is betrokken.