Studio Energie

Op woensdag 25 mei vieren we het 4-jarig bestaan van Studio Energie, en jij kunt er bij zijn! In theater Diligentia (Den Haag) brengen we een hartstochtelijke ode aan feiten, kennis en nuance. Dat doen we met Martien Visser, de ongekroonde cijferkoning van de Nederlandse energietransitie. Hij leidt de Grote Energie & Klimaat Quiz. Hoe staat het nu écht met de transitie? Er zijn sprekers, en wát voor sprekers: Katrijn de Ronde (redacteur energienieuwsdienst Energeia), Laurien Spruyt (senior climate & industry policy manager, ngo Bellona) en Hans van den Berg (ceo Tata Steel Nederland). Het programma is van 15.00 tot 16.45 uur (inloop vanaf 14.00 uur). Aansluitend is er een borrel tot 19.00 uur. Aan deelname zijn geen kosten verbonden, maar je moet je wel even aanmelden. Fan van Studio Energie en wil je erbij zijn? Stuur dan een mailtje naar [email protected] Tot 25 mei!

Op 22 april werd het bekend: de Nederlandse start-up Carbyon ontvangt een van de Milestone Awards in de prestigieuze XPRIZE Carbon Removal Competition, gefinancierd door Elon Musk. Carbyon ontwikkelt technologie om CO2 direct uit de lucht te halen. Oprichter en ceo is Hans de Neve. Hoe ver is Direct Air Capture-technologie? En wat maakt de oplossing van Carbyon – dat nog in de race is voor de hoofdprijs van 80 miljoen dollar – zo uniek?

Alles over wat er op de energiemarkt gebeurt, en waarom. Met Hans van Cleef, senior energie-econoom bij ABN Amro.

Onlangs stemden de leden van Betuwewind voor een nieuwe koers. Terwijl de energieprijzen sterk stijgen, verlaagt de burgerwindcoöperatie de energierekening, krijgen leden zelfs geld terug en investeert Betuwewind extra in de regio. Jan Jacob van Dijk is voorzitter van de coöperatie én van het Uitvoeringsoverleg Elektriciteit van het Klimaatakkoord. Ik praat met hem over de opmerkelijke stap van Betuwewind en over het Klimaatakkoord. Hoe gaat het daar eigenlijk mee?

Over een Europese gas- en olieboycot van Rusland waarover steeds nadrukkelijker wordt gesproken. Wie doet wie het meeste pijn? Het Internationaal Energie Agentschap (IEA) kwam onlangs met een nieuw Oil Market Report en met het Gas Market Report Q2-2022. Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen? Ook antwoord op de vraag of het Rusland misschien om de grondstoffen in Oekraïne is te doen en de adviezen van de Mijnraad en Gasunie, die kabinet niet opvolgt, komen voorbij.

De vergunningen zijn zo goed als rond, de subsidie is binnen, maar nog altijd wordt er niet gebouwd aan Porthos, het CO2-afvang en -opslag-project dat een grote rol speelt in het halen van de klimaatdoelen. Wanneer de bouw begint, is inmiddels hoogst onzeker. Onlangs diende namelijk een zaak bij de Raad van State, aangespannen door Mobilisation for the Environment (MOB). Met Mark Driessen van Porthos praat ik over het project, de rechtszaak en de mogelijk verstrekkende gevolgen.

Alles over wat er op de energiemarkt gebeurt, en waarom. Met Hans van Cleef, senior energie-econoom bij ABN Amro.

Vlak voordat het kabinet in 2018 aankondigde de Groningse gaswinning te gaan stoppen, kwam de Overleggroep Groningen 2.0 met een opvallend plan: gas blijven winnen en tegelijk de aardbevingen reduceren. Hun oplossing: stikstofinjectie. Toen was er geen steun voor, maar nu het kabinet alles op alles wil zetten om zo snel mogelijk van Russisch gas af te komen, is het plan weer actueel. Over de haalbaarheid praat ik met Pieter Kapteijn, een van de leden van de overleggroep.

Aan ambitieuze plannen geen gebrek, als het om de afbouw van onze aardgas-afhankelijkheid van Rusland gaat. Hoe zien die plannen – onder meer van de EU en Nederland – eruit en wat zijn de haken en ogen? Kan het wel, snel van Poetin af? En hoe gaat het op de toch al krappe oliemarkt; is een Europese olieboycot van Rusland, waarover in Brussel wordt nagedacht, effectief?

Hoe kwam onze gas-relatie met de Russen tot stand, hoe heeft die zich de afgelopen jaren ontwikkeld en hoe komt die – als het aan de Europese Commissie ligt – zo snel mogelijk maar ruim vóór 2030 ten einde? Daarover praat ik met Marcel Kramer, tussen 2005 en 2010 ceo van Gasunie. Hij tekende in Moskou het contract voor Nord Stream 1, werd later ceo van gaspijpleiding South Stream en is nu president van het Energy Delta Institute.

Lisse van Vliet is Business Developer bij de Ukrainian Energy Exchange. Hij vertelt over de energie-situatie in Oekraïne en doet een dringende oproep aan de Nederlandse energiewereld om hulp. Luister zijn oproep vanaf 36 min. 52 sec. Wil je helpen? Neem dan contact met Lisse op via: [email protected] In het gesprek noemt hij ook dit mailadres: [email protected]

“Gasunie sluit uniek contract met Rusland” kopte dagblad Trouw op 17 mei 1996. In navolging van andere Europese landen ging ook Nederland gas uit Rusland halen, tenminste twintig jaar lang zo’n 4 miljard kubieke meter per jaar. Over onze gas-relatie met de Russen praat ik met George Verberg, de man die dat eerste contract sloot. Hij was toen CEO van Gasunie (1988-2004) en daarvoor Directeur Generaal Energie bij het ministerie van Economische Zaken (1982-1988).

Alles over wat er op de energiemarkt gebeurt, en waarom. Met Hans van Cleef, senior energie-econoom bij ABN Amro.

Netbeheerder Stedin luidde vorige week de noodklok: er is te weinig geld, te weinig materiaal, te weinig gekwalificeerd personeel en vooral te weinig fysieke ruimte voor de aanleg en uitbreiding van het elektriciteitsnet. Wat zijn de belangrijkste oorzaken? Wat moet er gebeuren? En waar hebben de netbeheerders het zélf laten liggen? Dat en meer vraag ik aan David Peters, chief transition officer en lid van de Raad van Bestuur van Stedin Groep.

De spanningen tussen Rusland en het Westen lopen snel op. Wat betekent dit voor de gasleveringen aan Europa? Van een olie-crisis is nog geen sprake, maar ook het aanbod daarvan kan de vraag maar moeilijk bijbenen. Gaat olie gas achterna? Energiebedrijven als BP, Total en Shell kwamen met jaarcijfers. Wat laten die zien? En de NAM wil de schade in Groningen in één keer afkopen. Het Instituut Mijnbouwschade Groningen wil dat ook, maar gaat het ook gebeuren? En hoe moet het verder met de andere lastige Groningse dossiers?

Milieuorganisatie Bellona was een van de eerste ngo’s die vóór afvang en -opslag van CO2 (CCS) pleitte. Zónder die techniek is het onmogelijk om de opwarming van de aarde tot 1,5 graden te beperken, aldus de Noorse ngo. Over de rol van CCS bij het decarboniseren van de industrie praat ik, in Brussel, met Laurien Spruyt, senior climate policy manager bij Bellona Europa. Aanleiding is de oproep die de milieuorganisatie samen met 24 organisaties en bedrijven op 14 februari publiceerde: Joint call to action for a strategy on regional CO2 infrastructure in the Netherlands, Belgium and North Rhine-Westphalia.

Op 25 januari verscheen het eerste boek van Follow the Money. Titel: 'De blauwe fabel – waarom we de KLM al een eeuw lang tegen elke prijs in de lucht houden'. Over zijn boek, over de Koninklijke Luchtvaartmaatschappij en de luchtvaart in het algemeen in tijden van klimaatverandering, praat ik met de schrijver, Ties Joosten, klimaatjournalist bij Follow the Money.

Alles over wat er op de energiemarkt gebeurt, en waarom. Met Hans van Cleef, senior energie-econoom bij ABN Amro.

Zelfs al wordt er aan de grens tussen Rusland en Oekraïne geen schot gelost, de EU zit flink in de aardgas-penarie. Zien de lidstaten dat wel of zijn ze daarvoor te druk met elkaar de tent uitvechten over de groene taxonomie? Afgelopen week kwam het IEA met een nieuwe Oil Market Report. Hoe groot is de kans dat aardolie aardgas achterna gaat? En ExxonMobil wil in 2050 op netto nul uitstoot zitten, maar dat geldt niet voor hun scope 3-emissies. Oftewel: wat is de aankondiging waard?

Afgelopen week lanceerde Milieudefensie een nieuwe campagne. Na de overwinning op Shell, vorig jaar, eist de organisatie nu dat 29 andere bedrijven ook op korte termijn een plan maken waarmee hun uitstoot tot 2030 met 45% daalt (ten opzichte van 2019). Geven de bedrijven geen gehoor aan het ultimatum, dan overweegt Milieudefensie opnieuw naar de rechter te stappen. Wat is de strategie achter de nieuwe campagne, vraag ik aan Donald Pols, directeur van de milieuorganisatie.

Na de mededing, afgelopen donderdag door minister Blok, dat er dit jaar “waarschijnlijk” méér gas uit Groningen moet worden gewonnen dan gedacht, brak er een storm van kritiek los. De teneur: het kabinet houdt zich wéér niet aan z’n woord. Maar is dat ook zo? Dat vraag ik Bart Jan Hoevers, ceo van Gasunie Transport Services (GTS), de landelijk netbeheerder die de rapporten maakt waarop het kabinet zich baseert. Ook is Hoevers lid van de Raad van Bestuur van moederbedrijf Gasunie.

Alles over wat er op de energiemarkt gebeurt, en waarom. Met Hans van Cleef, senior energie-econoom bij ABN Amro.

Aan het begin van het nieuwe jaar is het tijd om de rekening op te maken: hoeveel hernieuwbare energie heeft Nederland afgelopen jaar geprocedeerd en hoeveel uitstoot ging er niet de lucht in? En wat gaat er dit jaar gebeuren? En waarom? De man met álle antwoorden is Martien Visser, lector Energietransitie aan de Hanzehogeschool, manager Strategie bij Gasunie, maar vooral bekend als de ongekroonde cijferkoning van de Nederlandse energietransitie.

Studio Energie heeft er vijf vrienden bij. Vijf organisaties met heel verschillende achtergronden en rollen in de transitie die ‘bedrijfsvriend van de show’ zijn geworden. Organisaties die het belangrijk vinden dat Studio Energie bestaat, er graag hun naam aan verbinden en een financiële bijdrage leveren. Je hoort waaróm ze vriend van de show zijn geworden, dat ze geen enkele invloed krijgen – niet op onderwerpen, op gasten of op wat dan ook – en waarom ze dat prima vinden. Sterker nog: waarom ze dat belangrijk vinden.

Ze hebben erover onderhandeld, gesteggeld, geruzied misschien wel. Elkaar in de armen gevallen, gekust wellicht of kwaad de kamer uit gestormd. Hoog tijd in ieder geval om te kijken hoe de vlag er in de coalitie bij hangt na de presentatie van het coalitieakkoord op 15 december. Dat doe ik met de Tweede Kamerleden Silvio Erkens (VVD), Henri Bontenbal (CDA) en Pieter Grinwis (ChristenUnie).

De Blik op Olie en Gas-kerstspecial: A Christmas Carol over de Aardgas-crisis, met Ebenezer Scrooge, Tiny Tim en de Ghost van Aardgas Past, de Ghost van Aardgas Present en de Ghost van Aardgas Future.

Op 9 december 2021 nam Avantium – de beursgenoteerde pionier op het gebied van groene chemie – het definitieve investeringsbesluit over de bouw van hun ‘droomfabriek’. "Een beslissend moment en kantelpunt in onze reis naar de commercialisering van plantaardige kunststof”, noemde Ton van Aken, sinds 2005 hoogste baas bij Avantium, het besluit. Welke lessen heeft hij tot nu toe geleerd van de tocht door de innovatie-Vallei des Doods op weg naar hernieuwbare alternatieven voor fossiele chemicaliën en kunststoffen?

In 2030 moet de industrie 59% minder uitstoten dan in 1990, zo is vastgelegd in het Klimaatakkoord. Voor dat doel is nieuwe infrastructuur essentieel, weten ze ook in Limburg, dat met Chemelot een van de vijf industriële clusters in huis heeft. Op 26 november verscheen het eerste nationale Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat, met daarin ook afspraken over projecten voor Chemelot. Aan gedeputeerde Maarten van Gaans-Gijbels vraag ik of die afspraken voldoende zijn. Of heeft Limburg nog een wensenlijstje? En komt de nieuwe infrastructuur wel op tijd?

Vorige week verscheen een haalbaarheidsstudie naar de vergroening van Tata Steel Nederland (TSN), in opdracht van TSN en FNV. Conclusie: groene staalproductie is haalbaar. Maar wat is precies ‘haalbaar’? Is haalbaar ook realistisch? En waarom koos Tata lange tijd voor een heel andere verduurzamingsroute – met veel Carbon Capture en Storage (CCS) – om die vervolgens nog voordat de haalbaarheidsstudie ernaar was afgerond in de prullenbak te gooien? Dat en nog veel meer vraag ik aan Hans van den Berg, voorzitter Raad van Bestuur Tata Steel Nederland.

Nienke Homan, de Groningse gedeputeerde voor energietransitie en klimaat, neemt op 30 november afscheid. Een goed moment voor een uitgebreid afscheidsinterview. Wat zijn Homan’s belangrijkste transitie-lessen? Ze vertelt ze allemaal tijdens een tour door haar provincie. Zo rijden we naar Windpark N33, waar jarenlang tegen is geprotesteerd (vanaf 21 min. 50 sec.). We bezoeken Hyzon – bouwer van waterstoftrucks in Winschoten – en praten met Carl Holthausen (vanaf 40:22). Ten slotte gaan we op de koffie bij Cas König, ceo van Groningen Seaports (vanaf 1:11:10).

Het spannende schaakspel op de wereldwijde oliemarkt is een nieuwe fase ingegaan nu de VS een deel van z'n strategische oliereserves op de markt brengt. OPEC+, met Saoedi-Arabië en Rusland voorop, is voorlopig niet onder de indruk. En waarom blijft de productie in de Verenigde Staten zelf eigenlijk achter? Verder praat ik met Hans van Cleef, senior energie-econoom bij ABN Amro, over de CO2-prijs die deze week hard door de 70 euro-grens is gebroken.

Over NAM dat bijna alle bezittingen te koop zet [vanaf 03.49], Duitsland dat plots dwars ligt bij de ingebruikname van Nord Stream 2 [08.28] en de Russen die nóg een gaspijpleiding naar China willen [14.49]. Heeft Poetin straks een extra duimschroef om de EU aan te draaien? Verder zegt Nederland nieuwe steun aan fossiele export te gaan stoppen [18.29], hebben we het over ‘Glasgow’ [27.23] en gaat het – uiteraard – over het einde van Royal Dutch Shell [34.45].

Wellicht de grootste, meest complexe machine ooit door de mens gebouwd, dat is het elektriciteitsnet. Een net dat in Europa inmiddels volledig is verknoopt, zoals onlangs weer bleek: PBL kon in de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) in verband met de koppeling met het buitenland geen goede raming maken van de uitstootreductie in de Nederlandse elektriciteitssector in 2030. Met Joost Greunsven, senior Electricity Market Developer bij landelijk netbeheerder Tennet, praat ik over dat Europese net. Hoe zit het precies in elkaar? Wat zijn de uitdagingen en wat betekenen die voor Nederland?

Over vier maanden zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. En dus tijd voor een goed gesprek over lokaal energie- en klimaatbeleid. Zo heeft Amsterdam al jaren grote ambities, maar weet de gemeente inmiddels ook dat de praktijk nogal weerbarstig is. Daarvoor praat ik met Marieke van Doorninck, namens GroenLinks wethouder van energietransitie, circulaire economie en duurzaamheid. - klimaatambities [11.03] - windmolens [26.42] - aardgasvrij [39.37] - mini-burgerberaad [47.21]

Afgelopen donderdag, tijdens de ‘klimaatdag’, bood zij de Tweede Kamer de ‘klimaatnota’ aan. Oftewel het jaarlijkse rapport over de voortgang van het Nederlandse klimaat- en energiebeleid. Over die voortgang praat ik met Dilan Yeşilgöz-Zegerius, demissionair staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat, met de portefeuille Klimaat & Energie.

Uiteraard over de ontwikkelingen op de gasmarkt, over de nieuwe World Energy Outlook van het IEA, over geothermie in Nederland én over de Nieuwsuur-uitzending over het NortH2-project, oftewel de ontwikkeling van grootschalige groene waterstof in Nederland.

Afgelopen week organiseerde Extinction Rebellion (XR) in Den Haag een ‘klimaatrebellie’. Over die rebellie, maar vooral over wat de beweging wil bereiken – en hoe – praat ik met rebel Ernst-Jan Kuiper. Twee jaar geleden was hij ook te gast bij Studio Energie, toen in zijn rol als woordvoerder van XR. Heeft de wereld de afgelopen twee jaar vooruitgang geboekt, vraag ik Kuiper onder meer.

In 2030 wil de gemeente Heerhugowaard CO2-neutraal zijn. Onderdeel van die operatie is het aardgasvrij maken van alle circa 25.000 woningen. In Rivierenwijk worden op dit moment 499 woningen van het gas gehaald en aangesloten op het warmtenet van HVC. Met Marco van Soerland (directeur warmte) en Roy Pistoor (uitvoerder warmte) van HVC ging ik kijken hoe dat gaat.

Nieuws Update #3 – Gasprijs door het dak richting baan om de aarde by Studio Energie

Het Nederlandse bedrijf Perpetual Next neemt TorrCoal over en versterkt zo z’n positie als wereldmarktleider op het gebied van hoogwaardige hernieuwbare bio-koolstof gemaakt van laagwaardige afvalstromen. Die stelt de industrie in staat om z’n afhankelijkheid van fossiele koolstof te verminderen. Veel bedrijven hebben het proces – torrefactie – onder de knie proberen te krijgen, meestal zonder succes. Waarom lukte het Perpetual Next en TorrCoal wel, vraag ik Martijn Dekker, Chief Technology Officer van Perpertual Next. Waarom gaan ze samen? En vooral: wat is de potentie van torrefactie?

Over de nog altijd zeer hoge gasprijs, en vooral de gevolgen. Bij de Britten bijvoorbeeld, waar de situatie nijpend is. Zo zijn een paar energiebedrijven al over de kop gegaan. Is Groot-Brittannië ons voorland? Oftewel: wat gaat het kabinet doen? Ook hebben we het over Shell, dat z’n activiteiten in Texas heeft verkocht voor 9,5 miljard dollar. Is dit het begin van de Grote Uitverkoop bij Europese olie- en gasbedrijven?

Afgelopen week zijn de onderhandelingen over ‘Fit for 55’ gestart. Dit in juli door de Europese Commissie gepresenteerde wetgevingspakket moet ervoor zorgen dat de EU in 2030 55% minder uitstoot dan in 1990. Einddoel: klimaatneutraal in 2050. Over dat pakket – en vooral het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) – praat ik met Diederik Samsom, kabinetschef van Europees Commissaris Frans Timmermans. Hoe de EU de rest van de wereld op klimaatsleeptouw wil nemen.

Over de torenhoge gasprijs, de nogal lege Nederlandse gasbergingen en onze groeiende afhankelijkheid van Rusland. Over de strategie van Gazprom, Nord Stream 2 – de pijpleiding tussen Rusland en Europa die eindelijk klaar is – en over het verband van dit alles met de aangekondigde aardgaswinning onder de Waddenzee vanaf het Friese dorp Ternaard. [02.10] extreem hoge gasprijs [10.09] gaswinning bij Ternaard [16.41] nogal lege gasopslagen [20.57] Rusland [1] [26.57] Nord Stream 2 [28.49] Rusland [2] [31.30] dan maar gas uit Noorwegen? [33.10] wat moet Nederland doen? [45.45] vooruitblik

Maarten van Poelgeest is voorzitter van het Uitvoeringsoverleg Gebouwde Omgeving. Oftewel chef 'Van Gas Los’. In 2030 zouden zo'n 1,5 miljoen bestaande woningen van het aardgas af moeten zijn gehaald, zo is afgesproken in het Klimaatakkoord. Uit een nieuwe doorrekening blijkt dat die operatie allesbehalve op schema ligt. Over hoe dat komt én wat er nu moet gebeuren, praat ik met Maarten van Poelgeest.

Nieuws Update #2 – CO2-prijs door de grens van 60 euro per ton by Studio Energie

Veel beelden van bosbranden, deze zomer. Veel grote woorden ook. Zo sprak een presentator op NPO-radio 1: "Er is een vuurzee over de hele wereld te zien […] De wereld staat in brand." Of dat zo is, vraag ik aan Guido van der Werf, hoogleraar 'Mondiale koolstofcyclus en landgebruik' aan de VU. Een gesprek over de relatie tussen bosbranden, ontbossing en het klimaat.

Op 14 juli 2021 presenteerde de Europese Commissie de Fit for 55-wetsvoorstellen. Die moeten ervoor zorgen dat de EU in 2030 55% minder broeikasgas uitstoot dan in 1990.

Martien Visser's Grafiek van het Jaar (juli 2021) by Studio Energie

Op de koffie bij ... Tweede Kamerlid Henri Bontenbal (CDA) by Studio Energie

#25 Blik op Olie en Gas met Hans van Cleef by Studio Energie