Hlaðvarp Heimildarinnar

Tæknihaustið er byrjað og fyrirtækin geta ekki hætt að kynna ný tæki og þjónustu. Amazon hélt stutta 30 mínútna vélbúnaðarkynningu en náði samt einhvern megin að kynna 22 tæki. Amazon er með fullt af nýjum kúlulaga Echo snjallhátölurum og öryggisdróna sem vaktar heimilið þitt (og gæti gert gæludýrin þín geðveik). Google kynnti tvo nýja Pixel síma, nýtt Chromecast með fjarstýringu og Google TV sem keyrir á Android TV (já þú last rétt) og Google Nest audio snjallhátalara sem tekur við Google Home lyktareyðinum. Samsung er líka komið með aðeins ódýrari Galaxy S20 síma með flötum skjá sem er kallaður „Fan Edition“ og Atli gæti ekki verið glaðari. Stjórnendur í þætti 249 eru Andri Valur, Atli Stefán, Elmar Torfason og Gunnlaugur Reynir. Þeir voru því miður ekki í kínversku skjölunum sem láku.

Í þessum þætti kynnumst við þjóðhetju og goðsögn. Í augum sumra er Taira No Masakado eitt af verstu illmennum í sögu Japans, og illur andi hans ennþá eitthvað sem okkur ber að virða og óttast – maður sem gerði uppreisn gegn keisaranum á tíundu öld og náði að hrekja fjármálaráðuneyti Japans úr húsnæði sínu á tuttugustu öld. Aðrir líta á hann sem hetju, nokkurs konar Hróa Hött Japans: Mann sem reis upp gegn elítunni og tapaði öllu. Hver er sannleikurinn? Hver var fyrsti samúræinn? Og hvernig varð Masakado fyrsti maðurinn til að reyna að lenda á Narita-flugvellinum?

Pottersen-systkinin Emil og Bryndís hafa nú lesið og rætt í þaula allar Harry Potter-bækurnar sjö! Í þessum þætti liggja kaflar 35-36 og eftirmálinn fyrir. Harry hittir Dumbledore á óræðum stað milli lífs og dauða þar sem þeir ræða málin. Þeir kveðjast í hinsta sinn og Harry vaknar aftur í Forboðna skóginum. Lokaátökin eiga sér stað í Hogwarts, enginn er tilbúinn til að gefast upp fyrir Voldemort. Örlög Trevors Delgome eru ráðin. Nítján árum eftir bardagann hittum við söguhetjurnar aftur þar sem ný kynslóð galdramanna og norna heldur af stað með Hogwarts-lestinni. Sögunni um galdrastrákinn er lokið, en hlaðvarpið Pottersen mun halda áfram innan tíðar með frekari umræðum um galdraheiminn.

Í þessum þætti er farið víða um völl. Rædd verður skáldkonan Ono No Komachi sem var dáð fyrir ljóðlist sína í lifandi lífi, en drusluskömmuð af síðari kynslóðum, dagbækur Heian-aðalfólks, bæði kvenna og karla sem þykjast vera konur, og loks ævintýri um börn sem búa inn í risavöxnum melónum, ferskjum og glóandi bambusstilkum. Stuðst er við ljóðaþýðingar Helga Hálfdánarsonar og Péturs Hafsteins Lárussonar í þættinum.

Þáttur vikunnar er tímamótaþáttur! Það er foreldralaust partý þar sem hvorki Gulli né Atli eru á staðnum. Fyrri helmingur þáttarins inniheldur allt um nýju Pixel 5 og OnePlus 8T lekana, Facebook hótanir um að fara frá Evrópu, Tesla Battery Day og okkar uppáhalds nýjungar í iOS 14. og WatchOS 7. Í seinni helmingi þáttarins förum við yfir allar helstu fréttirnar um PS5 og Xbox One S Series X 1080. Forpantanafíaskó, nýja leiki og nýjasta Bland ævintýri Axels. Umsjónarmenn þáttar 248 eru Axel Paul, Bjarni Ben og Kristján Thors.

Ariwara No Narihira var afkomandi tveggja keisara en þó einungis minniháttar embættismaður, fylgdarmaður í liði prins sem tapað hafði í valdabaráttunni og yngstur fimm bræðra sem flestir nutu meiri frama en hann. Engu að síður lifa sögurnar um Narihira áfram, enda sumar þeirra mögulega með mestu hneykslismálum síns tíma. Svaf Narihira hjá bæði systur keisarans og eiginkonu, og var hann mögulega hinn raunsanni faðir krónprinsins?

LG ætlar að búa til tveggja skjáa síma þar sem annar skjárinn snýst og kynningin sló óvart í gegn. Nvidia er að kaupa ARM og við erum ekki alveg vissir hvað það þýðir. Apple hélt stutta kynningu og kynnti allt nema nýja iPhone síma. Sony afhjúpaði verðin á Playstation 5 og sendir geisladiskum puttann. Stjórnendur í þætti 247 eru Andri Valur, Atli Stefán, Elmar Torfason og Gunnlaugur Reynir.

Nú er farið að styttast í sögulok. Emil og Bryndís ræða kafla 32-34 í Harry Potter og dauðadjásnunum. Eftir að góðkunnar persónur falla í bardaganum um Hogwarts vilja Harry og félagar fara beint til Voldemorts og eyðilegga síðasta helkrossinn. Í Draugakofanum fylgjumst við með örlögum Snapes. Harry fær minningar frá honum og loks fáum við að vita hver Snape er í raun og veru. Harry kemst að því hvað honum er raunverulega ætlað að gera. Einsamall mætir hann Voldemort í Forboðna skóginum …

Frá því Otenmon-hallarhliðið brann til kaldra kola árið 866 hefur Fujiwara-ættin drottnað yfir öðrum, en undir lok níundu aldarinnar mætti á sjónarsviðið embættismaður sem óttaðist engan og elskaði plómur. Hann var hliðhollur ungum keisara sem nefndist Uda og var sá fyrsti í meira en hálfa öld sem ekki átti Fujiwara-móður. En embættismannakerfið er þétt setið með skósveinum Fujiwara-ættarinnar og það reynist þrautinni þyngra að snúa á klæki þeirra.

Apple hefur sett viðburð á dagskrá og Tæknivarpið fer yfir ALLA lekana um nýjar græjur. Við tölum ekki bara um Apple (við reyndum en það er fullt af tæknifréttum). Það er búið að setja Doom upp á stafrænni óléttustöng. Microsoft kom öllum á óvart og kynnti nýja Xbox tölvu sem kemur í sölu á sama tíma og Xbox One Series X. Svo er fullt af spennandi símum á leiðinni: nýr Poco sími, LG Wind sími með „flip skjá“ og Razr 2. Við rennum líka hratt yfir tilkynningar af IFA ráðstefnunni. Stjórnendur eru Atli Stefán, Axel Paul, Bjarni Ben og Gunnlaugur Reynir.

Velkomin í sjöttu þáttaröð Tæknivarpsins! Það er búið að vera fullt af tæknifréttum í sumar. Vodafone og Nova héldu kynningu á því sem 5G getur gert í svokölluðum 5G trukki frá Huawei þar sem við fengum að fikta í framtíðargræjum. Epic er að rugga bátnum í sölulíkani app-verslana og vill helst ekki borga nein umboðslaun. Samsung dældi út nýjum símum: Note20 og Z Fold 2 samanbrjótanlega símanum, sem er á leið til landsins og mun brjóta banka. Nvidia hélt eldhúspartý í vikunni og kynnti sjóðheit skjáskort sem okkur langar í. Það eru breytingar í vændum og við biðjum hlustendur um að taka þátt í hlustendakönnun okkar (sem þið finnið á twitter.com/taeknivarpid). Stjórnendur eru Andri Valur, Atli Stefán, Elmar og Gulli.

Ein ætt drottnaði yfir öllum öðrum um miðbik Heian-tímabilsins og það var ekki keisaraættin, heldur þeirra nánustu samstarfsmenn og ráðgjafar, Fujiwara-ættin. Í raun og veru má segja að Fujiwara-ættinni hafi tekist að gera sjálfa sig að hinni raunverulegu konungsætt á tímabili – ætt sem fór með fullt forræði yfir landinu fyrir hönd keisaraættarinnar í gegnum titla sem erfðust einvörðungu innan Fujiwara-ættarinnar. En hvernig gerðist þetta? Eins og svo margar sögur hefst þessi á boltaleik.

Emil og Bryndís ræða kafla 29-31 í Harry Potter og dauðadjásnunum. Það er allt að verða vitlaust. Miklir endurfundir verða í Hogwarts þegar Harry, Ron og Hermione laumast þangað til þess að finna helkross, en það kemst upp. Voldemort er á leiðinni, hann mun gera allt til að stöðva galdradrenginn. McGonagall hrindir af stað varnaráætlunum því heljarinnar bardagi er í uppsiglingu. Allir leggja sitt af mörkum svo Harry takist ætlunarverkið, en það kostar sitt. Góðkunnar persónur eru byrjaðar að falla í valinn …

Í þessum þætti kynnumst við nánar borginni Heian sem Heian-tímabilið er kennt við, bræðrunum Heizei, Saga og Junna sem allir urðu keisarar á þessum fyrsta helmingi níundu aldar. Keisarar geta fáum treyst, allra síst eigin holdi og blóði, og af öllum ættmennum sínum getur ríkjandi keisari allra minnst treyst yngri bræðrum sínum.

Árið 806 sneri munkurinn Kukai aftur úr námi í Kína með þekkingu í farteskinu sem átti eftir að umbreyta búddisma í Japan. Á næstu áratugum átti hann eftir að kynnast pólitík við hirðina, umbreyta trúarlegu landslagi Japans, reisa stíflur, vegi og hof á eyjunni sem hann hafði alist upp á, og stofna klaustur við Koya-fjall, sem stendur enn þann dag í dag og er upphafspunktur árlegrar pílagrímsferðar fylgjenda hans. Þessi þáttur er annar af tveimur um ævi Kukai.

Pottersen snýr aftur eftir sumarfrí! Systkinin Emil og Bryndís setjast niður á ný og halda áfram þar sem frá var horfið í Harry Potter og dauðadjásnunum. Í köflum 24-28 er ekkert skafið af spennunni. Eftir dauða Dobbys er lagt á ráðin fyrir það sem koma skal. Harry, Ron og Hermione stelast inn í Gringottbanka ásamt svartálfinum Griphook. Það hefur afdrifaríkar afleiðingar og þau sleppa naumlega ‒ enn á ný ‒ á undraverðan hátt. Nú veit Voldemort að Harry leitar helkrossanna og söguhetjurnar eru í kapphlaupi við tímann. Í Hogsmeade er setið um fyrir þeim en er bjargað af óvæntum aðila. Hogwarts er næsta skref.

Árið 835 fastaði og hugleiddi munkur við klaustrið á Koya-fjalli þar til hann umbreyttist í múmíu og er þar enn þann dag í dag í sömu hugleiðslustöðu að bíða komu Maitreya (Búdda framtíðarinnar). Þessi munkur, maður sem gengur undir ýmsum nöfnum en er best þekktur sem Kukai, hafði gífurleg áhrif á japanskt samfélag og menningu. Honum er þökkuð uppfinning Kana-stafrófsins sem japanska er skrifuð með í dag, udon-núðlusúpunnar og innflutningur búddískra hugmynda sem stuðluðu að samruna Shinto og búddisma. Þetta er fyrri hluti af tveimur um líf Kukai.

Faðir hennar gerði ríkið gjaldþrota með trúarofsa sínum, en Abe prinsessa sem bæði var þekkt sem Koken eða Shotoku keisaraynja eftir því á hvaða hluta valdaskeiðs hennar hún stýrði Japan, skeytti lítið um þunglamaleg lögmál búddismans í fyrstu og kaus frekar veisluhald í hinum hverfula heimi þar sem hún átti marga félaga og ótal elskhuga. Þessi „Katrín Mikla“ þeirra Japana bældi niður tvær byltingartilraunir og skipaði ráðherra sem ekki tilheyrðu hinum hefðbundnu valdaættum, og óvíst er hvort nokkur kona í sögu Japans hafi haft jafnmikil völd og áhrif og hún.

Árið 710 færði Genmei höfuðborgina til Nara þar sem hún átti eftir að vera í nærri heila öld. Á þessum tíma varð Japan að miðstýrðu keisaradæmi sem þrátt fyrir þó nokkrar uppreisnartilraunir, hrikalegar farsóttir og efnahagskreppur, hélt velli, og náði jafnvel að skilja eftir sig opinber ljóðasöfn og það sem enn þann dag í dag telst vera stærsta viðarbygging í heimi.

Ef þú ert að taka húsið í gegn, ef þú ert að byggja – hvernig er þá hægt að takmarka mengun og sóun? Mann­kynið hefur aldrei gengið jafn hratt og mikið á auð­lindir jarð­ar. Um 100,6 millj­arðar tonna af ýmis­konar jarð­efnum og elds­neyti hafa verið not­aðir á einu ári. Lítið ber á sjálf­bærni og end­ur­vinnsla minnk­ar.

Árið 673 tókust á tveir menn um völdin í Japan. Sonur Tenji keisara, Otomo prins og bróðir hins nýlátna Oama prins. Oama var giftur systur Otomos og þar með mágur hans, en Otomo var giftur dóttur þeirra og hann því ekki bara í stríði við systur sína og föðurbróður heldur líka tengdaforeldra sína. Ættarmót meðal kóngafólks á sjöundu öld voru eflaust að einhverju leyti einfaldari, en þau gátu líka endað með ósköpum, eins og Otomo átti síðar eftir að komast að.

Herdís Stefánsdóttir er kvikmyndatónskáld með annan fótinn í LA og hinn á Íslandi. Ferill hennar sem kvikmyndatónskáld er tiltölulega nýbyrjaður en er samt kominn á fullt skrið. Hún hefur samið tónlist við fjölda stuttmynda, tvær bandarískar kvikmyndir í fullri lengd, eina HBO þáttaröð og næst á dagskrá er íslenska spennuþáttaröðin Verbúðin.

Nú byrjar allt að gerast. Í köflum 20-23 í Harry Potter og dauðadjásnunum lýkur útlegð þríeykisins með miklum hasar. Harry og félagar sleppa naumlega frá heimili Xenophiliusar Lovegood, Harry fær þráhyggju fyrir dauðadjásnunum, þau heyra kunnuglegar raddir og þegar vonarneistinn lætur aftur á sér kræla lenda þau í klóm Grábaks og gómara hans. Á heimili Malfoy-fjölskyldunnar fer af stað mikil atburðarás sem endar á sorglegan hátt. Þetta er aðeins upphafið að endinum. Pottersen snýr aftur um miðjan ágúst eftir sumarfrí.

Svo læra börnin sem fyrir þeim er haft. Börn leiða umhverfisbaráttu í heiminum og það eru börnin sem eru að fara að erfa jörð sem er hreinlega í hættu. Grænt uppeldi og græn börn.

Það er heitur sumardagur, þann 10. júlí árið 645 og ungur krónprins er búinn að plana valdarán. Hann hefur líka ýmsar aðrar áætlanir sem snúast um að gera Japan að alvöru stórveldi. En fyrst þarf hann að koma móður sinni frá völdum og sigra hinn valdamikla Soga No Iruka. Sjóðandi heitur þáttur um hatramma baráttu og hefndir sem hentar vel til hlustunnar í heitum og rökum júlíhita.

Atli Óskar Fjalarson og Elías Helgi Kofoed Hansen eru bestu vinir og starfa báðir í kvikmyndagerð. Þeir hófu ferilinn sem ungir leikarar í kvikmyndinni Órói en færðu sig svo yfir í aðra þætti kvikmyndagerðar, Atli sem framleiðandi og Elías sem handritshöfundur. Þeir lærðu kvikmyndagerð í LA en búa og starfa núna á Íslandi og eru einnig með hlaðvarpsþáttinn „Atli og Elías“ sem fjallar um þeirra eigin upplifun af kvikmyndabransanum á Íslandi.

Ný stafræn ökuskírteini eru komin í loftið og Tæknivarpið fær Smart Solutions í viðtal til að ræða aðkomu sína að verkefninu. Gestir okkar eru Þórdís Jóna Jónsdóttir, tæknistjóri og stofnandi, og Edda Konráðsdóttir, viðskiptaþróunarstjóri. Stjórnandi í þætti 244 er Atli Stefán Yngvason.

Myndband sem sýnir morð lögreglumannsins, Derek Chauvin, á George Floyd 25. maí síðastliðinn í Minneapolis-borg í Bandaríkjunum hefur leyst úr læðingi mikla samfélagslega ólgu. Umrótið snýst hinsvegar ekki einungis um þetta hrottalega voðaverk heldur er undirrótin aldalöng, kerfislæg mismunun gagnvart einstaklingum af afrískum uppruna og öðrum minnihlutahópum. Mótmælin sem spruttu upp í kjölfar þess að umrætt myndband fór á netið hafa breiðst út víða um heim og hafa neytt fólk til þess að horfast í augu við kynþáttafordóma og -mismunun í þeirra eigin samfélagi. Til þess að hjálpa okkur að skilja betur kynþáttahyggju (rasisma) og hvernig hann gegnumsýrir bandarískt samfélag fengum við James M. Thomas, dósent í félagsfræði við Mississippi-háskóla, í hlaðvarpið. James hefur rannsakað margt er snýr að kynþáttahyggju, -fordómum og -mismunun. Þrátt fyrir ungan aldur hefur hann gefið út margar fræðigreinar og fjórar bækur, þar á meðal bókina Are Racists Crazy? How Prejudice, Racism, and Antisemitism Became Markers of Insanity ásamt sagnfræðingnum, Sander L. Gilman. James svarar spurningunni sem varpar er fram í bókartitlinum og greinir ýmsar birtingarmyndir rasisma í þessu hlaðvarpi þar sem kennir ýmissa grasa.

Fötin skapa manninn og maðurinn skapar fötin, kaupir þau og hendir þeim síðan. Tískusóun er að kaupa trekk í trekk föt og aðrar tískuvörur sem maður notar sjaldan eða aldrei. Fötin eru orðin einnota, alveg eins og einnota pappadiskar og plast.

Árið er 538 og búddisminn er á leiðinni til Japans. Ekki í för með trúboðum, heldur opinberum sendimönnum frá örvæntingarfullu smáríki á Kóreuskaganum sem býður þetta hernaðarleyndarmál, þennan helgidóm, í skiptum fyrir aðstoð. Í áraraðir hefur Mononobe ættin tryggt hlutleysi Japans í stríðum kóreuskagans, enda ber ættbálkurinn höfuðábyrgð á vopnaframleiðslu konungrsíkisins og lítur á þetta sem óþarfa aukakostnað að halda út í óþarfa ævintýri í fjarlægu landi. Þar að auki grefur boðskapur búddismans undan virðingarstöðu þeirra gömlu ætta sem rekja sig til Shinto-goðanna, eins og Mononobe ættin gerir. Hún óttast að þessar sérkennilegu hugmyndir fái jafnvel goðin til að reiðast. En ekki allir sjá þetta sömu augum. Ungur ættbálkur með kóreskan uppruna sér í þessu tækifæri til að ná völdum í þessum hluta Austur-Asíu. Nú er Kuml-tímabilinu lokið og Asuka-tímabilið hefst, fyrsta blómaskeið búddisma í Japans.

Tæknivarpið fær til sín góða gesti til að ræða framtíð 5G á Íslandi: Þorleif Jónasson forstöðumann tæknideildar PFS og Benedikt Ragnarsson plötusnúð/tæknistjóra Nova. Hvað er 5G? Af hverju 5G? Hversu hratt er 5G? Er 5G heilsuspillandi? Hvenær er 5G? Allt þetta og svo miklu meira um fimmtu kynslóð farneta. Stjórnendur í þætti 243 eru Atli Stefán og Gulli Sverris.

Í þessum þætti ræða Emil og Bryndís kafla 16-19 í Harry Potter og dauðadjásnunum. Ron fór í fússi, Harry og Hermione eru í öngum sínum, tíminn líður í erfiðri útlegðinni, þau ákveða að tilflytjast loks til Godricsdals þar sem Potter-fjölskyldan og Dumbledore-fjölskyldan höfðu haft aðsetur, en það reynist stórhættulegt og dýrkeypt. Harry verður æ svekktari út í gamla skólameistarann og ekki bætir úr skák kaflinn sem hann les í bók Rítu Skeeter. Þegar öll von virðist úti birtist dularfull vera, sem virðist vera verndari. Veran leiðir Harry að frosinni tjörn og loksins virðast hlutirnir ætla að snúast þríeykinu í hag.

Ferðalagið. Sorplaus lífstíll utan heimilisins. Gríptu með þér fjölnota kaffibolla á kaffihúsið, fjölnota vatnsbrúsa í gönguferðina, drykkjarmál á lista- eða bæjarhátíðina. Ekki vera lúði – vertu ferðamaðurinn prúði.

Í þessum þætti ræðir Snæbjörn krúnudjásn Japans, helgan fjársjóð með 2000 ára sögu. Þarna eru spegill sem var eitt sinn í eigu sólgyðju, sverð sem fannst ofan í kokinu á dreka og eðalsteinn sem hefur verið í eigu konungsætta síðan á bronsöld. Um þessa gripi eru til ýmsar sögur, sumar goðsagnakenndar, en í öllu falli eru þeir eða í það minnsta eftirmyndir þeirra enn þann dag í dag í notkun þegar nýr keisari tekur við af öðrum, sem gerðist síðast þann fyrsta maí 2019 þegar krónprinsinn Naruhito varð að keisara, og Reiwa tímabilið hófst.

Við rennum yfir WWDC lykilræðuna ásamt Herði frá Macland og Pétri Jónssyni eiganda Apple. Stjórnendur eru Atli Stefán og Gulli Sverris.

Hálfdán Theodórsson hefur unnið sem aðstoðarleikstjóri í næstum 20 ár og meðal kvikmynda sem hann hefur unnið að má nefna Vonarstræti, Hrútar, Hjartasteinn og Kona fer í stríð. Freyja Krist­ins­dótt­­ir ræðir við Hálfdán. Tónlist: Horizon eftir Hákon Júlíusson

Í þessu síðasta hlaðvarpi fyrir sumarfrí ræðir Sigrún við Ara Klæng Jónsson en hann lauk nýlega doktorsprófi í félagsfræði, með áherslu á lýðfræði frá Háskólanum í Stokkhólmi. Í ritgerð sinni skoðar hann frjósemi og fjölskylduhegðun Íslendinga og kemst meðal annars að því að á Íslandi er örlítil, en marktæk, dætrahygli, en það er kannski ólíkt því sem þekkist í sumum samfélögum þar sem frekar er óskað eftir að eignast syni. Ari útskýrir fyrir Sigrúnu hvernig lýðfræðin getur svarað spurningum eins og því hvort foreldar almennt hafi einhverjar sérstakar óskir um kyn, sem og hvernig frjósemi á Íslandi hefur þróast undanfarna áratugi og hvernig hún er í samanburði við hin Norðurlöndin. Þau ræða einnig gagnsemi lýðfræðinnar til að hjálpa okkur að skilja samfélagið betur og fyrir stefnumótun, en segja má að skilningar á mannfjöldabreytingum séu grundvallarforsenda fyrir því að vita hvernig kerfi við þurfum í framtíðinni.

Dómsmálaráðherra er búinn að gefa út að ökuskírteini fari í snjallsíma fyrir lok júní og við kryfjum það ásamt öðrum tæknifréttum. Það er líka heill hellingur af orðrómum fyrir WWDC ráðstefnu Apple sem verður í næstu viku. Stjórnendur eru Andri Valur, Atli Stefán og Gunnlaugur Reynir.

Baðherbergið er að jafnaði minnsta herbergi hússins en þaðan kemur næst mesta sorp heimilisins. Þetta litla musteri hreinleikans er oftar en ekki fullt af einhverju drasli sem þú þarfnast ekki. Komdu með okkur inn á klósett að ræða málin! Umsjón­­­­­­ar­­­­­­menn eru Freyr Eyj­­­­­­ólfs­­­­­­son og Þóra Mar­grét Þor­­­­­­geir­s­dótt­­­­­­ir.

Jingu keisaraynja var fyrsta konan sem rataði á peningaseðil þegar seðlabanki Japans var stofnaður á nítjándu öld. En þessi járnaldardrottning hét ekki Jingu, var ekki keisaraynja og var hugsanlega aldrei til. Eða hvað? Það eru ótal leiðir til að lesa goðsöguna um þessa konu sem kannski var uppi árið 200, 300 eða 400 eftir því hvernig lesið er í ártölin, og sagnfræðingar eru enn ekki sammála um hvort hún leiddi japanskan innrásarher inn í Kóreu eða kóreska innrás í Japan.

Hjördís Sigursteinsdóttir, doktor í félagsfræði og dósent í viðskiptafræði við Háskólann á Akureyri (HA), hefur unnið mjög áhugaverðar og hagnýtar rannsóknir á heilsu og líðan starfsfólks sveitarfélaga (s.s. starfsfólk leik- og grunnskóla, elliheimila og sambýla) síðustu tíu ár. Niðurstöður rannsókna Hjördísar varpa m.a. mikilvægu ljósi á langvarandi áhrif hrunsins 2008 á þætti á borð við álag og veikindi sem og einelti, áreitni og ofbeldi á vinnustað. Gögn rannsókna Hjördísar koma annars vegar úr viðamikilli spurningalistakönnun sem er lögð reglulega fyrir starfsfólk sveitarfélaga og hinsvegar úr rýnihópaviðtölum. Síðasta könnunin var lögð fyrir árið 2019 og til stendur að bæta við könnun í ár út af Covid-19 faraldrinum. Ástæðan er ekki síst sú að efnahagslægðin sem vofir yfir mun líklega hafa neikvæð áhrif á starfsaðstæður og líðan fólks til langs tíma og því afar mikilvægt að grafast fyrir um birtingarmyndir þessa svo hægt sé að bregðast við á sem bestan hátt. Hjördís spjallaði við Guðmund Oddsson, dósent í félagsfræði við HA, um náms- og starfsferil sinn, rannsóknaráherslur, niðurstöður sínar og spurningakönnunina sem til stendur að leggja fyrir í ár.

Emil og Bryndís eru tæplega hálfnuð með 7. bókina um galdraunglinginn, Harry Potter og dauðadjásnin. Í köflum 12-15 hægist ögn á sögunni og það er ljóst að lokaátökin eru í uppsiglingu. Harry, Ron og Hermione laumast inn í galdramálaráðuneytið í leit að nistinu, helkrossinum, sem engin önnur en Umbridge á að hafa undir höndum. Við illan leik tilflytjast þau þaðan yfir í fjarlægan skóg og eiga ekki afturkvæmt í Hroðagerði. Ron særist illa og útlegð þríeykisins hefst fyrir alvöru. Þau þurfa að hafa allan vara á, þau leita sér matar, þau eru þreytt, áhyggjufull og örmagna, og þótt þau fái nýjar vísbendingar um hvernig eyða skal helkrossum hafa þau enn ekki hugmynd um hvert næsta skref verður. Allt þetta verður að lokum fullmikið fyrir Ron. Harry sér inn í huga Voldemorts þar sem hann leitar uppi sprotagerðamanninn Gregorovitch en það leikur á huldu hverju myrkrahöfðinginn er á höttunum eftir. Mörgum spurningum er enn ósvarað …

Hér ert þú stærsta hluta dagsins. Hérna borðar þú, hérna hugsar þú og framkvæmir. Þú ert það sem þú gerir. Hafðu áhrif. Breyttu vinnustaðnum þínum í grænan, vænan reit og breyttu heiminum. Umsjón­­­­­ar­­­­­menn eru Freyr Eyj­­­­­ólfs­­­­­son og Þóra Mar­grét Þor­­­­­geir­s­dótt­­­­­ir.

Sýn er farið í verðstríð og býður nú (einnig Nova) Enska boltann á 1.000 kr. sem er niðurgreitt samkvæmt forstjóra Símans. Apple WWDC lekar eru komnir í fullan snúning og talið er að nýir örgjörvar fyrir Mac byggðir á hönnun ARM verði kynntir. Einnig er annar orðrómur um að það sé ný hönnun á leiðinni fyrir iMac (mynd fengin að láni frá Macrumours.com). Atli talar svo um nýja Magic lyklaborðið fyrir iPad Pro 11 sem Macland lánaði okkar. Þátturinn er ekki kostaður af Hringdu.

Í hlaðvarpi dagsins ræðir Sigrún við Ashley Mears, dósent í félagsfræði við Boston háskólann í Bandaríkjunum. Sérsvið Ashley eru félagsfræði menningar, kyn og efnahagsfélagsfræði og hún hefur sérstaklega beint sjónum að heimi hinna ríku og frægu sem flest okkar hafa ekki aðgang að. Fyrsta bókin hennar byggði á þátttökuathugun þar sem hún vann sem fyrirsæta í New York og London, og nýlega kom út önnur bók hennar hjá Princeton University Press, en hún ber heitið Very Important People: Status and Beauty in the Global Party Circuit, en í þeirri rannsókn beindi hún sjónum að hinum ofurríku og skoðaði hvernig þeir eyddu peningum í skemmtanir og aðra hluti sem margir myndu kannski telja óþarfa, með sérstaka áherslu á hvernig samband og staða kynjanna er innan þessa hóps. Þær Sigrún ræða báðar þessar rannsóknir og hvernig áherslan á að skoða þá allra ríkustu í samfélaginu hjálpar okkur að skilja ójöfnuð og stéttaskiptingu.

Á tímabilinu milli 250 til 500 voru reistir um það bil 160.000 grafhýsi fyrir ýmsa smákonunga í Japan. Stærstu grafhýsin risu þar sem í dag má finna borgina Osaka, og á nærliggjandi svæðum þar í kring. Um þetta tímabil er fátt vitað með vissu, en fjölmargar goðsögur og þjóðsögur sem eiga að gerast á tímabilinu má finna í fornritum á borð við Nihon Shoki og Kojiki sem skrifuð voru við upphaf miðalda í Japan.

Hvað eiga kvikmyndirnar Men in Black, Kona fer í stríð og Mamma Gógó sameiginlegt? Jú, Christof Wehmeier hefur komið að kynningu og markaðssetningu þeirra ásamt fjölda annarra kvikmynda. Christof hefur komið víða við, meðal annars unnið fyrir Stjörnubíó og Sambíóin en síðastliðin 13 ár hefur hann verið kynningarstjóri hjá Kvikmyndamiðstöð Íslands. Við fórum yfir allt þetta í okkar spjalli og komum auðvitað líka inn á stöðu kvikmyndahátíða á tímum veirufaraldurs.

Elhúsið er hjarta heimilsins – sameiginlegt rými. Maturinn leiðir okkur saman; við eldum í því, við borðum, drekkum, vinnum saman, spjöllum saman og vinnum í eldhúsinu. Maturinn er eldaður í eldhúsinu og við erum aldrei merkilegri en maturinn sem við borðum. Þú ert það sem þú borðar og þú ert það sem þú flokkar og endurvinnur. Eldhúsið er aðaluppspretta úrgangs og óreiðu á heimilinu. Í sorplausum lífstíl þarf því að læra upp á nýtt að nota eldhúsið. Umsjón­­­­ar­­­­menn eru Freyr Eyj­­­­ólfs­­­­son og Þóra Mar­grét Þor­­­­geir­s­dótt­­­­ir.

Síminn var sektaður um 500 milljónir fyrir brot á samkeppnissátt yfirvalda. Twitter merkir færslur forseta Bandaríkjanna ef hún inniheldur staðreyndarvillu, og auðvitað annarra. Elmar fékk Google Pixelbuds í hendurnar og segir okkur frá fyrstu hughrifum. Nýja sjónvarpið hans Gulla var ekki rætt. Stjórnendur í þætti 239 eru Atli Stefán, Elmar Torfason og Gunnlaugur Reynir.

Enn bætast við doktorar innan íslenska félagsfræðisamfélagsins en nýlega varði Margrét Valdimarsdóttir doktorsritgerð sína í afbrotafræði við City háskólann í New York. Í ritgerðinni skoðaði hún sérstaklega áhrif kynþáttar á afleiðingar þess að ungu fólki væri refsað fyrir sambærilegt afbrot eða hegðun og síðan hverjar langtímaafleiðingar slíkrar refsingar væru bæði eftir kyni og kynþætti. Þar komst hún meðal annars að því að á meðan það að vera vísað úr skóla hafði ekki áhrif á hvíta unga drengi hafði það langtímaafleiðingar bæði fyrir allar stúlkur og þá drengi sem tilheyra minnihlutahópum. Í spjallinu segir Margrét Sigrúnu frá doktorsritgerð sinni, náminu í Bandaríkjunum og hvað það er sem hún er að skoða núna, en Margrét hefur gengt stöðu lektors í lögreglufræðum við Háskólann á Akureyri síðan 2019.