Duurzaam | BNR

Het vliegtuig heeft een onwaarschijnlijke aantrekkingskracht op heel veel mensen. Zelfs nu alom bekend is dat het klimaat er steeds zwaarder onder gaat lijden. Waar komt die fascinatie vandaan? Tijdens deze kerstvakantie praat Harm met mensen die werken aan een betere wereld. Groener, houdbaarder en mooier. Het gaat over de grote, maatschappelijke vragen die spelen bij de transitie naar een duurzame samenleving. In deze aflevering is poolreiziger Bernice Notenboom te gast.Finall Call, the turbulent future of flying is haar nieuwe Engelstalige podcastserie. Hierin onderzoekt Nootenboom de aantrekkingskracht van het vliegtuig en geeft ze een inkijkje in de toekomst van de luchtvaart. Die zoekt de oplossing en waterstof en sustainable aviation fuels. Maar volgens Notenboom is de meeste winst te halen bij passagiers zelf. ‘De 1 procent veelvliegers veroorzaakt 50 procent van de CO2-uitstoot door deze branche.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Anderhalf jaar geleden werd in Weert de zonnepanelenfabriek van Solarge geopend. Hier rollen inmiddels elk uur 40 nieuwe circulaire zonnepanelen van de lopende band. Het bedrijf werd onlangs beloond met de Wubbo Ockels Innovatie Prijs.Deze aflevering in het kort:⇨ De circulaire zonnepanelen van Solarge⇨ Nederlandse industrie twijfelt over verduurzaming⇨ Steeds minder groen in grote stedenMade in China. Je ziet het op bijna ieder zonnepaneel dat je op een Europees dak tegenkomt. Bij de productie ervan worden mensenrechten geschonden en echt duurzaam is dat proces ook al niet. Het Nederlandse Solarge wil daar iets tegen doen. Hun lichtgewicht circulaire zonnepanelen rollen nu al anderhalf jaar uit de fabriek in Weert. Maar eenvoudig is dat niet, zo blijkt uit het gesprek met directeur Huib van den Heuvel.Luister ook | Hoe lobbyisten het klimaatbeleid beïnvloedenSolarge-panelen zijn veel lichter en circulair. Bij de productie komt er tot 75 procent minder CO2 vrij en bovendien zijn de panelen vrij van chemische stoffen zoals pfas. Voor de productie van tien panelen is slechts één vat ruwe olie nodig. Ook het gewicht heeft voordelen. ‘Eén op de drie daken in ons land heeft onvoldoende draagkracht voor reguliere zonnepanelen. Onze lichtgewicht panelen zijn hiervoor wél geschikt zijn en doen qua energieopbrengst niet onder, aldus Van den Heuvel. Bovendien wordt 100 procent van het zonnepaneel uiteindelijk hergebruikt.Luister ook | Boeren gaan duurzame bouwmaterialen telenHet gaat niet goed met het groen in Nederlandse steden. Meer dan de helft van de buurten in de 32 grootste Nederlandse gemeenten is grotendeels versteend en dat is de laatste vijf jaar alleen maar erger geworden. In de grootste vier gemeenten (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) is zelfs 70 procent van de buurten versteend, blijkt uit onderzoek van Natuur & Milieu in samenwerking met ingenieursbureau Sweco. Meer groen is van levensbelang. Bomen en planten filteren schadelijke fijnstofdeeltjes uit de lucht en kinderen in groene wijken hebben bijvoorbeeld 15 procent minder vaak last van overgewicht.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Misinformatie, vertragingstactieken en greenwashing. Journalisten, wetenschappers en NGO-leden die hier onderzoek naar doen, hebben zich verenigd in een nieuw netwerk: ClimateObstructionNL.Deze aflevering in het kort:⇨ Zo werkt klimaatobstructie ⇨ De gevolgen van nepnieuws⇨ Geen deal over plasticproductieFossiele bedrijven die de boel willen vertragen. En politici die bewust nepnieuws over het klimaat de wereld in slingeren. Dat wordt klimaatobstructie genoemd en het gebeurt vaker dan de meeste mensen beseffen. Dat vertelt Martijn Duineveld van Wageningen University & Research. Hij is één van de initiatiefnemers van ClimateObstructionNL, dat deze praktijken in kaart wil brengen. Hij noemt onder meer de samenwerking tussen Shell en pr-bureau Edelmann als voorbeeld. Luister ook | Waarom de klimaattop in deze vorm moet blijven bestaanMaar ook werkgeversorganisatie VNO-NCW krijgt ervan langs. ‘Dertig jaar geleden stonden ze nog aan de zijde van klimaatontkenners. Nu proberen ze klimaatbeleid waar mogelijk te vertragen, met steeds dezelfde argumenten van banenverlies en het wijzen naar andere landen’, aldus Duineveld. Het beïnvloeden van de publieke opinie blijkt volgens hem zeer efficiënt. ‘Zo worden klimaatactivisten door rijke denktanks als radicaal bestempeld.’ ClimateObstructionNL wil dit soort praktijken aan het licht brengen en op die manier meer bewustwording kweken.Luister ook | Boeren gaan duurzame bouwmaterialen telenVanuatu pikt het niet langer. De eilandstaat wil dat landen hun klimaatafspraken nakomen en heeft om die reden een zaak aangespannen bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag, die deze week begint. Vanuatu wil weten wat de juridische gevolgen zijn als landen te weinig doen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Wat Harm betreft is het een goed idee als het Internationaal Gerechtshof hierover een uitspraak doet. ‘Die kan als leidraad gaan dienen voor toekomstige klimaatrechtszaken.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Even dreigde de klimaattop in Bakoe uit te lopen op een fiasco. Toch ligt er een nieuw akkoord over financiële hulp aan arme landen. Deze aflevering in het kort:⇨ Een terugblik op twee weken Bakoe⇨ Onderhandelen met Jaime de Bourbon de Parme⇨ De gevolgen van oneerlijkheid in de economieJaime de Bourbon de Parme is de Nederlandse klimaatgezant en zag het allemaal voor zijn neus gebeuren. Hij komt net terug uit Azerbaijan en vertelt uitgebreid over de COP 29. Afgesproken is dat rijkere landen vanaf 2035 elk jaar 300 miljard dollar aan klimaatsteun geven aan armere landen. Dat is overigens veel te weinig, vinden die eilandstaatjes en derdewereldlanden zelf. Ook ons groene geweten Aniek Moonen kan haar ongenoegen over dit resultaat niet verbergen. ‘Om je een idee te geven: de overstromingen in Limburg, Duitsland en België van een paar jaar geleden veroorzaakten al meer dan 40 miljard euro schade', aldus Moonen.Luister ook | De strijd van Benedicte Ficq tegen grote vervuilersJaime de Bourbon de Parme gunt ons een inkijkje in de wereld van de klimaat-diplomatie. Hoe het kon dat het zaterdag helemaal mis dreigde te gaan en er die nacht alsnog een akkoord werd bereikt. Suggesties over een nieuwe opzet voor de COP, wijst hij van de hand. ‘Daar moet dan eerst weer lang over onderhandeld worden en die tijd is er niet’, aldus de Bourbon de Parme. ‘Het belangrijkste is dat bijna iedereen aan tafel zit, want alleen op die manier kunnen we afspraken maken.’Luister ook | Kernfusie: de belofte van oneindig veel groene energieHarm refereert verder aan een artikel in de Volkskrant, waarin econoom en schrijver Joseph Stiglitz waarschuwt voor de toenemende oneerlijkheid in onze economie. Die ontwikkeling draagt bij aan een cultuur waarin mensen elkaar steeds minder vertrouwen. ‘De wolven vreten alles weg en de schapen hebben het nakijken. Wanneer grote groepen van de bevolking achterblijven, creëer je een vruchtbare bodem van onbehagen voor populisten. Het nut van de algemene zaak, daar hoor je niemand meer over. Terwijl we dat juist zo bitter nodig hebben, zo zagen we ook op de COP in Azerbeidzjan.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zijn biobased gewassen het nieuwe verdienmodel voor de boer? En krijgt daarmee ook de verduurzaming van de Nederlandse bouwsector een flinke impuls? Deze aflevering in het kort:⇨ Boeren gaan gewassen telen voor de bouw⇨ Winnaars Wubbo Ockels Innovatie Prijzen bekend⇨ Australië krijgt een gigantische energiehubWel als het aan de oprichters van Biobased Factory ligt. Dat bedrijf heeft een nieuwe machine ontwikkeld voor de verwerking van hennepvezel en olifantsgras. De grondstoffen die daarmee ontstaan, kunnen worden ingezet in de bouw, industrie en logistiek. Denk bijvoorbeeld aan een groen alternatief voor steenwol en - op termijn - duurzaam plaatmateriaal. 'Onze verwerkingsinstallatie is modulair en heeft de grootte van twee zeecontainers. Daardoor kunnen we dichtbij de oogst-locaties verwerken en op die manier houden we de keten zo kort en regionaal mogelijk', aldus medeoprichter Luc de Wit.Luister ook | Hoe maken we duurzaam bouwen de norm?Biobased Factory wil hiermee een nieuwe keten optuigen, waarin agrariërs duurzame gewassen telen voor de bouw. Daarvoor moet nog veel gebeuren. De overheid wil in 2030 dat 30 procent van de nieuwe woningen voor minimaal 30 procent uit biobased materialen bestaat. Nu is dat nog maar 2 tot 3 procent. 'Bouwbedrijven willen wel maar lopen nu nog tegen allerlei certificeringen aan. Dan moet je vooral denken aan brandveiligheid en isolatiewaarden.'Luister ook | Deze uitvinding kan 2 miljard hectare bomen plantenHarm komt met goed nieuws uit Australië. Daar wordt gewerkt aan het grootste energiepark ter wereld. Western Green Energy Hub wordt zo’n 22.000 vierkante kilometer, ongeveer de helft van Nederland. Er komen tientallen zon- en windmolenparken. Over 30 jaar wekken ze er net zoveel duurzame stroom op als wat Australië op dit moment aan energie verbruikt. De totaal geplande capaciteit wordt zo’n 70 gigawatt. Zo komen er zo’n 60 miljoen zonnepanelen en 3.000 windmolens. Totale kosten? Zo’n 61 miljard dollar.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De COP in Bakoe is vandaag begonnen. De komende twee weken gaat het in Azerbaijan vooral over klimaatfinanciering.Deze aflevering in het kort:⇨ Wie draait er op voor de klimaatschade?⇨ Hoe het in Bakoe achter de schermen werkt⇨ Nog eens vier jaar TrumpDe komende twee weken proberen de klimaatonderhandelaars van 195 landen tot nieuwe afspraken te komen. Inzet is hoe de rijke landen in het westen de arme landen die veel te lijden hebben van klimaatverandering gaan compenseren. Daarover worden al sinds 2021 pittige gesprekken gevoerd. Tevergeefs overigens. De hoop is dat er tijdens deze COP een nieuw akkoord wordt bereikt. Afspraken waar moet het geld vandaan komen,hoeveel leningen en cash,. welke landen krijgen wat. Waar moet het geldf naartoe? Bedrag komt er niet.Luister ook | Jan Rotmans over de woelige rit naar een duurzamere wereldLeo Meyer is al op heel wat klimaatconferenties geweest, als wetenschapper én onderhandelaar. klimaatexpert, werkte eerder mee aan IPCC-rapporten en was onderhandelaar voor de Nederlandse overheid in het VN-klimaatverdrag. Aan hem de vraag: hebben dit soort bijeenkomsten eigenlijk wel zin als landen hun afspraken telkens niet nakomen? Ja, zegt Meyer meteen. ‘Sinds het begin van de jaren 90 worden de klimaatconferenties georganiseerd. Zonder alle gemaakte afspraken zou de opwarming zelfs naar de 4 graden gaan.’Luister ook | Wat kunnen we doen tegen ultrafastfashion?Als Trump in januari weer in het Witte Huis zit, dan trekt hij zich terug uit het Klimaatakkoord. Dat schreef The New York Times afgelopen weekend. ‘Dat belooft weinig goeds voor de vier jaar die komen gaan’, aldus Harm. ‘Wat precies de gevolgen zijn, is niet helemaal duidelijk. Maar experts zeggen dat de Verenigde Staten blijven inzetten op groene wind- en zonne-energie en batterij-opslag. Dat heeft te maken met de Inflation Reduction Act, het groene investeringsprogramma van president Biden. Dat blijkt een belangrijke motor te zijn voor de huidige economische groei en is daarom ook populair bij de Republikeinen. In de eerste zeven maanden van dit jaar was een kwart van alle opgewekte elektriciteit in de Verenigde Staten al groen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland telt miljoenen gebouwen, van stokoud tot net opgeleverd. Samen zorgen die voor een flink deel van de CO2-uitstoot. Duurzaam bouwen blijkt in de praktijk echter een tamelijk ingewikkelde puzzel.Deze aflevering in het kort:⇨ De uitdagingen van duurzaam bouwen⇨ Een extra belasting voor veelvliegers en suv's⇨ Het Duitse zuivelsprookjeDeze week wordt in Rotterdam de Klimaattop GO georganiseerd. Daarin draait het allemaal om het verduurzamen van gebouwen in Nederland. Steen, beton, staal en cement zijn in verreweg de meeste gevallen nog de traditionele bouwmaterialen. Gasloze panden vormen bovendien nog een kleine minderheid. De eerste Klimaattop Gebouwde Omgeving moet aan die transitie een slinger geven. Wietse Walinga is de geestelijk vader van het initiatief en legt in deze aflevering uit waarom het belangrijk is dat beleidsmakers en marktpartijen naar de overlegtafel worden geroepen.Luister ook | Wat als er straks geen bijen meer zijn?De gebouwde omgeving is verantwoordelijk voor bijna 40 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot. Het doel is klimaatneutraal in 2050. Toch komt het echte verduurzamen in deze sector zoals gezegd nog niet in een stroomversnelling. ‘Het is een heel complexe puzzel’, aldus Wielinga. ‘Voor projectontwikkelaars kan de businesscase vaak nog niet uit, omdat duurzame materialen nog steeds duurder zijn.’ Luister ook | De opwarming van de aarde is een hoax (en nog 5 klimaatfabels)Harm heeft het in zijn openingsbetoog over de zuivelsprookje in Duitsland. Hij refereert daarbij aan een nieuw Foodwatch-rapport. ‘We zijn niet het enige land met een stikstofprobleem, een mestoverschot en veel te veel dieren. Al jaren probeert de Duitse zuivelindustrie met misleidende marketingcampagnes zich als klimaatvriendelijk neer te zetten. In werkelijkheid dragen de melkveehouders veel meer bij aan de klimaatcrisis dan ze zelf beweren. Melk- en zuivelproducten stoten drie keer zoveel CO2 uit dan plantaardige alternatieven.’ Foodwatch pleit in het rapport voor een halvering van het aantal melkkoeien in Duitsland.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Greenpeace kan het getreuzel van het kabinet met stikstof niet langer aanzien. Het start een bodemprocedure tegen de staat. Binnenkort dient de zaak voor de rechter.Deze aflevering in het kort:⇨ Stikstofzaak tegen Nederlandse staat⇨ De natuur staat er slecht voor⇨ Belasting tegen veelvliegen blijkt te werkenGebrek aan transparantie, gesjoemel met getallen en vertraging. Dat is waar je aan denkt als het over het stikstofdossier gaat. Over twee weken staan Greenpeace en de Nederlandse staat voor de rechter. ‘Wij eisen dat de stikstofdepositie zo snel mogelijk naar beneden wordt gebracht. De natuur kan niet langer wachten, die staat in grote delen van het land op omvallen en wij willen dat de overheid haar afspraken nakomt’, zegt Marieke Vellekoop. Zij is directeur van Greenpeace Nederland. Luister ook | Wat zijn de klimaatambities van China?Het kabinet kondigde onlangs juist aan dat het eerst nieuwe metingen wil uitvoeren, om per natuurgebied te zien hoe groot de neerslag van stikstof is. Daarnaast wil het inzetten op innovatie. Dat gaat volgens Greenpeace niet helpen om de natuur er weer bovenop te helpen. ‘We moeten niet vergeten dat wij Nederlanders die natuur keihard nodig hebben. Denk aan schone lucht en schoon drinkwater. Dit gaat iedereen aan.’ Naast deze stikstofzaak tegen de staat, speelt er ook nog een rechtszaak over Bonaire. Greenpeace eist dat Nederland het eiland gaat beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering.Luister ook | De impact van AI op het klimaatMilieuadviesbureau CE Delft en Stay Grounded hebben een onderzoek gedaan naar belasting op veel-vliegen. Hoe meer je vliegt, hoe duurder het wordt. En wat blijkt? Het kan de klimaatimpact van de luchtvaart aanzienlijk verminderen terwijl de gewone reiziger grotendeels buiten schot blijft. ‘Het totale aantal passagiersreizen kan hierdoor met maar liefst een kwart dalen, wat een vermindering van de uitstoot met 21 procent tot gevolg heeft’, aldus Harm.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlander Pieter Hoff had een droom: 2 miljard hectare herbebossen. Deze week gaat een film over zijn missie in première. Deze aflevering in het kort:⇨ De bijzondere missie van Green Musketeer Pieter Hoff⇨ De COP Biodiversiteit in Cali⇨ Waarom Harm kernenergie geen goed idee vindtThe Green Musketeer vertelt het bijzondere verhaal van deze missie. Pieter kan de première helaas niet meer meemaken, zoon Wout zet de missie van zijn vader nu door. ‘Mijn had had 25 jaar geleden nog een lelie-veredelingsbedrijf in Zuid-Amerika. Water was daar toen al een groot probleem. Hij was een echte uitvinder en kwam op het idee voor een intelligente emmer die een oplossing zou kunnen bieden voor de landbouw in droge gebieden.’ De zogeheten Waterboxx creëert een ideaal microklimaat voor de jonge boom. Die kan zo net aan overleven, maar wordt wel gestimuleerd om een goed wortelstelsel te ontwikkelen. ‘Zo kan hij uiteindelijk verder groeien zonder hulp’, aldus Wout. ‘Dat doen we door minder dan 100 liter water per boom te geven.’Luister ook | Jan Rotmans over de woelige rit naar een duurzame wereldVolgens schattingen heeft de wereld sinds 1900 ongeveer 1,5 miljard hectare bos verloren. Dat is een gebied ongeveer zo groot als de Verenigde Staten en Mexico samen. ‘Wereldwijd zijn er miljarden hectare gedegradeerd land, waar door de droogte nauwelijks nog iets groeit’, zegt Wout. ‘Onze uitvinding maakt de herbebossing van woestijnland zonder irrigatie mogelijk. Daarmee bieden we een oplossing voor het wereldwijde CO2-probleem en verwoestijning.’Luister ook | Koolstofcredits als nieuw verdienmodel voor boerenHarm legt uit waarom hij tegen nieuwe kerncentrales is. ‘Onderzoeksbureau Profundo heeft het nog een keer uitgezocht en zij concluderen dat kerncentrales gemiddeld drie keer duurder uitvallen dan oorspronkelijk wordt begroot. Nieuwe kerncentrales komen bovendien te laat om de klimaatdoelstellingen voor 2040 en eerder te halen. Zowel wat betreft de economie als het klimaat is het dus zinloos om nu nog aan grootschalige nieuwe capaciteit voor kernenergie te gaan werken.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Elektrificeren, waterstof en CO2-opslag. Met die combinatie wil het Noordzeekanaalgebied de industrie de komende dertig jaar verduurzamen. Maar er zijn nog flink wat uitdagingen.Deze aflevering in het kort:⇨ Hoe de industrie rondom Noordzeekanaal gaat verduurzamen⇨ Steeds meer batterijen in Nederland⇨ Wetenschappers waarschuwen opnieuw voor klimaatrampNederland telt zes industriële clusters. Die presenteerden onlangs hun nieuwe plannen om de CO2-uitstoot van de industrie terug te dringen. Eén van die regio’s is het Noordzeekanaalgebied, dat met Tata Steel en de Amsterdamse haven in de eigen gelederen nog een flinke klus te klaren heeft. Bij elkaar opgeteld stoten de industriële bedrijven in deze regio nu uit nog zo’n 15 megaton uit. Binnen vijf jaar moet dat met de ruim helft zijn teruggebracht. Uiteindelijk is het doel om in 2050 helemaal klimaatneutraal te zijn.Luister ook | Jan Rotmans over de woelige rit naar een duurzamere wereldAls clusterregisseur in de IJmond-regio is het aan Ingrid Post de taak om deze energietransitie aan te zwengelen. Zij vertelt uitvoerig over de nieuwe plannen, waarin onder meer plejk is voor een nog te ontwikkelen Energiehaven, die geschikt is voor de assemblage van windturbines. Verder moeten er twee elektrolysers (waterstoffabrieken) komen en wil men investeren in een CO2-netwerk. Die moet een uitkomst bieden voor industriële partijen die niet helemaal CO2-neutraal kunnen worden. ‘Het is een heel complexe en dure transitie’, aldus Post. Dat is volgens haar ook de belangrijkste reden waarom sommige investeringen nu vertraging oplopen.Luister ook | Wat kunnen we doen tegen ultrafastfashion?Een grote groep van 15.000 wetenschappers van over de hele wereld waarschuwt opnieuw voor een klimaatramp. En deze keer onderstrepen ze dat die ramp onomkeerbaar wordt, vertelt Harm. Over een maand begint de internationale klimaattop in Azerbeidzjan en in het rapport wordt gesproken over een kritieke en onvoorspelbare nieuwe fase in de klimaatcrisis. De wetenschappers hanteren bij hun jaarlijkse rapportage 35 vitale functies' van de planeet en houden bij hoe die veranderen door de jaren heen. ‘En 25 van die 35 vitale functies bereikten in het afgelopen jaar recordwaarden. Dat kan zo niet langer doorgaan’, aldus Harm.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Jan Rotmans is de bekendste klimaatprofessor van Nederland. Hoewel er in de maatschappij steeds meer weerstand klinkt tegen de energietransitie, ziet hij een groene onderstroom die zich volgens hem niet meer laat stoppen. Deze aflevering in het kort:⇨ Klimaatcollege van Jan Rotmans ⇨ Waarom weerstand soms ook goed kan zijn⇨ Wet tegen ontbossing wordt uitgesteldDe energietransitie is de grootste verbouwing in de geschiedenis. Dat gaat niet over een paar dubbele glazen in de slaapkamer of een tochtstrip in de keuken. We bouwen met z’n allen op dezelfde plek een compleet nieuw huis. En zo’n grondige renovatie roept weerstand op, erkent Jan Rotmans. Hij is hoogleraar Transitiekunde aan de Erasmus Universiteit en won afgelopen week tijdens Springtij de Wubbo Ockels Brandaris Oeuvre Prijs. Luister ook | De kust van Suriname dreigt onbewoonbaar te wordenDie weerstand hoort erbij, zo benadrukt Jan. Hoewel de aarde blijft opwarmen en veel duurzame ontwikkelingen niet snel genoeg gaan, benadrukt hij dat het geen zin heeft om daarover gefrustreerd te raken. ‘De transitie naar een groenere wereld ontstaat vanuit hoop en belangen. Niet door voortdurend boos te blijven.' Rotmans put hoop uit de vele gesprekken die hij voert met jongeren. 'Ik adviseer ze om de last van de klimaatcrisis niet op hun schouders te nemen. Dit probleem los je niet even in je eentje op. Maak kleine stapjes en word zo onderdeel van de grote transitie.' Luister ook | Klimaatverandering, kijk je weg of kom je in actie?Ook bespreken we het bericht van de Europese Commissie. Die wil de wet die ontbossing moet tegengaan met een jaar uitstellen. Reden is dat ze bedrijven wat langer de tijd willen geven om hun ketens aan te passen’, vertelt Muriel Arts, deze keer ons groen geweten. Ze snapt de afweging, want er is in de wet nog veel onduidelijkheid en dat maakt handhaving nu nog erg moeilijk. In de anti-ontbossingswet staat dat je als bedrijf geen commodities en producten meer mag importeren die in verband worden gebracht met ontbossing en biodiversiteitsverlies. Dat gaat onder meer om hout, palmolie, vlees, cacao en koffie.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zeewier blijkt een duurzaam alternatief voor allerlei grondstoffen en kan in de toekomst mogelijk zelfs grote hoeveelheden CO2 opslaan. Voor de kust van Scheveningen gaan ze dat nu testen.Deze aflevering in het kort:⇨ Zeewierboerderij bij Scheveningen gaat open⇨ Het succes van het Montreal Protocol ⇨ Opnieuw link gelegd tussen CO2 en opwarmingNorth Sea Farmers is de brancheorganisatie van zeewierboerderijen. Die heeft nu het initiatief genomen voor ‘s werelds eerste commerciële zeewierboerderij in een windmolenpark. De aanleg van North Sea Farm 1 op zo’n achttien kilometer voor de kust is al begonnen en moet in eerste instantie 6000 kilo vers zeewier per jaar opleveren. Dat spul wordt al ingezet als duurzame grondstof voor tal van producten, zoals cosmetica en plastic. North Sea Farmers hoopt met deze nieuwe installatie de productie op te schalen en daarmee de branche een flinke impuls te geven. Luister ook | Hoe klimaatverandering ons leven gaat beïnvloedenEef Brouwers is één van de drijvende krachten van deze proefboerderij in het water. In plaats van rotsen worden lijnen gebruikt, waarop de plantjes kunnen groeien. Hij ziet veel voordelen in de kweek van zeewier op grote schaal. ‘Je hebt namelijk geen kostbare land en kunstmest nodig om het te laten groeien. Nutriënten uit de zee en CO2, dat is het enige wat zeewier nodig heeft’, aldus Brouwers. North Sea Farmers gaat hier ook testen in hoeverre zeewier in staat blijkt om flinke hoeveelheden CO2 op te slaan. Luister ook | De impact van kunstmatige intelligentie op het klimaatHarm verwijst intussen naar een nieuwe, zeer gedetailleerde reconstructie van het klimaat op aarde in de afgelopen 485 miljoen jaar. Door 150.000 fossielen te combineren met geavanceerde klimaatmodellen konden wetenschappers de sterke link tussen CO2-niveaus en de wereldwijde temperatuur laten zien. Meestal was het op aarde veel warmer dan nu, maar de klimaatverandering van dit moment gaat veel sneller dan de natuurlijke veranderingen in het verleden. ‘Het onderzoek herinnert ons eraan hoe kwetsbaar het leven op aarde is in het licht van snelle milieuveranderingen. De toekomst van de menselijke beschaving in een drastisch warmere wereld blijft onzeker’, aldus Harm. See omnystudio.com/listener for privacy information.

John Goedschalk zet zich al ruim tien jaar in voor het Amazone-regenwoud. En dat is hard nodig, want Suriname scheurt momenteel zonder rem in de richting van het klimaatravijn.Deze aflevering in het kort:⇨ Paramaribo verzuipt⇨ De duurzame noten-business van Bioterra⇨ Doomsday Gletjer smelt angstaanjagend snelDe helft van de Surinamers woont in en rondom Paramaribo. De vooruitzichten voor de hoofdstad zijn, in het licht van klimaatverandering, weinig positief. ‘Paramaribo is afgeschreven’, zegt Goedschalk. ‘Bij 1 meter zeespiegelstijging wordt de stad al onleefbaar als gevolg van overstromingen en een onhoudbaar rioleringsstelsel.’ Een deltaproject zoals in Nederland is op de drassige bodem daar onrealistisch. Bovendien kan Suriname dat helemaal niet betalen. En er speelt nog iets mee: de gevolgen van klimaatverandering spelen in het land nog geen prominente rol in maatschappelijke discussies. Luister ook | De strijd van Benedicte Ficq tegen grote vervuilersJohn Goedschalk was jarenlang aanvoerder van de milieubeschermings-NGO Conservation International Suriname. Tegenwoordig is hij directeur van Biotara, een jong bedrijf dat in de binnenlanden noten plukt om die als duurzame oliën te verkopen aan cosmeticamerken. In ruil voor een afzetmarkt zetten de lokale bewoners zich in voor natuurbehoud. Zijn doel? Binnen tien jaar zo’n vier miljoen hectare aan regenwoud beschermen en 10.000 families uit de armoede halen.Luister ook | Kernfusie: de belofte van oneindig veel groene energieOns groene geweten Yvette Watson verwijst in haar nieuwsoverzicht over een onderzoek op Antarctica. Wetenschappers hebben namelijk ontdekt dat de Thwaites gletsjer, beter bekend als Doomsday Glacier, steeds sneller aan het smelten is. Ze noemen de vooruitzichten zelfs ronduit griezelig. De gletsjer werkt als een een soort kurk die de enorme Antarctische ijskap tegenhoudt. Uiteindelijk zou de ineenstorting ervan kunnen leiden tot een zeespiegelstijging van ongeveer drie meter.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Regeneratieve landbouw heeft de toekomst. Waar het veel agrariërs echter aan ontbreekt is een goed verdienmodel. Scature wil dat oplossen met een platform dat kleine boeren toegang geeft tot de koolstofcreditmarkt. Deze aflevering in het kort:⇨ De kansen van regeneratieve landbouw⇨ Koolstofcredits via Scature⇨ Geen fossiele reclame meer in Den HaagDe Europese Unie ziet in regeneratieve landbouw één van de oplossingen voor het klimaatprobleem. Boeren verbouwen dan verschillende gewassen naast elkaar en gebruiken geen chemische bestrijdingsmiddelen. Dat zorgt voor een gezondere bodem met meer leven, zoals wormen en schimmels. Vanuit Brussel ligt er de komende jaren veel geld klaar voor boeren die de overstap willen maken. Toch blijkt die overstap voor veel goedwillende boeren niet eenvoudig. Ze zeggen moeite te hebben om het financieel rond te breien.Luister ook | Eindelijk een oplossing voor moeilijk te recyclen plasticBart van Beuzekom wil daar met Scature iets aan doen. Zijn concept in een notendop? De CO2 die regeneratieve boeren in hun bodem opslaan verkopen als koolstofcredits, aan bedrijven die zo hun eigen uitstoot willen compenseren. Voor veel kleine boeren is het aanvragen van certificering kostbaar en ingewikkeld en daar speelt Scature slim op in. Van Beuzekom is opgeleid als econometrist, werkte bij ‘s werelds grootste vermogensbeheerder Blackrock en kwam via een logistiek bedrijf in Brazilië met regeneratieve landbouw in aanraking.Luister ook | Er kleven ook nadelen aan klimaatrechtszakenHarm gaat in op nieuws uit de Hofstad. Vanaf 1 januari is fossiele reclame daar verboden. Het gaat om reclame voor fossiele producten en diensten zoals vliegvakanties, cruisevakanties, benzineauto’s en gasaanbieders. Den Haag is de eerste stad ter wereld die deze brutale stap durft te zetten. Het initiatief van de Haagse Partij voor de Dieren is aangenomen en het signaal dat wordt afgegeven is duidelijk: we moeten af van onze fossiele verslaving.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Van broeken tot truitjes, t-shirts, sokken, jassen, hoodies en ondergoed. Jaarlijks worden zo’n 100 miljard nieuwe kledingstukken geproduceerd. Ruim de helft daarvan belandt binnen een jaar op de afvalberg.Deze aflevering in het kort:⇨ Hoe we de textielindustrie verduurzamen⇨ De grootste warmtepomp in gebruik genomen⇨ Duurzame Dinsdag met Kees KlompPeter Koppert is Manager Circulair Textiel bij Modint, vertegenwoordiger van de Nederlandse textiel- en kledingindustrie. We zoomen met hem in op deze branche, die kampt met grote duurzame uitdagingen. Harm somt ze aan het begin van de aflevering meteen maar even op: giftige kleurstoffen en bleekmiddelen die in de natuur en het water belanden, CO2 dat in enorme hoeveelheden de atmosfeer wordt ingepompt, omdat het spinnen, weven, verven en transport heel veel energie kost en grote druk op landbouwgronden. Bovendien slijt kleding 30 procent sneller dan voorheen en heeft ultra-fast fashion z’n intrede gedaan. Grote Chinese wegwerpwinkels als Temu overspoelen de markt met supergoedkope kleding die je doorgaans na een paar keer dragen al weer kunt weggooien. Luister ook | Deze modulaire fiets gaat een leven lang meeEr zijn veel initiatieven voor duurzamere grondstoffen. Maar met name op het gebied van recycling moet er nog veel gebeuren. Zo is het bijvoorbeeld heel lastig om kledingstukken met katoen én polyester op een hoogwaardige manier te recyclen. Modin zet zich al jaren in op de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid. Dit pakket van maatregelen gaat onder meer over gescheiden inzamelen, het hergebruiken en verplicht recyclen van gedragen kleding.Luister ook | Hoe de Rotterdamse haven CO2-neutraal wil wordenHarm blikt terug op Duurzame Dinsdag, waar voor de 26e keer de Duurzame Troonrede werd uitgesproken. Deze keer gebeurde dat door betekeniseconoom Kees Klomp. ‘Dit wordt geen fijn verhaal’, zo begon hij zijn betoog. Klomp vertelde over hoe we economische ontwikkeling en ecologische druk moeten loskoppelen en hoe we dat eigenlijk nog nergens doen. Dat gaat volgens hem onontkoombaar leiden tot heel grote maatschappelijke ontwrichtingen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Steeds meer wetenschappers roeren zich in het klimaatdebat. Eén op de drie spreekt zich er actief over uit en de helft is zelfs bereid om mee te doen aan protesten. Deze aflevering in het kort:⇨ Hittesterfte gaat flink toenemen⇨ Wetenschappers op de barricade⇨ Consensus over opwarming wordt onderschapDeze actiebereidheid onder wetenschappers blijkt uit internationaal onderzoek dat is uitgevoerd onder leiding van de Universiteit van Amsterdam. Reyer Gerlagh is één van hen. Hij is als hoogleraar verbonden aan Tilburg University en heeft zich aangesloten bij Scientist Rebellion, een zusterorganisatie van Extinction Rebellion. In 2014 schreef hij mee aan het IPCC-rapport. Door druk vanuit China en Brazilië met name werd een belangrijke passage uit dat rapport geschrapt. Dat frustreerde hem dusdanig, dat hij besloot om van zich af te bijten. Naast onderzoek doen en colleges geven, voert hij nu ook actie tegen de fossiele industrie.Luister ook | Klimaatverandering, kijk je weg of kom je in actie?Het overgrote merendeel van de wetenschappers windt er geen doekjes om: klimaatverandering wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Toch onderschatten veel burgers die eensgezindheid, blijkt uit hetzelfde UVA-onderzoek. Zij denken dat die mondiale overeenstemming binnen de wetenschap veel kleiner is, zo schrijven de onderzoekers in het blad Nature Human Behaviour. De ongeveer 10.000 respondenten houden het op 85 procent consensus, terwijl het werkelijke percentage op meer dan 97 procent ligt. Volgens Reyer Gerlagh is dat opnieuw het bewijs dat de wetenschap zich moet laten horen.Luister ook | De planeet gaat richting 2,5 graden in het roodHarm windt zich intussen op over de EU Taxonomy, de nieuwe standaard voor eerlijke en duurzame beleggingen. Zo weten banken, pensioenfondsen en andere financiële instellingen waarin ze groen kunnen beleggen. De EU maakt in die richtlijnen ook plaats voor vliegtuigen die iets minder CO2 uitstoten. Een groep NGO’s wil daar een stokje voor steken en stapt naar de rechter.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Chris Julien is filosoof, actief voor Extinction Rebellion en auteur van het nieuwe boek Alledaags Activisme. Daarin wil hij een perspectief bieden voor mensen die worstelen met hun rol in het grote klimaatvraagstukDeze aflevering in het kort:⇨ Waarom veel mensen wegkijken⇨ Filosofische vraagstukken over het klimaat⇨ Daken van distributiecentra worden zonneweidenWie het beest van de klimaatcrisis in de bek durft te kijken, krijgt daar niet als vanzelf een beter gevoel bij. Daarom kijken veel mensen weg of bagatelliseren de situatie. Hoe dat werkt en wat je wél kunt doen om een verschil te maken, beschrijft Chris Julien in zijn boek Alledaags Activisme. Hij neemt ons mee voorbij het ongemak van een probleem dat voor veel mensen te groot voelt. Op basis van wetenschappelijke, filosofische en persoonlijke inzichten laat Julien zien dat we veel meer kunnen dan we denken. Juist in het alledaagse zitten volgens hem namelijk tal van mogelijkheden voor systeemverandering.Luister ook | Wat als er straks geen bijen meer zijn?Hij noemt in zijn boek een aantal concrete voorbeelden, waaronder de gemeente Amsterdam. Daar zette één brief van een ambtenaar een hele groene beweging in gang. Zelf is Julien een klimaatactivist die al eens werd opgepakt voor het blokkeren van een snelweg. Helpen dit soort acties, willen we van hem weten? Hij wijst op een Duitse studie die laat zien dat elke actie van klimaatactivisten de zorgen over de klimaatcrisis onder de bevolking met gemiddeld 1,2% laat toenemen. Luister ook | De opwarming van de aarde is een hoax (en nog 5 klimaatfabels)Harm begint de aflevering voor de verandering eens met goed nieuws. Op meerdere plekken in de wereld zijn wetenschappers bezig om het rendement van zonne-energie te vergroten. Dat doen ze met perovskiet, waarmee coatings kunnen worden gemaakt die dun en flexibel genoeg zijn om op ongeveer ieder oppervlak aan te brengen. Zo is er nu een folie ontwikkeld dat ongeveer net zoveel energie opwekt als bestaande zonnepanelen. Dit materiaal kun je overal op aanbrengen, van het dak van auto’s en gebouwen tot de achterkant van mobiele telefoons. Zo hebben we op den duur minder siliciumpanelen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lodewijk Hoekstra kondigde vlak voor de zomer zijn afscheid aan als tv-tuinman en reist nu door het land met zijn groene ambulance. Hij maakt zich grote zorgen over de teloorgang van de natuur in Nederland.Deze hele zomer spreekt Harm Edens met mensen die werken aan een betere wereld. Groener, houdbaarder en mooier. Het gaat over de grote, maatschappelijke vragen die spelen bij de transitie naar een duurzame planeet. Vanaf volgende week zijn we er weer met reguliere afleveringen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Kim van der Leest is bioloog en wijdt haar leven aan het vergroenen van Nederland. Dat doet ze in woonwijken, op bedrijventerreinen en bij sportverengingen. Deze hele zomer spreekt Harm Edens met mensen die werken aan een betere wereld. Groener, houdbaarder en mooier. Het gaat over de grote, maatschappelijke vragen die spelen bij de transitie naar een duurzame planeet. Volgende week hoor je het persoonlijke verhaal van voormalig tv-tuinman Lodewijk HoekstraSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Het was Wubbo Ockels die Suze Gehem inspireerde om met haar duurzame missie aan de slag te gaan. Met De Groene Grachten krijgt ze monumentale panden van het gas af. Deze hele zomer spreekt Harm Edens met mensen die werken aan een betere wereld. Groener, houdbaarder en mooier. Het gaat over de grote, maatschappelijke vragen die spelen bij de transitie naar een duurzame planeet. De column komt deze keer van Klaske Kruk van Circularities. Volgende week hoor je het persoonlijke verhaal van bioloog Kim van der Leest.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Merei Wagenaar is voorzitter van het UN Global Compact Network in Nederland. Dit is een mondiaal opererende vereniging die bedrijven helpt bij het verduurzamen van hun operatie. Deze hele zomer spreekt Harm Edens met mensen die werken aan een betere wereld. Groener, houdbaarder en mooier. Het gaat over de grote, maatschappelijke vragen die spelen bij de transitie naar een duurzame planeet. De column komt deze keer van Yvette Watson van The 2B Collective. Volgende week hoor je het persoonlijke verhaal van Suze Gehem van de Groene Grachten.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Werner Schouten maakte naam als voorzitter van de Jonge Klimaatbeweging. Zijn nieuwe initiatief heet Impact Economy Foundation, daarmee wil hij ons land een flinke zet in de duurzame richting geven.Deze hele zomer spreekt Harm Edens met mensen die werken aan een betere wereld. Groener, houdbaarder en mooier. Het gaat over de grote, maatschappelijke vragen die spelen bij de transitie naar een duurzame planeet. Volgende week hoor je het persoonlijke verhaal van Merei Wagenaar van het UN Global Impact Network Nederland.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Piet Sprengers studeerde af als bioloog, maar maakte een carrièremove naar de financiële sector. Inmiddels geeft hij richting aan de duurzame koers van ASN Bank.Deze hele zomer spreekt Harm Edens met mensen die werken aan een betere wereld. Groener, houdbaarder en mooier. Het gaat over de grote, maatschappelijke vragen die spelen bij de transitie naar een duurzame planeet. Volgende week hoor je het persoonlijke verhaal van Werner Schouten van de Impact Economy Foundation.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De route naar een klimaatneutrale samenleving raakt vrijwel alle mensen in Nederland. Aan het Nationaal Klimaat Platform de taak om deze transitie te versnellen en iedereen hierbij te betrekken.Deze aflevering in het kort:⇨ Burgers verlangen duidelijkheid⇨ De grootste verbouwing van Nederland⇨ Plannen voor biobrandstofproductie stopgezetHet Nationaal Klimaat Platform is door het vorige kabinet in het leven geroepen om te helpen het klimaatbeleid te versnellen. Eén van de conclusies na twee jaar? Burgers hebben veel behoefte aan een duidelijk klimaatbeleid van de overheid, zo vertelt voorzitter Kees Vendrik. ‘Zeg waar het naartoe gaat’, zeggen burgers tegen de overheid.’ Hij benadrukt dat het om de grootste verbouwing van Nederland ooit gaat. ‘En daarbij gaan dingen fouten, dat kan niet anders.’ Luister ook | Wat zijn de klimaatambities van China?Het Nationaal Klimaat Platform presenteerde twee weken geleden een nieuw rapport: bouwstenen voor bestaanszekerheid. Daarin wordt het maken van duidelijke keuzes nog eens benadrukt. ‘Als de politiek geen expliciete keus maakt, domineert het recht van de sterkste, de beste lobby of de grootste portemonnee. Om de kansen van alle burgers, ondernemers en gemeenschappen te verzilveren zijn dus tegenwicht, rechte rug en politiek moed nodig.’ Luister ook | Deze nieuwe reactor maakt van afval weer grondstoffenHarm begint de uitzending met een bericht over biobrandstoffen. Aanleiding is de grote biobrandstoffabriek die Shell dit jaar bij Pernis zou openen. Die wordt past afgebouwd als de markt voor dit soort brandstoffen aantrekt en dat is mogelijk pas rond 2030. Shell is niet de enige biobrandstofproducent die de ambities terugschroeft. BP maakte afgelopen maand duidelijk ook de bouw van biobrandstoffabrieken in Europa voorlopig te staken. ‘Dat lijkt een zorgelijke ontwikkeling, maar als je bedenkt dat in veel biobrandstof grote hoeveelheden vet van varkens en koeien zit, dan snakken we met z’n alleen naar betere en echt duurzame oplossingen. Misschien kunnen we ons daar beter op richten’, aldus Harm.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het internet wordt overspoeld met desinformatie over het klimaat. Volgens filosoof Mario Veen is er zelfs sprake van een georganiseerde campagne op grote schaal, bedoeld om twijfel te zaaien.Deze aflevering in het kort:⇨ De patronen van klimaatdesinformatie⇨ Is groen beleggen activistisch?⇨ Veel mensen willen ambitieuzer klimaatbeleidDit is er één: klimaatverandering komt niet door mensen. Of deze: de opwarming van de aarde is een hoax, bedacht door leden van het World Economic Forum. Op Facebook, LinkedIn en zelfs in de Tweede Kamer vertellen mensen dat het met de opwarming van de aarde wel meevalt. En dat heeft meer invloed dan je misschien zou denken, vertelt Mario Veen. Hij is gesprekswetenschapper en filosoof, verbonden aan de Hogeschool Utrecht en hij doet veel onderzoek naar klimaat-desinformatie.Luister ook | Dit zijn de klimaatscenario’s voor 2048Veen legt uit dat klimaatontkenners vaak gebruik maken van dezelfde argumenten. Van ‘het klimaat verandert altijd’ tot ‘CO2 is juist goed voor planten’ en ‘onder wetenschappers is twijfel over de vraag of CO2-uitstoot wel de hoofdoorzaak is van klimaatverandering’. Na dat laatstgenoemde argument volgt dan meestal een zogenaamde nobelprijswinnaar die het IPCC in twijfel trekt. Veen legt uit hoe je deze patronen herkent en hoe groot de impact is van de misleidende campagnes. Lees ook | Tips om klimaatdesinformatie te herkennenHarm verwijst intussen naar een onderzoek onder inwoners van 77 landen maar liefst. Daaruit blijkt dat de meerderheid een ambitieuzer klimaatbeleid van zijn of haar regering verlangt. Ook in landen die bekendstaan als veel-uitstoters zoals de Verenigde Staten en China. The Peoples’ Climate Vote heet het onderzoek en het is representatief voor 90 procent van de wereldbevolking. Wat verder opvalt? In sommige nogal vervuilende landen zijn vrouwen een stuk bezorgder dan mannen. En maar liefst 86% van de respondenten vindt dat landen hun geopolitieke verschillen opzij moeten zetten en samen moeten werken om de gevolgen van klimaatverandering het hoofd te bieden. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het klimaat verandert staat wetenschappelijk vast. Maar wat gaan wij daar als Nederlanders de komende decennia van merken? 'Er kunnen nieuwe oorlogen komen door waterschaarste.'Deze aflevering in het kort⇨ Het klimaat door de bril van Bart Verheggen⇨ Treint scoort tijdens dit EK⇨ Steeds meer Parkinson, verband met bestrijdingsmiddelen?Bart Verheggen werkt als klimaatwetenschapper bij het KNMI. Zijn focus ligt op atmosfeeronderzoek en de invloed van menselijke activiteiten op het klimaat. Hij heeft een doctoraat in de natuurwetenschappen en werkte aan verschillende universiteiten en onderzoeksinstituten. Verheggen blogt al sinds 2008 over het klimaat en schreef het boek ‘Wat iedereen zou moeten weten over klimaatverandering’. Hij schetst hoe een wereld die met 2,5 graden is opgewarmd er zal gaan uitzien.Luister ook | Jan Rotmans: we naderen het oog van de stormWatertekorten en onbewoonbare gebieden door hittegolven kunnen volgens hem gaan leiden tot nieuwe conflicten. ‘Klimaatverandering raakt alles, van gezondheid tot waterschaarste en voedselopbrengsten. Deze ontwikkelingen kunnen ongelooflijke spanningen in de wereld teweegbrengen en daarover kunnen grootschalige oorlogen worden gevoerd’, aldus Verheggen. Grote zorgen maakt hij zich verder over het maatschappelijke klimaatdebat, waarin feiten en onwaarheden vaak door elkaar worden gehaald.Luister ook | Dit zijn de klimaatscenario’s voor 2048Harm is blij dat er tijdens het EK voetbal in Duitsland veel met de trein wordt gereisd. Hij noemt het een mooie opsteker voor het internationale treinverkeer. De redenen laten zich raden. De meeste stadions liggen in de buurt van een station, veel supporters willen drinken tijdens het juichen en gratis parkeren blijkt bijna nergens meer mogelijk. De Deutsche Bahn heeft voor het EK speciale acties in het leven geroepen. Zo kunnen bezitters van een wedstrijdkaartje gratis reizen op veel regionale en lokale lijnen. Voor Europese fans is er een speciaal treinkaartje waarmee ze makkelijk naar de speelsteden kunnen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Elk jaar wordt in Nederland tussen 7 en 8 miljoen ton afval verbrand. DOPS Recycling Technologies bouwt aan een reactor die dat probleem moet oplossen.Deze aflevering in het kort:⇨ Hoe DOPS Recycling Technologies de afvaloven grotendeels overbodig maakt ⇨ De Natuurherstelwet komt er uiteindelijk toch⇨ Vergroenen en groeien, kan dat eigenlijk wel?De Alkmaarse startup heeft een manier gevonden om veel meer waardevolle grondstoffen uit afval te halen. Kern van de technologie is een vergassingsproces waarbij de temperatuur kan oplopen tot ruim 1.000 graden. Tijdens dit proces worden koolwaterstoffen afgebroken, terwijl metalen en mineralen intact blijven. Zo wordt huishoudelijk -, industrieel - en landbouwafval omgezet in bruikbare grondstoffen. Denk aan syngas, koolstof, mineralen en metalen. Luister ook | Hoe krijgen we nog meer verpakkingen gerecycled?De huidige reactor is een lab-model en kan 6 kilo afval per uur verwerken. Maar het bedrijf heeft grote ambities. In 2025 moet er een proeffabriek komen die tot 100 kilo afval per uur aankan. De volgende stap is een grotere fabriek tot 1.000 kilo per uur. Te gast zijn Roeland Jan Dijkhuis en Michiel Spits, twee van de oprichters van het bedrijf. Zij benadrukken dat hun technologie de circulaire economie echt economisch rendabel kan maken. Nederland wil in 2050 circulair zijn, wat betekent dat er vrijwel niks meer wordt weggegooid.Luister ook | De CO2-stofzuiger van Recarbn gaat aan de slagHarm refereert intussen aan een bericht van onderzoeksgroep Climate Action Tracker. Die stellen dat teveel vertrouwen in het verwijderen of reduceren van CO2 het gebruik van fossiele brandstoffen verlengt. Wereldwijd zijn er plannen om CO2 op te slaan in bossen en lege gasvelden. Ook direct air capture wordt steeds vaker genoemd als oplossing, al is die methode nog wel erg duur. ‘Of dat allemaal haalbaar is, moet nog blijken. Naar het zich laat aanzien stoten sommige landen in 2050 maar liefst 30 procent meer uit dan in 2019. Onszelf rijk rekenen en onszelf voor de gek houden gaat de klus niet klaren. Meer en transparant doorgerekend beleid is nodig’, aldus Harm.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik Samsom is de architect van de Europese Green Deal. Hij rekent erop dat deze ambitieuze klimaatagenda na de verkiezingen van dit weekend stand zal houden.Deze aflevering in het kort:⇨ De Europese klimaatagenda⇨ Het grootste natuurinclusieve zonnepark van Nederland⇨ Groningen als waterstofprovincieSamsom kondigde in januari zijn afscheid aan in Brussel. Hij en Frans Timmermans schetsen in de jaren hiervoor de contouren van de Europese klimaatagenda. Veel van die plannen zijn of worden door landen nu omgezet in wetgeving. Dat geldt nog niet voor de natuurherstelwet, die mede door toedoen van de Nederlandse Tweede Kamer is geparkeerd. Samsom verwacht dat de wet na deze verkiezingen opnieuw in stemming zal worden gebracht. ‘De natuur kan namelijk niet langer wachten. De biodiversiteitscrisis is minstens net zo'n grote uitdaging als het klimaat’, aldus Samsom. Luister ook | Komt er een Europese Natuurherstelwet?BNR Duurzaam komt deze keer vanaf het nieuwe zonnepark Fledderbosch, net boven de stad Groningen. Het gaat om een gebied van circa 90 hectare. Hier is plek voor zo’n 180.000 zonnepanelen. Ongeveer een derde van het gebied is ingericht met nieuwe natuur, waardoor Fledderbosch zich het grootste natuurinclusieve zonnepark van Nederland mag noemen. Landbouwgrond heeft hier plaats gemaakt voor nieuwe natuur, zoals kruidenrijk grasland, riet en met opgaande struikbegroeiing.Luister ook | Brussel als de motor van nieuw klimaatbeleidOns Groene Geweten is deze keer Klaas Jan Noorman, voormalig lector Energietransitie bij de Hanzehogeschool in Groningen en tegenwoordig werkzaam als adviseur duurzaamheid bij Prodo. Hij vertelt hoe zijn provincie een belangrijke rol wil spelen in de energietransitie, met name door de inzet van waterstof.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De grote contouren van het klimaatbeleid voor Nederland worden niet in Den Haag bepaald, maar in Brussel. Deze aflevering in het kort:⇨ Duurzaam beleid komt van de EU⇨ Landbouwhervormingen op komst⇨ Fossiele bedrijven veranderen te traagAlle reden dus om in deze week van de Europese verkiezingen te onderzoeken welke grote klimaat- en milieu-kwesties daar de komende jaren gaan spelen. Dat doen we met Anna Strolenberg, kandidaat Europarlementariër van Volt. We zoomen in op de Europese Green Deal en de onderdelen uit dat pakket waarover nog gestemd moet worden. Dat gaat onder meer over het mest- en pesticidenbeleid en de Natuurherstelwet. Strolenberg is niet erg hoopvol over de richting die dit debat opgaat.Luister ook | Wat zijn de klimaatambities van China?Een belangrijk agendapunt voor de komende jaren in Brussel is landbouw. Nu nog wordt deze enorme subsidiepot vooral verdeeld op basis van grond. Hoe groter het bedrijf, hoe meer geld er wordt overgemaakt. In de praktijk vloeit zo heel veel geld naar de veeteelt. En dat is nou net de bedrijfsactiviteit die de natuur zo belast. In 2027 wordt het landbouwbudget herzien en dan gaat het erom spannen. Volt pleit ervoor om het systeem op de schop te gooien en boeren te belonen die inzetten op verduurzaming. Het wordt nog een zware kluif om dat er doorheen te krijgen, gelet op de belangen en lobbygroepen, die in Brussel veel macht hebben. Luister ook | Dringend gezocht: een oplossing voor het mestoverschotGrote oliebedrijvenHarm komt opnieuw met opzienbarend nieuws uit The Guardian. Dat gaat over de acht grootste Europese olie- en gasbedrijven, waaronder BP, ExxonMobil, Shell en TotalEnergies. Zij doen al jaren grote beloften over het aanpakken van de klimaatcrisis, maar komen allemaal niet in de buurt van de afgesproken prestaties. Dit blijkt uit een onderzoek van onderzoeks- en belangengroep Oil Change International. Geen van de acht bedrijven heeft bijvoorbeeld plannen om de exploratie van fossiele brandstoffen te stoppen of de goedkeuring van nieuwe winningsprojecten te staken.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De hele verpakkingsketen circulair krijgen. Met dat doel sloegen vijf organisaties eerder dit jaar de handen ineen. Ze gaan nu samen verder als Verpact, met een C dus. Deze aflevering in het kort:⇨ De uitdagingen van de verpakkingssector⇨ De Critical Raw Materials Act⇨ Duurzaam alternatief voor pesticidenNederland scoort Europees gezien best goed als het om het recyclen van verpakkingen gaat. Zo’n driekwart krijgt al een nieuwe bestemming. Toch liggen er nog wel de nodige obstakels op de weg naar een circulaire toekomst. Zo doen de Belgen het bijvoorbeeld beter dan wij. Dat heeft volgens Hester Klein-Lankhorst vooral te maken met de manier van inzamelen. Zo maken onze zuiderburen geen gebruik van ondergrondse vuilcontainers, zoals in veel Nederlandse steden gebruikelijk is. ‘In die bakken ligt er soms tot 50 procent rommel en dat zit een goede recycling dwars’, aldus Klein-Lankhorst. We praten uitgebreid met haar over de belangrijkste recycle-uitdagingen van de verpakkingssector.Check ook | 6 meest gestelde vragen over gerecycled plasticOns groene geweten Yvette Watson gaat in op de Critical Raw Materials Act, kort gezegd CMRA. Dit is een wet waarmee de Europese Unie de waardeketen van kritieke metalen hier wil houden. Denk aan grafiet, gallium, nikkel, lithium en bauxiet, metalen die hard nodig zijn voor de energietransitie. Er zijn voor 2030 een paar belangrijke doelstellingen geformuleerd, waaronder een minimum van 10 procent eigen productie. Ze roept bedrijven op om…Luister ook | De strijd van Benedicte Ficq tegen grote vervuilersHarm heeft het intussen over hoopvol nieuws uit Wageningen. Daar hebben wetenschappers een biologisch alternatief ontwikkeld voor giftige pesticiden. Het gaat om een piepklein vleesetend plantje dat bolletjes kleverige stof maakt om kleine vliegjes te vangen. De wetenschappers hebben plantaardig rijstolie-afval omgetoverd tot plaksel en dat kan op gewassen worden gespoten.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Maximaal anderhalve graad opwarming, spraken wereldleiders af tijdens de Klimaattop van 2016 in Parijs. Dat doel lijkt inmiddels onhaalbaar.Deze aflevering in het kort:⇨ Anderhalve graad onhaalbaar geworden⇨ Extreem weer is onderweg⇨ Wat zeg je tegen een klimaatontkenner?Een paar honderd vooraanstaande klimaatwetenschappers verwacht dat het aan het einde van deze eeuw zo’n 2,5 graden warmer is op aarde dan honderd jaar geleden. Dat blijkt uit de resultaten van een enquête die door de Britse krant The Guardian is uitgezet. De anderhalve graad is daarmee ver uit zicht geraakt.Politieke wilDetlef van Vuuren is lid van het IPCC, het internationaal klimaatpanel van de Verenigde Naties. Hij is één van de bijna 400 wetenschappers die de vragenlijst heeft ingevuld. Met hem bespreken we de gevolgen van dit scenario. Maar weinig wetenschappers denken dat de wereld alle inspanningen gaat leveren die nodig zijn om het tij te keren. Grootste oorzaken? Een gebrek aan politieke wil en gevestigde bedrijfsbelangen. > Luister ook | Wat zijn de klimaatambities van China?KlimaatontkennersToch zijn er in Nederland nog steeds veel mensen die stellen dat het met die opwarming uiteindelijk wel mee zal vallen. Maar wat zeg je eigenlijk tegen klimaatontkenners als er een discussie ontstaat? Dat blijkt zo eenvoudig nog niet. Ons Groene Geweten Aniek Moonen heeft het medicijn op drie kwesties waarover regelmatig wordt gedebatteerd: het klimaat verandert altijd, het echte probleem is overbevolking en hoeveel impact kan een klein land als Nederland nu eigenlijk maken? > Luister ook | De natuur als CEO van een bedrijfSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Feike Sijbesma snapt de motieven van organisaties die klimaatrechtszaken voeren. Wel waarschuwt hij voor onbedoelde, negatieve bij-effecten.Deze aflevering in het kort:⇨ Hoe Feike Sijbesma naar klimaatuitdagingen kijkt ⇨ Wildgroei aan CO2-certificaten⇨ Wereld gaat naar 2,5 graden in het roodShell, de Nederlandse overheid en ING hebben milieuorganisaties achter zich aan. Die verwijten hen dat afspraken over CO2-beperking niet worden nagekomen. 'Ik snap dat organisaties als Milieudefensie en Extinction Rebellion dit doen en toch moet je ook over de risico's nadenken', aldus Sijbesma. 'Het gevolg is namelijk dat bedrijven besluiten om geen klimaatdoelstellingen meer uit te spreken en belangrijke documenten te ondertekenen. Dan zijn we op de verkeerde manier bezig.' Feike Sijbesma is oud DSM-topman en thans de CEO van The Climate Alliance.CO2-beprijzingVerder heeft hij het nodige aan te merken op de manier waarop CO2 wordt beprijsd. ‘Maar 25 procent van de wereldwijde emissies valt onder zo’n systeem. zoals het ETS. Dat is veel te weinig’, aldus Sijbesma. Daarnaast is er de vrijwillige beprijzing, waarbij bedrijven bijvoorbeeld bomen laten planten als compensatie voor hun eigen uitstoot. ‘Daarbij is het probleem dat er veel te veel organisaties zijn die deze certificaten uitgeven. Dat tast de geloofwaardigheid aan.’ Hij pleit voor één wereldwijd instituut dat deze CO2-certificaten gaat uitgeven.Een dystopische wereldHarm windt zich intussen op over een nieuwe enquête van de Britse krant The Guardian. Honderden vooraanstaande klimaatwetenschappers verwachten dat de wereldwijde temperatuur deze eeuw met minstens 2,5 graden zal stijgen. De gevolgen zijn enorm. Denk aan extreme hittegolven, voedselschaarste, conflicten en immigratie op een schaal die we niet eerder hebben gezien. ‘Een dystopisch beeld en binnen vijf jaar kunnen we de eerste grote ontwrichtingen al verwachten’, aldus Harm.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Van steenkoolmijnen tot zonneparken. China is naast mega-vervuiler ook ‘s werelds grootste investeerder in groene technologie. Hoe kijken ze in dat land naar klimaatverandering? Deze aflevering in het kort:⇨ Het klimaatbeleid van China⇨ Duurzame beleggingen zijn niet altijd even groen⇨ Oliebedrijven houden vast aan affakkelenDe Chinese overheid mikt op een klimaatneutrale economie in 2060. De komende zes jaar mag de uitstoot van CO2 nog groeien, zo heeft de regering gezegd. Maar de transitie gaat sneller dan verwacht en de verwachting is daarom dat er dit jaar al voor het eerst een historische daling is. Wereldwijd was de CO2-uitstoot vorig jaar zo’n 37 miljard ton. China jaagt verreweg de meeste CO2 de atmosfeer in, zo’n 12 miljard ton. Ter vergelijking: de EU zit op ongeveer 3 miljard ton uitstoot, de Verenigde Staten op 5 miljard. China stoot in vier dagen meer CO2 uit dan Nederland in een heel jaar. Toch is dat niet het hele verhaal, waarschuwt ons groene geweten Nikki Trip.Productie van zonne-energieOver de klimaatambities van China praten we uitgebreid met FD-correspondent Anouk Eigenraam. De aandacht voor dit thema is de laatste jaren groter geworden, als gevolg van hittegolven en overstromingen. En ja, er is ook nog de smog in grote steden, maar die bestaat al veel langer. De regering investeert miljarden in de productie van schone energie, van windmolens tot zonneparken. Zo wordt bijvoorbeeld in de provincie Shanxi een zonnepark gebouwd dat een paar miljoenensteden van groene energie gaat voorzien. Ook in de straten van haar woonplaats Beijing ziet ze veranderingen. Zo is een groot deel van het verkeer inmiddels geëlektrificeerd.AffakkelenHarm windt zich intussen op over een onderzoek naar affakkelen. Onderzoek naar satellietbeelden wijst uit dat energiebedrijven bij olie- en gasvelden gesloten fakkels gebruiken. Zo kunnen wetenschappers via satellieten niet zien hoeveel broeikasgassen en verontreinigende stoffen worden uitgestoten. Deze methode wordt onder meer toegepast door bedrijven in Amerika, Engeland, Duitsland en Noorwegen. Bij het verwijderen van onrendabel aardgas, het zogenaamde affakkelen, komen methaan, kooldioxide, giftige stoffen en kankerverwekkende chemicaliën vrij. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De één zegt dat kunstmatige intelligentie de opwarming van de aarde kan stoppen. De ander is vooral bezorgd over de energiehonger van deze technologie.Deze aflevering in het kort:⇨ De impact van AI op het klimaat⇨ Energieslurpers versus slimme oplossingen⇨ Katoenplantages is BraziliëGaat AI het klimaatprobleem oplossen of juist verergeren? Die vraag staat centraal in deze aflevering van BNR Duurzaam. Te gast is Remy Gieling van AI.nl. Kunstmatige intelligentie blijkt een soort dubbelzijdig zwaard als het gaat om klimaatimpact. De technologie slurpt aanzienlijke hoeveelheden elektriciteit voor datacentra en dat leidt tot meer CO2-uitstoot. Alle datacenters in de Verenigde Staten gebruiken straks net zoveel stroom als heel Japan. Laat dat even op je inwerken.Slimme oplossingenAan de andere kant biedt AI veelbelovende mogelijkheden om klimaatverandering tegen te gaan. Zo wordt AI al op tal van plekken ingezet voor duurzamere processen. Denk aan slim energiebeheer waarbij AI helpt bij het optimaliseren van het energieverbruik in smart grids. Ook kijken we naar AI-gedreven monitoring van ecosystemen, waarbij algoritmes worden gebruikt om de gezondheid van oceanen te volgen. Het Wereld Natuur Fonds zet deze technologie in om ontbossing tegen te gaan. En in de precisielandbouw helpt AI om water en meststoffen efficiënter te gebruiken, wat de impact op het milieu vermindert.Earthsight Harm windt zich intussen op over katoenplantages in Brazilië en de kledingfabrikanten in Azië die leveren aan H&M en Zara. De Britse onderzoeks-ngo Earthsight deed hier ruim een jaar lang onderzoek naar. Ze hebben satellietbeelden geanalyseerd, gerechtelijke uitspraken en transportgegevens doorgrond en ze zijn undercover gegaan op wereldwijde beurzen. ‘De katoenplantages in Brazilië waar ze uitkwamen, zijn van een paar steenrijke families en worden in verband gebracht met grootschalige illegale ontbossing, landroof, geweld en corruptie’, aldus Harm.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland kampt nog steeds met een enorm mestoverschot. Europa heeft er genoeg van en duldt geen uitstel meer. Dit thema zorgt aan de formatietafel voor verhitte discussies. Deze aflevering in het kort:⇨ Johan Vollenbroek over de mestproblematiek⇨ De startup Grassa haalt eiwit uit gras⇨ Nieuwe strategische agenda EUHet mestoverschot in ons land liep het afgelopen jaar op tot bijna 25 miljoen kilo fosfaat. Te gast is stikstofstrijder Johan Vollenbroek, de bekendste milieuactivist van Nederland. Met hem praten we over het ontstaan van dit probleem, de gevolgen en het meest recente plan van landbouwminister Adema. Die stelt een uitkoopregeling voor boeren, een kleinere veestapel, hogere graslandsubsidies en minder eiwitrijk voedsel voor de dieren voor. Wat is een mestoverschot?Mestoverschot is een situatie waarbij een veehouderij meer mest produceert dan de landbouwgronden kunnen absorberen of gebruiken als bemesting zonder negatieve milieueffecten te veroorzaken. Dit leidt tot problemen zoals watervervuiling en bodemverzuring. Nederlandse boeren produceren al heel lang meer mest dan ze op hun eigen erf kwijt kunnen. In Brussel zagen ze dat mestoverschot lange tijd door de vingers, maar aan die uitzonderingspositie komt nu een einde. De startup Grassa claimt een technologie te hebben ontwikkeld die eiwit uit gras haalt, waardoor koeien uiteindelijk minder stikstof produceren. Rieks Smook legt uit hoe het werkt.Strategische agenda EUHarm windt zich intussen op over de nieuwe strategische agenda van de EU. Daarin is de kop over een klimaatneutraal Europa geschrapt en verder wordt het woord klimaat maar twee keer genoemd. Zo staat er bijvoorbeeld niet dat de Green Deal het concurrentievermogen versterkt en duizenden nieuwe banen creëert. Er staat niets in over natuur en biodiversiteit en evenmin iets over vervuiling en gezondheid. Ook rept de EU met geen woord over dringende klimaatmaatregelen om de uitstoot tijdig te beteugelen. ‘Het gaat hier om een intern document dat nog kan worden aangepast, maar deze conceptversie heeft al wel de eerste twee ontwikkelfasen doorlopen en dat doet het ergste vermoeden’, aldus Harm.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het gaat helemaal niet goed met de bij in ons land. Dat heeft mogelijk desastreuze gevolgen voor de natuur en onze voedselvoorziening.Deze aflevering in het kort:⇨ Waarom bijen zo belangrijk zijn⇨ Grote bedrijven stoten iets minder CO2 uit⇨ Hun winst, ons verliesIn heel Nederland gaan vrijwilligers de komende dagen weer bijen tellen. Dat ze er minder vinden dan twintig jaar geleden, staat wel vast. Het gaat namelijk helemaal niet goed met onze zoemende vriend. In Nederland komen zo'n 360 bijensoorten voor, de helft ervan wordt bedreigd en staat daarom op een rode lijst. Er zijn de laatste decennia al 34 soorten verdwenen. Zo’n 80 procent van de eetbare gewassen wordt door bijen en andere insecten bestoven. Minder bijen betekent dus minder groente en fruit.Voer de bij bijTwee mannen die daar iets aan willen doen zijn Tom van de Beek van The Pollinators en William Mosch van Mo-bees. Van de Beek is de initiatiefnemer van de nieuwe campagne ‘Voer de bij bij’. Deze dagen worden maar liefst 90.000 bijen-voedselpakketten uitgedeeld, die op 22 april tijdens de Nationale Zaaidag worden uitgestrooid. Mosch geeft met Mo-bees presentaties op scholen en werkvloeren. Via zijn stichting kun je ook een bij adopteren.Hun Winst, Ons VerliesHarm windt zich intussen op over een rapport van Milieudefensie, Profundo en SOMO met de titel: Hun Winst, Ons Verlies. Vervuilende bedrijven blijken nogal genereus voor hun aandeelhouders, maar doen dan wel ten koste van het klimaat. Twintig grote vervuilers, waaronder ABN AMRO, Ahold Delhaize, Air France KLM, Tata Steel en Unilever, Vopak, hebben sinds het Klimaatakkoord van Parijs bijna € 300 miljard uitbetaald aan hun aandeelhouders Er is ook een schatting gemaakt van de totale klimaatschade van deze groep, tot en met 2022 was dat 761 miljard.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een klein groepje groene koplopers geeft de natuur een stem in de boardroom. Hoe werkt dat voor bedrijven in de praktijk en wat bereiken ze er eigenlijk mee?Deze aflevering in het kort:⇨ Hoe je de natuur betrekt bij bedrijfsbeslissingen⇨ PR-bureau Blyde heeft de natuur als CEO⇨ Earth Overshoot DayBedrijven moeten omzet draaien en winst maken. En, als ze heel groot zijn, hun aandeelhouders pleasen. Als het puntje bij paaltje komt, dan legt de natuur het bijna altijd af tegen de economische belangen. Maar het kan ook anders. Hier en daar zien we de eerste bedrijven die moeder natuur een plek geven aan de directietafel. Nature inclusive governance, zo heet deze groene strategie.Onboarding NatureTessa van Soest is directeur van B Lab Benelux en legt uit dat je dit op vier manieren kunt uitrollen. Om bedrijven een handje te helpen, lanceren Nyenrode Business Universiteit en Earth Law Centre deze week het online platform Onboarding Nature. Zo hoeven bedrijven dus niet steeds opnieuw het wiel uit te vinden. Nynke Geus is directeur van Blyde, een pr-bureau dat de natuur zelfs als CEO heeft aangesteld. Ze legt uit hoe dat werkt en welke invloed deze keuze heeft op belangrijke bedrijfsbeslissingen. Earth Overshoot DayHarm vertelt intussen over Earth Overshoot Day, de dag waarop we als mensheid meer van de planeet afhalen dan die planeet in één jaar weer kan herstellen en aangroeien. Deze dag is wereldwijd begin augustus, maar in Nederland hebben we de datum alweer gepasseerd. Dat was op 1 april, het afgelopen jaar was dat nog 12 april. ‘Dit vertelt dat we als Nederland de aarde aan het plunderen zijn. Deze roofbouw op de planeet ligt aan de basis van de klimaatverandering en de biodiversiteits- en stikstofcrisis’, aldus Harm in zijn betoog.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Miljoenen woningen moeten van het gas af, vóór 2050. Maar op veel plekken in het land waar initiatieven worden genomen, groeit de weerstand. Hoe gaan we daar mee om? Deze aflevering in het kort:⇨ Aardgasvrije wijken, de stand van zaken⇨ De derde succesfactor⇨ Klimaatplannen van financiële sectorAnderhalf miljoen huizen van het gas af, vóór 2030. Dat is wat de overheid als eerste stip op de horizon heeft gezet. Met nog maar zes jaar voor de boeg lijkt dat inmiddels een schier onmogelijke opgave te worden. Er zijn weliswaar op veel plekken initiatieven, maar van een grootschalige verbouwing lijkt nog geen sprake. Zo is er bijvoorbeeld veel weerstand tegen de aanleg van een nieuw warmtenet in Amsterdam. Anke van Hal heeft wel een idee hoe dat komt. Ze is van Nyenrode Business Universiteit en was eerder ook betrokken bij de Projectgroep Aardgasvrije Wijken.De derde succesfactorZe benadrukt het belang van - wat zij noemt - de derde succesfactor. ‘Veel gesprekken over aardgasvrij gaan al snel over techniek en geld. Initiatiefnemers vergeten de mensen om wie het gaat er in een vroegtijdig stadium echt bij te betrekken’, aldus Van Hal. Ze woonde een poosje in Canada en zag daar van dichtbij hoe ze dit project daar aanpakken. Met buurtfestijnen, dreamwalls en ijsjes in ruil voor ingevulde feedbackformulieren. ‘Heel laagdrempelig, maar wel effectief.’Klimaatplannen financiële sectorOns Groene Geweten is Nikki Trip. Zij heeft het over De Nederlandsche Bank die de klimaatplannen van financiële instellingen in kaart heeft gebracht. Veel banken, pensioenfondsen en vermogensbeheerders hebben in 2019 het klimaat-commitment van de financiële sector ondertekend. Uit de voortgangsanalyse van DNB blijkt dat het regelmatig ontbreekt aan concrete vertaling van doelstellingen naar acties. Ook worden bepaalde beleggingscategorieën soms buiten beschouwing gelaten.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Van wortels met een bochel tot appels met een deukje. Allerlei groenten en fruitsoorten die niet aan het nu geldende schoonheidsideaal voldoen, krijgen in Nederland al snel een enkeltje naar de afvalbak.Deze aflevering in het kort:⇨ De strijd van No Waste Army⇨ Poetin en het klimaat⇨ Elektrisch rijden zwaar onder drukEr zijn al diverse partijen die hier tegen knokken en No Waste Army heeft zich bij die strijd aangesloten. Het initiatief helpt boeren die blijven zitten met hun afgekeurde groenten en fruit. In een paar maanden hebben zich al meer dan 12.000 mensen zich bij No Waste Army aangemeld. Zij krijgen elke maand een box met groenten die net iets afwijken. Niet recht genoeg, een klein bobbeltje, een deukje of vlekje bijvoorbeeld. Daarnaast wordt geprobeerd om de groenten en fruit alsnog aan supermarkten te slijten, voor een eerlijke prijs.De inkooporganisatiesOp deze manier heeft No Waste Army al ruim 200.000 kilo groente en fruit kunnen redden. Het probleem zit ‘m volgens Thibaud van der Steen bij de inkooporganisaties. Die stellen allerlei esthetische eisen aan de producten die in de supermarktschappen liggen. Wel ziet Van der Steen voorzichtig wat beweging in deze opstelling. Binnenkort gaat zijn stichting met een inkooporganisatie in gesprek.Europese NatuurwetEn ken je het verhaal over de Europese Natuurwet? Nou, die kwam er niet. Ongelooflijk, onverantwoord en onwelriekend zijn de gedachten die bij Harm naar boven kwamen borrelen. Italië, Polen, Hongarije en ook Nederland zijn tegen de wet die voor een grootschalige renovatie en uitbreiding van Europese natuurgebieden moet zorgen. ‘De natuur betekent leven, bestaansrecht, welvaart en ga zo maar door. Daar kun je niet tegen zijn’, aldus Harm. ‘Ik ben boos en wil er nog één o-woord aan toevoegen: onbedaarlijk dom.’Poetin en het klimaatOns Groene Geweten Aniek Moonen blikt terug op de presidentsverkiezingen in Rusland. Dat Poetin nog zes jaar aan de macht blijft, heeft ook gevolgen voor het klimaat. Het land heeft zich op het internationale wereldtoneel gecommitteerd aan klimaatneutraliteit in 2060. In de praktijk is de uitstoot de laatste jaren alleen maar verder toegenomen. ‘Klimaatverandering komt hem eigenlijk wel goed uit, want smeltend zeeijs op de Noordelijke IJszee opent nieuwe zeevaartroutes en maakt nieuwe winning mogelijk van olie, gas, mineralen en kritieke metalen’, aldus Moonen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Claimen dat je bedrijf duurzaam, klimaatneutraal of ecofriendly is. Zo’n groen likje verf op je product smeren, mag binnenkort niet zomaar meer.Deze aflevering in het kort:⇨ Nieuwe regels voor greenwashen⇨ Het nut van klimaatangst⇨ Een gevelsteen die CO2 opneemtJe komt ze overal in het winkelschap tegen: producten met groene blaadjes en algemene duurzaamheidsclaims. Het is een manier waarmee producenten hun klanten proberen te verleiden. Lang niet al die claims zijn eerlijk en daarom wil de Europese Commissie hier nu een stokje voor steken. Er is nieuwe wetgeving aangenomen die stelt dat merken met dit soort beloftes op hun producten daar ook het bewijs voor moeten gaan leveren.Greenwashing aangepaktIn deze aflevering duiken we in de wereld van greenwashing. Dat is een misleidende marketingstrategie waarbij een bedrijf zich onterecht presenteert als milieuvriendelijk en duurzaam. Wat zeggen de nieuwe regels over dit fenomeen eigenlijk, welke claims zijn straks nog toegestaan en hoe streng gaat er gehandhaafd worden? Die vragen stellen we aan Jelien Roelofs. Ze is anti-greenwash jurist en adviseert bedrijven over het voeren van duurzaamheidsclaims op hun etiketten. KlimaatangstHarm haalt een nieuw onderzoek aan over klimaatangst, onder 1300 Britse volwassenen. Leidt dat ertoe dat mensen nu wel of niet in actie komen? ‘Het is de laatste jaren een trend te noemen: als we het hebben over het klimaat en de toekomst, dan moet dat positief en vol hoop’, zo vertelt hij. Het monster recht in de bek kijken en zeggen waar het op staat wordt vaak veroordeeld als verlammend en niet productief.’ Het Britse onderzoek laat echter zien dat dit niet zo hoeft te zijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een carrière duurt al gauw 80.000 uren. Hoe kun jij die tijd inzetten om de wereld een beetje duurzamer te maken?Deze aflevering in het kort:⇨ Duurzame ambitie op de werkvloer⇨ Collega’s enthousiast krijgen voor verandering⇨ Een nieuwe marktplaats van reststromenMarnix Kluiters en Mark Siegenbeek van Heukelom zijn de auteurs van het nieuwe boek ‘Duurzame Ambitie’. Zij vertellen hierin wat mensen op de werkvloer kunnen doen om hun omgeving te verduurzamen. Ze putten daarbij uit lessen van leiderschapsexperts, psychologen, ecologen, transitie-deskundigen en economen.Minder CO2 de atmosfeer in, schoner water, geen bodemverontreiniging en een opgeruimde natuur. Iedereen wil het, maar om daar te komen wijzen veel mensen in eerste instantie naar politici, CEO’s, ondernemers en andere landen. Centraal in deze uitzending staat de vraag: wat kun je zelf eigenlijk doen om het verschil te maken? Ze adviseren onder meer om veranderingen in kleine stapjes te doen en geen aandacht te schenken aan zaken die je niet kunt beïnvloeden.> Luister ook: waarom luisteren we zo slecht naar klimaatwetenschappers?Morele AmbitieHet betoog van Kluiters en Siegenbeek van Heukelom doet denken aan de oproep van Rutger Bregman, die pleit voor meer morele ambitie op de werkvloer. Toch zijn er wel verschillen, zegt Kluiters. ‘Bregman wil mensen uit hun - wat hij noemt - betekenisloze adviseurs- en advocatenbanen krijgen. Wij vinden daarentegen dat je je baan ook kunt heruitvinden. Ook bij grote corporates kun je effect hebben.’Marktplaats voor restmaterialenHarm deelt nieuws over WasteBase.eu, een nieuwe marktplaats waar fabrikanten hun reststromen kunnen verhandelen. Op deze manier kunnen ze de waarde van hun restmateriaal maximaliseren en tegelijkertijd bijdragen aan een duurzamere en circulaire toekomst. Het platform is gemaakt door Ramon de Longh en Romaike Slikker. Zij zagen bij bedrijfsbezoeken hoeveel stansresten van metaal of folie, knipresten van stof en kunststoffen spuitgietresten er werden weggegooid. Dat probleem wil WasteBase.eu oplossen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De golfstroom in de Atlantische Oceaan dreigt binnen 100 jaar stil te vallen, concluderen wetenschappers van de Universiteit Utrecht. Dat heeft grote gevolgen voor het klimaat in West-Europa. Deze aflevering in het kort:⇨ Een college over golfstromen⇨ Een nieuwe ijstijd in Noordwest-Europa⇨ Pfas in groente en fruit René van Westen is hoofdonderzoeker van het team dat met deze conclusie komt. Door het smelten van de Groenlandse ijskap komt er meer warm water in de Atlantische Oceaan terecht. Deze ontwikkeling vertraagt de AMOC, zoals deze golfstroom wordt genoemd. Daardoor wordt er minder hitte uitgewisseld over de hele planeet en dat heeft vooral impact op het klimaat op ons continent. Voedsel- en watertekorten Als de AMOC stilvalt, dan kan het in Noordwest-Europa 5 tot 15 graden kouder worden. Op het zuidelijk halfrond wordt het daarentegen warmer. Er zijn wetenschappers die denken dat deze veranderingen tot grote voedsel- en watertekorten kunnen leiden in de wereld. ‘Tot nu toe wisten we eigenlijk niet binnen welk tijdsbestek dit zich zou gaan voordoen. Onze conclusie is nu dat het wel eens veel sneller kan zijn dan eerder gedacht, binnen nu en honderd jaar. Daarvoor is wel meer onderzoek nodig.’ Pfas in fruit en groente Harm windt zich intussen op over de conclusies uit een nieuw rapport van PAN Europe, het Pesticide Action Network. Wat blijkt namelijk? Nederlandse groente en fruit wordt volop bespoten met pfas-pesticiden. Tussen 2011 en 2021 werden in de EU in groenten en fruit residuen van 31 verschillende pfas-pesticiden aangetroffen. Het aantal groenten en fruit met residuen van tenminste één pfas-pesticide in de EU is in tien jaar verdrievoudigd.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bij Groningen Seaports wordt dit najaar een nieuwe fabriek geopend die wel raad weet met moeilijk te recyclen plastics en textielafval. Ze maken er straks duurzame bouwmaterialen van.Deze aflevering in het kort⇨ De uitdagingen voor de circulaire economie⇨ Het recyclen van chipszakken en andere plastics⇨ Een nieuw product: beton van suikerIn Nederland wordt jaarlijks meer dan 1600 miljoen kilo huishoudelijk plastic geproduceerd. Het grootste deel daarvan krijgt na gebruik een enkeltje richting de verbrandingsoven. Moeilijk te recyclen, heet dat dan. Het gaat vooral om verpakkingen met meerdere laagjes plastic die aan elkaar zijn geplakt. Het gaat onder meer om chipszakken en sapverpakkingen. Producenten gebruiken meerlaagse materialen die verschillende soorten plastic en soms metaalfolies combineren. Dat maakt het scheiden en recyclen van de afzonderlijke materialen erg moeilijk.De Unwastor Uppact heeft een machine ontwikkeld die wel raad weet met deze voedselverpakkingen. Deze zogeheten Unwastor kan vanaf dit najaar 4.000 ton afval per jaar verwerken. Met de grondstoffen die overblijven worden straatmeubilair, walbeschoeiing, looppaden en steigers gemaakt. Op den duur wil het bedrijf groeien naar een capaciteit van 1.500 ton afval per jaar. Ons groene geweten is Klaske Kruk van Circularities. Zij maakt de verwijzing naar Umincorp, de gloednieuwe plastic recyclingfabriek in Rotterdam die al een poosje stil staat. Het bedrijf kan niet concurreren tegen het veel te goedkope virgin plastic. SugarcreteHarm verwijst intussen naar een samenwerking van University of East London en medewerkers van het bedrijf Tate en Lyle Sugars. Zij hebben een toepassing gevonden voor bagasse, het vezelachtige restafval van suikerriet dat overblijft nadat de voedselindustrie er alle bruikbare nutriënten uit heeft geperst. Na een zoektocht ontstond Sugarcrete. Dat bouwmateriaal is goedkoper, duurzamer en vijf keer lichter dan beton. Het scheelt maar liefst 80 procent CO2-uitstoot.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Jarenlang streed ze tegen de tabakslobby, maar inmiddels heeft Bénédicte Ficq haar pijlen gericht op grote bedrijven die de natuur om zeep helpen. Eerst Tata Steel en - recenter nog - Chemours. Deze aflevering in het kort:⇨ Het nut van klimaatrechtszaken⇨ De duurzame drijfveren van Benedicte Ficq⇨ De Atlantische stroming valt stilIn het najaar van 2023 deed Ficq namens 3.000 omwonenden aangifte tegen Chemours in Dordrecht. Ze wond er geen doekjes om: alle leidinggevenden van het bedrijf die iets te maken hebben gehad met het lozen van PFAS moeten worden vervolgd. Eerder bond ze ook al de strijd aan met Tata Steel in IJmuiden. Ze beschuldigt de staalproducent van ernstige milieuvervuiling in de directe omgeving, door de uitstoot van gevaarlijke stoffen. ‘De leidinggevenden van dit soort grote bedrijven mogen niet denken dat ze dit straffeloos mogen doen’, aldus Ficq.De aanpak van milieuvervuilingZe vertelt hoe deze twee zaken er nu voorstaan. Verder willen wij natuurlijk graag weten wat haar drijft om het tegen dit soort grote vervuilers op te nemen. Ficq is één van de bekendste advocaten van ons land. Eerder al schreef ze geschiedenis door als één van de eersten te proberen om de tabaksindustrie strafrechtelijk te vervolgen voor misleidende praktijken en de gezondheidsschade die zij veroorzaken. Tegenwoordig zet ze zich dus in tegen milieuschade, door grote vervuilers aan te klagen. KlimaatalarmHarm haalt een nieuwe studie in Science Advances aan, met een nogal dramatische waarschuwing. De Amoc, dat is de golfstroom in de Zuid-Atlantische Oceaan, stevent af op een kritisch kantelpunt. Eén die het klimaat over de hele wereld gaat beïnvloeden op een manier die we sinds de laatste ijstijd niet meer hebben gezien. Wetenschappers van de Universiteit Utrecht stellen nu dat dit mogelijk nog deze eeuw gebeurt.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ze won de Spinozapremie én een Nobelprijs. Joyeeta Gupta geldt als één van de meest invloedrijke klimaatwetenschappers van ons land. Deze aflevering in het kort:⇨ Zo zit het met aardsysteemgrenzen⇨ Wat is klimaatrechtvaardigheid⇨ Fossiele industrie verdoezelde klimaatbewijsOpvallend genoeg is zij bij het grote publiek in Nederland niet heel bekend. Gupta werd geboren in Delhi, studeerde aan Harvard en kwam door de liefde zo’n 35 jaar geleden in Nederland terecht. Haar interesse in klimaat en milieu werd aangewakkerd door de giframp bij Union Carbide in Bhopal, in 1984. Duizenden mensen overleden of werden ernstig ziek. De lakse manier waarop de Amerikaanse eigenaar met deze ramp omging was voor haar aanleiding om zich met klimaatrechtvaardigheid te gaan bemoeien. ‘We hebben op aarde een beperkte milieugebruiksruimte en veel hulpbronnen zijn in het bezit van een select, rijk gezelschap’, aldus Gupta. Ze noemt dat absurd.Groenlandse ijskappenIn het gesprek met haar gaat het verder nog over tipping points. Belangrijkste klimaatsystemen op de aarde die in het rood lopen, zoals de Groenlandse ijskappen en het permafrostgebied in Siberië. Ze legt uit wat er gebeurt als die instorten. Kupta is als wetenschapper betrokken geweest bij belangrijke internationale panels en commissies, waaronder het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). In die rol won ze in 2007 zelfs een Nobelprijs, samen met Al Gore.Kleine visjes, grote betekenisHarm wijst in zijn relaas naar een publicatie in het tijdschrift Animal Welfare. Daarin wordt voor het eerst onthuld hoe ongelooflijk veel vis er ieder jaar wereldwijd wordt gevangen. Een extreem groot gedeelte daarvan wordt verwerkt tot vismeel en olie voor boerderijdieren. Kleine vissen spelen een essentiële rol aan de basis van de voedselketen in de oceanen. Hij roept dan ook op tot vangstbeperking.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ondanks alle goeie bedoelingen wil het met die circulaire economie nog niet echt vlotten. Een nieuw initiatief van financiële instellingen moet de sector een handje helpen. Deze aflevering in het kort:⇨ Financieren van circulaire modellen⇨ Steeds meer zonnestroom⇨ Het verschil tussen weer en klimaatCirculaire ondernemers hebben nog steeds veel moeite om bankfinanciering op te halen. Financiële instellingen hebben om die reden de Kopgroep Circulair Financieren in het leven geroepen, bedoeld om dit probleem op te lossen. Zij presenteren deze week de Circulair Risk Scorecard, een soort framework waarmee circulaire bedrijven beter op waarde worden geschat.Schaarste van grondstoffenHet risicomodel kijkt naar aspecten die bij de beoordeling van de meeste kredietaanvragen nu nog geen rol spelen. Denk aan de circulariteit van het product en de schaarste van de gebruikte grondstoffen. Daarnaast wordt ook rekening gehouden met de robuustheid van contracten, de marktcompetitiviteit en de ervaring van het managementteam. Twee mensen van de Kopgroep Circulair Financieren zijn Tessa Eerenberg van Rabobank en Jeroen van Muiswinkel van Copper8. Zij leggen uit hoe dit initiatief de circulaire economie een duw in de juiste richting kan geven.Nationaal Solar TrendrapportJohn (hij vervangt Harm die grieperig is) noemt verder nog het Nationaal Solar Trendrapport 2024, dat vorige week werd gepresenteerd in Den Haag. De groei van zonnestroom was in de eerste helft van 2023 ongekend hoog. In de tweede helft van het jaar nam dit weer wat af, toch doen we het in Nederland erg goed. Naast Europees kampioen zijn we nu ook wereldkampioen met ongeveer 3,5 zonnepanelen per inwoner.Extreme kouOns groene geweten is Yvette Watson, van The 2B Collective. Zij haalt een onderzoek van World Weather Attribution. Het was de laatste weken namelijk behoorlijk fris in Scandinavië, met temperaturen van 35 graden onder nul. Dat betekent niet dat er geen sprake is van opwarming, stelt dit instituut. Zo’n koudegolf in Scandinavië komt nu eens in de vijftien jaar voor, rond 1900 was dat nog elke drie jaar.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) wil dat het nieuwe kabinet extra vaart maakt met het terugdringen van de CO2-uitstoot. Sturen op minder consumptie is één van de adviezen. Maar of deze zoveelste aanbeveling vanuit de wetenschap aankomt? Minder spullen kopen is een boodschap die bij het grote publiek al snel op de nodige weerstand stuiten. Veel burgers maken zich weliswaar zorgen om het klimaat, maar voelen er nog weinig voor om iets van hun welvaart in te leveren. De WKR stelt voor om klimaat-onvriendelijke producten zwaarder te belasten en duurzame alternatieven zoals openbaar vervoer een stuk goedkoper te maken. Zo moet de uitstoot van broeikasgassen in 2040 al met minimaal 90 procent zijn gedaald. Voorzitter Jan-Willem Erisman legt uit dat het gedrag van burgers een belangrijke rol kan spelen bij het halen van deze doelen. Erisman hamert er verder op dat de overheid harde keuzes moet maken. ‘Wel of geen zware industrie in Nederland. Wel of geen landbouw op deze schaal. ‘Daarvoor moet je bereid zijn om naar de lange termijn te kijken’, aldus Erisman. ‘Als je bijvoorbeeld vaststelt dat de zware industrie voor Nederland behouden moet blijven, dan moet er nu fors geïnvesteerd worden in waterstof. De Nieuwe Economie Index Harm bespreekt verder nog de vijfde editie van de Nieuwe Economie Index (NEx). Dit is het jaarlijkse onderzoek van het duurzame-bedrijven-netwerk MVO Nederland. Wat blijkt? Slechts 17,5 procent van de Nederlandse economie is duurzaam. Dat is maar één procent meer dan een jaar eerder en zelfs de kleinste stijging in vijf jaar. Zijn conclusie is dat de verduurzaming tegen de grenzen van het huidige beleid aanloopt. Dat is volgens hem niet toegankelijk, niet voordelig en niet begrijpelijk genoeg. Hierdoor gaan ondernemers afwachten, zo vertelde Wouter Scheepens, directeur-bestuurder van MVO Nederland eerder al. Een rechts kabinet, dat de urgentie van een snelle verduurzaming niet onderschrijft, gaat dat volgens Harm alleen maar erger maken.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In grote delen van Nederland zit het elektriciteitsnet tjokvol. Wat betekent dat voor de energietransitie en de klimaatdoelen? Die vraag stellen we aan Joris Laponder, directeur van Zaptech. We willen ook in 2024 meer warmtepompen, meer zonnepanelen en veel meer elektrische auto’s op de weg. Maar al die groene ambities dreigen vast te lopen door de files op het stroomnet. Met Laponder bespreken we de actuele situatie en de mogelijke oplossingen. Van energy hubs tot het temperen van piekbelasters en nieuwe, slimme innovaties.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Noorwegen zet de volgende stap in diepzeemijnbouw in het noordpoolgebied. Andere landen kijken intussen nieuwsgierig mee. Noorse bedrijven mogen de zeebodem gaan verkennen en voorstellen doen hoe ze daar in de toekomst grondstoffen kunnen delven. Het gaat in dit gebied onder meer om kobalt, dat belangrijk is voor de productie van batterijen. Deepzeemijnbouw is zeer omstreden. Over de risico’s voor het leven in de diepe zee is nog weinig bekend, vertelt Rene Kleijn. Hij is professor Industriële Ecologie aan de Universiteit Leiden. Bovendien bestaat het risico dat klimaatverandering door deze activiteiten wordt aangejaagd.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse startup Recarbn gaat in Canada CO2 uit de atmosfeer filteren en laat het daar mineraliseren. Daarvoor gaat het bedrijf een partnership aan met Deepsky, een soort projectontwikkelaar voor direct air capture-bedrijven. De proefinstallatie van Recarbn heeft een capaciteit van 50 ton koolstofdioxide per jaar en is gebaseerd op technologie die is ontwikkeld aan de Universiteit Twente. Door slim gebruik te maken van speciaal adsorptiemateriaal en een warmte- plus een koelvat denkt het bedrijf de kosten uiteindelijk terug te kunnen brengen naar 100 euro per ton CO2. Sophia Hummelman is één van de founders van Recarbn en vertelt over de missie, de technologie, de gedroomde impact en de vervolgstappen.See omnystudio.com/listener for privacy information.