De Nieuwe Wereld

Hans Biesheuvel (ONL) en Marlies Dekkers gaan in gesprek met Ad  Verbrugge over de moeilijke situatie voor het mkb als gevolg van de  coronacrisis.   Het begint bij iedereen in het bedrijfsleven nu wel door te dringen: de  economische recessie wordt zeer heftig. Dekkers en Biesheuvel zien  ongeduld en machteloosheid bij ondernemers. De afgelopen tijd is de  nadruk sterk op het medische geweest, en daardoor had men nauwelijks  tijd om vooruit te kijken. Dat moet nu veranderen. Dekkers: “De keten is  nu serieus aan het wankelen.”

Ad Verbrugge gaat in gesprek met macro-econoom Kees de Kort over de  sociale en economische consequenties van de huidige maatregelen. "Er  gaat maatschappelijke onrust ontstaan."  Volgens De Kort is de economische crisis waar we momenteel in verkeren  veel groter dan die in 2008. Toen was er vooral schrik omdat de banken  dreigden om te vallen, nu kan er überhaupt bijna geen geld meer worden  uitgegeven. De Kort wijst op de prognoses die recentelijk zijn gemaakt:  we stevenen af op de grootste recessie sinds de jaren '30. “En dat gaat  grote consequenties hebben. [...] Er gaat maatschappelijke onrust  ontstaan."

Hoogleraar financiële geografie Ewald Engelen en Arjo Klamer, hoogleraar  in de economie van de kunst en cultuur in gesprek met Ad Verbrugge over  de coronacrisis en de EU. Gaat corona de EU de das om doen?

Arnoud Boot, hoogleraar in ondernemingsfinanciering en financiële  markten, in gesprek met Paul van Liempt over Eurobonds, de acute  financiële problemen van de EU en de stabiliteit van de EU. Wat staat er allemaal op het spel?

In dit speciale interview in tijden van coronacrisis gaat Paul van  Liempt in gesprek met Harald Benink. Benink is hoogleraar Banking &  Finance aan de Tilburg University.   “De crisis met Italië gaat veel verder in termen van potentiële  economische impact dan de coronacrisis”, stelt Benink. We zullen Italië  te hulp moeten staan en ze proberen te laten hervormen via straffen. Als  je niets doet en je laat het escaleren, zal dit resulteren in enorme  financiële en politieke consequenties voor Nederland.   Volgens Benink onderschatten mensen als Wilders en Baudet dat een crisis  in het eurosysteem en het uiteenvallen van de euro buitengewoon  kostbaar is voor Nederland. “Als wij onze handen er vanaf trekken, dan  zal er geen sprake meer zijn van een Europese interne markt.” Het wordt  tijd voor politiek leiderschap en Italië door middel van hulp en  samenwerking tot hervormingen bewegen. Hoe dit er precies uitziet?  Benink vertelt het bij Voor de Ommekeer.

Ad Verbrugge in gesprek met Hans Biesheuvel (ONL) en ondernemer Marlies  Dekkers over de nood die corona veroorzaakt bij het MKB. De huidige  crisis zorgt voor veel onzekerheid, zeker bij ondernemers en  zelfstandigen. Volgens Biesheuvel en Dekkers is deze noodsituatie zelfs  ingrijpender dan die in 2008: de problemen zijn veel acuter. Wat zijn  volgens hen de grootste pijnpunten?   Biesheuvel en Dekkers pleiten beiden voor solidariteit bij bedrijven.  Enkel als men accepteert dat partijen fundamenteel met elkaar verknoopt  en wederzijds afhankelijk zijn, kan er een oplossing worden gevonden.  Sommige grote bedrijven, voornamelijk met een Angelsaksische  achtergrond, doen dit niet. Ze kiezen voor het eigenbelang, bijvoorbeeld  door eenzijdig te laten weten de huur niet te betalen. Vooral Dekkers  is hier zeer kritisch op: “Dat is echt asociaal gedrag. Dit moeten we  met elkaar oplossen, anders komen we er niet uit.” Gelukkig is er bij  veel bedrijven in Nederland wel de neiging tot coöperatie.   Maar zelfs als iedereen z’n schouders eronder zet, is het duidelijk dat  er heel snel heel veel moet gebeuren. Het bedrijfsleven kijkt hierbij  naar de overheid. Dekkers benadrukt dat de huidige maatregelen goed  zijn, maar dat vanuit het ministerie van Financiën ook richtlijnen nodig  zijn om liquiditeitsinjecties te geven. Dit kan niet op de traditionele  manier, omdat er van alle kanten te veel onzekerheid is en banken geen  inschatting van de risico’s kunnen maken. Biesheuvel stelt een model van  ‘triagetenten’ voor, plekken door het land waar een groep ex-bankiers  adviezen geven voor passende financiële ondersteuning. “Snel diagnoses  stellen, procedures versoepelen, en zorgen dat de staat een forse  garantie geeft op de overbruggingskredieten. Dit is de komende maanden  hard nodig.” Gebeurt dit niet? Dan gaan veel kerngezonde bedrijven op  korte termijn ten onder.

Ad Verbrugge in gesprek met Kees de Kort over de economische gevolgen van de coronacrisis en de sterftecijfers op IC's. Sinds twee weken zijn ingrijpende maatregelen genomen om de verspreiding  van het coronavirus tegen te gaan. Kinderen gaan niet naar school,  horeca zijn dicht en iedereen dient overal anderhalve meter afstand te  houden. Volgens De Kort wegen deze maatregelen niet op tegen de  gigantische consequenties die dit zal hebben voor de economie, het  sociale leven en de andere zorg. Bovendien wordt over deze gevolgen te  weinig nagedacht.   Het kabinetsbeleid is erop gericht om genoeg intensive care bedden  beschikbaar te houden voor de mensen die dit nodig hebben door  besmetting met het coronavirus. Dit lijkt vooralsnog te lukken, maar De  Kort stelt dat 80% van de patiënten die op de ic-afdeling van een  ziekenhuis belandt, overlijdt (zie hieronder voor meer over deze  cijfers). Dat betekent dat het land in een lockdown zit, terwijl slechts  een zeer kleine groep zieken gered kan worden. “Het offer dat van  Nederland gevraagd wordt in termen van economie, zorg en gezinssituaties  staat niet in verhouding tot de mogelijkheid voor iedereen die dat  nodig heeft om op de intensive care te komen. Dat verband is helemaal  weg.” Het huidige beleid is op termijn onhoudbaar.  Volgens De Kort is het kwestie van tijd voordat andere groepen, zoals  zzp’ers en het mkb, zich gaan mengen in het debat. Zij zijn de grootste  slachtoffers, maar beslissen nu niet mee met wat er gebeurt. De Kort  voorspelt dat binnenkort de schade van de maatregelen zo groot zullen  zijn, dat de aandacht zal verschuiven van de zorg, naar de economische  en sociale problemen die hier het gevolg van zijn.    Hoe zit het daarnaast met de sterftecijfers op IC's tijdens deze  coronacrisis? Kees de Kort vertelt in dit gesprek met Ad Verbrugge dat  de overlevingskansen van 70-plussers op IC's volgens hem erg laag zijn.  Verbrugge is kritisch. Op verzoek van Verbrugge heeft De Kort het  bronmateriaal meegenomen waarop hij zijn bewering baseert dat 80% van de  patiënten op de IC komt te overlijden. We moeten immers voorzichtig  zijn met cijfers. Naar aanleiding van dit materiaal van Stichting NVIC  (https://stichting-nice.nl) merkt Verbrugge op dat de cijfers inderdaad  schokkend zijn, maar dat de verdeling zoals die uit de cumulatieve  grafiek van herstel- en sterfgevallen naar voren komt toch een wat  onhelder beeld geeft van de werkelijke verhouding.   Volgt uit deze grafiek noodzakelijkerwijs dat 80% van de op IC binnen  gekomen patiënten komt te overlijden? Volgens Verbrugge is nog onhelder  welke rol de tijdsfactor speelt in deze grafiek. Deze gegevens zeggen  niet wat de gemiddelde verblijfsduur op de IC is van een patiënt die  komt te overlijden en van een patiënt die herstelt. Als het overlijden  gemiddeld sneller plaatsvindt dan het herstel heeft de toename van het  totaal aantal Corona-patiënten tot gevolg dat een cumulatieve  vergelijking van sterf- en herstelgevallen nadelig vertekend raakt voor  wat betreft herstelkansen. Helaas is het omgekeerde ook mogelijk.   Dat de verschillende grafieken wel aanleiding geven tot een serieuze  reflectie op het gebruik van de IC-capaciteit mag duidelijk zijn. De  overlevingskansen van met name 70+ (vermoedelijk met onderliggend  lijden) is wel erg klein.

Ad Verbrugge gaat in gesprek met socioloog en filosoof Gabriel van den  Brink. Van den Brink schreef recent het boek ‘Ruw ontwaken uit de  neoliberale droom’, dat binnenkort uitkomt. Verbrugge mocht het al lezen  en bespreekt het boek met Van den Brink bij Voor de Ommekeer.   Hoe is Van den Brink bij dit boek gekomen? Hij voelt al langer een  onbehagen ten aanzien van de neoliberale maatschappij, maar dit  onbehagen behoorde nog tot de onderstroom. Ondanks dat de  maatschappelijke bovenlaag nog altijd moeite heeft dit onbehagen te  duiden, wordt het steeds meer zichtbaar en voelbaar. Het malieveld heeft  zelden zo vaak vol gestaan.   Neoliberalisme is volgens Van den Brink “liberalisme wat met behulp van  de staat aan de samenleving wordt opgelegd”. Hij beschrijft het als het  slechtste van twee werelden. Enerzijds het slechtste van de staat,  namelijk dwang, en anderzijds het slechtste van de markt, namelijk  elkaar concurreren ook wanneer dit niet nodig is. Het is tijd voor een  nieuwe vorm. Hoe moet deze eruit zien?   Van den Brink pleit voor ‘vrijwillige samenwerking’. Waarom zou dit  werken in Nederland? De mens is een gemeenschapswezen en ondanks dit  heersende denken zijn er de afgelopen twintig jaar veel initiatieven  zijn ontstaan die coöperatief zijn. De vraag is wel of dit genoeg wordt  gezien en juist beoordeeld door de politiek.

Maarten Huygen was redacteur hoger onderwijs bij het NRC. Hij schreef  een essay over de mode om kinderen zelf te laten bepalen wat ze moeten  leren. Ad Verbrugge en Huygen bespreken in dit interview waar dit  vandaan komt en welke gevolgen het heeft. Is er ook een middenweg  mogelijk?  Het idee dat een kind het beste zichzelf kan onderwijzen,  tegenovergesteld aan het traditionele idee dat je een kind moet  beschaven, “stamt al uit de negentiende eeuw”, aldus Huygen. In  verschillende landen is een dergelijke vorm van onderwijs ingevoerd. Zo  bespreekt Huygen de gevolgen voor het onderwijs in Amerika, Frankrijk en  andere Europese steden. Hoe is het in Nederland gesteld?  De kennisbasis is ontzettend belangrijk. “Je hebt kennis nodig om  creativiteit te kunnen ontplooien.” Ook leesproblemen komen voort uit  een gebrek eraan. Wat zou het verschil in leerprestaties tussen Westerse  en Aziatische studenten kunnen verklaren? Of het verschil tussen  jongens en meisjes?

Paul van Liempt in gesprek met Jan Korff de Gidts. De CO2-uitstoot in  Utrecht stijgt maar door. Daar moet wat aan gebeuren. Adviseur Jan Korff  de Gidts denkt voor de gemeente Utrecht na over alternatieve vormen van  mobiliteit. Zo probeert hij met de werkgroep 'Kracht van Utrecht' een  proeftuin op te zetten om het voor treinreizigers aantrekkelijker te  maken om met de fiets naar het station te komen. Dit ging niet altijd  zonder tegenslag. "Het beleid qua mobiliteit is in Nederland sterk  verkokerd en niet altijd adequaat." Budgetten worden vaak niet op goede  wijze aangewend. Hoe moet het dan wel? Wie moeten de koplopers zijn op  het gebied van mobiliteit?

Ad Verbrugge gaat in gesprek met ‘vrijgevestigd intellectueel’ Eelco  Runia. Runia heeft de universiteit twee jaar geleden gedag gezegd om de  crisis van de moderne universiteit te beschrijven. Dit resulteerde in  het boek ‘Genadezesjes’. Waarom vergelijkt hij de moderne universiteit  met een fastfoodketen?  In een achttal brieven schetst Runia vanuit zijn eigen ervaring tot wat  de moderne universiteit is verworden. In dit gesprek bespreken Runia en  Verbrugge als (oud-)universitaire docenten hun ervaring en visie.   “De universiteit is 'verschoolst', er worden nauwelijks academische  vaardigheden gedoceerd en het onderwijs wordt in hapklare brokken door  de docenten uitgediend.” Volgens Runia moet de politiek en de  samenleving zich afvragen waar een universiteit voor moet dienen. Het is  volgens Runia nu zo dat de universiteit in hoge mate hoger  beroepsonderwijs is. Hoe zou de universiteit er volgens Runia wel uit  moeten zien? Wat is de weg daar naartoe?

Paul van Liempt gaat in gesprek met Frank Wieland, oud-rechter die sinds  de levenslange veroordeling van Holleeder met pensioen is. Ze spreken  over de huidige toestand van onze rechtsstaat en het kritische rapport  van de visitatiecommissie. Is het tijd voor een ommekeer?  Wieland is kritisch en neemt geen blad voor de mond. De gehele breedte  van het rechtssysteem is onderwerp van discussie en er moet iets  gebeuren: “Het duurt tussen de 9 en 12 maanden voordat een zaak door de  rechtbank wordt behandeld, na het plegen van een feit. Als je in hoger  beroep gaat, komt er nog eens anderhalf jaar bij.” Waar ligt het  probleem? Het is volgens Wieland onder meer een geldkwestie. Des te meer  vindt hij het onbegrijpelijk dat er 200 miljoen, mede in handen van de  Raad voor de rechtspraak, verdwenen is aan een mislukt project. Vindt  Wieland de kritiek van een gebrek aan zelfreflectie bij rechters  terecht? En functioneert het OM naar behoren? Wieland vertelt het bij  Voor de Ommekeer.

Paul van Liempt spreekt in dit gesprek met toparchitect Ron de Goeij  over de stad van de toekomst. Hoe ziet deze eruit en hoe zullen mensen  wonen?  De Goeij is ervan overtuigd dat de mens meer onthecht zal raken en  Nederland als een stad zal worden. Plekken als de Veluwe en het groene  hart zullen blijven, maar De Goeij wil hiermee aangeven dat de mens  minder aan een vaste plek in Nederland gehecht zal zijn. “De plek waar  je woont zal worden bepaald door wat je behoeften zijn op dat moment.”  Volgens de Goeij kunnen we deze beweging al waarnemen in de enorme groei  van flexkantoren in Nederland. Hij voorziet eenzelfde toekomst voor het  huis, oftewel een overgang naar ‘flexhuizen’.   Gaat de overheid mee in deze toekomstvisie? “De overheid heeft grote  moeite met deze boodschap”, aldus De Goeij. Er wordt over het algemeen  conservatief gereageerd. Dat komt volgens De Goeij ook omdat het voor  mensen moeilijk is de toekomst voor te stellen. Daarbij is De Goeij  ervan overtuigd dat er politieke belangen spelen om mensen in huizen te  krijgen. Waar hij precies op doelt? Die vraag stelt Van Liempt hem in  het volgende interview, later deze maand te zien bij Voor de Ommekeer.

Armin Cuijvers is Universitair Hoofddocent Europees recht (UL) en  spreekt met Paul van Liempt over de huidige stand van zaken van de  Brexit. Een van de weinige zekerheden is dat het Verenigd Koninkrijk  vanaf 31 januari formeel geen lid is van de Europese Unie. Wat volgt er  daarna?  Vanaf dat moment gaan we een transitieperiode in en verandert er nog  weinig. “Johnson heeft wettelijk laten vastleggen dat de  transitieperiode niet langer dan twee jaar mag duren.” Cuijvers verwacht  het niet, maar deze periode kan in theorie toch weer verlengd worden.  Daarnaast bespreken Van Liempt en Cuijvers de kosten, de mogelijkheid  tot het terugdraaien van de Brexit en de situaties van Schotland,  Ierland en Noord-Ierland.  Ook de huidige staat van ons politieke stelsel is onderwerp van  discussie. Waarom is er nog geen positief constructief verhaal dat  tegenover het populisme kan worden gezet? Zijn politieke partijen in  deze tijd nog wel houdbaar? Volgens Cuijvers is het tijd voor een  ommekeer. Gaat hij daar zelf voor zorgen?

Paul van Liempt gaat in gesprek met Edu van de Walle, oprichter van het  EuroCollege. Samen bespreken zij de staat van het reguliere onderwijs en  het verschil met de particuliere school van Van de Walle. Waarom is er  een noodzaak voor deze school?  “De tucht, orde en discipline zijn gaandeweg uit het onderwijs  verdwenen”, aldus Van de Walle. Hoe brengt hij dit terug op het  EuroCollege? Dit begint bij de intakegesprekken. Het moet vanaf het  begin duidelijk zijn dat je op het EuroCollege komt met een doel. Dit  doel wordt gekoppeld aan de dromen van de studenten die tijdens de  intakegesprekken naar voren komen. Vervolgens gebruiken we ‘Think and  Grow Rich’ van Napoleon Hill als leidraad, legt Van de Walle uit. Wat  schort er volgens hem in het reguliere onderwijs?  Een parlementair onderzoek zou een goede start zijn, volgens Van de  Walle. Maar het moet breder gezien worden: “Je moet kijken naar de  verantwoordelijkheid die je als maatschappij hebt naar de volgende  generatie ten aanzien van opleiden.” Het grote probleem is volgens Van  de Walle niet zozeer het lerarentekort, maar de onderliggende  mentaliteit en de opleiding van de docent. Hoe lost hij dit op en waarom  prefereert Van de Walle mannelijke leraren? Zie het bij Voor de  Ommekeer.

Marlies Dekkers en Saskia Noort bespreken hun fascinatie voor angst: “Ik  onderzoek gevoel wanneer ik het voel”, aldus Noort. Hoe verschilt de  uitwerking van angst op mannen en vrouwen? En vindt Noort dat de tijden  zijn veranderd sinds zij in 2014 in zomergasten zat?    De #MeToo-beweging heeft voor grote veranderingen gezorgd in de  perceptie van seksueel geweld, stelt Noort. “Als ik terugdenk aan dat  het mij gebeurde. Dat ik het niet vertelde, was toen het normaalste dat  je kon doen.” De verontwaardiging dat het nu wel wordt verteld is echter  nog steeds groot en er heerst nog steeds een gedachte dat je je als  vrouw zelf in de situatie hebt begeven. Ligt onze algemene sympathie bij  de slachtoffers of bij de daders? En hoe kijkt onze samenleving aan  tegen vrouwen met een mening? “Ik moet op mijn tenen lopen, steeds meer  eigenlijk.”

Jaap Koelewijn gaat in gesprek met Michiel van Eersel, specialist in  financieel recht. Van Eersel geeft een inkijkje hoe het is om bij grote  advocatenkantoren als De Brauw en Spigthoff te werken en waarom hij  uiteindelijk Holland Van Gijzen wilde verlaten. Kort gezegd: hij wilde  ondernemers helpen en het opnemen tegen de financiële toezichthouders.   Er is de laatste tijd veel gezegd over de rol van banken om witwassen  tegen te gaan. Hoe gaat dit in de praktijk volgens Van Eersel? “Het is  een dramatische bureaucratie en het helpt ook nog eens niet.” Deze  ‘over-bureaucratisering’ wordt breed waargenomen, zo ook in het  onderwijs en de medische wereld. De oorzaak is volgens Van Eersel dat we  elkaar niet meer vertrouwen. En het gevolg? Er ontstaat een parallelle  wereld: “Waar er gewerkt wordt op basis van blockchain, daar ben je de  financiële sector aan het ‘bypassen’”. Is dat dan de oplossing voor de  toekomst? Van Eersel heeft een ander voorstel.

Paul van Liempt in gesprek met Mayke van Keep, co-oprichter van De  Issuemakers, over haar boek Issuedenken. De maatschappij vraagt steeds  meer van bedrijven dat ze duidelijk maken hoe ze zich inzetten voor het  groter geheel. In Frankrijk zijn bedrijven bijvoorbeeld verplicht om  kenbaar te maken waartoe zij bestaan voor de Franse maatschappij. Het  belang hiervan komt niet alleen uit de hoek van consumenten. Ook  politici, waaronder premier Mark Rutte. verlangen van directeuren dat ze  zich uitspreken.  CEO’s van grote bedrijven gaan vooralsnog uiteenlopend om met deze vraag  naar de zin van hun bedrijf. Sommigen kiezen er expliciet voor zich uit  te spreken over maatschappelijke thema’s en doelen te formuleren over  de manier waarop hun onderneming hieraan gaat bijdragen. Het  recentelijke interview met Paul Polman is wat dat betreft een voorbeeld.   Toch gaat verandering nog langzaam en kiest niet iedere directeur voor  dit pad. Raden van bestuur zijn nog te vaak gesloten bolwerken, waarbij  het standaard devies luidt: Kom niet in de media. Samen met Paul van  Liempt bespreekt Mayke van Keep waar deze houding en angst voor de media  vandaan komt. Ligt het tekort alleen met directeuren of ook bij een  bepaalde manier van journalistiek? Komt de geslotenheid ook door  cynische journalisten? Wat moet er veranderen? Een levendig gesprek over  de dynamiek tussen communicatieafdelingen en journalisten bij  @Voor de Ommekeer TV  .

Joris Krijger is adviseur kunstmatige intelligentie en ethiek voor de  Volksbank en promovendus aan de Erasmus Universiteit. In gesprek met  David van Overbeek gaat hij in op wat zijn werk als adviseur precies  inhoudt: “Ik kijk naar hoe we ethiek kunnen gaan operationaliseren, een  plek kunnen geven in de organisatie.” Welke uitdagingen liggen er op dit  gebied?   Krijger neemt het begrip ‘eerlijkheid’ als voorbeeld. “Wiskundig gezien  kun je eerlijkheid op 21 manieren definiëren en dat zijn definities die  elkaar soms uitsluiten.” Welke vorm van eerlijkheid wil je meenemen en  welke niet? “Heel belangrijk hierbij is dat algoritmes niet onwenselijk  gaan discrimineren, onderscheid gaan maken dat je niet wil. Want, zo  stelt Krijger: “Wat een data scientist doet, is zoveel mogelijk  discrimineren.” Maar hoe doe je dit op een verantwoorde manier?    Verantwoordelijkheid ziet Krijger als de sleutel tot het heroveren van  vertrouwen in de financiële sector. “We verliezen onszelf al snel in  abstracties, in begrippen als verantwoordelijkheid en eerlijkheid, in  data science en in modellen.” Hoe zorgen we ervoor dat kwetsbare groepen  worden meegenomen en zij de onverantwoorde risico’s nemen ter  verantwoording worden geroepen?    Meer info: http://www.moral-agency.ai

Martin Pikaart is een van de oprichters van de vakbond AVV: Alternatief  voor Vakbond. “Het is ontstaan vanuit het idee dat vakbonden steeds  minder leden hebben, terwijl een CAO heel belangrijk is voor  werknemers." Met Paul van Liempt bespreekt hij de mogelijkheden van een  democratische vakbond, maar evalueren ze vooral het huidige  pensioenstelsel. Pikaart is naast pensioenstrateeg auteur van het boek  ‘De pensioenmythe’.  De grootste vooruitgang die is geboekt de afgelopen jaren is dat de  pensioenen hoog op de politieke agenda staan. “Vroeger mochten politici  zich niet bemoeien met de pensioenen, nu moeten ze er iets mee.” Dat  betekent tegelijkertijd dat er nog altijd weinig concrete vooruitgang is  geboekt. Is de onzekerheid terecht? Volgens Pikaart is deze zeker  terecht en moeten we af van het systeem ‘wie het eerst komt, wie het  eerst maalt’. Hoe kan het dat Henk Krol de discussie altijd weet te  draaien en met andere cijfers komt? “Er zijn altijd wel individuele  gevallen aan te wijzen, maar het gaat hier om een stelsel.” En waarom  vindt Pikaart dat minister Koolmees wel lef heeft getoond?

In haar boek ‘De ballen van de koopman’ doet Dorothee Sturkenboom  onderzoek naar de Nederlandse identiteit en mannelijkheid ten tijde van  de Republiek. In gesprek met Ad Verbrugge vertelt ze dat ze afkomstig is  vanuit genderstudies en een dergelijke analyse wilde doen. Dit bleek  echter een lastige opgave. “Mannelijkheid wordt als iets vaststaands en  vanzelfsprekends beschouwd, er is weinig onderzoek gedaan.” Waarom koos  ze toch voor dit onderwerp?  Sturkenboom vertelt dat ze altijd over onderwerpen wil schrijven die  raken aan een huidige maatschappelijke discussie. Bij aanvang van dit  onderzoek was het vooral gericht op ‘de Nederlandse identiteit’, maar de  blik spitste zich toe op mannelijkheid. Wat valt daarover te zeggen?  Sturkenboom kijkt in haar zoektocht onder meer naar wat het buitenland  over de (mannelijke) Nederlander zei: “Zelfbeelden ontstaan vaak in  reactie op anderen. Als zij iets negatiefs van jou vinden, ontstaat de  noodzakelijkheid er iets positiefs tegenover te stellen.” En wat blijkt?  Er heerste een beeld van een eerloze koopman en de vrouw die de broek aan had. 'Vrouwen waren zeer zichtbaar en dominant aanwezig in de handel  van de Republiek.” Ook het beeld van de Nederlandse koopman blijkt  echter ambigu te zijn.

“Er heeft een afwaardering plaatsgevonden van het beroep leraar”, aldus  Ton Bastings. In zijn publicatie ‘Meesters van papier’ onderzoekt  Bastings, zelf leraar Nederlands in het middelbaar beroepsonderwijs  (MBO), het veranderende imago van de leraar in de Nederlandse  romanliteratuur. In gesprek met Ad Verbrugge legt Bastings uit waarom  hij voor deze invalshoek heeft gekozen: “Het gaat om beeldvorming en de  positie van de leraar in de klas en in de school.” “De leraar bestaat  niet meer, het zijn nu coaches geworden.”  Met de intrede van de wet BIO (Beroepen in het Onderwijs) was er een  kader geschapen waarbinnen je de leraar kon beoordelen in de klas. De  eerste competentie was de interpersoonlijke competentie: “Dat wil zeggen  dat de leraar een onderwijsleerklimaat schept waarin de leerling zijn  eigen onderwijs vormt en inhoud geeft. Dus de leraar raakt buitenspel.”,  aldus Bastings. Van de klassieke driehoek zoals deze bestond,  leerling-leerstof-leraar, wordt de hoek van de leraar afgesneden. De  leerling komt centraal te staan en de leraar voelt zich geen leraar  meer. Het advies van Bastings? Zorg voor meer autonomie en minder  bureaucratie voor de leraar. Toch vreest hij voor een nieuwe generatie  van coaches voor de klas.

Kees de Kort is macro-econoom, Amerika-deskundige en klimaatscepticus.  Alledrie de onderwerpen passeren de revue in dit gesprek met Paul van  Liempt. Wat is de huidige stand van de economie en wanneer komt de  crisis? En wat vindt De Kort van Trump als president van Amerika? De  Kort is niet heel positief gestemd over de economie, maar aangaande het  klimaat is hij dat juist wel: Men gaat alleen maar uit van het slechtste  scenario. Hoe groot is de rol van de mens echt?  Niemand ontkent, volgens De Kort, dat de mens invloed heeft op het  klimaat. Maar hoe groot is die rol? Door wetenschappers wordt een  IPCC-rapport (Intergovernmental Panel on Climate Change) opgesteld  waarin verschillende scenario’s worden besproken. Vervolgens komt er  alleen aandacht voor het slechtste scenario en wordt er buitengewoon  veel geld uitgegeven aan beleid wat hierop gericht is. De wetenschap  houdt dit verhaal in stand: “Peer-review leidt tot een bevestiging van  dat wat er al is.” Wat is het verhaal dat volgens De Kort verteld moet  worden?

Maartje Martens is woningmarkt expert. Nadat ze zes jaar onderzoek heeft  gedaan in Engeland naar internationale vergelijking van woningmarkten  en systemen van woningfinanciering, is ze zich gaan toeleggen op de  Nederlandse woningmarkt. Paul van Liempt vraagt haar hoe de Nederlandse  woningmarkt er momenteel voorstaat. Volgens Martens zitten we  onmiskenbaar in een huizenzeepbel. Hoe komen we eruit en wat kunnen we  leren van andere landen?  Nederland heeft een systeem van doorstroming. Daardoor is de woningmarkt  heel kwetsbaar. Als het ergens stokt, valt het hele systeem in elkaar.  We moeten volgens Martens naar een systeem waarbij er door starters  eerst gehuurd wordt, om vervolgens met spaargeld een huis te kopen. Wat  moet er gebeuren om tot dit systeem te komen? “Het belangrijkste is dat  er een huurbeleid komt waardoor de particuliere huurmarkt niet zo  vogelvrij en overgeleverd is aan particuliere beleggers die vooral het  maximale willen halen uit huurders. Woonbehoeften moeten voorop staan.”

Sinds 1991 houdt Angela Maas zich als cardioloog bezig met het  vrouwenhart. In gesprek met Marlies Dekkers gaat zij in op haar boek  “Hart voor vrouwen’: De mannelijke patiënt wordt als norm gebruikt,  terwijl we steeds beter weten dat het vrouwenhart anders is dan die van  de man. “Vroeger werden vrouwen uitgelachen met klachten die niet in het  standaardbeeld pasten van een patiënt.”   Volgens Maas is er de afgelopen vijf jaar meer veranderd dan de twintig  jaar daarvoor. Toch zijn we nog steeds niet waar we moeten zijn. Het  probleem is dat het verschil tussen het vrouwen- en mannenhart geen hoge  prioritering krijgt. “Gelukkig hebben we nu een vrouwelijke voorzitter  van de vereniging van cardiologen, zij probeert het systeem te  veranderen.” Wat is er anders bij vrouwen? Maas vertelt over het  verschil in symptomen en hoe vrouwen risico op hartfalen kunnen  verminderen door de juiste leefstijl.

In de veertig jaar dat Peter Boelhouwer nu actief de woningmarkt  bestudeert, heeft hij de staat waarin deze zich nu bevindt nog nooit  meegemaakt. “Er is een gemiddeld tekort van 3.8 procent, dat zijn  300.000 woningen. In de grote steden ligt dit zelfs boven de zes  procent.” In gesprek met Paul van Liempt vertelt deze hoogleraar Housing  Sytems aan de TU in Delft hoe we op dit punt zijn gekomen, maar nog  nog belangrijker: hoe komen we hieruit?  De woningmarkt moet de hoogste prioriteit hebben op de politieke agenda  volgens Boelhouwer. We zullen de discussie met elkaar aan moeten gaan,  maar er moeten keuzes gemaakt worden. “Arbeidsmigranten hebben we nodig  voor onze economie, maar dan moeten we wel voor voorzieningen zorgen.”  Daarnaast zullen we ook moeten beslissen hoe we ons land willen  verdelen, ook met het oog op de stikstofcrisis: “65 procent van ons land  wordt gebruikt voor landbouw. Ik stel voor dat dat terugbrengen naar  vijftig procent, onze natuur verdubbelen en meer woningen bijbouwen.”   Daarnaast spreekt Boelhouwer van een verloren generatie die zich nu op de huizenmarkt gaat begeven voor een starterswoning. “De gemiddelde  woningprijs ligt nu 160 duizend euro boven het bedrag dat je kan lenen. Dat ligt in de stad nog een stuk hoger.” Heeft deze generatie dan nog  enige kans van slagen?

In zijn nieuwe boek ‘Het erotisch experiment’ gaat filosoof Ype de Boer op zoek naar verschillende historische manifestaties van erotiek en wat de betekenis daarvan kan zijn voor onze wereld. Daarbij stuit hij op verrassende bevindingen. Waar je bijvoorbeeld zou verwachten dat het erotische in de middeleeuwen stevig onderdrukt is blijken er bronnen te zijn waaruit juist een enorme erotische verbeelding spreekt. Ook kunnen we veel leren van de kijk op erotiek bij de soefi’s en de vrouwelijke mystici. In gesprek met Marlies Dekkers bespreekt hij tevens onze westerse blik op erotiek aan de hand van een aantal filosofen: Foucault, De Sade en Bataille passeren de revu.  Van Foucault heeft De Boer het meeste geleerd. “Hij heeft als these dat wij in het westen in seks de waarheid over onszelf zijn gaan zoeken.” Wie ben ik als individu? Ben ik een man, een vrouw of iets ertussenin? Maar ook de vraag wat nu eigenlijk jouw persoonlijke seksuele leefwereld is. Het antwoord op die vraag wordt in onze moderne wereld nogal vaak gestuurd door een aantal hardnekkige opvattingen over erotiek, zoals het idee dat seks en macht van nature sterk aan elkaar gekoppeld zouden zijn. Een geslaagd mensenleven bestaat er nu juist in dat je jezelf bevrijdt van dit soort schema's door je eigen ware seksuele zelf te leren kennen en de ander zover te krijgen die ook te erkennen. Hoe dat in zijn werk gaat vertelt De Boer in dit gesprek bij Voor de Ommekeer.

Nadat Quintin Schevernels als CEO betrokken was bij de verkoop van Layar is hij begonnen aan het schrijven van Suits en Hoodies. In gesprek met Paul van Liempt gaat hij verder in op het boek en vertelt hij wat essentieel is om als startup die éne succesvolle te worden, waar er 99 anderen falen. Een van de belangrijkste zaken is volgens Schevernels de (bedrijfs)cultuur. “De cultuur bepaalt hoe je met elkaar tot succes komt.” Om de vergelijking met sport te maken: er is meer nodig dan alleen goede spelers. De cultuur bepaalt of men iets voor een ander over heeft, bijvoorbeeld “of er gaten voor anderen worden dichtgelopen”. Succesvolle bedrijven hebben een sterke cultuur die ook duidelijk is vastgelegd. Daarbij gaat hij ook in op de cultuur bij Funda, het bedrijf waar Schevernels nu CEO van is.

Don’t worry, be happy” seems to be the motto of modern human beings. In his new book ‘Nihilism’ Nolen Gertz shows that nihilism is everywhere. In conversation with David van Overbeek this Assistant professor of applied ethics clarifies the concept and explains the urge of a book on nihilism in times of climate change, inequality, Trump and Brexit. What we call peace, is what philosophers have described as nihilism, according to Gertz. “I want to stay home with my family, watch tv, relax, be happy, have my car, have my vacation, have my retirement: then I have a happy live.” This means that politics is not my concern. It creates an increasingly peaceful appearance of the world. Gertz states however that with the greatest inequality and climate disaster of today, we cannot hide our head in the sand anymore, because the sand is on fire. Our way out of nihilism? Gertz’ concern with modern technology is that we seek therapeutic methods to avoid suffering, rather than facing ourselves. The solution lies in suffering, because that is where we see the need of making a change on a political scale instead of avoiding reality.

In de elf jaar dat Julia Wouters politiek adviseur is geweest van Lodewijk Asscher heeft ze gezien dat vrouwen in de politiek te veel aan de zijkant staan. In haar nieuwe boek, De zijkant van de macht, laat Wouters zien welke krachten een gelijk speelveld voor man en vrouw in de politiek tegenwerken. In dit gesprek met Marlies Dekkers gaat ze onder andere in op de vele factoren waar we ons nog niet van bewust zijn. Een treffend voorbeeld is Obamacare. In de eerste blauwdruk van dit zorgpakket waren de mammografie en het uitstrijkje vergeten. Dit zou volgens Wouters nooit zijn gebeurd als er vrouwen aan tafel hadden gezeten. Volgens Wouters hebben we een beeldbank in ons hoofd waarin plaatjes en ideeën zitten van hoe macht en leiderschap eruit zien: daarin komen met name witte, heteroseksuele mannen in voor. Hoe gaan we dit patroon in de politiek doorbreken?  

De hegemonie van internetplatforms heeft de journalistiek voorgoed veranderd. En niet in goede zin. Hoogleraar Ontwikkelingen in de publieke opinie Henri Beunders noemt in gesprek met Paul van Liempt het internet een atoombom. Beunders pleit voor een teruggang naar het idee van de krant als clubblad. De burger is namelijk geëmancipeerd geraakt door het internet en zit niet langer te wachten op een elite en bijbehorende media die de burger uitleggen hoe het zit. Dit neerkijken op de burger heeft volgens Beunders mensen als Trump en Johnson enorm in de kaart gespeeld. De journalistiek moet zich afvragen waartoe het op aarde is, aldus Beunders. Ze moet duidelijk laten zien op welk moreel fundament zij beweegt. “De verwarring is dat men daar nu niet meer over praat, allemaal onder het mom: wij zijn objectief en onafhankelijk”. Maar het wordt juist tijd voor een ommekeer: De journalist moet terug naar het idee van het clubblad. De krant moet kleur bekennen.

Dat techgiganten zoals Google, Facebook en Amazon zeer machtig zijn wordt steeds duidelijker. De vraag is hoe we er mee omgaan en wat er aan te doen is. In gesprek met Ad Verbrugge legt Arief Hühn, hoofd van Denktank FreedomLab, uit waarom hij niet in een wereld wil leven waar technologie zich op deze manier ontwikkelt en 'big tech' zoveel macht heeft. De centrale vraag volgens hem: “Hoe besturen we de data-infrastructuur?” Welke oplossingen ziet Hühn? Allereerst pleit hij voor een bewustwording dat technologie in ontwerp niet iets neutraals is. Hij ziet een nieuw ecosysteem voor zich waar techbedrijven niet direct beschikking hebben over de data, maar waar de eindgebruiker zelf grip kan houden hierop. Hoe realistisch is dit scenario? Is dit niet een utopie in onze door technologie gedreven kapitalistische maatschappij? Hühn denkt van niet. Hij bespreekt concrete oplossingen in de techniek en ziet een unieke kans voor Europa om zich te onderscheiden van het door Amerika bestierde internet.

In gesprek met Ad Verbrugge vertelt Martijn Jeroen van der Linden hoe ons geldstelsel fundamenteel is veranderd door digitalisering en waarom we nu op een nieuw kantelpunt staan. “Vanaf de jaren ‘80 is de economie in de digitale ruimte geëxplodeerd.” Ongekende groei en dynamiek werd mogelijk. Maar ook: Schulden die met schulden werden gecompenseerd.  Volgens Van der Linden is het stelsel nu onhoudbaar geworden, mede omdat er na de financiële crisis geen fundamentele veranderingen zijn doorgevoerd. Het beleid van de ECB is er volgens hem slechts op gericht om de status quo in stand te houden. Dit systeem werkt ongelijkheid in de hand en is niet democratisch: “De ECB heeft op Sovjet-manier ingegrepen.” Stichting Ons Geld laat sinds 2012 een alternatief geluid horen en staat een fundamenteel ander geldstelsel voor. Hoe zit een dergelijk stelsel eruit en is een transitie vanuit het huidige systeem überhaupt wel mogelijk? Ook: Hoe passen private alternatieven, zoals Libra, in dit plaatje?

Het pensioenstelsel moet op de schop, aldus Herman Kappelle. In gesprek met Paul van Liempt legt deze hoogleraar fiscaal pensioenrecht uit dat het op deze manier niet langer kan: “De verplichtingen zijn hoger dan de bezittingen, dat kun je niet eindeloos volhouden”. Daarbij speelt de rente een cruciale rol. Binnen de pensioenen zijn drie zaken belangrijk: ‘hoeveel krijg ik?’, ‘met welke mate van zekerheid krijg ik het?’ en ‘hoeveel kost het?’. Aan deze knoppen zal moeten worden gedraaid en dan kom je uit bij de vraag: bij wie leggen we de pijn? Volgens Kappelle zal er ontegenzeggelijk moeten worden gekort op de pensioenen. Politici doen het niet, want die bekijken het per vier of acht jaar. Ook moet Kappelle de eerste pensioenfondsbestuurder nog tegenkomen die een dergelijke beslissing durft te nemen. Toch zal de toezichthouder de pensioenfondsen uiteindelijk op het matje roepen en de pensioenfondsen verplichten om te korten. Het grootste probleem hierbij volgens Kappelle: We hebben het de mensen niet voldoende verteld. Wie moet er nu voor opdraaien? En kan ons pensioensysteem wel omgaan met een veranderende wereld, waarin er steeds meer zzp’ers zijn? 

In tijden van polarisatie kan filantropie een brug slaan. Maar wat is nu precies filantropie? Hoogleraar filantropie Theo Schuyt legt in gesprek met Paul van Liempt uit dat de Amerikanen de term filantropie hebben gekaapt. Besos en Buffet de grootse weldoeners? “In Nederland hebben wij er veel meer talent voor.” Schuyt legt uit dat geld het probleem niet is, maar wat dan wel? Organisaties, met name onderwijsinstellingen, blijken niet ingericht te zijn op het ontvangen van giften. Het zit bij scholen niet in de mindset, terwijl er een grote bereidheid is om bij te dragen. Schuyt pleit ervoor dat scholen 5% procent van hun budget ook daadwerkelijk inzetten op het verwerven van giften. De sleutel tot succes is de maatschappelijke inbedding van de school. De Hermitage en het Maagdenhuis in Amsterdam zijn prachtige voorbeelden waar filantropie goed tot zijn recht is gekomen. Vermogende particulieren werkten samen met de (lokale) overheid om tot waardevolle projecten te komen. Schuyt benadrukt het belang van een ommekeer in het denken over dergelijke samenwerkingsverbanden.

In 2016 sloeg het rapport van de Inspectie van het Onderwijs in als een bom. Nederland bleek niet langer koploper op het gebied van kansengelijkheid in het onderwijs. Wat blijkt? De sociale en economische achtergrond van ouders is van steeds grotere invloed op hoe het kind door het schoolsysteem heen beweegt. Kinderen van hoogopgeleide ouders maken bijvoorbeeld een hogere kans op een voor hen gunstig schooladvies dan kinderen afkomstig uit andere milieus. In dit gesprek denkt Paul van Liempt met Inge de Wolf - onderwijsinspecteur en bijzonder hoogleraar onderwijssystemen - verder door op de implicaties van het rapport. Zo zijn er bijvoorbeeld weinig landen die hun scholen vrijer laten in het uitvoeren van onderwijsbeleid dan Nederland, maar is dit echter wel verstandig of moeten we af van de zogenoemde lumpsumfinanciering? En hoe staat het met het niveau van de leraar en de leerling? Heeft het invoeren van de rekentoets het gewenste effect? En hoe zit het met de verwachtingen die ouders van hun kinderen hebben? Kortom: Hoe gaan andere landen om met kansenongelijkheid, en wat kan Nederland van Zuid-Korea - het nieuwe beste jongetje van de klas - eigenlijk leren?

Door de vele discussies over de energietransitie zou je denken dat deze nog op handen is. Alex Muhring vertelt in gesprek met Paul van Liempt dat deze transitie reeds aan de gang is en met steeds grotere snelheid zich ontwikkelt. Als directeur van de zoncoalitie - een onafhankelijke partij die vraag en aanbod op de zonne-energiemarkt bij elkaar brengt - legt Alex Muhring uit wat de kansen zijn en op welke wijze de zoncoalitie vastgoedbeheerders beweegt naar het plaatsen van zonnepanelen.  Een duidelijk verhaal, maar waarom is pas vier tot zes procent van de Nederlandse daken voorzien van zonnepanelen? En waar komt het nog altijd heersende scepticisme vandaan met betrekking tot zonne-energie? Als oud-bankier en investment manager is volgens Alex Muhring het belangrijkste dat de onzekerheid wordt benoemd en weggenomen. Dit doet hij met zoncoalitie door vastgoedbeheerders een compleet plaatje voor te leggen en uit te zoeken wat voor elke partij specifiek het beste werkt. Daarnaast is er binnenkort weer een SDE-ronde (Stimulering Duurzame Energieproductie) waarbij vijf miljard klaarligt vanuit de overheid. Dan rest de vraag: Als deze groei van zonne-energie zo doorzet met het succes van zoncoalitie, gaat heel Nederland dan van het gas?

In zijn boek Geen Paniek! houdt Ben Rogmans een pleidooi voor meer flexibiliteit, waarop hij in dit gesprek met Paul van Liempt verder ingaat. De strekking van zijn verhaal: Ja, banen zullen verdwijnen door robotisering en automatisering, maar daar zullen ook nieuwe banen voor in de plaats komen. Deze banen moeten echter wel door mensen zelf gecreëerd worden en dat vereist dat mensen zich moeten blijven ontwikkelen tijdens hun loopbaan, iets wat om tal van redenen nog te weinig lukt. Rogmans stelt voor een soort loopbaan-APK te ontwikkelen waarbij periodiek wordt gekeken of iemand nog wel op de juiste plek zit, of beter kan doorstromen. In dit gesprek legt hij uit waarom dit soort maatregelen nodig zijn en hoe hij dit voor zich ziet. 

Vorig jaar stapte Geertje Hulzebos als voorzitter uit het LSVb. Naar eigen zeggen bleek haar activistische agenda voor haar bestuursgenoten onhoudbaar en wilde ze tegelijkertijd haar idealen niet afzwakken om haar bestuursfunctie te behouden. In gesprek met Ad Verbrugge vertelt ze dat binnen organen als het LSVb structuren zijn ontstaan waar kritiek alleen tot op zekere hoogte kan worden ingebracht en voor onwelgevallige ideeën geen plaats is. Daar komt bij dat het er volgens Hulzebos niet activistisch genoeg aan toe gaat. Studenten en studentvertegenwoordigers zijn niet meer bereid de straat op te gaan om politieke druk uit te oefenen. Er ontbreekt een gemeenschapsgevoel onder studenten. Dit past binnen een trend van individualisering en commodificatie van het onderwijs, waardoor onderwijs als een individueel afgenomen dienst wordt gezien die zo efficiënt mogelijk moet worden aangeboden en afgestemd moet zijn op waar de markt om vraagt. Wat is er nodig om uitholling van het onderwijs verder tegen te gaan?

Onlangs verscheen het boek Witte Schuld van schrijfster Elma Drayer. In gesprek met Ad Verbrugge vertelt ze over de onderwerpen die ze aansnijdt in haar werk. Een kernbeweging in haar werk is de uit Amerika overgewaaide identiteitspolitiek. Dit gedachtegoed ligt ten grondslag aan allerlei culturele discussies in ons land, zoals die over zwarte piet. Toch blijft het gedachtegoed nog slecht begrepen, zelfs soms door de eigen achterban. Door zich te beroepen op een unieke claim op hun eigen culturele herkomst lijkt zich een nieuw soort essentialisme te ontwaren dat bepaalt wie mag spreken en oordelen over culturen. Zo ontstaan nieuwe tegenstellingen, wat op zijn minst verbazend is omdat het anti-essentialistisch denken van emancipatiebewegingen juist gericht was op het bevrijden van het individu uit zijn of haar culturele context. Nu lijkt het individu er weer in te worden opgesloten. Zien we hier een nieuw soort tribalisme ontstaan?

In gesprek met Paul van Liempt verkent Lex Hoogduin een aantal scenario’s met betrekking op de toekomst van het financieel stelsel zoals we dat kennen. Hoogduin stelt dat het stelsel onhoudbaar dreigt te worden. Wat zijn op dat moment de mogelijkheden en wat is de toekomst voor de financiële economie? Voor zo ver hij weet liggen bestaan er geen blauwdrukken voor een nieuwe financieel systeem, en dat maakt ons kwetsbaar. Die kwetsbaarheid ziet hem overigens niet alleen in de interne dynamiek van het huidige stelsel. Ook China oefent grotere druk uit om de dollar als wereld handelsmunt naar de troon te steken.

Yuri van Geest is veel in China en vertelt er graag over. Volgens hem doen we er goed aan het beeld dat we van China meekrijgen uit het nieuws te nuanceren. “In sommige steden in China zijn mensen veel gelukkiger en zelfverzekerder dan in New York”, zegt hij. Met Paul van Liempt bespreekt hij waarom China ook een voorbeeld voor het Westen kan zijn, bijvoorbeeld als het aankomt op de manier waarop ze innovatie aanpakken. Ook vertelt hij open over zijn spirituele inzichten, die hij heeft gekregen tijdens lange ‘walks’ waarin hij een diepe verbondenheid ervoer  met zijn omgeving en de mensen om hem heen. Ten slotte geeft hij zijn visie op hoe innovatie kan worden aangezwengeld. 

In dit gesprek spreekt Jaap Koelewijn met Alex Dowdalls, managing director en oprichter van AXVECO. Dowdalls is geboren in Schotland maar woont al dertig jaar in Nederland. Hij vertelt uitgebreid over het verschil in werkcultuur: waar in het Verenigd Koninkrijk de hiërarchie veel strikter tot uiting komt staat in Nederland het idee van draagvlak creëeren veel meer centraal. Het beviel hem en hij besloot na lang te hebben gewerkt in de management consultancy om zijn eigen bedrijf te beginnen. Bij AXVECO houdt hij zich onder andere bezig met vernieuwing van bedrijfsmodellen en risico management, volgens hem nog ondergewaardeerd in veel bedrijven en opleidingen. Als ondernemer staat hij nu voor hele andere uitdagingen, zoals het aannemen van juist personeel, iets wat hij nog steeds moeilijk vindt. Met Koelewijn gaat hij er over in gesprek.

Marcel Wanders is industrieel ontwerper en gaat bij Voor de Ommekeer in gesprek met Marlies Dekkers over veranderingen in zijn werkveld, en de invloed die dat heeft op ons dagelijks leven.  Zo bespreken ze onder andere de veranderende rol van design en het denken hierover: Is design tegenwoordig nog steeds zo mannelijk als in de twintigste eeuw, of zien we verschuivingen hierin? Hoe kunnen we design meer vrouwelijk maken? Maar ook: Wat doet de toenemende invloed van computermodellen met het ontwerpproces van de designer? Welke nieuwe vormen van design zien we ontstaan? 

De invloed van kunstmatige intelligentie is overal. Vaak ook op plekken waar we ons er misschien niet altijd van bewust zijn, bijvoorbeeld tijdens een sollicitatie. Tijdens een videointerview kan ons gezicht door algoritmes worden gescand op micro-expressies: zogenaamde gezichtsuitdrukking, te snel voor het menselijk oog om te registreren, die iets zouden weggeven over de werkelijke aard van onze persoonlijkheid. Zo kunnen bedrijven beter achterhalen wie ze in huis halen. Lijkt onschuldig. Is het niet. Tenminste, niet altijd. Hoe eerlijk is het bijvoorbeeld dat mensen niet doorhebben hoe hun beoordeling tot stand komt? En kloppen de theorieën achter de verklaringsmodellen eigenlijk wel? Siri Beerends, cultuursocioloog houdt zich bezig met de impact van dit soort situaties op persoonlijk en maatschappelijk niveau. Met David van Overbeek bespreekt ze hoe niet alleen data-interpretatie subjectief kan zijn, maar ook data-productie al gedreven wordt door een bepaalde kwantitatieve blik op de mens. Wat doet deze kwantificering van de mens met ons zelfbeeld? Gaan wij ons meer gedragen als robots zodat we beter in de modellen passen? Wat is de rol van Silicon Valley hierin?

Met de opkomst van het ambitieuze China in het Oosten en het afbrokkelen van de vanzelfsprekendheid van het transatlantische bondgenootschap bezint Europa zich op zijn plek in de wereld. Welke rol kan Europa spelen in een wereld die steeds meer door diverse machtsblokken wordt geregeerd in plaats van door één supermacht. In dit gesprek met Paul van Liempt vertelt Erik Dirksen over de manier waarop China op allerlei manieren probeert haar greep op de wereld probeert te versterken: door de aanleg van een nieuwe zijderoute, haar ambitieuze industriebeleid en de directe politieke invloed in toonaangevende technologiebedrijven. Hoe gaat Europa hiermee om? Daarnaast komt ook het klimaatakkoord aan bod: Heeft dit akkoord wel zin als China zich tegelijkertijd onttrekt aan allerlei internationale afspraken over uitstoot? En wat zijn de geopolitieke consequenties?

Bij Voor de Ommekeer volgen we de ontwikkeling van het ondernemerschap van Ronald Kouvelt op de voet. Zijn bedrijf Stucomm wordt getipt als dé nieuwe Tom Tom. Toen Van Liempt vorig jaar met Kouvelt in gesprek ging was hij vol enthousiasme over de toekomst en het groeipotentieel van zijn bedrijf. Onlangs hebben ze zelfs een ondernemersprijs in de wacht gesleept. Hoe gaat het nu met Stucomm en wat zijn de uitdagingen voor de komende tijd? Is Stucomm al winstgevend, of zitten ze nog vol in de uitbreidingsfase? Hoe ziet het veranderen van de onderwijswereld er achter de schermen uit? En natuurlijk: Wat zijn de uitdagingen die komen kijken bij het leiden van een organisatie die steeds groter wordt? Paul van Liempt vraagt het Ronald Kouvelt.

In dit gesprek vertelt oud-partner van Nauta Dulith Monique van Dijken Eeuwijk over het belang van toezicht en de veranderende rol binnen de samenleving. Onlangs verloor de AFM een principiële rechtszaak tegen accountantskantoren EY en PwC. De AFM had de kantoren boetes opgelegd vanwege tekortkomingen in de controles op jaarrekeningen. Ondanks de verloren rechtszaak past het opleggen van de boetes in een trend die al langer gaande is: de AFM is steeds proactiever gaan optreden. Niet iedereen in de sector vindt dit een goede ontwikkeling. De vraag is bijvoorbeeld of de AFM wel de juiste partij is om te normeren, of dat deze taak strikt bij de wetgever zou moeten liggen. Ook: Moet de AFM misschien opgaan in DNB? Paul van Liempt gaat erover met Van Dijken Eeuwijk in gesprek. 

Nederland kent steeds meer zelfstandig ondernemers die gezamenlijk zorgen voor meer innovatie. Deze trend is niet zomaar ontstaan. Jarenlang heeft de overheid zich ingespannen om ondernemerschap makkelijker te maken in de verwachting dat een ondernemende economie Nederland uit de recessie zou trekken. Toch kent Nederland op Adyen na geen echte grote techbedrijven, zoals Facebook of Google, waarmee de vraag rijst of in Nederland minder ambitieuze risico’s genomen worden dan in de Verenigde Staten en waarom dat zo is. Paul van Liempt gaat in gesprek hierover met Erik Stam, hoogleraar strategie, organisatie en ondernemerschap. Samen bespreken ze hoe het gesteld is met het ondernemerschap in Nederland en wat de grote praktische en beleidsmatige uitdagingen zijn.

De periode na de kredietcrisis is voor banken een turbulente tijd geweest. Naast het op orde brengen van de balans is er sprake van een proces van centralisatie en standaardisatie, waar niet altijd onverdeeld enthousiast op wordt gereageerd. Zo worden kantoren gesloten en krijgen hoofdkantoren steeds meer zeggenschap over de dagelijkse gang van zaken. Ook automatisering speelt een belangrijke rol. Bijvoorbeeld in het beoordelen van aanvragen voor leningen, dat steeds vaker gebeurt op basis van geautomatiseerde processen en minder op basis van het oordeel van de bankier. En dat terwijl het groeiend aantal ondernemers juist meer vraagt om maatwerk. Hoe gaat de bank de economie van de toekomst bedienen? Is regelgeving op dit moment te streng? En zijn het MKB en particulieren eigenlijk nog wel interessant genoeg voor banken? Paul van Liempt gaat hierover in gesprek met Chris Buijink.