Brainwash

'Een claim op absolute macht', noemde filosoof en schrijver Maxim Februari het dat minister-president Mark Rutte niet bespreekt onder welke condities de coronamaatregelen weer worden ingetrokken. Februari is alert op de inperking van grondrechten, en ziet in de corona-aanpak een algemener verlangen om onzekerheid in de greep te houden via controle en surveillance. Hij is columnist bij NRC, en schrijft zowel romans als non-fictie, waarvan Klont en De Onbetrouwbare Verteller het meest recent zijn. In 2020 ontving hij de P.C. Hooft-prijs voor zijn hele oeuvre. Aan de hand van muziek spreekt hij met Floortje Smit. Brainwash Zomerradio is een speciale zomerse serie van HUMAN, te beluisteren op NPO Radio 1 en hier als podcast.

Als het gaat over onderzoek naar stadsproblemen, zoals geweld, armoede en uitsluiting, denk je niet meteen aan hiphopmuziek en straatkunst. Maar voor stadsgeograaf Rivke Jaffe zijn dat bronnen van inzicht. Op Curaçao deed ze onderzoek naar milieuvervuiling, en op Jamaica onderzocht ze de macht van dons, de criminele leiders in achterstandswijken van Kingston. Aan de hand van muziek spreekt ze met Floortje Smit.

Openhartige stemmen spreken dromerig maar onverschrokken in je oor, en vertrouwen je innige details toe over hun verlangens, sensualiteit en intimiteit. We luisteren naar mannen tussen de 18 en 96 jaar oud, waar theatermaker Marte Boneschansker intieme gesprekken mee voerde voor haar installatie BLOOS, de mannen. Over mannelijkheid, hun lichaam en wie zij zijn voorbij dat lichaam. Zo dicht op de huid, dat je voor even ín hun huid kruipt. Aan de hand van fragmenten uit de voorstelling spreekt ze erover met Floortje Smit.

Meestal moet een literaire debutant vechten om aandacht, maar Simone Atangana Bekono werd onmiddellijk in de schijnwerpers gekatapulteerd. Haar dichtbundel Hoe de vonken zichtbaar waren werd bekroond en ze werd door de Volkskrant uitgeroepen tot literair talent. Haar debuutroman Confrontaties stond op de shortlist voor de Libris Literatuur Prijs. Aan de hand van muziek spreekt ze met Johan Fretz.

Ze voelt zich schuldig. Heel vaak, en over van alles. Over haar moeder, haar geliefde, een onhandige opmerking, of de toestand van de wereld. In haar nieuwe boek Schuldig onderzoekt schrijver en filosoof Jannah Loontjens de schuldgevoelens die haar leven beheersen. Aan de hand van muziek spreekt ze erover met Johan Fretz.

We hebben een rotsvast geloof dat alles in de wereld in data te vangen is, volgens filosoof en schrijver Miriam Rasch. Data waarmee mens en natuur gehackt en gecontroleerd zouden kunnen worden. In haar boek Frictie. Ethiek in tijden van dataïsme verzet zij zich hiertegen, omdat het verwoestende effecten kan hebben. Dit jaar won ze er de Socratesbeker mee, de prijs voor het beste filosofieboek. Aan de hand van muziek spreekt ze met Floortje Smit.

Oorlog en vrede, democratie en vrijheid: kunstenaar Renee van Bavel schuwt de grote thema’s niet. Waar we het bedrukkende vaak liever op afstand houden, brengt zij het dichterbij. Zo ook de Dodenherdenking, waarbij ze zich afvraagt hoe we zo kunnen herdenken dat het verder reikt dan die twee minuten stilte. Aan de hand van muziek spreekt ze met Floortje Smit.

Van het kleinste leed tot het grootste nieuws: columnist en cabaretier Pieter Derks keert de wereld graag binnenstebuiten. Vlijmscherp en met rake grappen fileert hij de macht in zijn columns voor De Nieuws BV. In zijn voorstelling Voor wat het waard is rekent hij af met de tijdgeest, zijn concurrentie, en zichzelf. Aan de hand van muziek spreekt hij met Johan Fretz.

'De man is uit de mode', stelt oud-journalist en schrijver Maarten Huygen in zijn onlangs verschenen boek Het nut van de man. Er is volgens hem veel oog voor de schadelijke kanten van mannelijkheid en voor hun oververtegenwoordiging in misdaad, seksueel misbruik en geweld. Maar staan daar ook voordelen tegenover, en wat zijn die dan? Aan de hand van muziek spreekt hij erover met Floortje Smit.

'Ik wil dichter zijn, dichter bij mezelf, maar ook dichter bij jou', klinken de poëtische woorden van Gershwin Bonevacia, stadsdichter van Amsterdam. Zijn opkomst is stormachtig te noemen, maar ging door zijn dyslexie niet vanzelf. Toch heeft het worstelen met woorden hem tot vindingrijke woordkunstenaar gemaakt. Aan de hand van muziek spreekt hij met Johan Fretz.

Als zeventienjarige werd Mardjan Seighali vastgezet en gemarteld in een Iraanse gevangenis omdat ze tegen de onderdrukking door het gewelddadige regime streed. In 1990 vluchtte ze naar Nederlands waar ze onlangs voorzitter van het Humanistisch Verbond werd. Aan de hand van muziek spreekt ze met Floortje Smit.

Een jaar lang werkte schrijver en journalist Fernande van Tets in een land waar het leven niet langer vanzelfsprekend is: het door oorlog geteisterde Syrië. Als VN-medewerker zag ze met eigen ogen de verschrikkingen van het voortslepend conflict. Ze schreef er het boek Vier Seizoenen in Damascus over. Aan de hand van muziek spreekt ze met Johan Fretz.

We zijn nog nooit met zovelen zo eenzaam geweest. Althans, dat wordt ons verteld. De samenleving zou gebukt zou gaan onder eenzaamheidsepidemie. Maar eenzaamheid neemt niet toe en het is niet besmettelijk, zegt journalist en schrijver Lynn Berger. Aan de hand van muziek spreekt ze met Floortje Smit.

Wereldwijd staan vrouwenrechten onder druk, volgens sociaal activist Devika Partiman. En als ze onrecht ziet, ontvlamt Partiman niet in woede, maar in strijdlust. En die gebruikt ze om maatschappelijke veranderingen tot stand te brengen, zoals met Stem op een Vrouw, wat kiezers aanmoedigt om vrouwen de Tweede Kamer in te stemmen. Aan de hand van muziek spreekt ze met Johan Fretz.

Vrede brengen met muziek en met de kunstenaar in onszelf de wereld redden: de ambities van componist Merlijn Twaalfhoven zijn grenzeloos. Dat moet ook wel: wij zijn de laatste generatie zijn die klimaatverandering kan stoppen. De open, speelse houding van een kunstenaar is daarbij onmisbaar, schrijft hij in zijn boek Het is aan ons. Aan de hand van muziek spreekt hij met Floortje Smit.

Stel: er is een hiernamaals. Daar worden al je herinneringen uit dit leven gewist, op één na. Welke herinnering kies jij om mee te nemen in de eeuwigheid? Die vraag stelt schrijver en onderzoeker Jacky van de Goor in haar boek Je leven in één herinnering. Wat er echt te doet in het leven, aan de hand van muziek spreekt ze erover met Floortje Smit.

'De kloof tussen kansrijk en kansarm wordt steeds groter in Nederland', zegt geograaf en journalist Floor Milikowski. In krimpgebieden is het niet alleen economisch zwaarder, maar verdwijnen ook de supermarkten, scholen en ziekenhuizen. In zo’n klein land als Nederland zouden de verschillen in gezondheid en welvaart niet zo extreem hoeven zijn. Aan de hand van muziek spreekt ze erover met Floortje Smit.

Met tomeloze ambitie richtte hij zich op zijn academische en politieke carrière, en het verbeteren van de wereld. Nu denkt historicus en oud-politicus Zihni Özdil: heb ik het wel bij het rechte eind? Hij vraagt zich af of zijn werkethos een manier was om zijn demonen niet onder ogen te hoeven komen. Aan de hand van muziek spreekt hij erover met Floortje Smit.

Seks: we willen het, we doen het, we spreken erover en we dromen ervan. Volgens sociaalwetenschapper Linda Duits zou je zelfs kunnen zeggen dat het de reden is van ons bestaan. Seks is overal en overduidelijk, maar tegelijkertijd is het geheimzinnig en ingewikkeld. En dat fascineert haar mateloos. Aan de hand van muziek spreekt ze erover met Floortje Smit.

Voortdurend geplaagd worden door het gevoel dat je iets vreselijks te wachten staat. Angst is de default mode van schrijver Daan Heerma van Voss, en volgens hem is het één van de krachtigste emoties die we hebben. Hij werkte al een paar jaar aan een boek over het onderwerp toen plots de coronacrisis uitbrak. Aan de hand van muziek spreekt hij met Floortje Smit.

Schoonheid heeft niet zoveel met perfectie te maken, volgens emeritus hoogleraar Psychologie Liesbeth Woertman. Maar alles met levendigheid: juist als je niet met je uiterlijk bezig bent, ben je op je mooist. In een tijd waarin we gebombardeerd worden met ontelbare beelden van ideale schoonheid, vergeten we dat nog weleens. Aan de hand van muziek spreekt ze met Floortje Smit.

Ze woonde een jaar in een van de armste sloppenwijken van Indonesië, leefde tussen de Inuït-jagers op Groenland, en leent seksrobots van robotfabrieken om veldwerk te doen: Roanne van Voorst. Als schrijver en antropoloog van de toekomst maakt ze toekomstscenario’s die ze baseert op dingen die nu al realiteit zijn. Aan de hand van muziek spreekt ze met Floortje Smit.

Geboren uit een Pakistaanse vader en Nederlandse moeder weet journalist en schrijver Haroon Ali hoe het is om tussen twee werelden in te leven. Hij weet wat het is om half te zijn. En onder die titel verscheen vorige week zijn debuut. Een boek over zijn zoektocht naar zichzelf, in een mijnenveld van botsende identiteiten. Aan de hand van muziek spreekt hij erover met Johan Fretz.

Je kunt hem kennen van films als Bloedbroeders, Het Leven is Vurrukkulluk, of series als Mocro Maffia: acteur en schrijver Jim Deddes. Je zult hem in elk geval kennen als Harco, het typetje uit de absurdistische YouTube-serie Joardy Season. De sketch Huilon is inmiddels ruim een miljoen keer bekeken. Aan de hand van muziek spreekt hij met Johan Fretz.

Toeval bestaat niet, volgens schrijver Raoul de Jong. Voor hem staat alles in de sterren geschreven. En als je het aandurft om je aan het leven over te geven en vertrouwt op het goede in de mensen die je tegenkomt, dan gebeuren er mooie dingen. Aan de hand van muziek spreekt hij erover met Floortje Smit.

Toen ze bij het journaal kwam, was dat wel een bommetje dat insloeg, zegt oud-nieuwslezer en journalist Noraly Beyer. Ze was lange tijd het enige zwarte gezicht van de NOS, en kwam als nieuwslezer gedurende 23 jaar de huiskamers van mensen binnen. In gesprekken over racisme probeert ze een soort verstandhouding te zoeken. Als iedereen elkaar de rug toekeert, komen we niet verder, vindt ze. Aan de hand van muziek spreekt ze erover met Floortje Smit. Brainwash Zomerradio is een speciale zomerse serie van Human, te beluisteren op NPO Radio 1 en hier als podcast.

Gevoelens van ongeluk krijgen steeds vaker het label 'depressie' opgeplakt, schrijft hoogleraar wetenschapsonderzoek Trudy Dehue in De Depressie-epidemie. Die term is geen neutrale beschrijving, omdat hij de oorzaak én oplossing van het leed automatisch bij het lijdende individu zelf legt. Aan de hand van muziek spreekt ze erover met Floortje Smit. Brainwash Zomerradio is een speciale zomerse serie van Human, te beluisteren op NPO Radio 1 en hier als podcast.

Proza met ballen schrijft Stella Bergsma, al zou ze zelf waarschijnlijk zeggen 'met clit'. Haar roman Pussy album (2016) draait om het fictieve karakter Eva van Liere, die 'wanhopig van het leven houdt, maar dat is niet wederzijds'. Eerder schreef ze poëzie in Cupcakes, en dit jaar kwam haar manifest Nouveau Fuck uit, over schijt hebben met stijl en leren hoe je wijdbeens moet leven. Bergsma is zangeres van de band EinsteinBarbie, bedenker van het woord 'sletvrees', dat inmiddels te vinden is in de Dikke Van Dale. Aan de hand van muziek spreekt ze erover met Floortje Smit. Brainwash Zomerradio is een speciale zomerse serie van Human, te beluisteren op NPO Radio 1 en hier als podcast.

We denken misschien dat we onze identiteit zelf grotendeels in de hand hebben, maar dat klopt niet. Etiketten over wie je bent, worden opgeplakt door de buitenwereld en dat wordt soms pijnlijk duidelijk als het botst. 'We staan ergens halverwege keuze en dwang', schrijft cultureel antropoloog Sinan Çankaya daarover in zijn schitterende en genuanceerde boek Mijn Ontelbare identiteiten. Aan de hand van muziek spreekt hij erover met Floortje Smit. Brainwash Zomerradio is een speciale zomerse serie van Human, te beluisteren op NPO Radio 1 en hier als podcast.

Ons idee van verslaving als iets dat een geheimzinnige macht over ons uitoefent, daar wil hij van af. Volgens socioloog en 'drugsprofessor' Peter Cohen is universeel menselijk om sterke bindingen te ontwikkelen, met wat dan ook. Het is onze cultuur die bepaalt wat 'verslaving' wordt genoemd en wat niet. Aan de hand van muziek spreekt hij erover met Floortje Smit. Brainwash Zomerradio is een speciale zomerse serie van Human, te beluisteren op NPO Radio 1 en hier als podcast.

Het gaat bij haar niet over koffie of katten: cabaretier en programmamaker Carolien Borgers praat liever over zaken die er echt toe doen. Ze bevraagt schoonheidsidealen en het idee dat het leven maakbaar is. Want als je alles zelf in de hand hebt, hoe zit het dan als je vriend het uitmaakt, of als je vader ziek wordt? Aan de hand van muziek spreekt ze erover met Floortje Smit. Brainwash Zomerradio is een speciale zomerse serie van Human, te beluisteren op NPO Radio 1 en hier als podcast.

Als we toch dat enorme probleem van het woningtekort op gaan lossen, kunnen we dan niet ook meteen de eenzaamheid onder ouderen even meepakken, of ervoor zorgen dat het niet ten koste gaat van de biodiversiteit? Rijksbouwmeester Floris Alkemade adviseert het rijk, gevraagd en ongevraagd, over architectuur en ruimtelijke ordening. En hij betrekt daar altijd sociaal-maatschappelijke thema’s bij. Aan de hand van muziek spreekt hij erover met Floortje Smit. Brainwash Zomerradio is een speciale zomerse serie van Human, te beluisteren op NPO Radio 1 en hier als podcast.

Huiselijk geweld, genitale verminking en eerwraak: talloze vrouwen in Nederland hebben ermee te maken. We sluiten er de ogen voor, zegt vrouwenrechtenverdediger Shirin Musa. Ze is oprichter van Femmes for Freedom en bestrijdt huwelijkse gevangenschap, een term die ze zelf bedacht voor gedwongen voortzetting van een religieus huwelijk. Aan de hand van muziek spreekt ze erover met Floortje Smit. Brainwash Zomerradio is een speciale zomerse serie van Human, te beluisteren op NPO Radio 1 en hier als podcast.

Wie met gesomber over klimaatverandering aankomt, is bij Donald Pols aan het verkeerde adres. Een 'klimaatoptimist' noemt de directeur van Milieudefensie zichzelf. Hij groeide op in Zuid-Afrika, waar hij het einde van de Apartheid meemaakte. Momenteel spant hij met Milieudefensie een historische rechtszaak aan tegen oliegigant Shell. Aan de hand van muziek spreekt hij erover met Floortje Smit. Brainwash Zomerradio is een speciale zomerse serie van Human, te beluisteren op NPO Radio 1 en hier als podcast.

In welk hokje past Rob Wijnberg nou eigenlijk het beste? Hij vindt dat hij te weinig heeft bijgedragen aan de wereldfilosofie om filosoof te heten. Hij is een journalist die niet van nieuws houdt. En voor een ondernemer heeft hij wel heel veel idealen. Wijnberg is een van de oprichters van De Correspondent, een nieuwsplatform dat een dagelijks medicijn moet zijn tegen de waan van de dag. Aan de hand van muziek spreekt hij met Floortje Smit. Brainwash Zomerradio is een speciale zomerse serie van Human, te beluisteren op NPO Radio 1 en hier als podcast.

Van champagne ontbijten op landhuizen tot lingerie shoots in hotels: een jaar lang dook journalist en filosoof Doortje Smithuijsen in de wereld van influencers. Wat voor samenleving spoort mensen aan zich om te vormen tot online reclamezuilen? Aan de hand van muziek spreekt ze erover met Johan Fretz.

Als hij naar de economie kijkt, en ziet hoe slecht het gaat, dan lopen de rillingen over zijn rug. Veel mensen hebben niet door wat de ernst is van de situatie, zegt econoom Bas Jacobs. Terwijl de economie met een donderend geraas instort. Aan de hand van muziek spreekt hij erover met Floortje Smit.

‘Life-changing’ was het voor theatermaker en actrice Naomi van der Linden om de rol van Celie in The Color Purple te spelen. Om avond na avond als zwarte vrouw tegenover een grotendeels wit publiek te zingen: ‘Ik ben mooi, en ik ben hier.’ Simpele woorden, maar met grote kracht. Aan de hand van muziek spreekt ze erover met Johan Fretz.

Klimaatverandering, blinde vlekken bij ontwikkelingshulp: voor theatermaker Anoek Nuyens is geen onderwerp te complex. Ze gaat op onderzoek uit en luistert naar alle kanten van het verhaal, om vervolgens geëngageerd theater te maken. Aan de hand van muziek spreekt ze erover met Floortje Smit.

Hij is gewapend met een potlood dat zo scherp is als zijn geest: beeldend kunstenaar Brian Elstak. Zijn rauwe, schetsmatige tekeningen laten je niet zomaar los. Racisme en ons koloniaal verleden kijken je recht in het gezicht aan en hiphop is zijn way of life. Aan de hand van muziek spreekt hij met Johan Fretz.

Thuis. Vóór corona en de lockdown klonk het altijd zo verlokkelijk: vertrouwd, warm, veilig. Maar na de zoveelste week gedwongen thuisblijven begint het begrip zijn glans te verliezen. De onttovering van thuis, noemt socioloog Jan Willem Duyvendak dat. Aan de hand van muziek spreekt hij erover met Floortje Smit.

Ras: het is een besmet begrip geworden. Maar juist omdat wetenschappers zich er niet aan willen branden, sijpelen raciale denkbeelden wetenschap en samenleving binnen. Om die reden houdt hoogleraar antropologie van de wetenschap Amade M'charek zich er wél mee bezig. Aan de hand van muziek spreekt ze met Johan Fretz.

Een jury in tranen en nummer 1-noteringen op de hitlijsten. Het nummer 'Dat ik je mis' is de doorbraak van singer-songwriter Maaike Ouboter. Over het gemis van haar ouders gaat het, die stierven toen ze op de middelbare school zat. Al vindt ze het jammer dat die context er telkens bij vermeld wordt. Aan de hand van muziek spreekt ze met Johan Fretz.

Nog vier jaar Trump? Dat is de vraag waar de Amerikaanse presidentsverkiezingen van doordrongen zijn. En van de eerste democratische voorverkiezingen tot en met het stemmen in november: Amerika-correspondent Casper Thomas volgt de ontwikkelingen op de voet. Aan de hand van muziek spreekt hij met Floortje Smit.

Met een verkrampte glimlach zette schrijver Carmen Felix haar ergernissen over de wereld op papier. Het resultaat: Je kunt het ook nooit goed doen, verscheen eind vorig jaar. Het is een aanklacht tegen de druk die op jongvolwassenen wordt gelegd. Aan de hand van muziek spreekt ze met Johan Fretz.

Heeft iedereen het in zich om te moorden? Zijn vrouwen écht andere criminelen dan mannen? En: hoe pak je na lang gevangenschap je leven weer op? Het zijn vragen die criminoloog Marieke Liem niet loslaten. Aan de hand van muziek spreekt ze met Johan Fretz.

De meest geliefde docent sociologie ooit werd hij genoemd, aan de Universiteit van Amsterdam: Bart van Heerikhuizen. Van zijn eerste hoorcollege in 1978 tot het laatste in 2013 hingen de studenten aan zijn lippen. Zijn enthousiasme blijft, ook nu hij dodelijk ziek is. Aan de hand van muziek spreekt hij met Floortje Smit.

Gentrificatie: we hoeven het niet te pikken, zegt schrijver en rapper Massih Hutak. Want het opwaarderen van sociaal-economisch zwakke buurten is vooral in het voordeel van het grootkapitaal, terwijl eerdere bewoners uit hun huizen gepest worden. Aan de hand van muziek spreekt hij met Floortje Smit.

Kiezen is moeilijk, de wereld niet zwart-wit en het leven oneindig veel complexer dan we kunnen doorgronden. Een aan waarschijnlijkheid grenzende onzekerheid is het hoogst haalbare. Dat stelt essayist Jan Postma. Aan de hand van muziek spreekt hij met Johan Fretz.

Als het voelt alsof er geen plek voor je is op deze wereld, moet je je niet afvragen wat er mis is met jou, maar wat er mis is met de wereld. Dat is de leidraad in het leven van schrijver Marian Donner. Ze schreef het Zelfverwoestingsboek: een pleidooi tegen maakbaarheid, tegen zelfhulpboeken en voor stinken, drinken, bloeden, branden en dansen. Aan de hand van muziek spreekt ze met Floortje Smit.