Polska i Polacy na całym świecie

Renata Czader, Polka z Zaolzia i założycielka stowarzyszenia „Nigdy nie jesteś sam”, została Osobistością Roku Sektora Non Profit w Czechach. W rozmowie z Piotrem Żułnowskim mówi o 12 latach pracy dla osób z niepełnosprawnościami i misji rozwoju opieki wytchnieniowej. Podkreśla, że Polacy z Zaolzia w ogromnej mierze pomagają stowarzyszeniu: to od nich pochodzi niemal 99% wolontariuszy oraz największe wsparcie firm i osób prywatnych. Jej dewiza to: "Jeżeli ktoś potrafi, no to musi".

Konkurs organizuje Fundacja Portretu - o idei konkursu mówi Barbara Kaczmarowska-Hamilton, polska malarka związana z Wielką Brytanią, nieoficjalna portrecistka brytyjskiej rodziny królewskiej.

Polacy pielęgnują swoje obyczaje za granicą, bo swój świat zabieramy na obczyznę i staramy się go kontynuować - mówi gość PRdZ Tadeusz Urbański, Polak od 40 lat mieszkający w Sztokholmie.

Puste ulice Starego Miasta, zamknięte kawiarnie i cisza tam, gdzie zazwyczaj rozbrzmiewał gwar tysięcy pielgrzymów. Tegoroczne święta wielkanocne w Ziemi Świętej nie przypominają żadnych innych - opowiada ojciec Jerzy Kraj, polski franciszkanin i wieloletni duszpasterz w Jerozolimie.

250-lecie powstania Stanów Zjednoczonych to jubileusz szczególny również dla Polaków w USA. To nie tylko urodziny amerykańskiej demokracji, ale także 280. rocznica urodzin Tadeusza Kościuszki. O tym, jak przekuć historię w nowoczesną wymianę idei, opowiada Marek Skulimowski, prezes Fundacji Kościuszkowskiej.

Język polski na Litwie stoi dziś przed poważnymi wyzwaniami – od problemów w edukacji po kwestie demograficzne i polityczne. O sytuacji polskiej mniejszości, potrzebach szkół oraz kierunkach wsparcia mówiła w wywiadzie dr Urszula Starakiewicz-Krawczyk, dyrektorka Instytut Rozwoju Języka Polskiego.

Edukacja, kultura i integracja – to trzy filary, na których opiera się działalność Polsko-Szwajcarskiego Instytutu Kultury i Edukacji. Ostatnie miesiące pokazały, że polonijna społeczność w Szwajcarii również staje się ważnym uczestnikiem lokalnego rynku idei i przedsiębiorczości.

„Żądamy amunicji!” – te słowa zna niemal każdy Polak, ale postać ich autora przez dekady pozostawała w cieniu. Dr Bogumiła Żongołłowicz, badaczka losów powojennej Polonii australijskiej, po latach poszukiwań oddaje w ręce czytelników biografię, która rzuca nowe światło na dramatyczne losy Zbigniewa Jasińskiego – poety, żołnierza AK i emigranta.

Pierwsza drużyna światowego ZHP w Australii powstała po wojnie, w 1950 roku – mówi gość Polskiego Radia dla Zagranicy, harcmistrzyni Alicja Tabor, Naczelniczka Harcerek Światowego Związku Harcerstwa Polskiego.

Dzieci i młodzież polonijna z całego świata mogą wziąć udział w kolejnej edycji międzynarodowego konkursu „Być Polakiem”. To już siedemnasta odsłona inicjatywy organizowanej przez Fundację "Świat na Tak", która od lat pomaga młodym ludziom odkrywać swoje polskie korzenie i rozwijać więź z kulturą oraz historią Polski. O szczegółach tegorocznej edycji w rozmowie z Polskim Radiem dla Zagranicy opowiedziała prezes fundacji Joanna Fabisiak.

Jan Tomasik, były żołnierz 1 Dywizji Pancernej, w latach siedemdziesiątych był inicjatorem realizacji projektu Wielkiej Polskiej Mapy Szkocji - największej na świecie mapy plastycznej, zlokalizowanej obok zamku Byrony Castle nieopodal Peebles w Szkocji. Obiekt miał być wyrazem jego wdzięczności wobec Szkotów, którzy pomogli mu odnaleźć na obczyźnie nowy dom. Mapa z czasem została zapomniana i ulegała powolnemu zniszczeniu, aż została odkryta na nowo. Teraz opiekuje się nią Fundacja Mapa, o czym opowiada jej założyciel i dyrektor Grzegorz Kościelak.

- Naszym priorytetem jest wychowanie młodego wartościowego człowieka, który będzie miał jako podstawy polskość w sercu – mówi gość Polskiego Radia dla Zagranicy, Aneta Macheta z Zarządu ZHP Świat.

Helena Kaut-Howson to postać nietuzinkowa — polska reżyserka, która na stałe zapisała się w historii teatru brytyjskiego, zdobywając międzynarodowe uznanie jako twórczyni, dyrektorka i wizjonerka sceniczna. Jej ponad półwieczna kariera to opowieść o spotkaniu dwóch teatralnych światów — polskiego i brytyjskiego — oraz o tym, jak wrażliwość jednej kultury może ożywiać i wzbogacać drugą.

– Chcemy, aby język polski poza granicami kraju był językiem świadomego, osobistego wyboru, a edukacja polonijna opierała się na spójnym, nowoczesnym systemie – podkreśla dr Urszula Starakiewicz-Krawczyk, dyrektorka Instytutu Rozwoju Języka Polskiego, która była gościem Polskiego Radia dla Zagranicy.

Wyjeżdżały z jedną walizką, często bez pieniędzy, bez znajomości języka i bez planu B. Jedne robiły to sto lat temu, inne podejmują to ryzyko dziś. Łączy je odwaga, determinacja i gotowość, by zacząć wszystko od nowa

Działalność Polskiego Towarzystwa Kulturalnego „Polonez” w Splicie to dbanie o język polski, organizowanie koncertów i wystaw, uczestnictwo w świętach narodowych – mówi prezes towarzystwa Monika Waligórska.

Gościem Polskiego Radia dla Zagranicy był Stasys Eidrigevičius – wybitny artysta wizualny, malarz, grafik, autor plakatów i książek artystycznych. Urodzony na Litwie, od dekad związany z Polską, od lat buduje mosty między kulturami, językami i dziedzinami sztuki. Mosty między Polską a Litwą. Okazją do rozmowy była jego najnowsza publikacja "Hommage à Čiurlionis", wydana w trzech językach: litewskim, polskim i angielskim.

Już w niedzielę odbędzie się 34. Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, który w tym roku gra pod hasłem „Zdrowe brzuszki naszych dzieci”. Zebrane środki zostaną przeznaczone na diagnostykę i leczenie chorób przewodu pokarmowego u najmłodszych pacjentów. Wielką Orkiestrę od lat wspiera także Polonia. W Szkocji działa obecnie kilka sztabów WOŚP, a jednym z najbardziej aktywnych jest sztab w Edynburgu, który co roku przygotowuje bogaty program wydarzeń – od koncertów i licytacji po akcje plenerowe i rodzinne.

Już 25 stycznia kolejny 34. Finał Wiel­kiej Orkie­stry Świą­tecz­nej Pomocy. W tym roku Orkie­stra gra pod hasłem "Zdrowe Brzuszki Naszych Dzieci". Zebrane środki wyko­rzy­stane będą w dia­gno­styce i lecze­niu cho­rób prze­wodu pokar­mo­wego naj­młod­szych pacjen­tów.

Ukazał się raport ewaluacyjny dotyczący Polonia Camp 2025 – jednego z największych wydarzeń edukacyjno-kulturalnych skierowanych do młodej Polonii. Dokument przygotował Instytut Spraw Publicznych, współorganizator przedsięwzięcia, które odbyło się w Warszawie w dniach 17–20 lipca ubiegłego roku i zgromadziło blisko tysiąc uczestników z 46 krajów świata. Wydarzenie odbyło się z inicjatywy Senatu RP.

Coraz więcej polskich rodzin decyduje się na powrót do kraju po latach emigracji. To właśnie dzieciom reemigrantów swoje badania poświęcają Katarzyna Stankiewicz z UKSW oraz prof. Anna Żurek z Uniwersytetu Wrocławskiego.

70-lecie Centrum Języka Polskiego i Kultury Polskiej dla Cudzoziemców "Polonicum" i 100-lecie nauczania języka polskiego jako obcego, te dwa ważne jubileusze, stały się okazją do zorganizowania na Uniwersytecie Warszawskim konferencji z udziałem polonistów z kraju i zagranicy.

Aneta Zawacka-Uveges, dyrektor Polskiej Szkoły SEN w Dublinie, wzięła udział w konferencji Instytutu Rozwoju Języka Polskiego zatytułowanej „Od ram do dialogu. Systemowe wsparcie nauczania języka polskiego za granicą”.

Nauczanie języka polskiego poza granicami kraju pozostaje jednym z kluczowych priorytetów polskiej polityki wobec Polonii i Polaków za granicą – podkreślano podczas konferencji Instytutu Rozwoju Języka Polskiego. Jednym z uczestników debaty był Rafał Perl, zastępca dyrektora Departamentu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą Ministerstwa Spraw Zagranicznych, który zwrócił uwagę na strategiczne znaczenie języka polskiego zarówno dla podtrzymywania tożsamości narodowej, jak i dla promocji Polski na świecie.

Alicja Donimrska od 2023 roku pełni funkcję prezesa Zjednoczenia Polskiego w Wielkiej Brytanii i daje tym samym przykład, jak można odmładzać struktury organizacji polonijnych w świecie.

Dr Wanessa Bijak, naukowczyni z Uniwersytetu Wirginii w Stanach Zjednoczonych, ostatnie tygodnie 2025 roku określa jako wyjątkowo ważne - 9 grudnia w Warszawie odbierała bowiem akt powołania na członkinię Młodzieżowej Rady Polonijnej przy Marszałku Senatu RP.

Polska edukacja za granicą przechodzi obecnie fazę intensywnego rozwoju. Jak podkreśla Rafał Siemianowski, dyrektor Ośrodka Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą (ORPEG), z roku na rok rośnie liczba uczniów uczęszczających do polskich szkół działających poza krajem. Obecnie w 75 placówkach na czterech kontynentach kształci się już ponad 17 tysięcy dzieci i młodzieży.

Dwadzieścia projektów promujących język polski zgłoszonych przez polskie uczelnie i instytuty badawcze otrzymało w tym roku finansowe wsparcie Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Wśród nich znalazł się projekt, który już jest realizowany w Stacji Polskiej Akademii Nauk w Rzymie.

W okresie Bożego Narodzenia szczególnie mocno odczuwamy potrzebę bliskości i wspólnoty. Dla tysięcy polskich dzieci uczących się poza granicami kraju ten czas nabiera wyjątkowego znaczenia. Z myślą o nich Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą zainicjował międzyszkolną akcję „ORPEG – Polskie święta ponad granicami”, która połączyła uczniów polskich szkół rozsianych po całym świecie.

Znamy laureatów 20. edycji Konkursu o Nagrodę Marszałka Senatu dla dziennikarzy polskich i polonijnych. Tegoroczna edycja, zatytułowana „Polska tożsamość na emigracji. Między integracją a pamięcią”, udowodniła, że polskie media - zarówno krajowe, jak i polonijne - są ważnym strażnikiem pamięci, języka i kultury, a także mostem między Polską a jej diasporą.