De Jortcast

Loonmatiging is al decennia het devies in polderland: we houden de stijging van de lonen beperkt om te zorgen dat er voldoende werkgelegenheid is. Contraproductieve economische politiek, betoogt emeritus professor Alfred Kleinknecht al jaren. Want hoger loon zorgt voor meer technologische investeringen en dus voor een hoogwaardiger economie. In deze aflevering legt hij uit waarom we af moeten van die eeuwige loonmatiging.

Midden jaren negentig startte project-JSF. Na jarenlang geteisterd te zijn door technische tegenslagen, vertragingen en kostenstijgingen rolt in Texas deze maand eindelijk het Nederlandse model van de band. Defensiespecialist dr. Dieuwertje Kuijper spreekt met Sander Schimmelpenninck over of ons militaire apparaat straks daadwerkelijk iets voorstelt.

Bij economische studies als Bedrijfskunde ontbreekt het aan ruimte voor maatschappelijke vorming. De managers van morgen leren veel over hoe je winst maximaliseert en productiviteit verhoogt, terwijl er maar weinig aandacht is voor ethiek en morele kwesties. En wie financieel kapitalisme zaait, zal botte horkIn deze Jortcast pleit filosoof dr. Jelle van Baardewijk voor verandering. Tijd om na te denken over wat de samenleving oogst als zij mechanisch, financieel kapitalistisch denken zaait.

Het fotograferen van de eigen tronie is een populaire hobby. De duckfaces en onrealistische erotische zelfportretten schieten voorbij op Instagram, Snapchat en Facebook. Voor dr Kelder reden om zich af te vragen of het niet een tandje minder kan, qua ijdelheid. Wat betekenen deze selfies op social media voor de ontwikkeling van jongeren? Een gesprek met dr. Annemarie van Oosten die promoveerde op het effect van sexy selfies.

Opoffering van eigen vermogen om ieders welzijn in de samenleving te bevorderen. Wat is belasting betalen toch mooi! Maar nog altijd schrikken we van blauwe envelopjes en kunnen we het vergelijken van ons bruto en netto inkomen ook wel zelfkastijding noemen. Waar zijn onze morele principes en hoe beïnvloeden zij ons financiële gedrag? Jeroen van Baar promoveert op het onderwerp en bespreekt zaken als erfbelasting met Sander Schimmelpenninck.

Als de Nederlandse arbeidsmarkt net zo gendergelijk zou zijn als die is in onze buurlanden geeft dat de economie een impuls van 114 miljard euro, volgens een McKinsey-rapport. Helaas is deeltijdgedrag een trend die in Nederland maar niet uit de mode raakt. Sander Schimmelpenninck bespreekt met politicoloog dr. Liza Mügge (UvA) waar het mis gaat.

Intellectueel gezien is god overbodig geworden door wetenschap. Maar dat weerhoudt religieuze mensen niet van het geloof in één of meerdere opperwezens. In deze podcast vertelt de religie-kritische Vlaamse wetenschapsfilosoof Maarten Boudry onder andere over het verband tussen secularisering en de opleving van religie in de publieke ruimte, en de risico’s van religie voor de maatschappij.

Aan het einde van het jaar kan het programma dat haar bestaansrecht ontleent aan hypes en hysterie niet anders dan een deskundig doctor uit te nodigen om de proefballonnen, nepnieuwtjes en trending topics van 2018 door te prikken. De centrale vraag: wat is de invloed van al die hypes op de uiteindelijke politieke besluitvorming? Een relativerende overpeinzing met prof. dr. Rens Vliegenthart, hoogleraar media en samenleving aan de UvA en lid van de Jonge Akademie (KNAW).

In 2018 balde de vrouw haar vuist, de man vertwijfeld en bedremmeld achterlatend. In deze aflevering praat publiciste Maartje Laterveer ons bij over de sneue, onderdrukte, achterblijvende en deerniswekkende species der mannen. Een gesprek over herhaling van de geschiedenis, monomanie en, wat een prachtig woord: kwetsbaarheid.

We eten met z’n allen tien procent minder dierlijk weefsel dan voorheen (uw presentator bijna 100 procent) en prof. dr. Marjolijn Visser legt in deze aflevering uit dat we uitstekend zonder kunnen. Daar bovenop komt nog de plantaardige trend: binnenkort is niet alleen uw kerstdiner veganistisch maar ook uw cappuccino, vlaflip en slavink. Hoe solide zijn beide trends en heeft u ‘dan geen recht op een stukje vleesch?! Een feitelijk gesprek met (dat mag u best weten) een tikkeltje ideologie.

Er is nog genoeg te doen om de positie van vrouwen in de wetenschap gelijk te trekken. Volgens dr. Belle Derks, voorzitter van de Jonge Akademie van de KNAW, zijn we gewoonweg slecht in het herkennen van dezelfde kwaliteit bij iemand waar een vrouwennaam bij staat. Ze vertelt over stereotypen in de wetenschap en masculiene culturen aldaar.

De kloof tussen kiezer en gekozene is met grote regelmaat onderwerp van gesprek in onze democratie. De commissie Remkes stelt grote hervormingen voor die het brommende volk weer dankbaar zouden moeten stemmen. Een gesprek over de kennelijk vergeten lager opgeleide kiezer en of we toe zijn aan een update van het parlementaire bestel met historicus dr. Geerten Waling.

Een pilletje hier, een snuifje daar of een blowtje op de bank: onze drugseconomie is een flinke sector. En hoewel er elk jaar weer recordvangsten cocaïne worden gedaan blijft de prijs onveranderd. Reden tot morele paniek? Prof. dr. Bob Hoogenboom, hoogleraar fraude en regulering aan de Nyenrode Universiteit stelt dr Kelder gerust en prikt door de hype van het drugsnieuws heen.

De Franse president Macron heeft het momenteel moeilijk met een nieuwe ‘Franse Revolutie’ die zich tegen hem keert. De misnoegde middenklasse gaat massaal de straat op gehuld in gele hesjes en met een diffuus eisenpakket. Professor Steven Brakman komt de economische realiteit achter dit protest toelichten. Speciaal voor deze gelegenheid heeft dr Kelder zijn eigen gele hesje aangetrokken.

Spreken over ontwikkelingssamenwerking en mensenlevens in termen van ‘rendement’ is natuurlijk nogal koud en zakelijk. Maar om die reden het beschikbaar maken van anticonceptie in ontwikkelingslanden in zijn geheel verwerpen is een ander uiterste en bovendien zonde. Kijken naar hoeveel mensen we kunnen helpen met iedere euro is wel degelijk goed, vindt ontwikkelingseconoom dr. Kellie Liket.

Het gepeperde debat over hedendaags racisme en het slavernijverleden wordt met elke december die verstrijkt pittiger. Historicus dr. Karwan Fatah-Black vindt het jammer dat deze discussie zo zwart/wit gevoerd wordt. Zijn punt: schuldig voelen is niet nodig, maar er moet wel ruimte zijn voor het verhaal. “En dat is iets wat blijkbaar heel ongemakkelijk is.” Een pleidooi voor een open debat en een meer inclusieve kijk op ons verleden.

De woningnood is nijpend. Het baart dr Kelder zorgen: gaat menig wethouder nu, met bouwdrift besmet, weilandjes volproppen met nietszeggende gebouwen? Daar hebben we al zoveel van. Prof. ir. Thijs Asselbergs, hoogleraar architectural engineering aan de TU Delft, vindt dat we niet méér moeten bouwen: de vierkante meters staan er al. We moeten er juist creatief gebruik van gaan maken.

Leven buiten onze eigen dampkring: het is er zo goed als zeker. We hoeven het alleen nog maar te vinden, zegt sterrenkundige dr. Frans Snik van de Jonge Akademie en de Sterrenwacht in leiden. "Kwestie van goed kijken." In deze aflevering legt hij uit hoe aan een sceptische dr Kelder.

De wereld slikt zich suf met voedingssupplementen en extra vitaminen. Volgens de vitamine-industrie is dat beheurlijk zinvol. Maar enkele uitzonderingen daargelaten ben je zonder supplementen niét slechter af. Sterker: dr. ir. Astrid Postma-Smeets van het Voedingscentrum raadt bijslikkerij af. "De vitamine-industrie is onze grootste tegenstander."

Een rommelscheiding met de Brexiteers en Italianen die zich weer eens aan God noch gebod houden: de financiële markten en ons muntje hebben heel wat malheur te verduren. Is de geboorte van een nieuwe crisis aanstonds? Prof. dr. Arnoud Boot van de UvA geeft een heldere, financiële analyse en heeft verkwikkende conclusies.

Graag uw aandacht voor het volgende. Prof. dr. Stefan van der Stigchel, cognitief psycholoog, legt uit hoe onze hersenen omgaan met de vracht aan prikkels waaraan we dagelijks worden blootgesteld en hoe concentratie werkt. Wat blijkt? Aandacht is als een kaasplankje.

Uit enquêtes blijkt dat een meerderheid van de bevolking voor kernenergie is. Maar de mening van het volk doet er niet toe: dit moeten we aan de specialisten overlaten. Dus, geigerteller paraat en stralingspak aan! In deze aflevering spreekt dr Kelder met prof. dr. ir. Jan-Leen Kloosterman, hoogleraar reactorfysica aan de TU Delft over de vraag of wij door moeten met kernenergie.

Tegenwoordig staat een auto symbool voor iemands vermogen, vroeger was dat nog een Braziliaan in bananenrokje op zolder. In deze Jortcast gaat dr kelder terug in de tijd met dr. Kees Zandvliet, auteur van het boek De 500 Rijksten van de Republiek. Welke verbanden zijn er te zien en vooral: wat zijn de verschillen tussen de ongeneeslijk rijken, toen en nu?

Onze krijgsmacht lijkt van incidenten aan elkaar te hangen. Gevolg van jarenlang bezuinigen of is de organisatie gewoon bedorven? Een gesprek met defensiespecialist dr. Dieuwertje Kuijpers die bij de grootste NAVO-oefening ooit op de tribune mocht zitten. Lichtpuntje: "het zag er goed uit". Maar hoe paraat is Nederland nu werkelijk?

"Een tegendraadse aanpak voor een goed leven." Dat is wat populaire zelfhulpboeken die 'not giving a f*ck’ tot kunst verheffen verkondigen. Niet dat zo’n boek dr Kelder een f*ck kan schelen, maar hoe tegendraads en origineel zijn die fuck-boeken nu werkelijk? En wat voor mens helpen zij creëren in een toch al egoïstische, individualistische maatschappij? Een discussie over de waarde van zelfhulpboeken met geluksonderzoeker dr. Ad Bergsma.

Wat we tegenwoordig precies politiek links of rechts vinden, is soms best lastig te definiëren. Hoogstens kun je op de verschillende standpunten een stempel drukken. Vaak is men het wel eens over de volgende omschrijvingen: linkse mensen zijn vriendelijk en sympathiek, rechtse typisch zijn naar en egoïstisch. In deze aflevering bespreekt dr Kelder hoe het is gesteld met rechts Nederland met historicus dr. Geerten Waling van de Leiden University.

China wordt steeds belangrijker in de wereld en dus ook in Nederland. Moeten wij op onze hoede zijn voor het land van ‘de gele roofmier’? Een extra lange aflevering waar dr Kelder spreekt met sinologen Frans-Paul van der Putten (Clingendael) en Lilian Kranenburg. "We hebben het nog niet eerder meegemaakt dat een niet-westers land zo invloedrijk gaat worden in de wereld."

Wie faalt heeft dat aan zichzelf te danken: het is één van de mindere bijvangsten van onze individualistische samenleving. En dus mogen de kindertjes niet meer buitenspelen van minister Schijtebroek van Bange Zaken en eten we louter superfoods om de rampspoed te beslechten. In deze aflevering plaatst prof. dr. Peter Achterberg onze risicomijdende, ik-maatschappij in cultuursociologisch perspectief.

Terwijl eurofiele politici het beeld schetsen dat het Verenigd Koninkrijk zal afglijden naar de duistere Middeleeuwen bespreekt de anglofiele dr Kelder met dr. Linda Senden, hoogleraar recht, economie, bestuur en organisatie. Staat iedereen straks handenschuddend met een akkoord te pronken, of zijn de doemscenario's rondom de onderhandelingen reëel?

De rechter is buiten de rechterlijke bevoegdheid getreden door zich te bemoeien met taken die volgens de Grondwet zijn toebedeeld van de uitvoerende macht. Dat vindt Lucas Bergkamp, oud-hoogleraar milieuaansprakelijkheidsrecht. Het gerechtshof heeft Urgenda in de klimaatzaak tegen de Staat in het gelijk gesteld, en daarmee volgens Bergkamp een politieke uitspraak gedaan. In deze aflevering, opgenomen voorafgaand aan de uitspraak in hoger beroep, licht Bergkamp toe wat dat impliceert voor ons land.

De dividendbelasting blijft bestaan en Unilever komt niet naar Rotterdam. Kan ons fiscale systeem zo worden ingericht dat Nederland aantrekkelijk blijft voor grote bedrijven, en dat zij tegelijkertijd hun 'fair share' blijven bijdragen? dr Kelder bespreekt het met hoogleraar Belastingrecht dr. Jan van der Streek, die aan de wieg stond van de dividendrel door het WOB-verzoek in te dienen.

Kan je chocola leren weerstaan? Hoe effectief is vaccineren nu echt? En wat gebeurt er in je hersenen na het drinken van koffie? Die drie vragen worden in deze speciale Jortcast beantwoord door jonge doctoren die in dr Kelder en Co hun proefschrift nogmaals verdedigen. De doctorsassistent laat u kennis maken Amber Kerkhofs, Maarten van Wijhe en Fania Dassen.

Waarom gaat het met U gemiddeld gesproken zo goed maar met het humeur van de natie zo belabberd? De directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, dr. Kim Putters, is te gast en bespreekt in deze extra lange Jortcast met dr Kelder de stand van het land. Putters stoort zich aan de kortzichtigheid van het kabinet: “er is een schreeuwende behoefte aan visie in dit land."

Een huidcel veranderen in een zaad- of eicel: de technologie in laboratoria vordert in rap tempo. Wat je wel en niet mag doet met embryo’s, wat voor superbaby's we straks produceren: het zal onze samenleving gaan beïnvloeden. In deze Jortcast bespreekt dr Kelder wat de wetenschap zoal vermag met medisch ethicus Annelien Bredenoord.

Hosanna! Het gaat fantastisch met de economie en iedereen gaat er in koopkracht op vooruit. Toch is er ook stevige kritiek op dat vlak: de overheid strooit met geld en dat is op de lange termijn niet houdbaar. Professor Bas Jacobs, econoom aan de Erasmus School of Economics voert een goed gesprek over het houdbaarheidstekort, een woord dat Jacobs zelf heeft uitgevonden. Misschien niet het mooiste Nederlands, maar wel degelijk van belang als we niet willen dat Nederland straks platzak is.

Dr. mr. Christiaan Vinkers, psychiater verbonden aan het Amsterdam UMC en GGZ inGeest, praat met dr Kelder over depressie en de medicatie die daartegen geslikt kan worden. We slikken ons suf, maar om nou te spreken van een depressie-epidemie gaat volgens Vinkers te ver.

De Tweede Kamer is net een klein koninkrijk, met eigen regels en routines, een eigen taal, eigen helden en eigen verhalen. Dr Carla Hoetink, praat over haar boek Macht der gewoonte, waarin ze beschrijft hoe de politieke cultuur van de naoorlogse Tweede Kamer zich ontwikkeld heeft. Van Boer Koekoek tot “Doe zelf normaal”, aan de vooravond van Prinsjesdag neemt dr Kelder de parlementaire cultuur onder de loep.

De elite in Nederland leeft te veel in een luxebubbel en heeft te weinig oog voor sociale problemen. Dat stelt macro-econoom en publicist Frits Bosch in zijn nieuwe boek 'In Holland staat een huis, ja ja.' Onze andere gast, wetenschapper Linda Duits is het volledig oneens met Bosch en gaat stevig tegen hem in. Het resultaat: een ontspoorde discussie over ongelijkheid in onze maatschappij. Misschien niet helemaal het soort gesprek wat u van uw verslaggever gewend bent, maar daarom niet minder interessant.

Politici lijken tegenwoordig onder een moreel vergrootglas te liggen en dan betekenen slippertjes en affaires het einde van het solide politieke imago. 
 "Welke rol spelen de media hierbij?", wil dr Kelder weten van dr. Linda Duits, onafhankelijk sociaal wetenschapper, gespecialiseerd in populaire cultuur. 
 

Wie denkt dat er na een leven lang een werken een riant pensioen overblijft heeft het mis. Iedereen onder de vijftig kan in plaats van een sappige appel voor de dorst een afgekloven klokhuis verwachten. Dat zegt dr. Martin Pikaart, voorzitter van Alternatief Voor Vakbond (AVV).

Meditatie, mindfulness, kundalini en zweetyoga. Oosterse zienswijzen hebben een grote aantrekkingskracht op de westerse mens. Op de yogamat worstelt u zich in allerhande onmogelijke posities als de downward facing dog, de broken umbrella of hoe het ook heten mag, alles om uw frontale hersenkwab de rust te geven die hij of zij verdient. Filosoof Stine Jensen is te gast en legt onze dringende behoefte aan oosterse spiritualiteit uit als “een methode tegen het westerse egoïsme individualisme, consumentisme en materialisme.”

Waar we migranten zo snel mogelijk op Nederlandse taalcursus sturen, onderwijzen we de toplaag van ons volk voornamelijk in het Engels. Dr Kelder vindt het wonderlijk. In deze aflevering ageert dr. Lotte Jensen tegen de verengelsing van het onderwijs op onze universiteiten

Onze bevolking groeit en dat komt niet door barende, Nederlandse vrouwen. In deze aflevering kijken dr Kelder en demograaf dr. Jan Latten naar migratie, islamisering en hoe Nederland verkleurt. We worden minder wit en wonen, werken en doen 'het' vooral met mensen die op ons lijken. Rijk en arm, zwart en wit, hoog- en laagopgeleid steeds meer gescheiden... Volgens dr. Latten is het hoog tijd dat de politiek zich ervan bewust wordt: "er moet meer worden nagedacht over waar we met dit land naartoe willen."

Spioneren een mannenberoep? Letterkundige dr. Nadine Akkerman dompelde zich onder in archieven, bibliotheken en privécollecties uit het 17e-eeuwse Groot-Brittannië, ontcijferde honderden brieven en kwam tot de wonderbaarlijke ontdekking van maar liefst zestig vrouwelijke spionnen. Weggeschreven uit de geschiedenis maar zeker niet van onbeduidend kaliber: wegens jurk en decolleté werden spionnes simpelweg niet verdacht. Inderdaad, de vrouw bleek ook toen al niet te vertrouwen - iets wat dr Kelder kan onderschrijven. Hij spreekt dr. Akkerman over haar boek "Invisible Agents: Women and Espionage in Seventeenth-Century Britain."

Extreme standpunten zijn in onze hypergevoelige mediacultuur niet welkom. Vooral de rechtse niet. Nu is rechts voor veel media al gauw extreem, maar zelfs de club Vrij Links (met sociaaldemocratisch middengeluid) kan op kritiek rekenen - uit eigen kring, welteverstaan. In deze aflevering spreekt dr Kelder socioloog dr Eric C. Hendriks over het politiek correcte spasme waarin onze samenleving lijkt te verkeren.

Je kan een land dat zich misdraagt natuurlijk berispend toespreken in een tweetje, zoals de Canadese minister deed bij de Saoedische kroonprins. Maar je kan je tijd beter besteden. Sowieso hebben sancties tegen stoute landen geen zin, zegt prof. dr. Steven Brakman in deze aflevering. Niet bepaald een opmonterende conclusie, nee.

Waar Israël in haar kinderjaren nog werd gezien als joodse knuffelstaat met gezellige kibboetsjes, is er heden ten dage in de media voornamelijk kritiek op de tegenwoordig rechts-militaristische natie met autoritaire trekjes. In deze aflevering bespreekt dr Kelder met dr. Marcel Poorthuis, hoogleraar interreligieuze dialoog, de kentering in onze beeldvorming. En terwijl een Tweestatenoplossing bij het Palestijns-Israëlisch conflict toenemend moeilijk wordt, heeft Poorthuis een vredesplan.

Nederlanders doneren de laatste jaren steeds meer. Liefdadig hoor, maar de ratio bij die schenkingen is vaak ver te zoeken. Zo krijgen sommige organisaties met (tegenwoordig) een laag dodenaantal, zoals het Aidsfonds, veel donaties, terwijl de echte killers met veel dodelijke slachtoffers in verhouding veel minder ontvangen. Met dr. René Bekkers, hoogleraar Filantropie, bespreekt dr Kelder waarom we scheve gevers zijn en of we doelen als het Aidsfonds wegens succes zouden moeten opheffen.

Niemand wil gehackt, een digitaal virus oplopen of een ddos-aanval te verduren krijgen. Beveiligen, beveiligen, beveiligen dus! Maar volgens dr. mr. ir. Bernold Nieuwesteeg is er nagenoeg geen controle op de markt van softwarebeveiligers. Daarom weten we nauwelijks wat onze investeringen in digitale veiligheid opleveren. In deze aflevering spreekt dr Kelder de op cybersecurity gepromoveerde doctor over de omvang van de cyberlobby en welke taken er liggen voor overheid en wetenschap.

Smeert u wel genoeg? Elke keer dat je verbrandt er namelijk één te veel. Volgens dermatoloog dr. Jorrit Terra is er op dit moment sprake van een huidkanker-epidemie, mede vanwege onverstandig gebruik van de zon. Maar de discussie moet volgens Terra niet gaan over smeren, smeren, en nog eens smeren. Liever ziet hij dat we de manier waarop we omgaan met onze grote gele vriend drastisch veranderen. Een stukje service voor de luisteraar.