Bernard Hammelburg | BNR

Beter dan Reliefweb, een web-platform van de Verenigde Naties, valt het drama niet samen te vatten: 7 jaar, 11 vetos, 500.000 doden. En een beter bewijs van onvermogen heeft diezelfde VN zelden geleverd. Je vraagt je af waarom Nederland zich zo enorm heeft ingespannen om lid te mogen zijn van de Veiligheidsraad, en dus actief onderdeel te vormen van dat schandelijk falende instituut. Het is makkelijk om alleen de vinger te wijzen naar Rusland en China, met hun 11 veto's. Maar de inzet van Amerika en Europa was, vanaf het eerste moment, ook dubieus. Assad moest en zou verdwijnen, wat een illusie was en ook niet is gebeurd. Als er al een winnaar is, is juist hij dat. Hij won op het moment dat hij chemische wapens inzette, en Barack Obama zijn woord brak door niets te doen, terwijl hij stellig had beweerd dat die chemische wapens een rode lijn zouden zijn. Wij maakten voortdurend onderscheid tussen goede en kwade oppositie, waarmee we de caleidoscoop van stammen en groepen vereenvoudigden tot binaire nulletjes en eentjes. De opkomst van IS, als metafoor van het meest barbaarse kwaad, leidde tot simplificatie. Als we dát tuig konden wegmeppen, dan was het belangrijkste doel bereikt. Rusland en Iran hadden het beter door. Die maakten geen onderscheid tussen wat wij goed en kwaad noemden. Iran stuurde grondtroepen en Hezbollah, Rusland werd de luchtmacht van Assad, en wij, beschaafde, principiële westerlingen, hebben het nakijken. Politiek en militair van de kaart gespeeld. Wij druipen af, terwijl Iran en Rusland met eigen militaire bases in Syrië de dienst uitmaken. Zij helpen Assad bij wat hopelijk het laatste offensief, en de laatste massaslachting, van deze oorlog zal zijn. Zeven jaar. Langer dan de Eerste Wereldoorlog en de Tweede Wereldoorlog. En deze week niet meer dan een voetnoot in het nieuws.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat laatste is belangrijk vanwege het motief. Volgens de Independent was Skripal niet meer actief voor de Britse geheime dienst MI6, maar probeerde hij te klussen voor een privaat bedrijf dat wordt gerund door voormalige spionnen. Poetin zal blijven volhouden dat hij met de hele zaak niets te maken heeft, al steekt hij niet onder stoelen of banken dat hij vindt dat spionnen de dood verdienen. Hij kan ook moeilijk ontkennen dat het zenuwgas Novichok uit het Russische wapenarsenaal komt. Dat koop je niet even bij een Engelse drogist op de hoek. De Britse regering maakt geen onderscheid: of het nu Poetin zelf was of een stelletje zzp'ers, Rusland is schuldig en moet dus worden gestraft. Maar hoe? Theresa May kan de Russische ambassadeur uitwijzen en nog wat Russische oligarchen en bedrijven op een zwarte lijst zetten. Ze kan de Russische staatszender RT blokkeren, voetbalster José Mourinho, die een vet contract heeft met de Russische staatszender als commentator, medewerking verbieden, of de Britse voetbalbond verhinderen deel te nemen aan het WK in St. Petersburg. Maar om echt een vuist te maken heeft ze de EU en NAVO nodig. Die hebben beide solidariteit toegezegd, maar wat betekent dat concreet? De NAVO zou de rituele dans over een associatieverdrag met Oekraïne kunnen herstarten, maar daarvoor bestaat geen draagvlak meer en Rusland zou onmiddellijk de militaire druk op Oekraïne en de Baltische staten opvoeren. Trump heeft net zijn minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson ontslagen, onder meer omdat die meteen partij koos vóór May en tegen Poetin. May kan proberen om Rusland af te snijden van het SWIFT-systeem voor internationaal bankverkeer, maar daar voelen landen als Duitsland, Amerika en ook Nederland niets voor. Voor Nederland is Rusland nog altijd een grote handelspartner. Trouwens, de EU-sancties als gevolg van de Krimcrisis hebben de Russische economie met maar één procent teruggezet. Kortom: allemaal grote woorden, en niemand kan Theresa May het verwijt maken dat ze ongelijk heeft. Die gifbeker is door of via Rusland toegediend en dat is om uit je vel te springen. Maar wat ze ook doet, het deert Poetin niet. Volgende week wordt hij met overweldigende meerderheid herkozen en geen kiezer zal tobben over Sergei Skripal of zijn dochter Yulia.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Neem Nederland. In de jaren zestig ging onze textielindustrie ten onder aan lage lonen in Italië, Oost-Europa en Azië. Twintig jaar later gaven Japan en Zuid-Korea - met wat bij ons dumpprijzen werd genoemd de Nederlandse grote scheepsbouw een doodklap. De laatste megawerf, RSV, was lange tijd vergeefs met kolossale subsidies overeind gehouden, maar het was weggegooid geld. Geen mammoettanker die nog op een Nederlandse werf wordt gebouwd. En is het bieden van super lage belastingen aan buitenlandse bedrijven, zoals Nederland doet, niet ook gewoon een vorm van handelsoorlog? De kans dat deze nieuwe handelsoorlog er echt komt, is klein. Donald Trump maakt zijn kiezers in staalstaten als Pennsylvania ongetwijfeld blij met de belofte 25 procent invoerrechten te gaan heffen op import, maar de dreigende represailles van de Europese Unie jagen het Congres de stuipen op het lijf. De extra tarieven van 25 procent op Amerikaanse producten zijn slim gekozen: onder andere whiskey uit Kentucky, de thuisstaat van Mitch McConnell, de Republikeinse leider in de Senaat, Harley Davidson-motoren uit Michigan, de thuisstaat van partijleider Paul Ryan in het Huis van Afgevaardigden, katoen uit de zuidelijke staten, mais uit het Middenwesten - dat kan de partij zich in dit verkiezingsjaar niet veroorloven. De president zegt heel stoer dat hij zich daar niets van aantrekt, maar als de Republikeinen nee roepen, vist hij achter het net. Het gebeurt niet alle dagen dat Brussel en de Amerikaanse Republikeinen op één lijn zitten. Die gouden kans eist Brusselse eensgezindheid. Natuurlijk mag ieder land of bedrijf zeggen wat het wil, maar dat Tata in IJmuiden bij de Amerikaanse ambassadeur bedelt om een uitzondering voor staal uit Nederland is, in een tijd waarin de solidariteit binnen de EU voortdurend ter discussie staat, niet alleen onelegant, maar ook onhandig. Het laatste wat we willen is dat Trump EU-landen tegen elkaar uitspeelt.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is ongetwijfeld een verband tussen de verliefdheid op wapens en de massaschietpartijen, waarvan er meer plaatsvinden dan er dagen in het jaar zijn. Het grondrecht op wapenbezit is de bevestiging van die liefdesverklaring. Of, zoals Wayne LaPierre, voorzitter van de wapenlobby NRA National Rifle Association het zegt: berg je voor de Europese socialisten die ons overnemen, het bezit van een wapen is synoniem aan vrijheid. Wie aan dat grondrecht komt, ondermijnt in zijn visie de kern van de samenleving. Wij zeggen: de belangrijkste taak van de overheid is de veiligheid van de burger. Volgens de NRA ligt die taak bij de burger zelf, en daarvoor heeft hij een wapen nodig. Toch gebeurt er in de discussie over wapens nu iets nieuws: het bedrijfsleven bemoeit zich ermee. De actiegroep #BoycotNRA heeft opmerkelijk succes. Banken en verzekeraars distantiëren zich van de NRA, door te stoppen met voordelige tarieven en goedkope creditcards. Hotelketens, autoverhuurbedrijven en luchtvaartmaatschappijen Delta en United stoppen met het geven van standaardkortingen voor NRA-leden. Dat zon kortingsregeling bestaat is te gek van woorden, want het is omgekeerde discriminatie: niet-leden en dus vaak mensen die geen wapens bezitten betalen meer voor een verzekering, creditcard of vliegticket. Delta stond meteen voor een politiek vuurpeloton. Het bedrijf is gevestigd in Atlanta en vice-gouverneur Casey Cagle van Georgia dreigde de luchtvaartreus te straffen door fiscale voordelen en accijnsvrijstelling op brandstof op te heffen. Zijn argument in een tweet: Bedrijven kunnen niet het gevecht tegen conservatieven aangaan zonder dat wij terugslaan. De Senaat van Georgia nam onmiddellijk een motie aan om Delta met vijftig miljoen dollar belastingen te straffen. Vooralsnog houden Delta en de andere bedrijven de rug recht. Betekent dat iets? Wel degelijk. Prominente ondernemers die zeggen genoeg is genoeg, daar krijgt Washington een harde dobber aan. Niet zon harde dobber dat het wapenbezit wordt verboden, of dat de hartstocht voor wapens dooft. Maar het is een begin.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De vervolging van de Armeniërs door het Ottomaanse Rijk is uitstekend gedocumenteerd en ook toen, aan het eind van de Eerste Wereldoorlog, in 1918, het moderne Turkije ontstond, ging de massamoord tot 1922 door. Naar schatting anderhalf miljoen Armeniërs vonden op de meest gruwelijke wijze de dood. De Armeniërs werden, als christenen, gehaat door de moslimmeerderheid en verdacht van het heulen met christelijke vijanden, zoals Rusland. Natuurlijk waren er Armeniërs die terugvochten, en dus houdt de Turkse regering al 103 jaar vol dat er deugdelijk historisch onderzoek nodig is om de ware toedracht te reconstrueren. Turkije vermijdt trouwens ook het gebruik van het begrip Holocaust. Geen idee hoe je ammehoela in het Turks zegt, maar omdat deze zwarte bladzij weer eens op onze eigen, Nederlandse agenda staat, houd ik het lekker op ammehoela. Heel goed dat de Tweede Kamer een motie heeft aangenomen om, net als Frankrijk, Rusland en België en een hele hoop andere landen, het beestje formeel en officieel bij de naam te noemen: de Armeense Genocide. En heel goed dat de Kamer wil dat het kabinet op 24 april een minister naar de jaarlijkse herdenking stuurt en dan voortaan elke vijf jaar. Premier Rutte en waarnemend minister Kaag van Buitenlandse Zaken blijven vasthouden aan de Nederlandse formulering: de kwestie van de Armeense Genocide. Het klinkt alsof de Duitsers zouden spreken van de kwestie van de Holocaust. Die motie in de Kamer was al voldoende voor de Turkse regering om onmiddellijk de Nederlandse zaakgelastigde op het matje te roepen. Dat mag en na 103 jaar ontkenning zal het niemand verbazen. Maar zou het kunnen dat de Nederlandse regering zich laat intimideren, of bang is dat de gammele relatie met Turkije verder verslechtert, of het in haar broek doet voor de reactie van de Turks-Nederlandse gemeenschap? Nee, dat kan niet waar wezen. En als het wel waar is, kunnen we ons gelukkig prijzen dat we in een democratie leven, waar de hoogste macht nog altijd het parlement is.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Toen Rusland in 2015 plotseling in Syrië de luchtmacht werd voor Assad en Hezbollah, op gezag van Iran Assads grondleger werd, zag Israël onmiddellijk het gevaar. Ooit zou Assad winnen en dan zouden Hezbollah en Iran vanuit nieuwe bases in Syrië de pijlen richten op Tel Aviv en Haifa. De Israëliërs maakten toen een geheime deal met Poetin: zij zouden de resultaten van hun dagelijkse spionagevluchten boven Syrië met de Russen delen, in ruil voor een toezegging dat Poetin Iran en Hezbollah zou afhouden van acties tegen Israël. Dat Israël stelselmatig in Syrië Hezbollah-raketten wegbombardeert, is geen nieuws. Dat er nu Iraanse bases in Syrië zijn en dat Israël zich ook daartegen richt, is wel degelijk nieuws. Het is Poetin die Iran nu inderdaad onder druk zet, waarbij opmerkelijk is dat ook Assad van die Iraanse bases af wil. Meevechten tijdens zijn oorlog, prima. Maar nu hij wint, wil ook Assad de Iraniërs kwijt. In dit spanningsveld speelt Amerika totaal geen rol. Trump wekte, door de erkenning van Jeruzalem als hoofdstad van Israël de schijn zijn bondgenoot door dik en dun te steunen. Maar nu het er echt op aankomt, houdt Washington het op stilzwijgen en een paar obligate dooddoeners. Dit sluimerende conflict is het rechtstreekse gevolg van het winnen van de oorlog tegen IS en ook dat komt vooral op rekening van Rusland. De westerse alliantie, onder leiding van de Amerikanen, voelt zich niettemin de winnaar. Maar over de consequenties is kennelijk nooit nagedacht. Wat doe je met gevangen genomen IS-strijders? Omdat het kalifaat nooit een erkend land was, zijn het geen krijgsgevangenen, zoals vastgelegd in de Derde Geneefse Conventie. Die zegt dat je ze netjes moet behandelen en uiteindelijk moet vrijlaten. Wat dan wel? Trump wil ze terugsturen naar hun landen van oorsprong om ze daar te laten berechten. Dagastan, Tsjetsjenië, de Europese landen moeten daar natuurlijk niets van hebben. Guantanamo, dan? Gaat natuurlijk ook niet gebeuren. En de Russen? Die hebben, om het eufemistisch uit te drukken, niet zoveel gevangenen. Want Poetin koos voor de harde lijn. En juist hij lijkt de enige die met die hardheid het aflopende en het nieuwe conflict kan beheersen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is de waanzin ten top. Het krioelt van de bewijzen dat het antisemitisme in Polen vóór, tijdens, en zelfs na de oorlog toen er zowat geen Jood meer over was welig tierde. Er waren Polen die actief aan moordpartijen hebben deelgenomen, of die de bezetter een helpende hand boden. Is dat zo vreemd? Nee, het gebeurde in alle landen die door nazi-Duitsland waren bezet. In Nederland, bijvoorbeeld, had je de NSB. De vaak foute Nederlandse politie en mensenjagers die voor elke aangegeven Jood 7,50 gulden ontvingen het zogenaamde kopgeld. Nederlandse politieagenten arresteerden Joodse en niet-Joodse onderduikers. Nederland, en ook bijvoorbeeld Frankrijk, zijn in de loop van de jaren veel eerlijker geworden over de rol van hun eigen land en bevolking. Dat is verstandig, want juist daardoor krijgen diegenen die zich hebben verzet een nóg eervoller plaats in de geschiedenis. In alle bezette landen waren er helden, misschien wel nergens zoveel als in Polen. En behalve drie miljoen Poolse Joden, werden er ook drie miljoen niet-Joodse Polen vermoord. De Poolse wet kwam tot stand door begrijpelijke woede. Barack Obama sprak in 2012, zoals zoveel mensen vaak doen, over Poolse vernietigingskampen: Auschwitz, Sobibor, Treblinka, Majdanek, Belzec en Chelmno, waar miljoenen mensen werden vergast. Dat is natuurlijk grievend, want het waren geen Poolse, maar Duitse kampen, met opzet gebouwd in een afgelegen deel van het bezette gebied. Maar zelfs als elke Pool een held zou zijn en niemand de bezetter op welke wijze dan ook had geholpen, dan nog is die nieuwe wet krankzinnig. Als lid van de Europese Unie, een verbond van democratieën waarin de vrije meningsuiting een van de belangrijkste hoekstenen is, zet Polen een nieuwe stap naar de onttakeling van de rechtsstaat. Eerst gaan de onafhankelijke rechtbank en de media op het slachtblok en nu ook de gewone burger. De laatste hoop is een veto van de president, maar de lont zit in het kruitvat. Polen neemt niet alleen afscheid van de democratie, maar is nu ook begonnen met het herschrijven van zijn geschiedenis. Wie niet meedoet, krijgt drie jaar cel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Die boze Groningers snappen we allemaal, dus Slochteren sluiten is een goed idee. Maar stoppen met aardgas, ook import? Dat snap ik niet. Ja, als de hele wereld dat deed, maar in Amerika, Azië en de meeste Europese landen wordt aardgas, vergeleken met olie en kolen, nog steeds gezien als een knuffel. Duitsland is er totaal verslingerd aan en zet zijn kaarten op toenemende, gigantische invoer uit Rusland. Ook België ziet aardgas als beste brandstof onder het niet-hernieuwbare aanbod. Dus waarom moet je in een nieuwbouwwoning in Nijmegen of Woerden krankzinnige, peperdure capriolen uithalen om je piepers te koken? Waar is de logica? We zijn niet zo goed in de logica. Autos moeten en zullen elektrisch mij best, trouwens. Maar waarom beginnen we niet met de scheepvaart? Eén zon groot cargoschip veroorzaakt net zoveel verontreiniging als 50 miljoen autos. Dus vijftien grote cargoschepen vervuilen net zoveel als alle autos ter wereld. En dan de luchtvaart, een andere mega-vervuiler die niet onderdoet voor s werelds wagenpark. Niet alleen CO2, maar ook zwavel en fijnstof. Hoe kan het dan dat in de discussie over het verbannen van toeristenvluchten van Schiphol naar Lelystad alleen maar wordt gediscussieerd over geluidshinder? Die 45.000 vluchten op Lelystad, die er gaan komen, leggen een deken van vervuiling op het hele oosten van Nederland. Bovendien: de meeste reizigers wonen niet in de buurt van Lelystad, dus er komen honderdduizenden weg- en treingebruikers bij. Nu zeggen sommigen: nee, want in totaal neemt het aantal vliegbewegingen niet toe, het gaat om het ontlasten van het overvolle Schiphol. Maar in de officiële toelichting van het Koninkrijk der Nederlanden staat: Zo ontstaat op Schiphol ruimte voor zakelijk verkeer en intercontinentale vluchten. Ze zeggen dus zélf: we gaan uitbreiden. Het gaat krioelen van de jets. Wie kan me dan uitleggen waarom dat relatief onschuldige aardgas de dupe wordt? Ik wil een gewone, ouderwetse wok, op een gewone, ouderwetse gasvlam. Ook in zon gloednieuwe doorzonwoning.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met nadruk kreeg team-Trump in 2017 de oekaze om het stadje in de Alpen te mijden, want een fatsoenlijke Trumpiaan werd niet geacht zich te begeven onder zon elitaire meute van miljardairs, hautaine staatshoofden en regeringsleiders en voor de gelegenheid opgetrommelde filmdivas en popsterren. Dit jaar zijn dat trouwens Cate Blanchett en Elton John. En nou gaat Trump toch, voor een toespraak die al die miljardairs, staatshoofden en regeringsleiders met samengeknepen billen afwachten. Niet dat het iets uitmaakt, want ook de 47ste editie van dit prestigieuze Alpenfestijn zal, net als de 46 voorgaande, niets concreets opleveren. Net als altijd is het thema weer lekker zweverig: Het creëren van een gezamenlijke toekomst in een verdeelde wereld. Staatshoofden en regeringsleiders en hun medewerkers krijgen vrijkaartjes, maar dat zijn er maar 300. De 1.900 deelnemende CEOs, oligarchen, gesponsorde hoogleraren en trendwatchende orakels hebben de ticketprijs van 50.000 tot een half miljoen euro over voor deze jaarlijkse sneeuwpret voor miljonairs. Zodat ze tegen hun relaties kunnen zeggen dat ze hun visie aan tafel uitvoerig hebben doorgenomen met Merkel, Modi of Macron. Het creëren van een gezamenlijke toekomst in een verdeelde wereld, hoe verzinnen ze het. En wie heeft het antwoord? Elton John? Cate Blanchett? Politieke junks kijken het meest uit naar de confrontatie tussen Frankrijk en Amerika. Voor president Macron is het Europa Eerst. Voor Trump is het America First. Dat is dus precies het omgekeerde: het gezamenlijk creëren van een verdeelde wereld. Op een fraai besneeuwde Alp. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een hele ploeg dikbetaalde VN-functionarissen en diplomaten in Parijs slijt zijn dagen over de vraag of een Noorse fjord erfgoed is het antwoord is ja en of een wildreservaat in Oman dat ook is antwoord: eerst wel, maar toen weer niet. Unesco kent ook zogeheten immaterieel cultureel erfgoed'. Daaronder valt bijvoorbeeld opmerkelijk veel voedsel, zoals de Mexicaanse, Mediterrane, Japanse en Franse keuken, Kroatisch gemberbrood en Turkse koffie. De Franse president Macron wil nu dat de baguette cultureel erfgoed wordt. Dat beroemde stokbrood waarmee de gemiddelde Fransman vanuit de bakkerij onder de oksel naar huis sprint, want na een uur is het zo oud dat je er iemand de hersens mee kan inslaan. De Fransman eet stokbrood bij de maaltijd, om te soppen of zijn bord schoon te vegen. En wat heeft Nederland voor het eerst op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed laten zetten? De ouderwetse molenaar. Minister Ingrid van Engelshoven van Cultuur heeft zich er enorm voor ingezet. Ja, het is een uitstervend beroep, en jonge molenaars ronselen is een enorme klus. Maar kom zeg, kunnen we niets beters verzinnen? Hutspot? Haring? Of nog beter: boerenkool! De begroting van Unesco is ongeveer een miljard dollar, waarvan één procent naar immaterieel cultureel erfgoed' gaat. Tien miljoen, dus, voor het in stand houden van de Nederlandse molenaar, de Mexicaanse keuken en het Franse stokbrood. Maar geen cent voor de Nederlandse parel van de westerse cultuur: boerenkool. Met zon kuiltje voor de jus en dat andere kroonjuweel, de rookworst. Wat president Macron doet voor het stokbrood, moet premier Rutte kunnen doen voor de ziel van het Nederlandse culinaire erfgoed. Zodat we wéten waarvoor we Unesco hebben.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Is het moeilijk om tot ons Genootschap te worden toegelaten? Jawel, maar perfect hoef je er niet voor te wezen. Zo beweerde ons lid Donald J. Trump dat het jammer was dat president Andrew Jackson niet beter zijn best had gedaan om de Amerikaanse Burgeroorlog te voorkomen. Toen die oorlog uitbrak, was Jackson al zestien jaar dood, maar een kniesoor die daarop let. Zon kleinigheid ziet ons Genootschap van Genieën echt wel door de vingers. Wij zijn als Genootschap erg teleurgesteld dat de Mainstream Media zulke nare dingen over ons lid Donald J. Trump schrijven. Zoals de suggestie dat hij nooit een boek leest en heel veel hamburgers eet. Waar staat dat een genie heel veel boeken moet lezen, of geen hamburgers zou mogen eten? Of dat hij zou moeten luisteren? Ben je gek, als genie kun je die coterie van zeurende adviseurs missen als kiespijn.Of de discussie dat ons lid Donald J. Trump lijdt aan een ernstige handicap: het Dunning-Kruger effect. Dat beschrijft de wijze waarop de minst competente mensen hun vaardigheden zelf als uitzonderlijk goed beoordelen, omdat ze te dom zijn om te begrijpen wat zon vaardigheid eigenlijk is. Of, zoals de Republikeinse columnist George Will zei: de president weet niet wat het is om iets te weten. Nou, nou, zeg, mag het een toontje lager? We hebben het hier niet zomaar over een lid van ons Genootschap van Genieën. We hebben het over POTUS, the president of the United States! Wij zijn trots op hem. Dat geldt voor mij, maar zeker ook voor medeleden van het Genootschap, zoals Debby Kowsoleea, Frederique Moll, Iwan Verrips, Jelle Maasbach en Bas van Werven. Wij genieën zijn namelijk solidair. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In 2009 ging het niet om enkele duizenden demonstranten, maar om miljoenen, en de opstand van de zogenoemde Groene Beweging duurde maanden. Toen maakten wij de fout te denken dat de oppositie onze steun zocht en ons gedachtegoed deelde. Maar hun protest was niet pro-Amerika, of pro-Europa, het was anti-ayatollah. Sterker nog: de oppositieleider destijds, Hoessein Mousavi, was de eerste negen jaar na de Iraanse revolutie premier, en bleef altijd fel antiwesters. Het regime maakte dankbaar misbruik van onze luidruchtige sympathie voor de Groene Beweging, door erop los te gaan met de beschuldiging dat natuurlijk de Amerikaans-Israëlisch-Britse driehoek achter de opstand zat. Wij maakten een historische fout door het regime de hakbijl aan te reiken. En zo zit een stel hoogbejaarde, corrupte geestelijken, met middeleeuwse opvattingen, nog steeds aan de knoppen. In een situatie die een beetje op die van 2009 lijkt, moet je dus je lesje hebben geleerd. Niet, dus. Trump, die twittert dat dictaturen niet eeuwig blijven en er in kapitalen aan toevoegt: TIJD VOOR VERANDERING, legt de bal comfortabel voor de voeten van de van de ayatollahs. Bibi Netanyahu, die de demonstranten moedig en dapper noemt, brengt hen juist een dolkstoot toe. Zie je wel, zeggen de ayatollahs, allemaal het werk van de CIA, MI6 en Mossad. Wat dan wel? Iran deskundige Karim Sadjadpour zegt tegen CNN: In 1979 verwachtten de Iraniërs een revolutie zonder democratie, nu willen ze democratie zonder revolutie. Als buitenlands leider moet je heel voorzichtig zijn en misschien even geen commentaar geven. En als je al vindt dat je iets moet zeggen, wijs de Iraanse president dan op zijn eigen uitspraak: het volk heeft vrijheid van demonstratie en meningsuiting. Zo luidde de reactie van de EU, met, bevestigt een woordvoerder aan BNR, de steun van Nederland. Natuurlijk hebben de demonstranten gelijk. We kunnen voor ze duimen. Maar onze bondgenoten zijn ze niet.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eerst de sukkelaars. Op 1 Theresa May, die gokte op verkiezingswinst, maar verloor. Ze kijkt voortdurend als een getergde schooljuf die sommetjes op het schoolbord schrijft, maar zelf niet kan rekenen. Afgelopen week maakte een Poolse tolk een grappige freudiaanse verspreking, door haar tijdens een bezoek aan Warschau mevrouw Brexit te noemen in plaats van mevrouw May. Ze wordt platgewalst tussen potsierlijke populisten in haar eigen partij en een spijkerharde Europese Unie. Haar onvermijdelijke afscheid zal voor iedereen, haarzelf incluis, een opluchting zijn. Verliezer 2: Angela Merkel. Zwaar gehavend door de arrogantie van de macht Ook zij rekende op stevige verkiezingswinst, maar verloor, en moet nu de vernedering ondergaan van onderhandelen met de sociaaldemocraten, die nog veel harder onderuit gingen, maar uiteindelijk de troefkaarten in handen hebben. Dan de toppers. Ik zie er drie. Bashar al-Assad, de Syrische president, scoort hoog. Van de westerse wereld moest en zou hij verdwijnen, maar Rusland en Iran sneden de Amerikanen en Europeanen feilloos de pas af. Assad zit niet als verdachte in een cel bij het Internationale Strafhof in Den Haag, maar hoog en droog in zijn paleis in Damascus. Winnaar 2; Donald Trump. Lastige keuze, want op Guatemala, Honduras, Israël, de Marshall Eilanden, Micronesië, Nauru, Palau en Togo na, is zo ongeveer elk land in de wereld nijdig op de Amerikaanse president. Maar ook dat is een prestatie, en je kunt hem moeilijk ontzeggen dat hij de wereld totaal op zn kop zet. En de absolute winnaar? Kim Jong-un, de Noord-Koreaanse leider. Die moest en zou een atoombom en intercontinentale raketten ontwikkelen. Hij is daarmee het enige staatshoofd dat erin is geslaagd letterlijk de hele wereld tegen zich in het harnas te jagen. En hij trekt zich er helemaal niets van aan. Hij wilde de bom, en hij heeft de bom. Als er een Nobelprijs voor de Oorlog komt, dan gaat die naar de grote leider, Kim Jong-un. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ik heb een beter idee: geef Oost-Europa zijn volledige Nutella-rechten. Stop de discriminatie. Want, ja, Oost-Europa krijgt inferieur voedsel. In de Nutella zit minder cacao, in de vissticks minder vis, in Coca-Cola minder Coca-Cola. Binnen de Europese Unie, waar je wordt doodgegooid met begrippen als gelijkheid, transparantie, fatsoenlijke labeling, gelijk speelveld en gelijke behandeling, worden miljoenen consumenten opgelicht waar ze bij staan. Landen als Slowakije, Hongarije en Polen slaan met regelmaat met de vuisten op de poorten van Brussel, maar Oost-Europa blijft, zoals de Tsjechische minister van landbouw het noemt, de vuilnisbak van Europa. De Poolse krant Gazeta Prawna noemt het grutter-racisme. Als het nu de eerste keer was dat deze kwestie aan het licht kwam, konden de Brusselse ambtenaren zich nog verschuilen achter een Brusselse ambtenarensmoes. Maar de kwestie loopt al maanden. En de media, bijvoorbeeld RTL, hebben de Nutella-discriminatie al eerder aangekaart. Resultaat: nul. Als je echte vissticks wilt, of echte Coca-Cola, dan had je maar niet in Oost-Europa geboren moeten zijn. De VN heeft berekend dat op dit moment 258 miljoen wereldburgers het land van hun geboorte zijn ontvlucht. We kunnen in Europa wel tegen elkaar blijven roepen dat we het met de zogenoemde opvang in de regio gaan redden, maar met zulke enorme aantallen weet je dat de volgende groep binnenkort weer aanklopt aan de grenzen van Europa. Dan hebben wij de Polen, Hongaren, Tsjechen en Slovenen nog hard nodig. Dus ik zou zeggen: begin eens met ze te overspoelen met vissticks met vis, cola met cola en Nutella met chocola. Ook voor een minister geldt dat de liefde door de maag gaat.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat misschien iets vertelt over de smaak en het inzicht van die kennis, maar die zijn in elk geval beter dan die van het comité dat de Nobelprijs voor de Vrede uitreikt. Waar háált dat stelletje bekrompen relikwieën uit de jaren 70 toch elke keer weer zijn kandidaten vandaan? De Verenigde Naties, de Europese Unie, Aung San Suu Kyi, Barack Obama en dan nu de Internationale Campagne ter Afschaffing van Kernwapens. Beatrice Fihn, de Australische leidster van de Campagne die de Nobelprijs in ontvangst nam, zei dat we maar één driftbui verwijderd zijn van totale vernietiging, wat er bij de internationale media inging als een borrel bij een corpsstudent. Het ging natuurlijk over Kim Jong-un en Donald Trump, die je zeker kunt verwijten een eng machtsspel te spelen, maar die echt niet in een driftbui met rode kop naar die beruchte knop rennen om die in te drukken. Bij die Nobelprijzen is iets ernstigs mis. Alles wat uit het filiaal Stockholm komt, is dik in orde. De Nobelprijzen voor scheikunde, natuurkunde, geneeskunde en economie gaan doorgaans naar de groten der aarde, die hun wetenschappelijke sporen dubbel en dwars hebben verdiend en aantoonbaar hebben bijgedragen aan een betere wereld. Het filiaal Oslo, dat alleen de Nobelprijs voor de Vrede uitreikt, is zon beetje vanaf dag één de weg kwijt geweest. Wees niet verbaasd als dit stelletje wereldverbeteraars volgend jaar de prijs uitreikt aan een vreselijk instituut als de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties. Of misschien wel aan de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen. Als fatsoenlijke media zouden we dit circus moeten negeren. Maar ja, dan loop je zon mooie kop mis als één driftbui verwijderd van totale vernietiging. Niet dat je daarmee ook maar één atoombom tegenhoudt, maar ach, een kniesoor die daarop let. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De verhalen over de staatsgreep zijn adembenemend. Via een katholieke priester die met de generaals bemiddelde over wat officieel aftreden heette, kreeg Mugabe, behalve juridische onschendbaarheid, een gouden handdruk van tien miljoen dollar het behoud van zijn salaris van anderhalve ton. Als hij overlijdt, behoudt echtgenote Grace, bijgenaamd Gucci-Grace, de helft van zijn salaris. Dat komt dan bovenop de miljoenen die zij de staat al heeft ontfutseld, en waarvan zij onlangs nog vastgoed en twee peperdure autos kocht in Zuid-Afrika. Hun kinderen smijten met tonnen en doen aan blingbling met champagne, onbetaalbare horloges en glimmende Rolls-Royces. De kliek van rond 40 politici rond Mugabe, in de media in Zimbabwe bekend als G40, sjoemelde voor tientallen miljoenen met hulpgelden, overheidsorders, witwaspraktijken, fantoom-deals met vastgoeden agrarische goederen. Per persoon is in Zimbabwe het jaarinkomen 1.150 dollar, nog geen honderd dollar per maand. De bemiddelaar, vader Mukonori, onthulde dat de afgeserveerde Mugabe niet echt is afgeserveerd. Hij blijft nog klussen als regeringsconsultant . Want in de Afrikaanse wereld zijn senioren er om te adviseren, zei Mukonori tegen de BBC. Waar haalt hij de onzin vandaan? Afgezette Afrikaanse dictators eindigen doorgaans in ballingschap, in de gevangenis of aan de punt van een bajonet. Mugabe was een schurk, die zijn land naar de totale economische en morele afgrond voerde. Hij werd, zoals het dictators betaamt, meer gevreesd dan bewonderd. Dat de generaals rust verkozen boven rellen en akkoord gingen met aftreden in plaats van afzetten, is misschien te begrijpen. Maar instemmen met zulke perverse zakkenvullerij belooft weinig goeds voor de toekomst van het land. De dictator is afgekocht, maar het systeem blijft.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onze hoofden werken klaarblijkelijk conservatief. We omarmen de democratie, maar als die een resultaat oplevert dat ingaat tegen onze verwachting, dan leidt dat tot enorme onrust. Duitsland is de motor van de Europese economie en als de Duitsers verkiezingen houden, moeten die leiden tot continuïteit. Dat kan kennelijk alleen met Angela. Feit is dat Angela's CDU-CSU een maand geleden bij de verkiezingen wel de grootste partij bleef, maar stevig verloor. Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie, liep voor de muziek uit toen hij Angela op 24 september feliciteerde met haar overwinning, als een soort garantie voor de continuïteit van Europa. En hij was niet de enige. Het leek wel alsof de hele wereld wilde geloven dat ons collectieve lot was bezegeld met die overwinning, die geen overwinning was. Het kan het einde zijn van Angelas lange politieke loopbaan. In de vele commentaren stapelen de verwijten aan de liberale FDP zich op, alsof het een soort misdrijf is om je uit coalitieonderhandelingen terug te trekken als je het niet eens kunt worden over vluchtelingen en het klimaat. En aan de sociaaldemocratische SPD, die spectaculair verloor en dus weigert opnieuw in een zogenaamde grote coalitie te stappen, waar Angela het voor het zeggen zou hebben. President Steinmeier probeert koste wat kost nieuwe verkiezingen te vermijden, en heeft de partijen teruggestuurd naar de onderhandelingstafel. Hij ziet enorm op tegen een stemming in het parlement om Angela als nieuwe kanselier te benoemen, of een minderheidsregering. Op zijn manier probeert hij de regeringscrisis te beteugelen, die nu al steevast de grootste uit de naoorlogse geschiedenis wordt genoemd. Misschien lukt het, maar de kans op een stabiele regering lijkt van de baan. En wat dan nog? Waarover maken we ons toch zulke zorgen? Nieuwe ronde, nieuw geluk. Zo werkt de democratie die we allemaal zo hartstochtelijk omarmen. En ja, er is vast leven na Angela.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mallotig, want het reglement verbiedt dat lidstaten kritiek hebben op elkaars interne aangelegenheden. Myanmar is lid, maar mocht niet worden aangesproken op de massale verkrachting van en moord op de Rohingya-minderheid. Rodrigo Duterte, de Filipijnse president, is om Trump te citeren een grote vriend, en niet een sadistische massamoordenaar die er trots op is duizenden drugsverdachten te hebben geliquideerd. Verdachten geen veroordeelden. Mallotig door hun ceremoniële handdruk in een menselijke keten, die niets betekent, niets bezegelt en er krankzinnig uitziet, vooral door de stuntelende Trump, die zich duidelijk even geen raad wist. Mallotig omdat er nauwelijks iemand sprak over het echte, grote nieuws dat zich onder hun neus voltrok. Drie Amerikaanse vliegdekschepen stoomden, met begeleidende vlooteenheden, op naar laten we het beestje gewoon bij zijn naam noemen de buurt van Noord-Korea. Dat is echt een magistraal machtsvertoon, met ruim 200 gevechtsvliegtuigen ongeveer zoveel als de Britse krijgsmacht er in totaal bezit. En dan rekenen we het nabij geleden Guam, waar de grote Amerikaanse bommenwerpers zijn gestationeerd, niet eens mee. Zoveel vuurkrachtwas de afgelopen tien jaar niet meer vertoond. Kortom: terwijl iedereen stond te liplezen om een kort ontmoetingsmomentje van Trump en Poetin te interpreteren, en we gniffelden om Kim Jong-un en Trump die elkaar uitscholden voor respectievelijk oude man en klein en dik, liet de Amerikaanse krijgsmacht, gesteund door Japan en Zuid-Korea, zijn tanden zien zoals we zelden meemaken. Dit was geen spel, dit was dreigen met oorlog. Daar is niks mallotigs aan, al viel het de malloten van de ASEAN kennelijk niet eens op. Je moet van roestvrij staal zijn om het niet doodgriezelig te vinden. Nu maar hopen dat het allemaal bluf is. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Krankzinnige tweets, chaos in het Witte Huis, dreigementen met hel en verdoemenis, verbijsterde wereldleiders, Russiagate. Het kan allemaal niet op. Ik geef nogal eens lezingen en of het onderwerp nu de Brexit is, of de olieprijs, of het Midden-Oosten, of de toekomst van Europa, of het liefdesleven van de honingbij de eerste vraag gaat steevast over Donald Trump. Wordt hij afgezet? Begint hij de derde wereldoorlog? Komt die Mexicaanse muur er echt? Heropent hij de kolenmijnen? Gaan alle vreemdelingen eruit? Het antwoord is nee gaat allemaal niet gebeuren. Kan dat dan zomaar? Ja, want in een democratie heeft het volk het volste recht om een omhooggevallen schalleraar in stenen en beton te kiezen. Tot de verkiezing van Trump was CNN een sterfhuis, nu draait het nieuwsstation met een anti-Trump-beleid als een trein, bijna zo goed als de pro-Trump-roeptoeters van Fox News. De marginale kijkdichtheid van weleer is omgezet in een prachtig marktaandeel. Hetzelfde geldt voor The New York Times, die garen spint bij de barrage van aanvallen door Trump over fake nieuws. Oplage eindelijk weer eens omhoog, resultaat en beurskoers ook. De Trump Bump, noemt de krant het. Wat was die brave Obama saai! Wat zouden we ons met Hillary hebben verveeld. Ja, nog wel onderzoek naar gesjoemel met geld, deals met dubieuze landen en het e-mailschandaal. Maar zoiets als dit, met een president die openstaande deuren intrapt, naar hartenlust beledigt en scheldt, het parlement afkraakt, de rechtelijke macht minacht dat kan geen journalist verzinnen. Ik zou dus zeggen, namens de rechtse, linkse en neutrale media: thank you, Mr President, ga lekker door met schelden, beledigen, intimideren en vooral met die kostelijke tweets. Voor ons van de fake media wordt het afkicken, over drie jaar. Of mogen we alvast stiekem hopen op een tweede termijn?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Toch een bom op Noord-Korea? Of een handelsoorlog met Europa? Na de aanhouding van zijn campagnemedewerkers Manafort en Gates en de bekentenis van oud-adviseur Papadopoulos zei Trump dat het allemaal niets met hem te maken heeft. Wat best kan, maar dat aanklager Mueller diep graaft, staat vast. En waarom jaagt Mueller niet op de echte schurken, zei Trump: Hillary en de Democraten, dus. Hij wordt op zijn wenken bediend, want Mueller heeft zijn vizier ook gericht op de Democratische lobbyist Tony Podesta, de broer van John, Hillarys campagneleider. Het net vernauwt zich. Richard Nixon, tot nu toe de enige Amerikaanse president die aftrad in 1973 door het Watergate-schandaal stortte zich in zijn toenemende isolement geheel op het buitenland: een baanbrekend ontwapeningsverdrag met de Sovjet-Unie, herstel van de betrekkingen met China, en natuurlijk Vietnam. Bill Clinton liet, op het hoogst van het Monika Lewinsky-schandaal, terroristische cellen in Soedan en Afghanistan bombarderen. Naar verwachting, komt Noord-Korea met een nieuwe proef met een atoombom, misschien boven de Grote Oceaan. Grijpt Trump die kans om de little rocket man aan te vallen? Het is om kippenvel van te krijgen, maar de kans dat hij zoiets doet is nu groter dan voordat aanklager Mueller toesloeg. Of een handelsoorlog? Vliegtuigbouwer Boeing lobbyde met succes bij de regering-Trump om een order van Delta Air Lines bij de Canadese concurrent Bombardier te blokkeren, met 300 procent extra invoerrechten. Canada is woest, maar ook Groot-Brittannië, want Bombardier heeft een grote fabriek in Noord-Ierland. Groot-Brittannië zit nog steeds in de Europese Unie, en dus dreigt hier een gigantisch conflict. Trump blijft een ongeleid projectiel, en hoe verder Russiagate hem in het nauw drijft, hoe groter de kans dat hij zijn gram haalt buiten de grenzen. Het Trump-feuilleton, spannend, vermakelijk of verwerpelijk als het moge wezen, gaat ook over ons. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Politici vallen over elkaar heen om aan te tonen dat ze écht geen Eurofiel zijn. In het Nederlandse regeerakkoord, bijvoorbeeld, staat voornamelijk waar de EU vooral níet heen moet. Soevereiniteit is heilig. Maar dan weer niet als het over Catalonië gaat, of Lombardije, of Schotland, of Corsica. Corsica? Jazeker, daar heb je ook een onafhankelijkheidsbeweging, die deel uitmaakt van de eilandcoalitie. Een luis in de pels van Parijs. Vandaar dat president Macron de Spaanse premier Rajoy meteen bijviel in de kwestie-Catalonië. Want de Corsicanen moeten vooral niet teveel babbels krijgen. In tegenstelling tot de Belgische premier Michel, die tot razernij van Rajoy op kalmte en bemiddeling door Europa aandrong. Niet alleen Rajoy, maar eigenlijk de hele Brusselse elite was woest. Dat is raar, want als er één land is waarnaar we moeten kijken als het om afsplitsingsbewegingen en regionaal nationalisme gaat, is het België. Een land met vier staten: Vlaanderen, Wallonië, Duitstalig Oost-België en Brussel. Een land met afhankelijk hoe je telt zes of zeven regeringen. Een land met 56 ministers en 68 ministersposten. Dat kost krankzinnig veel geld, en we maken er graag grappen over. Maar je kunt het ook omdraaien: de Belgen zijn er toch maar mooi in geslaagd met de taalstrijd en het separatisme te leven. Daar kunnen de Spanjaarden, en de Italianen, en de Fransen nog een puntje aan zuigen. De EU is een unie van democratieën, en daar lopen dingen wel eens anders dan wat een handjevol West-Europese landen blieven. Oostenrijk en Tsjechië hebben net dubieuze regeringen gekozen. Dat is lastig, maar het kenmerk van democratieën is dat ze hun eigen politieke piketpaaltjes slaan. Hetzelfde geldt voor separatisten. De EU heeft niet één cultuur, niet één taal. Het is een caleidoscoop van culturen, talen, en wild uiteenlopende nationale en nationalistische gevoelens. Dat Europa daarvoor niet meer naar het Belgische model kijkt, lijkt een gemiste kans. Een soort Belgenmop, eigenlijk.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met zijn EU-collegas deed hij een klemmend beroep op het Amerikaanse Congres om de veiligheid in de wereld te behoeden door de Iran-deal intact te laten. Want sinds president Trump vorige week weigerde die overeenkomst opnieuw te certificeren, ligt het lot van het verdrag in handen van het parlement. Voor de duidelijkheid: Trumps voorganger Obama kreeg het verdrag niet door zijn Congres en tekende toen per decreet. Uit wraak nam het Congres een wetje aan dat de president dwingt elk kwartaal te verifiëren of Iran zich aan de afspraken houdt, en daarvoor te tekenen. Trump vindt het verdrag waardeloos, en die driemaandelijkse Iran-APK-test al helemáál onzin, en dus is hij daarmee gestopt. Laat het Congres het daarbij? Dan verandert er feitelijk niets. Of komt het Congres met nieuwe sancties? Dan wordt het ingewikkeld. De EU-lidstaten zeggen: wij gaan gewoon door met het herstel van de betrekkingen met Iran. Maar omdat Amerikaanse sancties ook Europese bedrijven kunnen treffen, voeren Europese regeringen een harde lobby bij het Amerikaanse Congres. Er staat een hoop op het spel, want de Europese export naar Iran is nu al 4,5 miljard euro. Is Europa het dan helemaal oneens met Trump? Nee, over het Iraanse raketprogramma is iedereen even verontwaardigd. Maar dat valt formeel buiten het verdrag, al is er wel een resolutie van de VN-Veiligheidsraad die het verbiedt. Trump zegt dus terecht: dit is in strijd met de strekking van het verdrag, dus het deugt allemaal niet. Zijn Franse collega Macron zegt: het deugt allemaal niet, dus moeten we Iran dwingen met die raketten te stoppen. En dat is precies het pleidooi dat Bert Koenders ondersteunt. De Iraniërs zeggen woedend te zijn en dreigen hun nucleaire programma te hervatten. Maar menen zij dat nou echt? Hangt ervan af wie je het vraagt. President Rouhani, die als gematigd wordt gezien, wil door op de ingeslagen weg van ontspanning met het Westen. Maar de moellahs van het staatshoofd, Khamenei, zijn Trump dankbaar, want zij waren van meet af aan tegen het stilleggen van het atoomprogramma. Toenadering betekent in hun ogen dat de westerse duivel wint. En dus speelt Trump de hardliners in de kaart. Bert Koenders snapt dat, en laat op de valreep nog even zijn tanden zien. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Veel tegenstanders van wapenbezit zijn Democraten, maar de Democraten zijn zeker niet tegen wapenbezit. Beide partijen en hun huidige en voormalige leiders staan pal achter het Tweede Amendement op de Grondwet, dat garandeert dat de burger wapens mag bezitten en dragen. Je kunt hooguit zeggen dat Democraten, als zich weer eens zon massaslachting heeft voorgedaan, wat sneller pleiten voor beperkingen. Stephen Paddock, de slager van Las Vegas, deed zijn uiterste best om zoveel mogelijk slachtoffers te maken, onder meer door gebruik van een apparaat waarmee je gewone wapens kunt ombouwen tot snel-vurende machinegeweren. De Democraten kwamen onmiddellijk met een voorstel deze apparaatjes te verbieden. Maar ze zijn tegen wijziging van de Grondwet. Dat gold ook voor Barack Obama, die na een aantal ernstige moordpartijen tijdens zijn presidentschap pleitte voor het terugdringen van het wapenbezit, maar erbij zei: Ik geloof in het Tweede Amendement. Hillary Clinton drong tijdens de presidentsrace aan op het verbieden van zware, automatische aanvalsgeweren, maar ook zij verdedigde dat Tweede Amendement. Bernie Sanders, de meest linkse kandidaat van vorig jaar, is zelfs tegen beperkende maatregelen. Bill Clinton vocht als president wél voor beperkende maatregelen, maar ook hij hield vast aan het grondwettelijk recht om wapens te bezitten. Waaraan ontlenen al die commentatoren die deze misstand in de schoenen van de Republikeinen schuiven hun kennis? Het is allemaal treurig genoeg, en je zou kunnen zeggen dat een fatsoenlijke samenleving het wapenbezit niet grondwettelijk aanmoedigt. Het tenen krullende argument van de wapenlobby dat het niet wapens zijn die mensen vermoorden, maar mensen, is een bewijs van primitieve verheerlijking van geweld. Maar ook aan dit collectieve complex lijden Democraten net zo zeer als Republikeinen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Kim Jong-un- of Vladimir Poetin-achtige uitslag van het Catalaanse referendum is dan ook volksverlakkerij. En de klakkeloze wijze waarop sommige media spraken van 'een overtuigende meerderheid vóór onafhankelijkheid' is een bewijs van onvermogen. De Catalaanse regering, die met het referendum doelbewust de wet overtrad en de dictatuur van de minderheid opdringt, verdient een rode kaart. Die regering weet dat maar veertig procent van de Catalanen echt voor onafhankelijkheid is, en dat de tegenstanders het referendum hebben geboycot. Intimidatie van tegenstanders, zoals dinsdag, toen werkwilligen uit angst toch maar meededen aan een algemene staking, geeft deze hele episode een luguber karakter. Maar ook de Spaanse regering is krankzinnig. Honderden gewonden, mensen aan hun haren uit stemhokjes sleuren, meppen met de wapenstok, schieten met rubber kogels het is niet de centrale regering die haar wettige gezag en autoriteit handhaaft, het zijn Spaanse hordes die de orders uitvoeren van een hysterisch kabinet. De Europese Unie kon niet anders dan de Spaanse regering steunen, maar tandenknarsend en schoorvoetend, en ook in Brussel is de verbijstering groot. Mag een provincie of staat streven naar onafhankelijkheid? Natuurlijk mag dat. Schotland overweegt het. Slowakije scheidde zich van Tsjechië af, Kroatië, Servië en Bosnië werden onafhankelijk. Kosovo is misschien nog een sprekender voorbeeld, want Servië is daar fel op tegen. Catalanen hebben cultureel een punt, en ook economisch, want zij trekken de financiële kar voor heel Spanje, net als in België, waar Vlaanderen Wallonië financieel overeind houdt. Juist daarom is het zo ernstig dat de waarheid wordt weggedrukt.De meerderheid van de Catalanen wil met Madrid onderhandelen over meer erkenning en minder lasten, niet over onafhankelijkheid. De Spaanse regering had de Catalanen al maanden geleden een warme hand moeten reiken. Met repressie bereikt zij precies het tegendeel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onder haar goedkeurende oog voltrekt zich in Myanmar een etnische zuivering van epische omvang. Met honderdduizenden tegelijk worden de Rohingya, een moslimminderheid, verdreven. Hun dorpen worden platgebrand, waaghalzen die proberen achter te blijven worden verkracht en vermoord. In een paar weken tijd zijn zeker 430.000 Rohingya naar het buurland Bangladesh gevlucht. Er zijn allerhande redeneringen die deze massale misdaad van een soort etnisch-historische laag fineer voorzien. De Rohingya zouden indringers zijn uit het vroegere Oost-Pakistan tegenwoordig Bangladesh. In de Britse koloniale periode zouden ze misbruik hebben gemaakt van de destijds ontbrekende grenzen, en zich met meer dan een miljoen mensen illegaal in de provincie Rakhine in het toenmalige Birma hebben gevestigd. Ze zijn geen staatsburger, hebben geen recht op arbeid of voorzieningen en leven in bittere armoe. Natuurlijk kon verzet niet uitblijven, en dus vormden militante Rohingya knokploegen, geholpen vanuit Saoedi-Arabie. Die knokploegen zijn geen lieverdjes, en hebben de laatste jaren stevig gemoord. Dat voedde de haat tegen de Rohingya alleen maar op. Sterker nog: de knokploegen waren aanleiding voor de regering om over de laatste scrupules heen te stappen, en de klopjacht uit te breiden tot elk plekje grond waar een Rohingya leeft. Bij de Verenigde Naties wordt deze week de ene na de andere vergadering over dit drama belegd, en vooral westerse landen verdringen zich om verontwaardigd de vinger te heffen. Aung San Suu Kyi had haar antwoord klaar: het valt reuze mee, en buitenlandse diplomaten mogen best komen kijken. Er is maar één antwoord: je bent een schijnheilig liegbeest, en je bent geen haar beter dan Saddam, of Milosevic, of Assad. Zon boegbeeld trek je om.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat betekent dat, als in een land dat deel uitmaakt van het Koninkrijk der Nederlanden het water je letterlijk aan de lippen staat en wanhopige daklozen aan het plunderen slaan? Ja, sorry, hoor, dat is de verantwoordelijkheid van de lokale overheid, zei Peter Jan de Vin, Commandant der Zeemacht in het Caribisch gebied in Nieuwsuur. Wat zoiets betekent als: Nederlandse soldaten kunnen alleen ingrijpen als formeel om bijstand wordt gevraagd. Geen gebiedsdeel, onafhankelijk, maar toch niet helemaal, we schipperen maar een beetje met een opportunistisch compromis. Kortom: een polderkolonie. Op het Franse deel liep het gesmeerder, want dat is nog een ouderwets gebiedsdeel en valt dus rechtstreeks onder verantwoordelijkheid van Parijs. De samenwerking tussen de twee delen is, zoals altijd, slecht. Zo horen we veel over de enorme schade aan het vliegveld Juliana, maar niets over het Franse vliegveld Grand Case, dat veel kleiner is, maar ook minder getroffen. In de Rijksministerraad zitten, behalve het Nederlandse kabinet, drie gevolmachtigd ministers uit Aruba, Curaçao en Sint-Maarten. Die mogen op 4 mei een krans leggen op de Dam en meepraten als er een kwestie is die de polderkolonie betreft. Zoals het instellen van onderzoek naar ernstige corruptie op Sint-Maarten. De inwoners zijn Nederlands staatsburger, maar mogen niet stemmen voor de Tweede Kamer tenzij ze langer dan tien jaar in Nederland hebben gewoond. Natuurlijk, de drie eilanden hebben er zelf voor gekozen en volledige onafhankelijkheid wilden ze niet. En toch: tijd om dat Statuut te verscheuren, op te houden met deze schijnvertoning en er, op zn Brits, een gemenebest van te maken. Dan kan de Koning gewoon op de gulden blijven staan en af en toe langskomen voor een troostend woord.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ri Chun-hee is die Noord-Koreaanse presentatrice die altijd pontificaal, ja bijna brutaal, de heldendaden van de grote leider, Kim Jong-un, wereldkundig maakt. Deze week ook weer. Met opgewonden, en een van vreugde overslaande stem, bevestigde ze de geslaagde proef met een atoombom. Bij de zinsnede deze nucleaire kernkop kan worden geplaatst op een strategische, ballistische raket, stond haar beroemde, stralende glimlach weer op het gelaat. Met een blik die zei goed nieuws, kameraden, onze grote leider kan nu met één druk op de knop de wereld laten verdampen. Wat een heldin! 74 jaar is ze, en ze meldt al 47 jaar de volgende stap op de weg naar militaire hegemonie, vanaf de periode van opa Kim Il-sung, de Noord-Koreaanse vader des vaderlands. Toen die overleed, stroomden de tranen haar voor de camera over de wangen. Van Kim Jong-un hoor je nooit iets. Geen idee hoe zijn stem klinkt. We zien hem op fotos of korte videos, te midden van knipscherende en sidderende generaals. De enige communicatie verloopt via mijn heldin, of een jongere kloon, die nog harder gilt dat de victorie voor het grijpen ligt. En dan heb je een zekere Kim In-ryong, de Noord-Koreaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties, die af en toe, trillend van de zenuwen, de media toespreekt. Monotoon, maar wel in het Engels, leest hij teksten voor die vrijwel identiek zijn aan die op tv. Kim Jong-un bewijst een paar dingen. Dat hij iedereen, Donald Trump voorop, te slim af is, en onverstoord doorgaat met zijn atoombom. En dat hij het Twittervolkje, eveneens met Donald Trump voorop, links en rechts inhaalt door zich te hullen in stilzwijgen, en zijn schaarse boodschappen verspreidt via een stotterende diplomaat, en mijn 74-jarige heldin. De boodschap van Donald Trump leidt tot verbazing of hoongelach. De boodschap van Kim slaat in als een bom.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Toen hij drie maanden geleden aantrad, was hij de populairste president sinds Charles de Gaulle. Onder alle presidenten sinds 1995 na hun eerste drie maanden, scoort Macron nu het laagst. Degene die dat het best heeft voorzien was Macron zelf, en hoezeer hij ook van zijn succes genoot, hij wist dat de drastische hervormingen die door de kiezer waren omarmd op kolossale weerstand zouden stuiten zodra hij ermee aan de slag ging. Het Franse volk dacht waarschijnlijk dat het allemaal niet zon vaart zou lopen, en koos hem om zijn flamboyante presentatie, zijn aantrekkelijke verschijning, zijn politieke onafhankelijkheid en de behendige wijze waarop hij de oude, vastgeroeste politiek aan spaantjes hakte. Het uur van de waarheid kwam met de presentatie van het eerste deel van zijn economische hervormingsplan, dat weliswaar geheel in lijn is met zijn verkiezingsprogramma, maar dat toch als een schok door het land ging. Dat wist hij, en hij laat zich er niet door ontmoedigen. Maar hij heeft in die eerste drie maanden ook een aantal fouten gemaakt, waardoor de beeldvorming veranderde. Geen openhartige jongeman, maar zeker voor het gevoel de arrogante Franse media een ijdele sfinx, die de journalisten niet in vertrouwen neemt, maar ze isoleert. Geen goed ogend natuurtalent, maar een soort fotomodel, met een vaste visagist die in die eerste drie maanden 26.000 euro in rekening bracht om het gelaat van het wonderkind van make-up te voorzien en zijn haar bij te kleuren. En een knallende, openbare ruzie met de bevelhebber van de strijkdrachten, generaal Pierre de Villiers, over de defensiebegroting. Macron sneed daar 850 miljoen euro uit weg, waarop De Villiers tegen een commissie in het parlement zei; Ik laat me niet verneuken, prompt gevolgd door ontslag op staande voet. Ik ben hier de baas, zei Macron wat strikt genomen klopt, want de Franse president is, net als de Amerikaanse, opperbevelhebber van de strijdkrachten. Kortom: Macron bleek geen Obama-Trudeau-Klaver-kloon. Waar het echt om gaat is natuurlijk het hervormingsplan, een helse klus, want Frankrijk zit vastgeroest in een systeem van sociaaleconomische verwennerij. Te vroeg pensioen, 35-urige werkweek, zeer streng ontslagrecht, te lage pensioenpremies, lange vakanties en militante vakbonden. Als een president, zoals Sarkozy en Hollande hebben geprobeerd, tegen het volk zegt zullen we een uurtje langer gaan werken?, liggen binnen een paar minuten Air France, de vuilnisdienst of de spoorwegen plat. Staken in Frankrijk is een soort geconditioneerde reflex, die zich al voltrekt voordat de veronderstelde vijand de president of een werkgever is uitgesproken. Macron gaat behendig te werk. Hij gooit niet in één keer het roer om, veegt niet alle tradities van tafel en doet een beroep op de vakbonden om een beetje te gaan polderen. Het eerste deel van zijn hervormingsplan bestaat uit de volgende elementen: -de introductie van caos per bedrijf, en niet meer collectief, dus per bedrijfstak, naar Zweeds en Duits model. Voor de bonden is dat vloeken in de kerk, maar Macron ziet het als experiment. -opheffen van het verbod aan multinationals om in hun Franse vestigingen personeel te ontslaan, als die Franse vestigingen verlieslatend zijn, terwijl het totale bedrijfsresultaat positief is. -invoering van gestructureerde regels voor ontslag, een beetje naar analogie van de Nederlandse kantonrechtersformule: drie maanden salaris per twee gewerkte dienstjaren. Het huidige systeem gaat via arbitrage, leidt tot onduidelijkheid en dus terughoudendheid bij werkgevers om personeel in dienst te nemen. -vereenvoudiging van ondernemingsraden. In het huidige systeem zijn er meestal drie raden: een die het personeel vertegenwoordigt, een die over veiligheidskwesties gaat en een die zich alleen bezighoudt met gezondheidszorg. -verandering in de Franse flexwet. Nu geldt maximaal twee keer verlenging van een jaarcontract. Daarna keren werknemers vaak als ZZP-er terug. Aan het principe wordt niet veel veranderd, maar Macron wil dat per bedrijfstak wordt vastgesteld wat redelijk is. Als voorbeeld wordt de journalistiek genoemd, waar contracten van 4 maanden zouden kunnen worden gebruikt, die dan 6 keer kunnen worden verlengd. Jean-Luc Mélenchon, leider van de linkse oppositie, noemt het een sociale staatsgreep, en organiseert op 23 september een demonstratie. De vakbonden zijn verdeeld, maar de communistische CGT laat er geen gras over groeien: op 12 september komt er een grote staking en demonstratie.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De eerste keer dat het sanctiemiddel werd gebruikt was 137 jaar geleden, in Ierland, tegen een rentmeester die zijn pachters tijdens een hongersnood geen uitstel van betaling wilde verlenen. Tot in de verre omgeving wilde niemand meer zaken met hem doen. Die rentmeester heette Charles Boycott. In twee derde van de gevallen halen sancties weinig of niets uit, zoals tegen Rusland. Vladimir Poetin gaat echt de Krim niet ontruimen. Kim Jong-un stopt niet met zijn kernwapenprogramma. Venezuela sluit China in de armen en trekt een lange neus naar Trump. Maar soms helpt het wèl, zoals in de boycot tegen Zuid-Afrika vanwege de apartheid. En tegen Nederland. Tegen het Koninkrijk der Nederlanden? Jazeker. Precies 72 jaar geleden riep Indonesië zijn onafhankelijkheid uit. Nederland weigerde die te erkennen en ondernam zelfs koloniale oorlogen die eufemistisch politionele acties werden genoemd. De Veiligheidsraad van de VN begon, onder aanvoering van Amerika, een ware diplomatieke loopgravenoorlog tegen het koloniale Nederland. De Raad nam een trits anti-Nederlandse resoluties aan, president Truman dreigde Nederland te schorsen als VN-lid en zette de Marshallhulp op een laag pitje. Het kostte Nederland 1,1 procent van het BNP en in 1949 ging ons land eindelijk door de knieën met de soevereiniteitsoverdracht - ook alweer zon vindingrijk eufemisme. Dus, ja, het Koninkrijk behoort tot die één derde minderheid waar sancties wél succes hebben gehad. Wij kozen eieren voor ons geld, en hielden er mismoedige, misdeelde vluchtelingen aan over, en nasi. Maar meestal leveren sancties helemaal niets op - al slaan politici die ze instellen zich trots op de borst. Oh ja, nog even over die meneer Boycott: die had het nakijken, want het Britse leger greep in. Kortom: sancties? Die kan je beter boycotten.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Iran zou die raketten bouwen in de landen Syrië en Libanon. Twee weken geleden verschenen er foto's van de vermeende fabriek waar lange afstandsraketten worden gemaakt Geloofwaardig Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg denkt dat we de woorden van Netanyahu wel serieus kunnen nemen: 'Hij heeft altijd, wat Iran betreft, een agenda, maar de Israëliërs hebben in het verleden meer van dit soort akkefietjes gehad die ver gezocht bleken, maar achteraf wel waar bleken te zijn.'Lees ook: 'Als premier is Netanyahu onschendbaar'Zo heeft Israël bijvoorbeeld in 1981 een kerncentrale gebombardeerd in Irak en in 2007 in Syrië. In beide gevallen bleek jaren daarna dat de Israëliërs gelijk hadden gehad en dat in die instellingen kernbommen konden worden gemaakt. 'Dus als ze zoiets zeggen, heb ik de neiging om dat serieus te nemen', zegt Hammelburg. VN Veiligheidsraad Netanyahu heeft tijdens een ontmoeting met een topman van de VN de fotos laten zien en gezegd dat de VN dit niet mag accepteren. Hammelburg denkt niet dat dit iets zal uithalen: 'Als dit bewijs is, dan zal het misschien leiden tot een resolutie in de Veiligheidsraad, maar of dat nou iets uitmaakt, waag ik te betwijfelen.''Wat wel kan', zegt Hammelburg, 'is dat dat Israëliërs er overheen vliegen en er bommen op gooien om het uit te schakelen. Dat hebben ze de afgelopen jaren al een aantal keer gedaan als ze dachten dat er ergens raketten stonden die misschien gericht waren op Israël. Dus dat moet je ook niet uitsluiten.'Lees ook: 'Netanyahu wil Trump te vriend houden'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zozeer als Obama en Trump van elkaar mogen verschillen, over het spelen van de politieagent van de wereld dachten ze er hetzelfde over. Het lukte Obama niet om uit de Afghanistan-draaikolk te komen die hij van George Bush had geërfd sterker nog, geen enkele president was ooit zo lang in oorlog als Obama. Trump worstelt op zijn beurt met de erfenis van Obama, waarvan hij dolgraag af wil, maar ook bij hem wil het maar niet lukken. 'Totale geldverspilling, en we verliezen sowieso', was al jaren zijn mantra.In plaats van inpakken en wegwezen, heeft hij nu naar zijn generaals geluisterd en besloten de Amerikaanse troepenmacht in Afghanistan juist uit te breiden. Hij heeft niet de illusie dat de Taliban, die ongeveer de helft van het land in handen hebben, kunnen worden verslagen, maar wil twee dingen: het dwarsliggende Pakistan dwingen om harder tegen de Taliban op te treden, en de verdere opmars van Al Qaeda en IS in Afghanistan belemmeren.De oorlog is in zijn zestiende jaar, de langste waarin Amerika ooit is betrokken. De kosten gaan het menselijke voorstellingsvermogen te boven. De Amerikaanse teller staat op 2.400 gesneuvelde soldaten, en aan uitgaven op ruim één biljoen dollar, dat is gerekend vanaf 2001 180 miljoen dollar per dag. Dat is een hoop geld voor een niet gewonnen en dus verloren oorlog.De ironie ontgaat Trump niet, en hij geeft toe dat de beslissing tegen zijn instinct ingaat. Want hoeveel banen zou hij met dat geld wel niet kunnen creëren, en wat zou hij zoal vrij kunnen maken voor belastingverlaging en verbetering van de infrastructuur. Het moet een bitter besluit zijn geweest. 'America first', had hij beloofd. Niet 'Afghanistan first'. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De rassenrellen in Charlottesville ontstonden door een oproep van de fascisten om te demonstreren voor het 'terugnemen van Amerika'. Door blanke burgers, dus. Daarom hadden ze immers op Trump gestemd, zoals oud-Ku Klux Klan-leider David Duke onderstreepte. Waren de tegendemonstranten allemaal brave burgers? Vast niet, maar de fascisten waren éérst.'Heil Trump', scandeerden ze, de neonazis, geflankeerd door de Ku Klux Klan. Twee volle dagen duurde het voordat Trump terugkwam op zijn slappe verwijt 'aan vele kanten', en onder druk van zijn staf, de Democraten en zijn eigen Republikeinse partij alsnog met een verklaring kwam waarin hij de fascisten noemde wat ze zijn: 'misdadigers en tuig'. Lees ook: 'Trumps nieuwe draai politiek onbegrijpelijk'Tegen de automoordenaar loopt nu een strafvervolging. Recente aanslagplegers in Europa noemde Trump onmiddellijk 'terroristen', vaak al eerder dan politie en justitie in die landen, maar als het geen moslim is en het gebeurt in eigen land, geldt dat kennelijk niet. Hoewel Trumps adviseur voor de nationale veiligheid, McMaster, wel degelijk over terrorisme spreekt.Wat krijg je als het staatshoofd niet onmiddellijk, spijkerhard en glashelder reageert als een extremistische bende erop los slaat en 'heil Trump' scandeert? Dat de fascistische website Daily Stormer, die in deze rel een prominente rol speelt, de dader van die auto-aanslag omschrijft als 'een door een stelletje Republikeinen terrorist genoemde' man, die 'waarschijnlijk Joods is' en dus sowieso niet kan deugen. Amerika is zeer liberaal over de vrijheid van meningsuiting, dus je mag schrijven en zeggen wat je wilt. Dat geldt ook voor de president. Kim Jong-un, Vladimir Poetin en zijn eigen ministers en partijgenoten uitschelden is kennelijk gemakkelijker dan de duivel de duivel noemen. Want, ja, die hielp hem in het zadel. Lees ook: 'Trump overweegt ontslag Bannon'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hiroshima en Nagasaki hebben beide monumenten op ground zero, een term die door de Amerikanen was bedacht voor de krater die zon in de lucht ontplofte bom veroorzaakt. Over de vraag of zulke barbaarse middelen noodzakelijk waren om de capitulatie van Japan af te dwingen vechten voor- en tegenstanders elkaar nog steeds de tent uit. Nee Japan was ook zonder de atoombom verslagen. Ja Japan wilde doorgaan en zich tot de laatste soldaat en burger doodvechten. Feit is dat Japan zich sinds de oorlog nooit heeft geprofileerd als aanstichter, maar altijd als slachtoffer. De beide ground zeros dienen als waarschuwing aan de wereld tegen nucleaire wapens. Ook dit jaar herhaalde premier Abe de gebruikelijke oproep voor een wereld zonder atoombom. En iets nadrukkelijker dan doorgaans, want de dreiging van een aanval door Noord-Korea jaagt de Japanners de stuipen op het lijf, meer dan Zuid-Korea of Amerika, want die hebben geen Hiroshima en Nagasaki. Des te schandaliger is het dat er, 72 jaar na dato, bijna 300 overlevenden zijn die nog altijd niet door de Japanse overheid zijn erkend als slachtoffers, en dus geen aanspraak maken op de gratis medische zorg waarop ze recht hebben. Er zijn krankzinnige bureaucratische regels, zoals het aantonen ondanks duidelijke gevolgen van stralingsziekte dat je op of rond 6 en 9 augustus 1945 in de buurt van Hiroshima of Nagasaki verbleef. Hoe erg het was zie je het best in de musea in Hiroshima en Nagasaki: silhouetten van mensen op muren en stoepen, daarin gebrand terwijl die mensen zelf door de hitte van de atoombom verdampten. Kim Jong-un, die van de daken schreeuwt dat hij zijn fonkelnieuwe atoombom best wil gebruiken, zou die silhouetten eens moeten bekijken. Het kleine, dikke mannetje kan dan zien wat Fat Man en Little Boy hebben aangericht precies 72 jaar gelden.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is niet een raad van wijze diplomaten, die zich inzetten voor vrijheid, gelijkheid, broederschap, transgenders, verantwoord eten, elektrisch rijden laat staan wereldvrede. In werkelijkheid is het een groepje kiftende egos, die nooit debatteren, maar alleen vileine verklaringen afleggen, met voorop wereldkampioen cynisme Rusland. De Amerikanen hebben er ook een handje van, maar Rusland spant de kroon in het uitspreken van vetos op de momenten dat het er echt op aankomt: Oekraïne, Syrië, of, zoals nu, Noord-Korea. De ontwikkelingen in Noord-Korea zijn echt doodeng. De lancering van alweer een langeafstandsraket jaagt je de stuipen op het lijf, vooral na de onthulling dat de Noord-Koreaanse atoombom al volgend jaar klein genoeg is om in zon raket te stoppen. Maar Nicky Haley, de Amerikaanse VN-ambassadeur, zegt dat ze met deze kwestie niet naar de Veiligheidsraad gaat, want dan komt dat onvermijdelijke Russische en waarschijnlijk ook Chinese veto, en dan lacht Kim Jung-Un alleen maar in zijn vuistje. Je zou kunnen zeggen dat Rusland zijn positie en macht voornamelijk ontleent aan zijn permanente zetel in de Veiligheidsraad. Het mag in oppervlakte het grootste land ter wereld zijn, maar er wonen maar 137 miljoen mensen en de economie is twee keer die van Nederland, met als belangrijkste exportartikelen olie, gas en Kalasjnikovs. Niet echt een mug, maar absoluut geen olifant. In geopolitiek opzicht is het belangrijkste exportartikel obstructie. Dat wil niet zeggen dat de Russen altijd ongelijk hebben, en onze kritiek op Moskou is vaak net zo hetze-achtig als Poetins sarcasme over ons, westerlingen. Maar naast die Russische bromberen zitten in de Veiligheidsraad moet bijzonder frustrerend zijn. Nederland hoopt de onderwerpen op de agenda te krijgen die voor ons belangrijk zijn, zegt minister Koenders. Vredesmissies? MH17? Misschien is het handig Frans Timmermans als ambassadeur te sturen. Die spreekt in elk geval vloeiend Russisch, al hoef je eigenlijk alleen het woord veto te verstaan, en dat is in het Russisch hetzelfde.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Totdat de speurtocht van het Congres en de speciale onderzoeker Robert Mueller iets concreets heeft opgeleverd, hebben ze het voordeel van de twijfel. De argumentatie van Trump junior klinkt plausibel, en krijgt in het From Russia with lies-feuilleton opmerkelijk weinig aandacht. Ja, hij heeft contact gehad met dubieuze Russen, die hem schadelijke informatie over Hillary Clinton hadden beloofd. Maar bij nader inzien ging het over de adoptie van Russische kinderen. Waarom geloof ik hem op dit punt? Omdat de adoptiekwestie een gigantische hete aardappel is, waarover Poetin waarschijnlijk meer de pest in heeft dan over dat hele Russia-gate. Het begon in 2009 met de arrestatie van, en moord in de gevangenis op Sergey Magnitsky, een Russische advocaat die had ontdekt dat 230 miljoen dollar aan weggemoffeld belastinggeld onder meer was weggesluisd naar Vladimir Poetin. Daarop nam het Amerikaanse Congres de Magnitsky Wet aan, die de jacht opende op honderden, en misschien wel duizenden andere zakkenvullers. 44 daarvan hadden Amerikaanse bankrekeningen, die pompt werden geblokkeerd. Poetin ziet dat als een ramp. Als represaille kwam Rusland in 2012 met een wet die adoptie van Russische kinderen door Amerikanen verbood. Meer dan 60.000 waren in de twintig jaar daaraan voorafgaand naar Amerika gehaald. Maar het verhaal heeft een andere kant: in een aantal gevallen ging het mis en twintig geadopteerde kinderen overleden zelfs. De Russische Dima Yakovlew Wet is genoemd naar een kleuter die stikte toen zijn ouders in Virginia hem negen uur lang in de auto hadden opgesloten. Het leidde tot grote protesten in Rusland, hoewel de Moscow Times becijferde dat in diezelfde twintig jaar in Rusland zelf 1.200 geadopteerde kinderen waren overleden. Kortom: twee omstreden wetten en Poetin wil de klok terugdraaien. Zijn minister van Buitenlandse Zaken, Lavrov, heeft de zaak aangekaart bij zijn Amerikaanse collega Tillerson. Dat Russische afgezanten hebben geprobeerd Trump junior te bewerken, ligt veel meer voor de hand dan dat ze langs kwamen om de favoriete zoon in verkiezingsfraude te betrekken.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Kadyrov voert een ware klopjacht op homo's, laat ze opsluiten en martelen en gebuikt graag de term 'zuivering'. In een tv-interview met het Amerikaanse HBO, gisteren, zei hij: 'Verhalen over de vervolging van homo's zijn onzin. We hebben hier geen homo's. En mochten ze er zijn, stuur ze dan naar Canada, om ons bloed te zuiveren.' Kadyrov, door Poetin in Tsjetsjenië geïnstalleerd om de opstanden daar neer te slaan, is niet de enige leider die er zo over denkt. De vorige Iraanse president, Achmadinejad, was er ook zo een. In Iran zijn alleen hetero's, en mochten er LGBT'ers zijn, dat zijn dat enge misdadigers. Als homo, lesbienne of transgender heb je trouwens in Iran een vette kans in de gevangenis te komen, of te worden geëxecuteerd. Anno 2017 is homoseksualiteit in zo'n 75 landen verboden of strafbaar. Het is lastig tellen, want Cook Island en Palestina, bijvoorbeeld, hebben anti-LGBT-wetten, maar zijn geen officiële landen. Andere landen hebben geen officiële anti-LGBT-wet, maar gebruiken intimidatie en ongestraft geweld, zoals Rusland, Litouwen en Oekraïne. In dertien landen staat er de doodstraf op, zoals bij onze vrienden in Saoedi-Arabië en Nigeria, waarmee we grote zaken doen, en Afghanistan, waar 25 Nederlanders sneuvelden. Waarvoor eigenlijk? Onder meer voor het recht van de Afghanen om hun eigen burgers af te maken vanwege hun seksuele voorkeur. Nieuw is dit helaas allemaal niet. Maar zo'n uitspraak van de Tsjetsjeense roverhoofdman Kadyrov zet je weer eens aan het denken. 'We hebben geen homo's, en als we ze toch hebben, moeten ze maar naar Canada.' Waar haalt hij het vandaan? Gelukkig is Canada een modern, liberaal land, waar het goed toeven is - zeker ook voor homo's, lesbiennes en transgenders. Ik zou zeggen: inpakken en wegwezen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De nieuwste rel komt uit het anti-Trump-kamp. De New York Times kwam met een als Watergate-achtige primeur opgepoetst verhaal over een ontmoeting van Trumps zoon, Donald Trump jr., in juni 2016, dus voor de nominatie, met een Russische advocate die banden zou hebben met de regering-Poetin, en die belastende informatie over Hillary Clinton had. Tijdens de ontmoeting, in de Trump Tower, bleek die belastende informatie vage roddel te zijn. Zij wilde eigenlijk praten over een adoptieprogramma voor Russische kinderen. Waarop Trump jr., geflankeerd door zijn zwager Jared Kuschner en de toenmalige campagnemanager Paul Manafort, het gesprek beëindigde. Misschien was het dom van Trump jr. om het gesprek aan te gaan, maar zelf zegt hij: die geheime informatie kon best spannend zijn. Een simpel lokkertje dus, en niet verboden. Gesteld nu eens dat die advocate echt deel uitmaakte van de entourage van Poetin en gesteld dat ze echt over belastende informatie had beschikt wat had het uitgemaakt? Je kunt zeggen: dan had Trump jr. dat aan de autoriteiten moeten melden. Maar uit niets blijkt dat hij dat niet zou hebben gedaan, en dat hij de hele kwestie verder liet lopen, ligt voor de hand. Die Russische juffrouw was een soort politieke stofzuigerverkoopster. Had hij, in het kader van het lopende onderzoek naar contacten met Rusland door de Trump-campagne, het gesprek alsnog moeten melden? Misschien, maar het blijft een broodje aap. Dat de New York Times, de Washington Post en vrijwel alle nieuwsorganisaties in de wereld dit verhaal brachten alsof ze, als bij Watergate, de smoking gun hadden gevonden, is koren op de molen van de Trumpisme-gelovigen. Hun verlosser lacht in zijn vuistje.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eerst mythe en werkelijkheid. Er zijn ruim 300 miljoen twitteraars in de wereld, maar de meeste tweets zijn retweets. Het meest rondgepompte bericht heet dan trending, maar het zijn dan weer de media die zon populariteitsprijs-van-het-moment toekennen. Is het waar, of roept de kwetterende twitteraar maar wat? Zijn er, naast de twitteraar, andere bronnen? Donald Trump heeft dertig miljoen volgers, maar daarvan is minstens de helft fake. Newsweek en The New Yorker telden de miljoenen nepaccounts die je voor een paar honderd dollar kunt kopen en aan je bestand kunt toevoegen, en volgens deze bladen heeft Trump dat gedaan. Voor een president bij wie de grens tussen mythe en werkelijkheid troebel is, dus een fluitje van een cent. Maar zijn overweldigende Twitter-succes ligt aan ons, de media. Hij kwettert, wij happen. Neem het filmpje waarin Trump in een sporthal iemand in elkaar slaat met een gefotoshopt CNN-logo als hoofd. Trump was niet de maker van de video, maar verspreidde die wel als tweet. Gevolg: een enorme discussie over de vraag of de president geweld propageert. Let wel: een discussie in de media. Die hadden het filmpje ook als flauwe grap kunnen negeren. Datzelfde geldt voor Trumps haat-tweets tegen Morning Joe-presentatrice Mika Brzezinski, die, aldus de president van de Verenigde Staten, vreselijk door haar facelift heen bloedt. De wereld was te klein, politici en journalisten vielen over elkaar heen met hun verontwaardigde reacties. Maar wat zou er zijn gebeurd als de media die tweet hadden genegeerd? Ja, ik weet het, het klinkt als censuur, en iedereen blijft zeggen dat het nu eenmaal zijn enige communicatiemiddel is. En toch, en toch, en toch: haak eens af. De twittergemeenschap gaat maar lekker haar zalige gang, maar nergens staat dat je al die onzin op je website, in je krant of op je radio- of TV-zender moet herhalen. Als je een open riool ziet, gooi er dan een putdeksel op. See omnystudio.com/listener for privacy information.

En als de Britten het kunnen, kunnen wij het ook. Theresa May legt een miljard pond neer om de steun van de Noord-Ierse DUP te kopen, en hup ze heeft een meerderheid. Even rekenen. Noord-Ierland telt 1,8 miljoen inwoners, dat is dus 624 pond per inwoner, babys en bejaarden meegerekend. De DUP levert tien zetels, dat is dus ongeveer honderd miljoen per zetel. Als we diezelfde koers aanhouden, koopt het motorblok van VVD, CDA en D66 gewoon voor een half miljard de ChristenUnie, want die heeft geen tien, maar vijf zetels. Fluitje van een cent voor de oud-minister van Financiën en oud-bankier Gerrit Zalm. De Britse media noemen Theresa Mays deal met de Noord-Ieren smeergeld, en dat is het natuurlijk ook. Maar zij formeert wél in een paar dagen een kabinet. Dat is andere koek dan het halve jaar dat wij er als de formatie voor Prinsjesdag rond is over doen. Wat een rare vertoning is, want bij formaties bewaren we de gemakkelijkste optie nu dus met de ChristenUnie altijd voor het laatst. Wat doen de Noord-Ieren nou met hun binnengeharkte miljard? Mooi financieel kussen om de gevolgen van de Brexit op te vangen? Nee, hoor, het geld gaat naar nieuwe wegen, onderwijs, gezondheidszorg en ik verzin het niet sneller internet. Waar zouden we de ChristenUnie een plezier mee doen? Iets met vergroening? Iets met vluchtelingen? Dat komt allemaal wel goed. Maar een échte droom, een écht speerpunt, is een rechtstreekse spoorverbinding tussen Utrecht en Breda. Kamerlid Eppo Bruins was er tegenover BNR helemaal lyrisch over. De totale Rijksbegroting is zon 260 miljard. Dus, kom op, Gerrit, daar kan best een half miljard voor de vierde coalitiepartij af. Kost ons 34 euro per Nederlander, babys en bejaarden meegerekend. Wat zijn wij minder dan de Britten?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een van die blunders vertroebelde voor geruime tijd de relatie met de Verenigde Staten. In 1985 nodigde hij president Reagan uit voor een herdenking van de Tweede Wereldoorlog op een militaire begraafplaats in Bitburg, waar tweeduizend Duitse soldaten liggen. Wat hij verzweeg was dat daar 49 SS'ers bij waren. Toen de Amerikaanse media daar achter kwamen, ontstond een enorme rel. De beroemde Auschwitz-overlevende, auteur en Nobelprijswinnaar Elie Wiesel smeekte Reagan, in een beroemd geworden toespraakje recht in het gezicht, om het bezoek af te zeggen. Meneer de president, dit is niet uw plaats, zei hij. Reagan ging toch, omdat hij vond dat hij dat tegen een bondgenoot niet kon maken, al was hij misleid. Veel dramatischer was het spel dat hij speelde in de opmaat naar de Balkanoorlog. In december 1991 besloot Kohl Kroatië te erkennen, de oude bondgenoot uit de Nazitijd. De EU, Amerika, Rusland en de VN waren fel tegen. Kohl dreigde vervolgens dat hij dat desnoods alleen zou doen, waardoor de Europese landen op de top van Maastricht, kort daarop, door de knieën gingen. In Servië, dat in de Tweede Wereldoorlog als bondgenoot van de Sovjet-Unie fel tegen de Duitsers had gevochten, sloeg de vlam in de pan. Was de Balkanoorlog niet uitgebroken als Kohl het Kroatische breekijzer niet had gebruikt? Natuurlijk wel, want het Servisch-Kroatisch-Bosnisch-Kosovaarse conflict woedde al decennia. Maar de vraag is of de oorlog beheersbaarder was geweest, of gemakkelijker op te lossen. Ik vermoed van wel. Dat Helmut Kohl zo koppig volhardde met een fout beleid was onvergefelijk. Dat de toen nog maar twaalf EU-leden zich door hem lieten intimideren, is en blijft onbegrijpelijk.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het verwijt van Trump en de Golfstaten aan Qatar is dat het aanschurkt tegen Iran en het Syrië van Assad, en dat het terroristen steunt en financiert. Vanuit westers, Egyptisch en Israëlisch perspectief is dat waar, bijvoorbeeld door de steun aan de Moslimbroederschap en Hamas, die op onze lijst van terroristische organisaties staan. Al Jazeera, persoonlijk eigendom van de sjeik van Qatar, citeert bijvoorbeeld de minister van Buitenlandse Zaken, die Hamas een Palestijnse bevrijdingsorganisatie noemt. Het is geen frisse boel in Qatar. Denk aan de ronduit gruwelijke berichten over slavenarbeid bij de bouw van het stadion voor het WK van 2022. Verhalen waarvan de FIFA zich opmerkelijk weinig aantrekt. Dat is klaarblijkelijk standaard bij de FIFA, want over de slavenarbeid door Noord-Koreanen in St. Petersburg voor het WK van volgend jaar, haalt de voetbalassociatie ook de schouders op. Maar nu de andere kant. Wie maken de verwijten aan Qatar? Egypte dat onder president Sisi een meedogenloze klopjacht onder de Moslimbroeders houdt. Saoedi-Arabië, massamoordenaar van sharia-overtreders, inspirator en financier van clubs zoals Al Qaeda en IS. Bij de aanval van 9/11 op de New Yorkse Twin Towers waren 19 terroristen betrokken, waarvan 15 uit Saoedi-Arabië. Er deed echt geen Qatari aan mee. En al die gekken die zich opblazen of met een auto op een menigte inrijden in Nice, Parijs, Manchester en Londen, weten bij wijze van spreken niet eens waar Qatar ligt. Wat Trump precies wil is niet duidelijk. Zijn boodschap was: pak Qatar keihard aan. Minister Tillerson van Buitenlandse Zaken riep vervolgens op tot kalmte en herstel van de betrekkingen, maar werd door Trump openlijk voor aap gezet door de boycot opnieuw te prijzen. Betekent het allemaal echt iets? Valt waarschijnlijk mee. Qatar is het rijkste land ter wereld en een van de grootste gasleveranciers. Dat gas stroomt gewoon door, want de Golfstaten kunnen er niet buiten. Maar een schurkenstaat blijft het, net zoals de omringende landen met hun gespeelde verontwaardiging.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Feitelijk is de oorlog, in die halve eeuw, nooit afgewikkeld. Het is een van de langst lopende conflicten. En er is geen enkel conflict dat in en buiten de regio zoveel emoties teweegbrengt. Politieke partijen, regeringen, journalisten iedereen wordt voortdurend ter verantwoording geroepen voor zijn standpunt. Je wordt heel snel weggezet als anti-Israëlisch of anti-Palestijns. Het is dus niet alleen het langst lopende conflict, maar ook het meest polariserende. De feiten zijn verwarrend. Na de verovering van de westelijke Jordaanoever, Gaza, de hoogvlakte van Golan en Jeruzalem, hield de Israëlische VN-ambassadeur, Abba Eban, in de Veiligheidsraad een toespraak waarin hij terugtrekking uit die gebieden voorstelde, in ruil voor erkenning van Israël door de omringende landen, vrede en garantie van veilige en erkende grenzen. Oud-premier en vader des vaderlands Ben Goerion waarschuwde voor een langdurige bezetting. Maar in november 1967 kwam een conferentie van de Arabische Liga in Khartoem met drie nees: geen erkenning van het bestaansrecht, geen erkenning van de grenzen, geen vrede. Een dramatisch gemiste kans. Als de Arabische landen hadden gehapt, was het conflict snel opgelost. Lees ook: Parijs: fabels en feiten Israël begon de westelijke Jordaanoever steeds meer te beschouwen als bevrijd gebied. Met de bouw van dorpen en steden, stelde het de Palestijnen voor een voldongen feit. Maar de politiek en religieus verdeelde Palestijnen maakten er een potje van, met het gematigde, maar corrupte Fatach aan de ene, en het radicaal-militante Hamas aan de andere kant. Het leidde tot onbuigzaamheid en nog erger onverschilligheid aan beide kanten. Naarmate de jaren verliepen, kwam daar een zeer lastige vijand bij: wederzijds wantrouwen. Formeel hebben Israëliërs en Palestijnen alle VN-resoluties over het conflict, die allemaal uitgaan van een tweestaten-oplossing onderschreven. Twee staten dat blijft het formele uitgangspunt van de VN, de EU, en elke politieke partij. De verwezenlijking lijkt steeds verder weg. En in de straten van Tel Aviv of Ramallah, heeft gelatenheid en uitzichtloosheid geleid tot berusting. De standaardbegroeting in beide talen is vrede zij met u. Wat ze ermee bedoelen? Geen idee.See omnystudio.com/listener for privacy information.

En hij heeft waardige tegenstanders gevonden: de Franse president Emmanuel Macron, en dienst Canadese kloon, Justin Trudeau. Trumps eerste officiële gast was de Japanse premier Abe, wiens hand hij, na een aanvankelijke aarzeling, 19 seconden lang in een soort houdgreep hield. Dat gaat mij niet gebeuren, dacht Trudeau, die kort daarop Trumps hand ongeveer vermorzelde. Vorige week was het Macron, die Trump hard je kan ook zeggen: hardhandig beetpakte en niet meer los leek te willen laten. Trump moest zijn hand, met witte knokkels, uit die van Macron losrukken. Macron gaf het in een interview ruiterlijk toe: het was het moment van de waarheid. Macron had de smaak te pakken en liet er bij het verwelkomen van zijn Russische collega, de zwartebander Vladimir Poetin, in Versailles geen twijfel over bestaan wie de baas was. Psychologen waren euforisch, en kwamen met diepgaande analyses over de machtspolitiek van de handdruk. Het gaat allemaal om dominantie. Nu is de handdruk letterlijk al zo oud als de weg naar Rome. De gewoonte ontstond om elkaar te laten zien ongewapend te zijn. Ook de moderne geschiedenis zit vol handdrukpsychologische momenten: die tussen de Palestijnse en Israëlische leiders Arafat en Rabin. Die tussen Obama en Poetin, in 2015 in St Petersburg, toen cameraploegen klaarstonden om te kijken of, en hoe, de mannen die zon hekel aan elkaar hadden, elkaar de hand zouden schudden. En dan heb je bij officiële ontmoetingen de vraag wie het laatst naar binnen gaat, want zeggen de handdrukpsychologen die is de machtigste. Er bestaat prachtig beeld van Clinton, Arafat en Barak uit 2000, waarbij de Palestijn en Israëliër letterlijk worstelden om die laatste plaats. Barak won. Of Tony Blair, die George Bush ontving, maar als eerste zijn eigen Downing Street 10 binnen ging, en Bush dus als zijn meerdere moest erkennen. Mooie titel van een YouTube-filmpje: 'Power games of the rich and famous'. Zegt het allemaal nu echt iets? Nee, gelukkig niet. Maar dat we net doen alsof leukt het vaak treurige wereldnieuws wel op. In Japan buigen ze liever dan dat ze de hand schudden. Buigen? Dat zie ik Donald Trump niet doen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Uit onderzoek van Breuker blijkt dat in ieder geval bij de bouw van het stadion in de Russische stad St Petersburg Noord-Koreaanse gastarbeiders worden gebruikt. De arbeiders zouden in slaaf-achtige omstandigheden moeten werken. Ze zouden niet vrij zijn om te gaan en staan waar ze willen en hun loon zou worden ingehouden en worden uitgekeerd aan de regering van Noord-Korea. Ook zijn hun paspoorten afgepakt en is hun verboden om werk te weigeren. Meerdere arbeiders zouden bij de bouw van het stadion zijn omgekomen. De FIFA zou op de hoogte zijn van het misbruik van de arbeiders, maar kijkt volgens Breuker de andere kant op. Het sturen van gastarbeiders is volgens Breuker een nieuw verdienmodel van de regering van Noord-Korea. Volgens ruwe schattingen zouden er wereldwijd tot wel 250-duizend Noord Koreanen als gastarbeider aan het werk zijn. Eerder werd al bekend dat er tussen de 800 en duizend Noord-Koreanen werken in Polen. Hier zijn ze actief in onder andere de scheepsbouw, de landbouw en als fabrieksarbeider. De regering van Noord-Korea verdient volgens Breuker grof geld aan de gastarbeiders. De International Labour Organisation schat dat alleen al de duizend arbeiders in Polen zo'n 35 miljoen dollar opleveren, evenveel als de handel tussen Europa en Noord-Korea. Breuker werkt op dit moment aan een breder onderzoek naar andere Europese landen waar gebruik zou worden gemaakt van deze gastarbeiders. Hoewel het niet om Nederland gaat, zijn er wel andere landen in West-Europa betrokken. Het hele interview met Remco Breuker is te beluisteren in De Wereld om 15:00.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Sterker nog: Iran veroordeelde de aanslag, en wees in bedekte termen naar Saoedi-Arabië, als inspirator van al het terroristische kwaad. Wie heeft er nou gelijk? Het hangt ervan af waar je woont. Dat Iran, sponsor van zijn eigen Republikeinse Gardes, Hezbollah en Hamas, een gigantische bedreiging is voor Israël, de Syrische oppositie, Jordanië en de minderheden in Irak is een feit. Dus daar heeft Trump een punt. Maar als je de lijst terroristische aanslagen in Europa sinds 9/11 bekijkt, vind je zelfs met een loep geen band met Iran. Vrijwel alle daders hadden een radicaal-Soennitische achtergrond. Al Qaeda, IS, Al Nusra het zijn allemaal organisaties met wortels in Saoedi-Arabië, geïnspireerd en vaak gefinancierd door het Saoedische wahabisme. Iran is een sjiitisch bolwerk, en daarmee de aartsvijand van datzelfde Al Qaeda, IS, Al Nusra, maar ook bijvoorbeeld van de Taliban. Europese jihadisten als Salman Abedi uit Manchester hebben allemaal hetzelfde profiel: teruggekeerde Syriëgangers, geradicaliseerde sympathisanten van het wahabisme, en af en toe een door IS of Al Qaeda geronselde strijder. Als Iran raketten test met als opschrift 'Israël moet van de kaart geveegd', en er staan tienduizenden Hezbollah-raketlanceerders op Israëlische doelen gericht, dan vormt het hoog ontwikkelde, intelligente Iran vanzelfsprekend de grootste bedreiging. Maar voor landen buiten de directe regio is het echt Saoedi-Arabië dat de grootste sponsor van het terrorisme is. De inspiratiebron van elke gek die in Londen, Nice, Parijs of Brussel met een auto een menigte neermaait, of machinegeweren leegschiet, of zichzelf opblaast op een concert, en dan juichend een martelaar wordt genoemd, is de haatzaaierij uit Riyad niet uit Teheran. Hetzelfde Riyad waar dealmaker Donald Trump een order noteerde voor de levering van 110 miljard dollar aan wapens.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Politiek, bedrijfsleven en de media haalden massaal uit. Het ging immers om de grootste hack ooit. Onzin, zegt BNRs eigen internetgoeroe, Herbert Blankesteijn. Met een paar honderdduizend slachtoffers is WannaCry een kleine jongen vergeleken met diverse van de mailvirussen die aan het begin van de eeuw de wereld teisterden, ook als het om snelheid van verspreiding gaat. Misschien werd het zon grote soap omdat overal bestaande beelden werden gekanteld. De Britse gezondheidsdienst is geen moderne parel, maar een relikwie die draait op veertien jaar oude computers. Rusland is kennelijk niet de lugubere aanvoerder van de cybermisdaad, maar doodgewoon slachtoffer, net als China en de rest van de wereld. Microsoft is geen baken van genialiteit, maar moet voortdurend lekken dichten in de oude fietsband die software heet. De ene versie software werkt beter dan de andere en de proeftuin, vol lekken, is de mensheid. Dat is niet onze schuld, zegt Microsoft, maar die van de geniepige spionnen van de Amerikaanse NSA, die zulke lekken sneller opspoort dan wij en ze dan misbruikt om boeven en terroristen op te sporen. Maar hoe kan het dat de briljante koppen bij Microsoft worden afgetroefd door de hackers van de spionagedienst? Om dezelfde reden dat terroristen, oplichters en afpersers bijzonder slim zijn in het verzinnen van terrorisme, oplichterij en afpersing. We kunnen natuurlijk een stapje terug doen. In de advocatuur en de medische wereld wordt nog steeds de fax gebruikt, omdat die veel moeilijker is te hacken. Of we kunnen eens zoeken of ze nog te koop zijn: enveloppen en postzegels. Zo niet, dan we zullen we van tijd tot tijd zon soap moeten ondergaan. Eén voordeel: het verbroedert, want Russen, Chinezen en Europeanen vinden elkaar in de gedeelde smart van het slachtofferschap.See omnystudio.com/listener for privacy information.