5 นิทานพรรณนา

ปุณณกยักษ์ขอเข้าเฝ้าพระเจ้าธนัญชัยโกรพยราช เพื่อท้าแข่งสกา หากพระราชาชนะจะได้แก้วมณี และม้าวิเศษ แต่หากแพ้จะต้องให้วิธุรบัณฑิตแก่ตน ระหว่างทอดสกาพระเจ้าธนัญชัยโกรพยราชก็เริ่มท่องมนต์เพื่อขอให้มารดา ผู้ซึ่งเป็นอารักขเทวดาช่วยพลิกลูกสกาให้มีแต้มชนะ ปุณณกยักษ์เอะใจ จึงถลึงตาใส่นางเทพธิดา จนเกิดความกลัว เพราะอานุภาพของปุณณกยักษ์ นางจึงหลบหนีออกไปอย่างอกสั่นขวัญแขวน ทำให้พระเจ้าธนัญชัยโกรพยราชพ่ายแพ้ ปุณณกยักษ์จึงขอวิธุรบัณฑิต และพยายามฆ่าเพื่อเอาหัวใจ “การรักษาสัจจะ คือ การรักษาความสัตย์ซื่อจริงใจที่ตนเองมีแก่คนอื่น ดังเช่นวิธุรบัณฑิตได้ปฏิบัติตามคําพูดที่ได้รับปากกับปุณณกยักษ์ผู้มุ่งหวังที่จะฆ่าตนเองเพื่อจะเอาหัวใจ” Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ปุณณกยักษ์ผู้เป็นหลานของท้าวเวสวัณมหาราชมาพบเข้ากับนางอิรันทตีผู้เป็นธิดาแห่งนาคราช จึงเกิดความเสน่หาขึ้น แล้วรับอาสาว่าจะไปนำหัวใจของวิธุรบัณฑิตมาให้นางผู้เป็นที่รัก จึงคิดว่าจะนำแก้วมณีอันมีค่ามาโลมล่อพระเจ้าธนัญชัยโกรพยราช หากแต่แก้วมณีนั้นมียักษ์กุมภัณฑ์รักษาอยู่ ปุณณกยักษ์เพียงแค่ทำท่าโกรธถลึงตาเท่านั้น เหล่ายักษ์ทั้งหลายก็สะดุ้งกลัวตัวสั่นและหนีไป ปุณณกยักษ์จึงถือเอาแก้วมณีแล้วเหาะไปศีลตั้งมั่นอยู่ในนรชนใด บัณฑิตเรียกนรชนผู้ประกอบพร้อมด้วยศีล นั้นแล ว่าเป็นผู้ปกติสุข Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

อุบาสกสิริคุตต์ผู้มีศรัทธาในพุทธศาสนาเข้าไปทูลนิมนต์พระศาสดา เพื่อเสวยภัตตาหารยังบ้านของครหทินน์ผู้เป็นสหายแห่งตน ครหทินน์ด้วยความโกรธที่มีต่อสิริคุตต์ จึงสั่งให้คนรับใช้ขุดหลุมลึก แล้วเอาถ่านไฟจากไม้ตะเคียนร้อน ๆ ใส่ไว้ แล้วปูทับด้วยเสื่อลำแพนเพื่อไม่ให้มองเห็น เมื่อพระพุทธองค์เสด็จมาถึงก็กราบทูลให้เข้าไป ทันทีที่พระบาทประทับลงบนเสื่อลำแพน ดอกบัวดอกใหญ่ก็ผุดขึ้นท่ามกลางเพลิงไม้ตะเคียน เพื่อรองรับพระบาททุกย่างก้าวที่เสด็จ“ดอกบัวมีกลิ่นดี พึงเกิดในกองหยากเยื่อ อันบุคคลทิ้งแล้วใกล้หนทางใหญ่ ดอกบัวนั้น พึงเป็นที่ชอบใจ ฉันใด ในหมู่ปุถุชนผู้เกิดเป็นดังกองหยากเยื่อ สาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย่อมไพโรจน์ ล่วงซึ่งปุถุชนผู้มืดทั้งหลาย ด้วยปัญญา ฉันนั้น” Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

บุรุษชาวเมืองอาฬวีผู้เข็ญใจได้ยินข่าวว่าพระศาสดาเสด็จมา เขาได้ตั้งใจไว้ว่าจะไปฟังธรรมของพระศาสดา ในวันนั้นเอง โคตัวหนึ่งของเขาได้หายไป เขาจึงคิดว่า "เราจักค้นหาโค หรือจะฟังธรรม" บุรุษผู้นั้นจึงคิดว่าเขาจะเที่ยวตามหาโคก่อน และต้อนโคนั้นให้เข้าไปสู่ฝูง แล้วจึงจะไปฟังธรรมในภายหลังบุรุษผู้มีปัญญาย่อมเห็นว่า สังขารทั้งหลายเป็นทุกข์อย่างยิ่ง เมื่อทราบเนื้อความตามความเป็นจริงแล้ว พึงกระทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน เพราะนิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

สังขปาลนาคราชมีความเบื่อหน่ายต่อความเป็นนาค ปรารถนาความเป็นมนุษย์ จึงออกจากนาคพิภพมายังแดนมนุษย์ เพื่อรักษาอุโบสถศีล โดยอธิษฐานว่า “หากบุคคลใดต้องการหนัง เอ็น กระดูก เนื้อ และเลือดก็เชิญเถิด เราได้สละแล้ว แต่จะไม่ยอมประพฤติล่วงศีล แม้ต้องสละชีวิต” แล้วจึงลงนอนขดตัวที่จอมปลวก ครั้นเมื่อเหล่านายพรานถืออาวุธทั้งหอก และหลาวเข้าไปจับสังขปาลนาคราชเพื่อเป็นอาหาร หากแต่สังขปาลนาคราชยังคงรักษาอุโบสถศีลด้วยใจที่ตั้งมั่น จึงยอมรับเอาหอก และหลาวที่นายพรานทิ่มแทงตามร่างกายด้วยความอดทน การรักษาศีลในระดับ "ปรมัตถบารมี" นับว่ายากยิ่ง เพราะหมายถึงการยอมสละด้วยชีวิต คือ รักศีลยิ่งกว่าชีวิตของตน หากรักษาศีลได้บริบูรณ์แล้ว ศีลย่อมรักษาผู้นั้นอย่างดี เหมือนดั่ง พระโพธิสัตว์สังขปาลนาคราช ผู้รักษาศีลยิ่งกว่าชีวิตของตน Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ครุฑกับนาคนั้นไม่ค่อยจะลงรอยกันนัก ด้วยเหตุนี้ ครุฑจึงจับนาคเป็นอาหาร ประกาศศึกล้างผลาญกันเรื่อยมา เหล่านาคเมื่อถูกครุฑนำไปเป็นอาหารอยู่เนือง ๆ จึงหาวิธีป้องกันตัวโดยกลืนกินก้อนหินใหญ่เข้าไปไว้ในท้อง เพื่อถ่วงตัวให้หนัก เมื่อครุฑโฉบมาก็ยื่นหน้าแยกเขี้ยวคอยขบกัดครุฑที่จ้องจะจับศีรษะของตน ครุฑนั้นพยายามฉุดนาคขึ้นให้พ้นน้ำ แต่เนื่องจากความหนักของก้อนหินที่ถ่วงไว้กว่าครุฑจะฉุดนาคขึ้นไปได้ก็ถูกคลื่นซัดจมน้ำเสียมาก“การประกาศความลับที่ตนควรจะรักษาแก่คนชั่ว เพราะความหลง ภัยย่อมตามถึงนรชนนั้น ผู้แพร่งพรายความลับแล้ว เหมือนพญาครุฑผู้ล่วงรู้ความลับของนาคราช ฉะนั้น.” Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

วันหนึ่ง นางเภรีปริพาชิกาได้ถามปัญหามโหสถด้วยเครื่องหมายแห่งมือ เพื่อทดสอบความเป็นบัณฑิต หรือไม่ใช่บัณฑิต ด้วยการแบมือออกบ้าง ยกมือขึ้นลูบศีรษะตนเองบ้าง มโหสถผู้เป็นนักปราชญ์สามารถทราบความแห่งปัญหานี้โดยแจ่มแจ้ง ปัญญามีประโยชน์ใหญ่หลวงยิ่ง เป็นสิ่งละเอียด เป็นเหตุให้บุคคลเกิดสัมมาทิฐิ ย่อมเกิดประโยชน์เกื้อกูลทั้งในปัจจุบัน และความสุขสงบในภายภาคหน้ามโหสถชาดก ตอนที่ 13 ปัญหาผีเสื้อสมุทร Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

มโหสถได้โยกสลักยนต์ เพื่อปิดประตูอุโมงค์ลับ ทันใดนั้นประตูทุกบานต่างถูกปิดลงพร้อม เหล่าพระราชาผู้ตามเสด็จต่าง ตระหนกตกใจกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น สะดุ้งหวาดกลัวต่อมรณภัยที่มาถึงด้วยกันทั้งสิ้นด้วยสติปัญญาอันชาญฉลาดของมโหสถบัณฑิต จึงสามารถแก้ไขวิกฤตการณ์จากร้ายให้กลายเป็นดี เปลี่ยนศัตรูผู้จ้องผลาญกลายเป็นมิตรแท้ผู้เกื้อกูลได้ นอกจากมีสติปัญญาเฉลียวฉลาดแล้ว ยังประกอบด้วยคุณธรรมอันประเสริฐ มิได้ลุ่มหลงในลาภยศสรรเสริญ จึงได้รับยกย่องสรรเสริญว่าเป็นบัณฑิตผู้มีปัญญา Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

เหล่าทหารของมโหสถนำเสด็จกษัตริย์ทั้งสี่พระองค์มาถึงเชิงบันได แล้วช่วยกันเปิดปากประตูอุโมงค์ลับ หลังจากนั้นจึงทูลเชิญให้เสด็จพระราชดำเนินไปตามทาง เพื่อนำไปเป็นตัวประกันธรรมดาของมนุษย์ผู้ที่ยังหลงใหลติดอยู่ในกามคุณ รูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส เมื่อพลัดพรากจากสิ่งอันเป็นที่รัก ย่อมโศกเศร้า เสียใจ ทุกข์ทรมานแสนสาหัส เมื่อลุ่มหลงพันผูกอยู่กับความสุข ย่อมทุกข์ทรมานไม่แตกต่างกัน เปรียบเหมือนกับปลาติดแหของชาวประมง ที่เขาเอาเหยื่อมาหลอก มาล่อ ย่อมมีความทุกข์อยู่ตลอดเวลา วิสัยของบัณฑิตย่อมปลดเปลื้องความล่อลวงด้วยปัญญามโหสถชาดก ตอนที่ 11 ตัวประกัน Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

มโหสถเปิดเรือนจำถอดโซ่ตรวนให้กับเหล่านักโทษ เพื่อระดมไปสร้างอุโมงค์ลับ และรวบรวมเหล่าช่างแขนงต่าง ๆ ที่มีความสามารถเชี่ยวชาญในศิลปะนั้น ๆ ส่วนผู้ที่ชำนาญในการสู้รบก็คัดเลือกเข้าไว้ในกองทัพ เมื่อเดินทางถึงแผ่นดินของศัตรู มโหสถได้วางแผนในการสร้างอุโมงค์ลับที่ใหญ่โตมโหฬาร เพียบพร้อมไปด้วยกลไกควบคุมบัณฑิตย่อมตั้งอยู่ในความไม่ประมาทในการงาน มีสติเตือนตนอยู่เสมอ ไม่ท้อถอย ตระหนักถึงสิ่งที่ต้องกระทำ ใส่ใจอยู่ในหน้าที่ ไม่ปล่อยปละละเลย กระทำอย่างจริงจัง นั่นคือ วิสัยของผู้เป็นบัณฑิตมโหสถชาดก ตอนที่ 10 กลอุโมงค์ลับ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

มโหสถส่งนกแก้วแสนรู้ไปสืบความลับจากนางนกสาริกา ด้วยเหตุว่า พระเจ้าจุลนีทรงมุ่งหมายจะปลงพระชนม์ชีพของพระเจ้าวิเทหราชเหมือนพรานผู้นำเหยื่อมาล่อลวง เปรียบดังปลาที่อยู่ในน้ำลึก อยากกินของสดซึ่งเขาทำเป็นเหยื่อติดไว้ที่เบ็ด มันย่อมไม่รู้จักความตายของมัน ฉันใด ความปรารถนาในกามไม่ทรงทราบว่าพระราชธิดาของพระเจ้าจุลนีเป็นเหมือนเหยื่อล่อปลา ปลาผู้หลงในกามปรารถนาเหยื่อย่อมไม่ระวังภัยที่จะมาถึงตนมโหสถชาดก ตอนที่ 9 หลุมพลางแห่งกาม Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“พราหมณ์ผู้นึงเอาศีรษะของเขาถูไปมากับพื้นดิน ไถไปไถมาจนเลือดไหลนองเต็มศรีษะ”ปัญญาอันเลิศล้ำย่อมทำคุณให้แก่บุคคล ยิ่งกว่าทรัพย์มหาสมบัติ ผู้ที่มีสติปัญญา คิดวางแผนไตร่ตรองอย่างรอบคอบ มีความไม่ประมาทในชีวิต ย่อมรักษาตนและคุ้มครองผู้อื่นได้ด้วยอนุภาพแห่งสติปัญญา Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“นกแก้วแสนรู้ตัวหนึ่ง แฝงตัวจับอยู่ที่กิ่งต้นรังในอุทยานของพระราชา ณ ใต้ต้นรังนั้นมีแผ่นศิลาที่พระองค์ทรงประทับตั้งอยู่ เจ้านกแก้วเฝ้าแอบฟังบทสนทนาอย่างตั้งใจ”การรู้เท่าทันถึงมหันตภัยที่จะมาถึงตนอย่างไม่ประมาท หาทางป้องกันภัยนั้นมิให้เกิดขึ้นกับตนได้ นั้นเป็นวิสัยของบัณฑิต เปรียบเหมือนบุคคลผู้เห็นสัตว์ร้ายมาแต่ไกล ย่อมหาหนทางที่จะขับไล่สัตว์ร้ายนั้นด้วยก้อนดินหรือท่อนไม้ ผู้ที่ฉลาดย่อมมองเห็นภัยนั้นแต่ไกล Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“สุนัขฝูงนึงกัดกินแทะเล็มล้อรถที่ทำมาจากหนัง ฝูงสุนัขนั้นรุมกัดกินล้อรถทั้ง 4 ล้อของรถคันนั้นจนพังพินาศ แล้วพวกมันก็วิ่งหนีไป”ความอดทนอดกลั้นต่อคำหยาบ คำส่อเสียด อดกลั้นต่อเวทนาทั้งหลาย เช่น ความทุกข์ ความไม่น่ายินดี ไม่น่าพอใจ ซึ่งเมื่อไม่อดกลั้นอยู่ อาสวะ และความเร่าร้อนบีบคั้นก็จะพึงเกิดขึ้น เมื่ออดกลั้นอยู่ อาสวะความเร่าร้อน และความบีบคั้นย่อมไม่มี กล่าวได้ว่า ขันติความอดทนอดกลั้น เป็นตบะอย่างยิ่ง Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“ถังข้าวสารใบใหญ่ใบนึง ตั้งอยู่ที่มุมห้องในท้องพระโรงของพระราชวัง มีชายหนุ่มผู้นึงแอบเข้าไปซ่อนตัวอยู่ในถังข้าวสารใบนั้น ทั้งอับ ทั้งร้อน แต่เพื่อที่เขาจะได้ทราบเบาะแสอะไรบางอย่าง ชายหนุ่มจึงแอบอยู่ข้างในนั้น”การปกปิดความลับไว้นั่นแหละเป็นการดี การเปิดเผยความลับแก่ผู้อื่น โดยเฉพาะแก่บุคคลผู้ที่มิใช่มิตรนั้น บัณฑิตไม่สรรเสริญเลย บุคคลผู้มีปัญญา เมื่อประโยชน์ที่มุ่งหมายยังไม่สำเร็จตามที่ตนปรารถนา ก็พึงอดทนกลั้นไว้ไม่พึงเปิดเผยความลับนั้นเป็นอันขาด ต่อเมื่อประโยชน์ที่ตนมุ่งหมายสำเร็จเรียบร้อยแล้ว จึงพึงเปิดเผยแก่คนทั้งปวง นั้นเรียกว่า ผู้มีปัญญา Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“นายช่างปั้นหม้อผู้นึง ตามเนื้อตัวของเขาเปรอะเปื้อนไปด้วยดินเหนียวแลดูมอมแมมนัก ครั้นเมื่อเสร็จภาระการงานแล้ว ก็กลับมานั่งบริโภคอาหารที่มีเพียงข้าวเหนียวไม่มีแกง ทำกิจการงานไปก็รอคอยราชทูตนำข่าวสารมาส่งให้” อานุภาพแห่งปัญญานั้น ย่อมทำให้บุคคลผู้มีปัญญาไม่กระทำชั่ว เพื่อให้ได้ความสุข ย่อมไม่สละธัมม์ด้วยความรัก หรือความชัง เปรียบดังบุคคลที่ได้รับการเกื้อหนุนอุปการะจากผู้ใด ย่อมไม่ทำให้ไมตรีนั้นเสียไปด้วย ความโง่เขลา หรือความหลงในยศอำนาจ อิสริยยศแม้จะวิเศษเพียงไร ก็ไม่อาจนำมาเปรียบกับแสงสว่างของปัญญาได้ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“เจ้าแพะตัวนึงเดินหลังแอ่น คอตกมาตามทาง ระะหว่างทางเจ้าแพะผู้โชคร้ายเจอเข้ากับสุนัขซึ่งก็เดินคอตก หลังแอ่นเพราะถูกเอาท่อนไม้ตีลงที่หลังมาเหมือนกันกับตน ทั้งสองจึงปรับทุกข์แก่กันและกัน”อัญมณีทั้งปวง เป็นสิ่งที่มนุษย์ให้คุณค่ามาก บุคคลใดมีไว้ในครอบครอง ย่อมถือว่าเป็นศิริแก่ตน เหตุเพราะบุคคลที่มีอัญมณีไว้ในครอบครองนั้น ย่อมได้รับการสรรเสริญว่าเป็นผู้ที่มีฐานะหากแต่บัณฑิตทั้งหลายนั้นสรรเสริญผู้มีปัญญาว่า มีทรัพย์อันประเสริฐล้ำเลิศกว่าอัญมณีใด ๆ ในโลก เหตุเพราะปัญญาเป็นดั่งรัตนะของนรชน คือ ผู้มีปัญญาเป็นผู้มีแก้วประเสริฐสารพัดนึก ผู้มีปัญญาย่อมขวนขวายหาทรัพย์ได้ หากแม้ตกอยู่ในภัยพิบัติ ก็สามารถพลิกผันชีวิตให้ประสบความสุขสำเร็จได้ทุกเมื่อ ปัญญานั้นย่อมประเสริฐกว่ารัตนะทั้งปวง Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“ฬาตัวหนึ่งเที่ยวเดินไปเดินมาอยู่ที่ริมคูในเมืองมิถิลา เด็กกลุ่มหนึ่งที่มีกำลังต่างช่วยกันผูกฬาตัวนั้นที่ปาก เพื่อไม่ให้ร้องได้ แล้วห่อด้วยเสื่อลำแพนป้องกันไม่ให้ใครเห็น เด็กกลุ่มนั้นก็แบกเจ้าฬาไป”ปัญญาเป็นแสงสว่างอันประเสริฐ แม้แสงอาทิตย์ส่องสว่างในเวลากลางวัน แสงจันทร์นั้นสว่างในเวลากลางคืน หากแต่แสงสว่างแห่งปัญญาเป็นแสงสว่างที่ไม่มีวันดับหรือหรี่ลงได้ เมื่อเกิดขึ้นแล้วสามารถนำไปใช้ได้ตลอดทั้งกลางวันและกลางคืน กล่าวได้ว่า แสงสว่างเสมอด้วยปัญญา ไม่มี Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“สตรี 2 นาง กำลังยื้อแย้งทารกน้อยกันอยู่ คนนึงดึงเท้าอีกคนดึงส่วนหัวของทารกอย่างสุดกำลัง ครั้นทารกน้อยถูกชักเย่อไปมาเช่นนั้น ก็เหมือนดั่งตุ๊กตาที่ขาและลำตัวกำลังจะหลุดขาดออกจากกัน จึงส่งเสียงร้องไห้เพราะความเจ็บปวด ทรมาน” ปัญญาเปรียบดั่งแสงสว่างอันประเสริฐ บุคคลผู้ดำรงชีวิตโดยใช้ปัญญานำทาง ย่อมไม่ต่างกับการเดินทางในตอนกลางคืนแต่มีคบไฟส่องสว่าง ย่อมมีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน ในทางตรงกันข้าม หากบุคคลดำเนินชีวิตไร้ซึ่งสติและปัญญาแล้ว ย่อมไม่ต่างกับการเดินทางบนถนนอันมืดมิด อันตรายย่อมเกิดแก่ชีวิตตน Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ทารกน้อยคนนึง ถือกำเนิดมาพร้อมกับในมือที่ถือรากไม้ออกมาด้วย ผู้เป็นมารดาเห็นดังนั้นจึงรำพึงขึ้นว่า “ลูกเพิ่งคลอดออกจากครรภ์แม่ เจ้าถืออะไรมาด้วย” ทารกน้อยคนนั้นตอบผู้เป็นมารดาว่า “รากไม้นี้ คือ โอสถจ๊ะแม่”ความรู้ทั่ว ความเข้าใจชัดเจน รู้คุณโทษ ประโยชน์มิใช่ประโยชน์ของบุคคล คือ ปัญญา อันเปรียบดั่งแสงสว่างที่จะนำพาตนเอง และผู้อื่นข้ามพ้นจากความมืด ดำเนินไปตามทางแห่งความสว่าง ความเจริญและเป็นสุข เปรียบประหนึ่งบุรุษผู้มีแผนที่ชี้ทาง หนทางใดประพฤติแล้วเป็นสุขพึงกระทำ หนทางใดประพฤติแล้วทุกข์ก็ควรละเสีย ย่อมได้ชื่อว่าเป็นผู้มีปัญญา Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“นกกาตัวนึง มันบินถลามาเกาะที่ไหล่ของบุรุษผู้ถูกขึงตรึงพืดเสียบหลาวอยู่ ณ กลางลาน บุรุษนั้นเสวยทุกข์เวทนาแสนสาหัส เหล่านกกาพากันไปเกาะที่ศีรษะบ้าง ไหล่บ้าง เพื่อรุมยื้อแย่งจิกนัยน์ตาของเขาด้วยจะงอยปากอันคมเหมือนปลายคีม ยังความตายมาสู่บุรุษนั้น”การประกอบตนให้ พัวพัน หมกมุ่น ลุ่มหลงในสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ แม้ทุกข์ทางกายทางใจอันถูกหอก และดาบทิ่มแทงเป็นปัจจัยนี้ก็ดี ทุกข์ที่ถูกคบเพลิงเผาอยู่เนือง ๆ ก็ดี แม้ทั้งหมดนี้ก็หาใช่ความทุกข์ไม่ ความมืดบอดย่อมบังเกิดขึ้นเหตุเพราะกลลวงแห่งกามบุคคลผู้มีจักษุดี ย่อมเห็นเช่นนี้ว่า กามทั้งหลายเปรียบเหมือนความฝัน เป็นของหลอกลวง เหมือนของที่ยืมเขามา เปรียบด้วยหอกและหลาว เป็นความทุกข์ยาก เป็นความลำบาก เป็นรากเหง้าแห่งความทุกข์ เป็นภัยทั้งปวง Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“บุตรเศรษฐีคนนึง มีใจเสน่หาหลงใหลในนางโสเภณี ในทุก ๆ วัน เขาจะนำทรัพย์มากมายไปให้เธอ วันละหลาย 1,000 กหาปณะ ด้วยความบำรุงบำเรอของบุตรเศรษฐีผู้นั้น เขาจึงถูกนางลวงหลอกไปฆ่าเสีย”ความปรารถนาแห่งกามไม่มีที่สิ้นสุด เมื่อหลงใหลเสน่หาในรูปแล้ว ย่อมให้กำเนิดเกิดความปรารถนาสืบต่อเนื่องขึ้นไป เช่น ความปรารถนาในความเป็นอยู่ ความปรารถนาในเครื่องอุปโภคทั้งหลายความปรารถนาในกามนั้น เมื่อพอกพูนเข้าอย่างนี้ จักไม่ยอมให้บุคคลยกศีรษะขึ้นได้จากอบาย บุคคลผู้มีปัญญาดีย่อมเห็นว่า กามทั้งหลายเป็นของเผ็ดร้อน เหมือนดั่งงูพิษ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“นายพรานคนนึง อยู่ ๆ มือเท้าของเขาก็เกิดหงิกงอขึ้นมา เขาไม่อาจเดิน และจับถืออะไรได้ พรานผู้นั้นได้แต่อาศัยดื่มกินน้ำในรอยเท้าโคประทังชีวิต ร่างกายของเขานั้นก็ผอมซูบ ผิวหนังค่อย ๆ แตกปริเป็นร่องริ้ว กลายเป็นสีดำคล้ำดูเหมือนเปรต เป็นเปรตทั้งที่ยังเป็นมนุษย์ เสวยทุกข์ใหญ่หลวง”รูปที่รู้แจ้งด้วยจักษุ รสที่รู้แจ้งด้วยชิวหา เสียงที่รู้แจ้งด้วยโสต กลิ่นที่รู้แจ้งด้วยฆานะ โผฏฐัพพะที่รู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา น่ารัก น่าใคร่ น่าพอใจ ประกอบด้วยกามอันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัดบุคคลผู้ถูกราคะเข้าครอบงำ ย่อมถลำลงสู่กระแสแห่งตัณหา เหมือนดั่งแมงมุมตกลงไปยังใยที่ตนถักไว้ บุคคลผู้มีปัญญาจึงทำลายเครื่องจองจำนี้ เพื่อละทุกข์ทั้งปวง Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ม้าตัวนึงมีปากสองปาก เมื่อเจ้าม้าตัวนั้นต้องการจะกินหญ้าและอาหาร มันก็ใช้ทั้งสองปากของมันนั้น กินหญ้าและอาหารอย่างเต็มที่ ดูแล้วช่างน่าประหลาดจริงหนอราคะ โทสะ โมหะ ไฟอันเร่าร้อนย่อมเผาบุคคลผู้อยู่ใต้อำนาจของมันให้รุ่มร้อนกระวนกระวาย ไฟทั้ง 3 กองนี้ ย่อมตามเผาผลาญบุคคลผู้ไม่รู้สึกว่าเป็นไฟ หากบุคคลผู้ตั้งตนอยู่ในความไม่ประมาท ดำรงตนในศีลย่อมไม่ถูกไฟนั้นแผดเผา เหตุพราะศีลเป็นที่พึ่งเบื้องต้น เป็นมารดาของกัลยาณธรรมทั้งหลาย เป็นประมุขของธรรมทั้งปวง เพราะฉะนั้น ควรชำระศีลให้บริสุทธิ์ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

นกหัวขวานตัวนึง เข้าไปในปากของพระยาราชสีห์ แล้วมันก็จิกและจิก ที่ในปากของพระยาราชสีห์ตัวนั้นการรู้คุณ และตอบแทนคุณ เป็นคุณธรรมพื้นฐานของคนดี ผู้ไม่รู้อุปการะคุณที่ผู้อื่นได้กระทำแล้ว ผู้ที่ไม่ตอบแทนอุปการะคุณที่ผู้อื่นทำให้แล้ว ดั่งนกหัวขวาน ผู้เปี่ยมด้วยความกรุณาสงสารราชสีห์จึงรับคำช่วยเหลือ“ความกตัญญูไม่มีในผู้ใด การคบหาผู้นั้น ก็ไร้ประโยชน์” Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

นกยูงตัวนึงมีขนที่งดงามมาก แผงคอของมันแดงราวกับทับทิม ส่วนหางของมันนั้นสวยงามดั่งแก้วมณีประดับ มันกำลังรำแพนหางอยู่ท่ามกลางที่ประชุมของเหล่านกทั้งหลายอย่างงดงามอลังการเป็นอย่างยิ่งความเกรงกลัวและละอายต่อบาปนั้น เป็นธรรมอันคุ้มครองเพื่อไม่ให้บุคคลกระทำความชั่ว มีความขาวสะอาด ทั้งกาย วาจา และจิตใจหากบุคคลขาดความเกรงกลัวและละอายต่อบาป ย่อมถูกชักจูง ชักชวนไปในหนทางที่ผิดได้โดยง่าย เหมือนดัง นกยูงทำลายหิริโอตตัปปะ แล้วรำแพนอยู่ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

หงส์ตัวนึง สามารถบินได้อย่างรวดเร็ว ความเร็วของมันนั้น เร็วยิ่งกว่าแสงเสียอีกบุคคลเมื่อเล็งเห็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ตน ก็ไม่ควรตกอยู่ในอำนาจของความโลภ เพราะเมื่อมีความโลภมาก แทนที่จะเป็นประโยชน์ตนกลับจะเป็นการเสียประโยชน์นั้น พึงปฏิบัติตนดังผู้เป็นบัณฑิต เมื่อเล็งเห็นประโยชน์ตน ไม่พึงลุอำนาจของโลภะ พึงกำจัดน้ำใจที่ละโมบเสีย Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

สุนัขจิ้งจอก 3 ตัว ตัวนึงมันเข้าไปหลบซ่อนอยู่ในถ้ำแก้วผลึกที่สามารถมองเห็นจากภายนอกได้ อีกตัวนึงมันก็เข้าไปหากินอยู่ที่ป่าช้า ตัวสุดท้ายเข้าไปในซากศพของช้างที่ตายแล้ว ในบรรดา 3 ตัวนี้ มีอยู่ 1 ตัวที่ไม่สามารถเอาชีวิตรอดได้บุคคลใดประสงค์จะทำการงานโดยมิได้พิจารณา คือ มิได้สอบสวนโทษในการงานนั้น รีบร้อนตกลง ผลุนผลันปฏิบัติ เพื่อรีบทำการงานนั้น การงานทั้งหลายเช่นนั้น ย่อมเผาผลาญบุคคลผู้นั้น ผู้มิได้พิจารณา ดังขาดตาปัญญาเสียแล้ว ก็เหมือนคนตาบอด เหยียบลงไปได้ แม้กระทั่งไฟที่ส่องทาง Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

กบตัวนึงอาศัยอยู่ในสระน้ำที่เหือดแห้ง เหล่านกกาต่างก็มารุมจิกกินเจ้ากบตัวนี้ด้วยความหิวโหยนักปกครองที่ดีนั้น หมายถึง บุคคลที่ทรงธรรม และทำให้ประชาชนเกิดความสงบสุขด้วยธรรม ไม่ใช้อาชญา หรือศาสตราเข้าแย่งชิง เพื่อให้ได้มาซึ่งอำนาจในการปกครอง โดยพึงชนะคนโกรธด้วยความไม่โกรธ พึงชนะคนไม่ดีด้วยความดี พึงชนะคนตระหนี่ด้วยการให้ พึงชนะคนพูดเหลาะแหละด้วยคำสัตย์ ผู้ปกครองในลักษณะนี้ชื่อว่า “ธรรมราชา” Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

นักโทษประหารคนนึง ถือหม้อซึ่งเต็มเปี่ยมไปด้วยน้ำมันงา แม้จะเติมน้ำมันงาลงไปอีกเพียงหยดเดียว หม้อนั้นคงล้นปริ่ม เพชรฆาตผู้เดินตามหลังนักโทษคนนี้ ตะโกนบอกกับเขาว่า จะตัดคอให้ขาด จะตัดคอนั้นให้ขาดองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงสั่งสอนให้พึงสำรวมอินทรีย์ คือ สำรวมตา สำรวมหู สำรวมจมูก สำรวมลิ้น สำรวมกาย สำรวมใจ ความสำรวม คือ ความระมัดระวังด้วยสติ ในทุกเวลา ประดุจดั่งนักโทษผู้สำรวมระวังในการถือหม้อน้ำมันอันล้นปริ่ม เพื่อให้รอดพ้นจากมรณภัย ทรงอุปมาเทียบเคียง “หม้อน้ำมันกับกายคตาสติ” Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

นกอินทรีย์ตัวนึง อยู่ ๆ ก็พุ่งบินลงไปในบ่อน้ำ มันพยายามกินน้ำให้เต็มท้องมากที่สุดเท่าที่จะทำได้ ปีกเจ้านกอินทรีย์ชุ่มโชกไปด้วยน้ำแล้วเจ้านกอินทรีย์ก็เอาน้ำนั้นหล่ะ รีบเร่งไปดับไฟมิตรที่ดีย่อมนำปัญญามาสู่ผู้เป็นสหาย ดังนักปราชญ์มีการอยู่ร่วมกันย่อมเป็นสุข นำความดีงามมาสู่ชีวิตผู้เป็นสหาย เหมือนกับสัตว์ 4 สหายใน มหาอุกกุสชาดกนี้ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ปลาตัวนึงว่ายวนเวียนอยู่ในน้ำ อยู่ ๆ ก็มีถุงร่วงหล่นลงมา เห็นดังนั้น มันก็ว่ายตรงเข้าไปที่ถุงใบนั้น แล้วก็อ้าปากกว้าง ๆ ของมัน กินถุงทั้งใบ ถุงใบนั้นเข้าไปอยู่ในท้องของเจ้าปลา โดยหารู้ไม่ว่า ในถุงนั้นมีเงินอยู่เป็นแสนเลยในบางครั้งที่เราต้องติดต่อกับผู้คนซึ่งเกี่ยวเนื่องด้วยเงินทอง และการค้าขาย เราอาจเจอกับคนที่มีจิตใจเป็นอกุศล มีบาป เจอกับการเอารัดเอาเปรียบ หรือการโกง เราสามารถเลือกวิธีแก้ปัญหาแก้สถานการณ์นั้นด้วยปัญญาได้ในหลายรูปแบบ เช่นเดียวกับพ่อค้าในนิทานชาดกทั้ง 3 เรื่องในวันนี้ และในช่วงท้ายยังมีเรื่องที่ 4 ซึ่งเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับปัญญาในการช่วยปลาให้มีชีวิตรอดอยู่ต่อไปได้ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“พราหมณ์คนนึง นำใบไม้ ผลไม้ หลากหลายชนิดมาโขลกผสมรวมกันใส่ลงไปในหม้อ แล้วใส่ปัสสาวะ และอุจจาระของโค ลงไปผสมในหม้อนั้นด้วย จากนั้นก็ต้มเคี่ยวให้เหนียวข้นจนเป็นยาขึ้นมา”ศรัทธาต้องเป็นไปเพื่อปัญญา ศรัทธา และปัญญาเป็นปัจจัยเกื้อกูลต่อกัน เหตุเพราะ 'ศรัทธา' จะมั่นคงแน่นแฟ้นได้ ก็เพราะการคิดพิจารณาแยกแยะอย่างรอบครอบ ด้วยเห็นเหตุและผลจนมั่นใจ หมดความเคลือบแคลงสงสัยใด ๆโดยนัยนี้ ศรัทธาและปัญญา อันประกอบด้วยโยนิโสมนสิการ จึงเป็นจุดเริ่มต้นของการปฏิบัติตามหลักอริยมรรค Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

สัตว์ป่าจำนวนหนึ่งขาดแคลนน้ำ เพราะเหตุว่าปีนั้นเป็นปีที่แล้งมาก หมู่สัตว์ทั้งหลายต้องการน้ำดื่มเพื่อประทังชีวิต จึงพากันนำผลไม้อาทิ มะม่วง ชมพู่ ผลไม้ที่พอจะหาได้ในป่ามาแลกน้ำดื่มกับดาบสรูปหนึ่งหนทางแห่งการรอดพ้นจากภัย ก็ด้วยความเพียร องค์สมเด็จสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสไว้ ดังนี้ “บัณฑิตพึงพยายามเรื่อยไป ไม่ควรท้อถอยเสีย ในการงานมีการบำเพ็ญวัตรเป็นต้นของตน เพราะเหตุไร เพราะความพยายามที่ไร้ผล ไม่มีเลย” Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“ยักษ์ตนหนึ่ง ทั้งกายปกคลุมไปด้วยขนหนาและเหนียว ขนอันแข็งและเหนียวของมันนั้นเป็นดังเกราะป้องกันตน เพราะไม่มีอาวุธชนิดใดสามารถทะลุทะลวง ทิ่มแทง ทำร้าย เจ้ายักษ์กินคนตนนี้ได้”ปัญญา คือ อาวุธอันประเสริฐ บุคคลผู้มีปัญญาถึงแม้ตกอยู่ในห้วงแห่งภัย ยังหยั่งเห็นหนทางแห่งการพ้นภัย บุรุษผู้ไร้ปัญญาถึงจะมียศสูงก็หาประเสริฐไม่ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

หนูตัวหนึ่งแอบปีนป่ายลอดเข้าไปในหีบของพราหมณ์ หีบใบนั้นบรรจุผ้าสาฎกเนื้อดีราคาแพง เจ้าหนูตัวน้อยกัดกินผ้าผืนนั้นอย่างเพลิดเพลิน จุดนั้นบ้าง จุดนี้บ้าง จนผืนผ้าเต็มไปด้วยรอยแหว่งรอยโหว่ พราหมณ์ผู้เป็นเจ้าของผ้านั้น ถือเหตุที่เกิดขึ้นนี้เป็นอวมงคลแก่ครอบครัวผู้ใดไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่ถืออุกกาบาต ไม่ถือความฝัน ไม่ถือลักษณะดีหรือชั่ว ผู้นั้นชื่อว่า ล่วงพ้นโทษแห่งการถือมงคลตื่นข่าว ครอบงำกิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพที่เป็นคูกั้น ย่อมไม่กลับมาเกิดอีก ดังนี้- อรรถกถา มังคลชาดก ว่าด้วยถือมงคลตื่นข่าว Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“งูตัวหนึ่งอาศัยอยู่ในจอมปลวก มันเกรี้ยวกราดด้วยควันไฟกระทบนัยย์ตาของมัน เจ้างูจอมโกรธเลื้อยออกมาพลางคิดว่า ใครกันนะมาเผาไฟทำควันให้เกิดขึ้น ด้วยความโมโหอย่างสุดกำลัง ทันทีที่เห็นบุรุษผู้นั้นแล้ว เจ้างูจึงจมเขี้ยวอันมีพิษร้ายไปที่ขาของเขา บุรุษผู้นั้นล้มลง และเสียชีวิตทันทีด้วยพิษของงู” ผู้มีปัญญาย่อมพิจารณาถึงความโศกจากการพลัดพรากด้วยปัญญาว่า "ความรำพันเศร้าโศกถึงคนที่จากไปแล้วไม่มีประโยชน์ ยิ่งกว่าเด็กน้อยผู้ร้องไห้อยากได้พระจันทร์ที่ลอยเด่นอยู่กลางอากาศ เพราะถึงอย่างไร พระจันทร์ยังมีอยู่ ส่วนบุคคลที่จากไปแล้ว บัดนี้ไม่มีปรากฎอยู่" เพราะเหตุนี้ผู้มีปัญญาย่อมไม่เศร้าโศกถึงสิ่งที่เสียไปแล้ว Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“จระเข้ตัวหนึ่ง นอนเอาศรีษะพักพาดไว้ที่หินดาดก้อนใหญ่ซึ่งอยู่กลางลำน้ำ พาดศรีษะไว้แล้วก็ทำทีนิ่งสนิทเหมือนก้อนหิน รอลิงโพธิสัตว์ตัวนั้น”ปัญญาเป็นดังเครื่องวินิจฉัย พิจารณา เรื่องราวตลอดสายให้ถึงเหตุถึงต้นตอได้ ผู้มีปัญญาย่อมสามารถคุ้มครองคุ้มภัยตนให้รอดพ้นจากศัตรูผู้ปองร้าย Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

งูตัวหนึ่งมีพิษแสนร้ายกาจ ด้วยความหิวโหย เมื่อได้กลิ่นขนมหอมลอยตามลมมา เจ้างูตัวร้ายจึงเลื้อยไปตามกลิ่นนั้น แล้วเข้าไปซ่อนตัว และกินขนมนั้นด้วยความเอร็ดอร่อยปัญญาเท่านั้นเป็นสิ่งประเสริฐที่สุด ธรรมทั้งหลายที่เหลือเป็นเพียงบริวารของปัญญา เหตุดังนั้น พระพุทธองค์ทรงตรัสไว้ว่า“ผู้ฉลาดทั้งหลายกล่าวว่า ปัญญาแลประเสริฐที่สุด เหมือนดวงจันทร์ประเสริฐกว่าดวงดาวทั้งหลาย ฉะนั้น ศีลก็ดี แม้สิริก็ดี ธรรมของสัตบุรุษทั้งหลายก็ดี เป็นสิ่งคล้อยตามผู้มีปัญญา” Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“ปูตัวหนึ่งเอาก้ามอันแข็งแรงทั้งสองของมัน คีบหนีบคอนกกระยางไว้ จนนกกระยางนั้นปากอ้า น้ำตาไหล และไม่อาจทำอันตรายใด ๆ แก่ปูเจ้าปัญญาได้อีกต่อไป”บุคคลผู้ใช้ปัญญาลวงหลอกมีความสุขบนความทุกข์ของผู้อื่น ในท้ายที่สุดย่อมประสพมหัตภัยจากการกระทำของตน เหมือนดั่งนกกระยางต้องจบชีวิตด้วยการถูกปูหนีบคอ เหตุเพราะความเจ้าเล่ห์หลอกลวง Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“ลิงฝูงหนึ่ง ช่วยกันถอนต้นไม้ทั้งต้นเล็ก ต้นใหญ่ ถอนต้นไม้ไปก็ดูรากของต้นไม้ไปด้วย ถอนแล้วก็ดูราก ดูรากแล้วก็ปักลงดิน ทำแบบนี้ซำ้ไปซำ้มา ช่างน่าประหลาดใจจริง” บุคคลผู้ไม่มีปัญญาไม่เพียงแต่จะนำภัยมาสู่ตน ย่อมนำพาภัยตลอดถึงผู้อื่นด้วย เหตุดั้งนั้น บัณฑิตย่อมไม่สรรเสริญชีวิตของผู้ไม่มีปัญญาว่าประเสริฐ ดังเช่น ฝูงวานรผู้เฝ้าอุทยานนี้ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

นกกระไนตัวหนึ่ง ส่งเสียงร้องเจื้อยแจ้ว ฟังแล้วช่างไพเราะ แต่เสียงที่แสนไพเราะนี้กลับกลายเป็นเสียงแห่งมหันตภัย ที่นำอันตรายมาสู่ชีวิต เพียงเพราะความสำคัญผิด"ปัญญา" ทำให้เข้าใจอะไรได้ถูกต้อง ความสำคัญที่ถูกต้องนำพาความสุข ความเกษมและความดีงามมาสู่ชีวิต“เริ่มต้นปีใหม่ด้วยการนำธรรมะเข้าสู่จิตใจ ให้มีปัญญาเกิดขึ้น”ติดตามรับฟังได้ในนิทานพรรณนา ตอน ความสำคัญผิด Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

มีหนอนตัวหนึ่ง เมื่อครั้งอดีตเคยเกิดเป็นมเหสีของพระราชาแห่งแคว้นกาสี หนอนมเหสีตัวนี้พบรักใหม่กับหนอนโคมัย ลืมความรักจากพระราชาผู้เป็นพระสวามีจนหมดสิ้น เพียงเพราะความสุขใหม่ปกปิดความสุขและทุกข์เก่าเอาไว้…เหตุเกิดจากความไม่รู้…สุขเก่า ทุกข์เก่า ที่ถูกปกปิดด้วยของใหม่ นำมาสู่ทุกข์อันไม่รู้จักจบสิ้น หนทางแห่งการอยู่เหนือสุข และทุกข์ นั้นมีอยู่จริง…ติดตามได้ใน นิทานพรรณนา ตอน หนอนท้าช้างสู้ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ปรารภเรื่องการเลี้ยงดูบิดามารดา ซึ่งเป็นคุณธรรมอันเป็นมงคลอย่างยิ่ง เป็นความดีความงามที่เกิดขึ้น แล้วเราระลึกนึกถึงได้ จะเป็นนิมิตเป็นเครื่องหมายที่ทำให้เราดำเนินไปตามธรรมะที่ไม่ตาย เป็นความดีที่ไม่สูญหาย ไม่ว่าในกาลไหน ๆ ก็ตาม จึงได้ยก "กัจจานิชาดก" ซึ่งเป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าได้ตรัสเล่าแก่ครอบครัว ๆ หนึ่งในเมืองสาวัตถี Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าตรัสสอนพระเจ้าปเสนทิโกศลว่าควรปกครองด้วยธรรมราชาไม่ควรปกครองด้วยอคติทั้ง 4 โดยยกชาดกเมื่อครั้งเป็นโพธิสัตว์ถึง 2 เรื่อง เรื่องแรกราโชวาทชาดก ดาบสโพธิสัตว์กล่าวสอนพระราชาผ่านรสชาดของผลนิโครธ ถ้าปกครองดีรสชาดจะหอมหวาน ถ้าไม่ตั้งในธรรมรสชาดจะขม พระราชาได้ทำการทดลองเห็นผลตามนั้น และยังได้อุปมาเปรียบเทียบโคผู้นำฝูงที่ดีจะพาข้ามแม่น้ำได้พ้นภัย ราชาที่ดีก็เช่นกัน เรื่องที่สองเตสกุณชาดก จะเห็นถึงปัญญาในการตอบปัญหาของนกทั้งสามตัว สองตัวแรกตอบเรื่องการปกครองการคลัง ส่วนนกชัมพุกะโพธิสัตว์ตอบเรื่องกำลังที่เป็นเลิศในกำลังทั้ง 5 นั่นคือ ปัญญา Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

เด็กชายคนหนึ่งถูกขังอยู่ในกรงเหล็ก ถูกขังไม่ให้ออกไปข้างนอกตั้งแต่เกิดจนถึงอายุ 16 ปี ถึงได้ออกไปนอกกรงเหล็กอันนี้ เรื่องราวนี้มาในอโยฆรชาดก เรื่องราวที่มีการผูกเวรกันระหว่างพระราชเทวีกับนางยักษิณีตนหนึ่ง จึงทำให้พระราชบิดาสร้างกรงเหล็กไว้ เพื่อป้องกันอโยฆรกุมารไม่ให้ถูกนางยักษิณีจับกิน ครั้นออกมาจากกรงเหล็กจะเกิดอะไรขึ้นต่อไป ส่วนจุลลสุตโสมชาดก เป็นเรื่องราวของพระพุทธเจ้าในครั้งที่เสวยชาติเป็นพระเจ้าจุลลสุตโสม ภายหลังได้ออกบวช เพราะเข้าใจอานิสงส์ของการหลีกออกจากกาม แต่กว่าจะออกบวชได้นั้น ต้องแก้ปัญหาต่าง ๆ มากมายสองเรื่องเกี่ยวกับมหาภิเนษกรมณ์ การบำเพ็ญเนกขัมมะบารมี ฟังเอพิโสดนี้แล้วให้เราได้เห็นโทษของการครองเรือน ให้เห็นประโยชน์ของการหลีกออกจากเรือน จะเป็นความงดงามในที่สุด ความงดงามในเบื้องต้น ความงดงามในท่ามกลาง ด้วยบทพยัญชนะด้วยนิมิตด้วยข้อมูล จบสวยได้ตรงออกบวชนี่แหละ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ในเอพิโสดนี้นำเสนอเรื่องการออกมหาภิเนษกรมณ์ คือ การออกบวช โดยหยิบยกเรื่องหัตถิปาลชาดก ในครั้งที่พระพุทธเจ้าเป็นโพธิสัตว์ออกบวชสร้างบารมีที่เรียกว่า เนกขัมมะบารมี ซึ่งเนกขัมมะเท่านั้นที่จะเป็นทางออกในการเริ่มต้นอะไรดี ๆ เดินตามมาท่ามกลางก็สวยงาม และจบลงได้อย่างงดงามนุ่มนวล ในครั้งนั้นพระพุทธเจ้าทรงเสวยชาติเป็นบุตรของพราหมณ์ปุโรหิต ชื่อหัตถิปาลกุมาร แม้ว่าบิดาและพระราชาต้องการให้ขึ้นครองราชย์ แต่หัตถิปาลกุมารได้ปฏิเสธ รวมทั้งน้องชายอีกสามคน จนกระทั่งสุดท้ายบิดามารดา พราหมณ์ปุโรหิตและนางพราหมณ์มณี พระราชาพระมเหสี อีกทั้งประชาชนในเมือง พร้อมทั้งพระราชาของในเมืองอื่นได้บวชตามทั้งหมด จึงนับเป็นการออกบวชที่ยิ่งใหญ่อลังการ ซึ่งการที่จะหลีกออกจากเรือน หลีกออกจากกามไม่ใช่ทำได้ง่าย ๆ เนกขัมมะจึงเป็นหนึ่งในบารมีสิบอย่างที่โพธิสัตว์ต้องสร้างต้องทำ เพื่อให้ได้มีบารมีในการเป็นพระพุทธเจ้า Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ในเอพิโสดนี้นำเสนอเรื่องเวมานิกเปรต ที่ได้รับโทษของกามที่มีความต่ำทรามเศร้าหมอง ทำให้ตายแล้วบังเกิดในนรกเดรัจฉานเปรตวิสัยได้ ซึ่งเวมานิกเปรตเป็นหนึ่งในภพของเปรต เรื่องแรกเป็นเรื่องของปุโรหิตคนหนึ่งที่ทำหน้าที่โดยไม่ชอบฉกฉวยเอาประโยชน์ ขูดเลือดขูดเนื้อ รับสินบน วินิจฉัยคดีไม่เป็นธรรม แต่ด้วยเคยรักษาอุโบสถศีลเพียงครึ่งวัน และเคยให้ทานมะม่วงกับหญิงผู้ถือศีลอุโบสถ เมื่อตายไป ด้วยผลบุญจึงเป็นเทวดาตอนกลางคืน และด้วยผลกรรมจึงเป็นเวมานิกเปรตตอนกลางวัน ใช้เล็บกรีดกินเนื้อของตนเองเป็นอาหาร“บุญอย่าคิดว่าเล็กน้อยแล้วจะไม่ทำ บาปคิดว่าทำแล้วจะไม่ให้ผล อย่าคิดอย่างนั้น ทำน้อยหรือมาก ไม่ว่าจะบุญหรือบาปให้ผลแน่นอน เป็นคนละบัญชีที่เกี่ยวเนื่องกัน เพราะฉะนั้นให้อยู่ด้วยความไม่ประมาท พยายามทำความดีอยู่อย่างต่อเนื่อง ความดีบางครั้งไม่ได้ทำได้ง่าย ทำได้ยาก แต่สิ่งที่ทำได้ยากแล้ว มันดี เราควรทำ” Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ในเอพิโสดนี้ พระพุทธเจ้าทรงตรัสเรื่องตักการิยชาดก ปรารภพระโกกาลิกะ ที่ในอดีตชาติเป็นปุโรหิต ส่วนพระพุทธเจ้าตอนเป็นพระโพธิสัตว์ ชื่อตักการิยมาณพ เป็นลูกศิษย์ของปุโรหิต โดยปุโรหิตได้สร้างปัญหาให้ตัวเองด้วยว่าวาจาของตัวเอง เกือบจะถูกฆ่าพลีกรรม โชคดีที่ตักการิยมาณพช่วยไว้ได้แต่ในสมัยพุทธกาลนั้น พระโกกาลิกะได้ผูกอาฆาตว่าร้ายต่อพระอัครสาวกทั้งสอง แม้พระพุทธเจ้าทรงตรัสห้ามแล้วถึงสามครั้ง ทำให้ต่อมาผิวหนังของพระโกกาลิกะเกิดเป็นตุ่มโตเท่าผลมะตูม เมื่อแตกน้ำเหลืองและเลือดไหลโทรมกาย ตายแล้วบังเกิดในนรก ชาดกเรื่องนี้ เป็นคติสอนใจว่า การพูดต้องรู้จักเวลาที่เหมาะสม เรื่องจริงบางทีก็ไม่ควรพูด ถ้าพูดแล้วทำให้เกิดการกระทบกระทั่งเสียดสีกัน ในเรื่องของสัมมาวาจานั้น เราต้องมีความละเอียดลึกซึ้งรอบคอบ จะทำให้ชีวิตดีงาม พ้นจากภัยมีความสุขขึ้นมาได้ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.