Wiedza Nieoczywista

Dlaczego piloci kamikadze zakładali hełmy? Dlaczego taksówkarze w deszczowe dni kończą pracę wcześniej? Co skłania sprzedawców lodówek do wybijania młotkiem odprysków we własnych produktach? Są ekonomiści lubujący się w zadawaniu pytań, które pozornie nie są związane z ekonomią. Zaletą efektów ich pracy jest nie tylko to, że są one interesujące. Takie podejście pozwala ekonomistom także lepiej zrozumieć świat – to jak bardzo jest on skomplikowany i że trudno sprowadzić go to prostych wzorów i wyliczeń. Co więcej, wiedza ekonomiczna czasem bywa też przydatna w udzielaniu odpowiedzi na pytania z tzw. „innej beczki”. Zatem mamy interesujące pytania, odpowiedzi, które są nieoczywiste i temat, który da się połączyć z ekonomią. Możemy więc zaczynać kolejną odsłonę podcastu Wiedza Nieoczywista. Zapraszam na odcinek numer pięć! Zawartość odcinka „Dlaczego piloci kamikadze zakładali hełmy?” W piątym odcinku podcastu Wiedza Nieoczywista m.in. o tym, że: W deszczowe dni trudniej złapać taksówkę. Przyczyny są zarówno popytowe – jesteśmy wtedy mniej skłonni do spacerów – jak i podażowe – jeździ wtedy mniej taksówek. I to, że taksówkarze w deszczowe dni kończą pracę wcześniej jest bardzo zaskakujące. Dlaczego tak robią? Bo większość z nich ustala sobie, ile chce zarobić w ciągu jednego dnia pracy i po uzyskaniu tej kwoty po prostu kończy jazdę. A skoro w deszczowy dzień mają mniej pustych przebiegów, to zarabiają szybciej i mogą skończyć wcześniej. Towary nowe, choć lekko uszkodzone (np. w transporcie, czy powystawowe) wiele firm sprzedaje z duża zniżką. I to jest zrozumiałe. Ale dlaczego niektórzy sprzedawcy celowo uszkadzają swój towar? Po to, żeby maksymalizować zyski! Nawet obniżone ceny są bowiem często powyżej ich kosztów, a dzięki temu pozyskują klientów, którzy nie byliby skłonni zapłacić pełnej kwoty. W efekcie, na nich też zarabiają, a jednocześnie nie pozbawiają się dużych marż na tych klientach, którzy płacą pełne ceny. Co więcej, ci bogatsi klienci nie czują się oszukani przez takie promocje, bo w czasie ich trwania klienci nie otrzymujesz przecież pełnowartościowych towarów. Dlaczego piloci kamikadze zakładali hełmy. To wydaje się być przecież zupełnie absurdalne. Gdy jednak dokładniej przyjrzymy się temu tematowi, to nie będzie już takiego zaskoczenia. Powodów jest co najmniej kilka. Po pierwsze, czasem pilotom kamikadze zdarzało się wrócić ze swoich misji. Po drugie, lecąc do realizacji swoich samobójczych zadań często wpadali w turbulencje, więc hełm po drodze bywał przydatny. A po trzecie: duma. Hełm lotniczy, to bardzo ważny element wizerunku pilota i pozbywanie go zmniejszało by prestiż, a być może także motywację do zasilania szeregów kamikadze (które to szeregi, z oczywistych względów musiały być zasilane wyjątkowo często). Ten odcinek powstał na motywach książki Roberta Franka – „Dlaczego piloci kamikadze zakładali hełmy? Czyli ekonomia bez tajemnic”. Posłuchaj i zostań na dłużej Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach: Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube. Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami! [mailerlite_form form_id=1] Artykuł WN005 – Dlaczego piloci kamikadze zakładali hełmy? pochodzi z serwisu Bartłomiej Biga.

Tytuł tego odcinka to cytat z prof. Jerzego Vetulaniego, który wielokrotnie powtarzał: mózg nie służy do myślenia – mózg służy do przeżycia. Myślenie, takie jak je rozumiemy intuicyjne, czyli celowe i w skupieniu to tylko jeden z trybów, które wykorzystujemy stosunkowo rzadko. Żeby ten tryb się aktywował, potrzebna jest nasza decyzja i wysiłek. A przecież z ekonomicznego punktu widzenia wysiłek to koszt. Psycholog Daniel Kahneman, który otrzymał Nobla z ekonomii, pięknie opisał nasze dwa tryby myślenia: System 1 – szybki, automatyczny, prawie bez wysiłkowy, w zasadzie niekontrolowany, który jest aktywny prawie cały czas oraz System 2 – wolny wymagający skupienia, świadomego działania, przydzielenia uwagi. Jak to się ma do decyzji jakie podejmujemy? Czy ludzie różnią się pod w kwestii tego jak chętnie aktywują swój System 2? Jaki ma to wpływ na pracę sędziów? Który system wykorzystujemy na zakupach? W tym odcinku także – najkrótszy na świecie test na inteligencję – Test świadomego myślenia. Zawartość odcinka „Mózg nie służy do myślenia” W czwartym odcinku podcastu Wiedza Nieoczywista: Podstawowe informacje o Systemie 1, który jett szybki i służy nam właśnie do przeżycia – pozwala reagować natychmiast (głównie na niebezpieczeństwo) i na ogól ta reakcja jest prawidłowa. Ale bywa też tendencyjny, słabo radzi sobie z logiką i statystyką. W jakich sytuacjach on działa System 1? To na przykład: wykrywanie, że jeden przedmiot jest dłuższy niż drugi, odwracanie głowy w kierunku źródła nagłego dźwięku, robienie zdegustowanej miny na widok obrzydliwego zdjęcia, wyczuwanie wrogości w czyiś głosie, odpowiedź na pytania 2+2=? Podstawowe informacje o Systemie 2, który jest wolny – musi być przez nas aktywowany i towarzyszy mu skupienie. To na przykład: wsłuchiwanie się w głos konkretnej osoby w tłumie, poszukiwanie kobiety z siwymi włosami, liczenie ile razy na stronie książki występuje litera A, itd. Tych umiejętności potrzebujemy rzadziej. Co więcej, wiele z nich, w zasadzie, nie jest potrzebna do przeżycia Potwierdzenie, że oszczędnie gospodarujemy włączaniem systemu 2 jest uzasadnione. Zużywa to energię mentalną. Nasz organizm reaguje wtedy obniżeniem glukozy we krwi, wzrasta aktywność mózgu, rozszerzają się nam źrenice. O tym, że glukoza to waluta, którą płacimy za przejscie z myslenia szybkiego – domyślnego, automatycznego – na rzecz bardziej precyzyjnego i wyrafinowanego systemu 2. Co najbardziej wpływało na decyzje sędziów w sprawie przedterminowych zwolnień więźniów? Najkrótszy na świecie test na inteligencję To tylko trzy pytania. Nie musisz się spieszyć. Poprawne odpowiedzi pod koniec strony. Pytanie 1: Kij do bejsbola i piłka kosztują razem 1,10 $. Kij kosztuje o dolara więcej niż piłka. Ile kosztuje piłka? Pytanie 2: Na stawie rozrasta się kępa lilii wodnych. Codziennie kępa staje się dwukrotnie większa. Jeśli zarośnięcie całego stawu zajmuje liliom 48 dni, to ile dni potrzeba, żeby zarosły połowę stawu? Pytanie 3: Jeśli 5 maszyn w ciągu 5 minut produkuje 5 urządzeń, to ile czasu zajmie 100 maszynom zrobienie 100 urządzeń? Powyższe pytanie to tzw. Test świadomego myślenia. Poprawne odpowiedzi na te pytania są w zasięgu prawie każdego. Trudność polega na tym, że trzeba znaleźć w sobie dostatecznie dużo energii mentalnej, aby odrzucić narzucającą się błędną odpowiedź i zmusić swój System 2 do spokojnej analizy. Jak wypadają w tym teście Polacy? Według danych TNS z 2014 roku, 37% nie udzieliło żadnej poprawnej odpowiedzi, 41% jednej, 16% dwóch i tylko 6% trzech. Ale nie ma powodu do wstydu – test robiono też na najlepszych uczelniach na świecie. Najwyższy wynik uzyskali studenci Massachusetts Institute of Technology – 2,18. Ale już na przykład Harvardu tylko 1,43. Nie ma się co dziwić, że ludzie kierują się prawem minimalizacji wysiłku. Jeśli ten sam cel można osiągnąć na kilka sposobów, człowiek ostatecznie skłania się ku temu sposobowi, który wymaga najmniej wysiłku. I jest to rozsądne, ale czasem wpadamy w pułapki. Badania pokazują też, że umiejętność częstego aktywowania Systemu 2 zwiększa nasze szanse na sukces w wielu obszarach. Co nie zmienia faktu, że rzeczywiście mózg nie służy do myślenia. Więcej o Teście świadomego myślenia możesz przeczytać na: Tekst naukowy Wikipedia Poprawne odpowiedzi do testu: Pytanie 1 – 5 centów (0,05$ + 1,05$ = 1,10$); Pytanie 2 – 47 dni (46 – 25%, 47 – 50%, 48 – 100%); Pytanie 3 – 5 minut (jedna maszyna w 5 minut wykonuje jedno urządzenie, więc w przypadku stu maszyn każda z nich wykona po jednym urządzeniu właśnie w 5 minut). Posłuchaj i zostań na dłużej Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach: Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube. Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami! [mailerlite_

Bezwarunkowy dochód podstawowy, czyli pieniądze dla każdego – bez spełnienia jakichkolwiek warunków. Po prostu, za sam fakt, że się żyje. Brzmi wspaniale. Ale czy nie jest to czysta fantastyka? W trzecim odcinku o tym, skąd takie pomysły? Czy ktoś próbował to wprowadzać? Jakie są korzyści i zagrożenia? I skoro padło fantastyka, to będzie też klika słów o, nomen omen, fantastycznym rozwiązaniu ekonomicznym w obszarze bezwarunkowego dochodu podstawowego, który opisał Janusz Zajdel w swojej książce „Limes Inferior”. To jeden w wielu przykładów, kiedy to w głowach autorów z kręgu fantastyki powstawały pomysły, o których się nie śniło filozofom, fizjologom, ani nawet ekonomistom. Janusz Zajdel pisał o społeczeństwie, w którym bezwarunkowe wypłaty dla każdego były koniecznością, bo w wyniku robotyzacji możliwość pracy miała coraz mniejsza część społeczeństwa. Dziś, 40 lat później ten temat coraz śmielej poczyna sobie na najpoważniejszych ekonomicznych salonach. Wielu obawiam się bowiem, że czwarta rewolucja przemysłowa doprowadzi właśnie do takiej sytuacji, gdzie praca będzie czymś bardzo rzadkim. Zawartość odcinka „Fantastyczny bezwarunkowy dochód podstawowy” Czy te obawy są słuszne? To nie jest takie oczywiste. Zapraszam więc na trzeci odcinek podcastu Wiedza Nieoczywista, w którym usłyszysz: Skąd wzięły się pomysły, żeby wprowadzać takie świadczenie? Bezwarunkowy dochód podstawowy: argumenty za i przeciw. Co o tym pomyśle sądzą: Martin Luter King, Milton Friedman, Elon Musk i Mark Zuckerberg. Jakie są wyniki eksperymentowania z bezwarunkowym dochodem podstawowym – na Alasce, w Szwajcarii i w Finlandii. O tym, że myślenie o bezwarunkowym dochodzie podstawowym to nie jest wyłącznie domena krajów rozwiniętych – o krzepiących wynikach jego testowania w Indiach i Namibii. Czy możemy traktować to rozwiązanie jako rodzaj dywidendy (skoro firmy wypłacają ją swoim akcjonariuszom, to może w pewnym sensie obywatele są też udziałowcami?). Z jakich źródeł chciano sfinansować pomysł pt. „Społeczeństwo udziałowców”? Jeśli ktoś chciałby wprowadzać bezwarunkowy dochód podstawowy w Polsce, to jakiej powinien on być wysokości? Jak niezwykle intrygująco temat 40 lat temu rozwiązał Janusz Zajdel na potrzeby stworzonego przez siebie świata opisanego w „Limes Inferior”? (bez obaw, w podcaście nie ma spojlerów!) Gorąco polecam książkę Janusza Zajdla – „Limes Inferior”. Nie tylko ze względu na pięknie poprowadzony wątek ekonomiczny. To też kawał bardzo interesującej fabuły. O bezwarunkowym dochodzie podstawowym przeczytasz więcej na: https://prostaekonomia.pl/bezwarunkowy-dochod-podstawowy-wady-i-zalety/ https://fakty.interia.pl/autor/michal-michalak/news-bezwarunkowy-dochod-podstawowy-czyli-dajmy-finom-pracowac,nId,2869968 https://mises.pl/blog/2016/08/04/sieron-money-for-nothing-czyli-bezwarunkowy-dochod-podstawowy/ Ostatnio jest też głośno o książce, którą napisał Maciej Szlinder: Posłuchaj i zostań na dłużej Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach: Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube. Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami! [mailerlite_form form_id=1] Artykuł WN003 – Fantastyczny bezwarunkowy dochód podstawowy pochodzi z serwisu Bartłomiej Biga.

Przy rzeczach rzadkich musimy wybrać jakiś sposób decydowania, komu one mają przypaść. Najczęściej pada pytanie: licytacja czy kolejka (czyli „kto da więcej” vs. „kto pierwszy ten lepszy”). Studenci ekonomii nie raz nasłuchali się definicji, że ekonomia to nauka o gospodarowaniu w sytuacjach, gdy zasoby są ograniczone, a potrzeby nieograniczone. Z tego faktu, wiele osób wyprowadza wniosek, że trzeba trzymać się zasady, że przekazuje się dobro temu, kto za nie zapłaci najwięcej. Czyli standardowy mechanizm rynkowy – rodzaj licytacji. Ci, którzy głoszą takie poglądy twierdzą, że to doprowadzi do wspaniałej sytuacji, bo dobra będą trafiały do osób, które przypisują im największą wartość. Trzeba więc tylko zapewnić ludziom możliwość wygodnej wymiany i na koniec każde dobro będzie w posiadaniu tego, kto je najbardziej ceni. Będzie to więc, mówiąc językiem fachowym, maksymalizacja użyteczności. Rzeczywistość jest jednak trochę bardziej skomplikowana. Po pierwsze dlatego, że są okoliczności, w których prowadzenie pieniędzy do relacji skutkuje ich zniszczeniem (o czym mówiłem w pierwszym odcinku podcastu). Do drugie, znamy w społeczeństwie inne metody reglamentowania dostępu. Co więcej, w wielu sytuacjach sprawdzają się one doskonale – znacznie lepiej niż licytacje! Dlatego zamiast reguły „kto da więcej” stosujemy chociażby system kolejkowy „kto pierwszy – ten lepszy”. Ale to nie są jedyne sposoby. Są też bardziej nieoczywiste. Zawartość odcinka „Licytacja czy kolejka” Zapraszam na drugi odcinek podcastu Wiedza Nieoczywista, w którym: O zasadniczej słabości mechanizmu rynkowego, czyli o pomijaniu kwestii zasobności portfela. Dlaczego system kolejkowy jest dla nas w wielu sytuacjach naturalny? O tym, dlaczego sytem kolejkowy często bywa bardzo szybko wypierany przez nieoficjalne mechanizmy rynkowe? Jakie są inne sposoby reglamentowania dostępu do rzeczy rzadkich? W jakich sytuacjach dobrze się sprawdza system przydzielania według potrzeb? Czy rzeczywiście przy rekrutacji na uniwersytety bazuje się na systemie opartym na ocenie umiejętności? A może najlepszym rozwiązaniem jest system losowy? Jak amerykańscy lobbyści wykorzystują bezdomnych jako zawodowych staczy kolejkowych i ile im płacą? Jak wyglądał nieoficjalny handel wejściówkami na msze święte w czasie pielgrzymki Benedykta XVI do USA? Jakie są skutki tego, gdy organizator popularnego koncertu ustali zbyt niską cenę biletów? Ten odcinek powstał na bazie książki Michaela Sandela – Czego nie można kupić za pieniądze? Gorąco polecam! Posłuchaj i zostań na dłużej Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach: Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube. Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami! [mailerlite_form form_id=1] Artykuł WN002 – Licytacja czy kolejka? Jak decydować o dostępie do rzeczy rzadkich? pochodzi z serwisu Bartłomiej Biga.

Pieniądze, jak wiadomo, motywują znakomicie. Dziś jednak opowiem o sytuacjach, w których eksperymenty ekonomiczne i psychologiczne dowiodły, że są rzeczy motywujące nas znacznie mocniej. Zatem, co motywuje lepiej niż pieniądze? Od razu zaznaczam, że nie chodzi tu o motywację w stylu: pistolet przyłożony do skroni. Opowiem o bardzo pozytywnych motywacjach, co może być dla niektórych zaskoczeniem. I tak ma być – w końcu to podcast Wiedza Nieoczywista. Nie ukrywam, że odnajdywanie takich – jak się za chwilę okaże – pięknych motywacji daje mi duża przyjemność, bo pokazuje, że z gatunkiem ludzkim nie jest tak źle. Warto jednak przyglądnąć się tym dość nieoczywistym zachowaniom nie tylko dlatego, żeby poprawić sobie humor. Są to bowiem także bardzo cenne wskazówki jak podstępować w sytuacjach biznesowych i prywatnych. Brzmi niewiarygodnie? I tak ma być… w końcu to Wiedza Nieoczywista! Zapraszam na pierwszy odcinek – co motywuje lepiej niż pieniądze? Zawartość odcinka W pierwszym odcinku podcastu Wiedza Nieoczywista usłyszysz między innymi: Dlaczego pieniądze potrafią zabić te lepsze motywacje i często nie da się ich łączyć ze szlachetnymi motywacjami? O tym, że w Szwajcarii w Wolfenschiessen lokalna społeczność godziła się na składowanie odpadów z elektrowni atomowej, ale tylko do momentu, gdy obiecano zachętę finansową. W jaki nieoczywisty sposób wysokość prowizji od zebranych datków na cel charytatywny wpływa motywację na zbierających? O tym, że system honorowego krwiodawstwa nie tylko jest tańszy w utrzymaniu, ale skuteczniej zachęca do oddawania krwi niż model, w którym krew można po prostu sprzedawać. Czym różni się kara od opłaty? Jak stowarzyszenie gapowiczów paryskiego metra wprowadziło system ubezpieczeniowy od bycia przyłapanym przez „kanary”? O najwyższych w historii mandatach za przekroczenie prędkości – 170 000 euro za poruszanie się 80 km/h w miejscu, gdzie ograniczenie wynosi 40 km/h. Ten odcinek powstał na bazie książki Michaela Sandela – Czego nie można kupić za pieniądze? Gorąco polecam! Posłuchaj i zostań na dłużej Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach: Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube. Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami! [mailerlite_form form_id=1] Artykuł WN001 – Co motywuje lepiej niż pieniądze? pochodzi z serwisu Bartłomiej Biga.