Viewpoints – Placecloud (Nederlands)

The Hague The Netherlands De Gevangenenpoort, hier in Den Haag, werd van 1420 tot 1828 gebruikt om mensen op te sluiten die ernstige misdrijven hadden gepleegd terwijl zij op hun vonnis wachtten. Vervolgens heeft het gebouw onderdak geboden aan een literaire club, een museum, en een kunstgalerie. Het is ook de plek waar, de enige keer in de wereldgeschiedenis, een minister-president door zijn eigen volk werd opgegeten.

Terme T rkiye We bevinden ons hier een paar kilometer buiten het stadje Terme, aan de zuidelijke oevers van de Zwarte Zee, in Turkije. Recht voor ons zien we een standbeeld van een Amazone krijger, met gespannen pijl en boog.

Fortaleza Brazil De Braziliaanse deelstaat Ceará is een van de armere regio’s van het land. Het BBP per hoofd van de bevolking bedraagt slechts een derde van dat van de inwoners van de deelstaat São Paulo, en nog niet eens een vijfde van dat van de regio rond de hoofdstad Brasília.

Vera Cruz Brazil Staand op het eiland Itaparica, met de zeebries die langs de wallen van het oude fort São Lourenço waait, is het gemakkelijk om mee te deinen op het trage ritme van Bahia. Maar onder deze wateren en stenen schuilt een diepere, donkerdere stroom; een die teruggaat naar een vluchtig imperium gebouwd op handel, ambitie en bloed.

The Hague The Netherlands Je bevindt je op het Binnenhof, het hart van de Nederlandse Republiek. Stel je voor: het is de winter van 1642; smalle ramen filteren het bleke noorderlicht in de gewelfde zalen. Stenen vloeren weerklinken met zachte voetstappen. De zware eiken deuren zijn gesloten, maar daarachter is de Staten-Generaal in zitting, een gezelschap van burgers, regenten en gezanten die het lot van een rijk in handen hebben.

Amsterdam The Netherlands In de lente van 1642 waren de gangen van het hoofdkwartier van de West-Indische Compagnie in Amsterdam stil, zwak verlicht door het daglicht dat schuin door kleine ramen naar binnen viel. De lucht was zwaar van perkament en pijptabak. Achter gesloten deuren bladerde een handvol directeuren, kooplieden, geen koningen, door boeken en brieven uit de tropen. Onder hen begon zich één besluit te vormen. Geen poehah. Geen confrontatie. Maar dit besluit zou een hof aan de overzijde van de oceaan doen instorten.

Teot nio Vilela Brazil Vandaag de dag, op het voormalig terrein van Fort Maurits, nabij de oevers van de São Francisco-rivier in het noordoosten van Brazilië, is het je moeilijk voor te stellen welk koloniaal drama zich hier ooit afspeelde. Deze plek bevond zich niet alleen aan de grens van een rijk, maar was ook een onderwerp van bureaucratisch conflict met flinke gevolgen voor het bestuur van Nederlands-Brazilië.

Jaboat o dos Guararapes Brazil We bevinden ons op het Praça do Córrego da Batalha, in de gemeente Jaboatão dos Guararapes. Een córrego is een riviertje. Het plein markeert het begin van een avenue die eveneens Córrego da Batalha heet, en leidt naar de Guararapes-heuvels. Alles in de omgeving hier lijkt te verwijzen naar de Nederlandse periode in Pernambuco, van tussen 1630 en 1654, meer specifiek naar de twee conflicten tussen de Nederlanders en de Portugezen, bekend als de Veldslagen bij Guararapes, die plaatsvonden in april 1648 en februari 1649.

Cidade Velha Cabo Verde We staan hier bij de pelourinho in Cidade Velha, in het zuiden van het eiland Santiago, in Kaapverdië. Het historische centrum van Cidade Velha is een UNESCO-werelderfgoedlocatie. De stad Ribeira Grande, die aan het eind van de 18e eeuw werd hernoemd tot Cidade Velha, ‘Oude Stad’, was de eerste Europese koloniale nederzetting in de tropen. De stad bevat nog steeds delen van de oorspronkelijke straatindeling en indrukwekkende overblijfselen, waaronder twee kerken, een koninklijk fort en dit Pelourinho-plein met een sierlijke marmeren zuil uit de 16e eeuw.

Livorno Italy We staan voor de nieuwe synagoge van Livorno. Deze werd voltooid in 1962, vlak om de hoek van waar de oude synagoge stond, die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd verwoest. Die oorspronkelijke synagoge werd gebouwd in 1607 en werd het centrale gebedshuis voor de Sefardische joodse gemeenschap in Livorno.

Bergen The Netherlands We bevinden ons naast het voormalige kantoor van het Noorderkwartier, een van de kamers van de West-Indische Compagnie, in Hoorn. In de 17e eeuw lieten de bestuurders van deze kamer zich beïnvloeden door anonieme pamfletten die het beleid over de handel met Brazilië trachtten te sturen.

Pedro R gis Brazil Het is een feit dat de kust van Paraíba een van de populairste toeristische bestemmingen van Brazilië is. Langs deze kust liggen talloze prachtige stranden, waaronder het strand waar we ons nu bevinden: Baía da Traição. Tegenwoordig zorgen de warme zee en het lange zandstrand voor een kalme en paradijselijke sfeer, heel anders dan wat we hier in 1645 zouden hebben aangetroffen, toen de oorlog om de Nederlanders uit Brazilië te verdrijven begon. Wat dit specifieke strand verbindt met de Nederlandse periode, die liep van 1630 tot 1654, is een illustere figuur uit deze vreedzame regio van de noordoostelijke kust, waar de oorspronkelijke bevolking uiteraard inheemse volkeren waren.

Wanneer we het hebben over de Nederlandse bezetting van Brazilië in de 17e eeuw, denken we meestal aan het noordoosten van het land, waar de Hollandse bezetters, gefinancierd door de West-Indische Compagnie, 24 jaar verbleven. Maar de Hollandse tentakels reikten verder, tot diep in het noorden, diep in het regenwoud.

Recife Brazil We staan hier voor het standbeeld van de godin Athena, of Minerva, mocht je jezelf meer associëren met de Romeinen, in plaats van de oude Grieken, aan het begin van de Mauritsbrug in Recife. De godin van wijsheid en kunst kwam hier aan in 1917 als onderdeel van een grote stedenbouwkundige hervorming. Recife wilde zich presenteren als een moderne hoofdstad en zocht daarvoor inspiratie in Europa. De toenmalige gouverneur, José Rufino Bezerra Cavalcanti, gaf opdracht om vier allegorische beelden te importeren van de gieterij Val d’Osne in Parijs. Ze sieren vandaag de dag nog steeds de uiteinden van de brug.

The Hague The Netherlands De Duitser Johan Maurits van Nassau-Siegen trad op jonge leeftijd, slechts 16 jaar oud, in dienst bij het Nederlandse leger. Hoewel hij afkomstig was uit een respectabele familie met koninklijke connecties, had zijn vader het grootste deel van zijn financiën besteed aan het ondersteunen van de Nederlandse onafhankelijkheidsoorlog tegen Spanje. Voor Maurits, het dertiende kind van zijn vader, bleef er daardoor weinig over.

Middelburg The Netherlands We bevinden ons hier in de stad Middelburg, op de locatie van het West-Indisch Huis, ooit de zetel van de Zeeuwse kamer van de West-Indische Compagnie. Het huidige gebouw huisvest een chique stroopwafelwinkel.

Cape Town South Africa De term ‘polymath’ gaat terug tot ten minste 1603, toen deze voor het eerst werd gebruikt in de titel van een gepubliceerd werk van de Duitser Johann van Wowern. Hij definieerde polymathie als "kennis van verschillende zaken, gehaald uit allerlei studies ... vrijelijk bewegend door alle disciplines, voor zover het menselijk verstand, met onvermoeibare ijver, deze kan nastreven". In het Nederlands wordt in plaats van ‘polymath’ vaak de term ‘homo universalis’ gebruikt.

Venice Italy De Europese elite in de 17e eeuw, met name de kapitalistische elite, waren herkenbaar kosmopoliet. Ze reisden eenvoudig van land tot land, hadden commerciële belangen in internationale handel en maakten gebruik van de imperiale periferie ten voordele van hun volk, maar vooral voor hun eigen gewin.

Kranenburg Germany We staan hier voor het graf van Johan Maurits van Nassau-Siegen. We zijn in het dorp Hau, aan de rand van Kleef, en slechts een paar kilometer verwijderd van de grens met Nederland. Het levensverhaal van Johan Maurits van Nassau is er niet per se één van armoede naar rijkdom, maar wel degelijk één van een oorsprong in relatieve onbekendheid naar een groots slotakkoord, waarin hij vertoefde met de koningen en koninginnen van Europa.

Kranenburg Germany Dit prachtige bosrijke gebied hier in Kleef was ooit waar we het Prinzenhof hadden kunnen vinden. Dit paleisje was gebouwd in opdracht van Johan Maurits van Nassau-Siegen in de tweede helft van de 17e eeuw, maar raakte zwaar beschadigd tijdens de Tweede Wereldoorlog en werd daarna afgebroken. De bijbehorende tuinen zijn echter wel bewaard gebleven.

Albany United States Nadat de Verenigde Staten zich op 2 juli 1776 onafhankelijk hadden verklaard van het Verenigd Koninkrijk, werd Albany het jaar daarop de hoofdstad van de staat New York. De stad had in 1686 al stadsrechten ontvangen, waardoor het de oudste stad in de staat is, kort nadat het de naam Albany had gekregen toen de Engelsen de kolonie in 1664 van de Nederlanders hadden overgenomen.

Jo o Pessoa Brazil We staan hier voor één van de gebouwen van de Federale Universiteit van Paraíba, een openbare instelling voor hoger onderwijs in het noordoosten van Brazilië, die in 2025 70 jaar bestaat. Vanaf deze campus in de stad João Pessoa voeren jonge onderzoekers onderzoek uit over een belangrijke periode in de Braziliaanse geschiedenis: de Nederlandse bezetting in de 17e eeuw.

Recife Brazil Als je de stad Recife bezoekt en wilt genieten van een stedelijk landschap dat moderniteit en traditie combineert, is een voor de hand liggende bestemming de wijk Casa Forte, in het noordelijke deel van de stad, waar je dit prachtige plein met dezelfde naam vindt, welke in de jaren 30 van de vorige eeuw werd ontworpen door de Braziliaanse modernistische landschapsarchitect Roberto Burle Marx.

The Hague The Netherlands Het Nederlandse koloniale verleden in Brazilië, van 1630 tot 1654, is uitgebreid gedocumenteerd, maar het belang en de relevantie van deze periode wordt behoorlijk anders bekeken in de Nederlandse en Braziliaanse geschiedschrijving. Het Nationaal Archief in Den Haag, waar we ons nu bevinden, bevat een schat aan documenten met betrekking tot de West-Indische Compagnie en de Nederlandse koloniale activiteiten, waaronder die met betrekking tot Brazilië. Dit archief fungeert als een cruciaal onderzoekscentrum voor historici die zich verdiepen in de Nederlandse overzeese geschiedenis. De Nederlandse aanwezigheid in Brazilië is echter een secundair onderwerp in de Nederlandse geschiedenis, vaak overschaduwd door de meer prominente koloniale geschiedenis in Indonesië en Suriname.

Jaboat o dos Guararapes Brazil We bevinden ons in het Ricardo Brennand Instituut, gelegen in de wijk Várzea in Recife. Het instituut beslaat een oppervlakte van ongeveer 80.000 vierkante meter en huisvest een beeldenpark, een galerie en een museum. Het instituut werd in 2002 ingewijd als een groot middeleeuws kasteel omringd door een beeldentuin en werd gebouwd om de persoonlijke collectie van de industrieel Ricardo Brennand uit Pernambuco te huisvesten.

S o Tom S o Tom and Pr ncipe Een van de eerste piraten die een houten been had, en waarvan we het weten, was Cornelis Jol. Op papier was Jol een admiraal in de West-Indische Compagnie, en dit geeft gelijk aan hoe de WIC niet alleen handel dreef, maar ook piraterij. Jol's specialiteit was het overvallen van Spaanse en Portugese vloten, waarbij hij grote hoeveelheden buit verzamelde.

Bartica Guyana Jan van der Goes was een van de bevelhebbers die door de Zeeuwse kamer van de West-Indische Compagnie naar de kolonie Isekepe, of Essequibo, was gestuurd. Vanaf 1626 regeerde hij ongeveer 12 jaar lang vanuit het relatieve comfort van Fort Kyk-Over-Al', op een klein eiland waar de rivieren Cuyuni en Mazaruni samen komen, net voordat ze de Essequibo rivier bereiken, zo'n 50 km van de kust.

Jaboat o dos Guararapes Brazil We bevinden ons hier op Monte das Tabocas, in de gemeente Vitória de Santo Antão, dicht bij Recife. Hier werd op 3 augustus 1645 de Slag bij Tabocas uitgevochten, het eerste gewapende conflict tussen de Portugezen en de Nederlanders, dat culmineerde in de verdrijving van de Nederlanders uit Brazilië in 1654.

Jaboat o dos Guararapes Brazil De verdrijving van de Nederlanders, na 24 jaar bezetting van het noordoosten van Brazilië, tussen 1630 en 1654, voedt een reeks Braziliaanse mythes. Er zijn er die de Nederlanders, in het bijzonder de gouverneur-generaal van tussen 1637 en 1644, Johan Maurits van Nassau-Siegen, aanbidden als een “goede kolonist”.

Jaboat o dos Guararapes Brazil Op de plek van de twee beslissende veldslagen tussen de Portugezen en de Nederlanders, de zogenaamde Guararapes Veldslagen, in 1648 en 1649, werd, korte tijd later, de kerk gebouwd die we hier voor ons zien. Een eerbetoon aan de overwinning van de Portugees-Brazilianen, gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van Vreugde.

Recife Brazil We staan hier voor het Santa Isabel Theater, in de wijk Santo Antônio, in het centrum van Recife. Het theater werd ingehuldigd in 1850 en kreeg de naam van prinses Isabel, dochter van de tweede en laatste keizer van Brazilië, Dom Pedro II, die regeerde tussen 1840 en 1889, toen hij werd afgezet in een staatsgreep die resulteerde in de proclamatie van de Republiek.

Recife Brazil Gedurende de periode waarin de West-Indische Compagnie namens de Nederlandse regering het noordoosten van Brazilië koloniseerde, werd een grote hoeveelheid rapporten, brieven, berichten, wetten, petities en andere documenten heen en weer gestuurd tussen Nederland en Brazilië. Een significant deel van deze documenten kunnen hier worden geraadpleegd, in het Archeologisch, Historisch en Geografisch Instituut van Pernambuco, waar we ons nu bevinden.

Amsterdam The Netherlands We staan hier voor het huis van Albert Coenraetszoon Burgh, wiens rol essentieel was voor de benoeming van Johan Maurits van Nassau-Siegen tot gouverneur-generaal van Nederlands Brazilië.

Ludwigsbrunn Germany Johan Maurits, Prins van Nassau-Siegen, werd geboren op 17 juni 1604 in Dillenburg. Tegenwoordig ligt Dillenburg in Duitsland, maar ten tijde van Maurits' geboorte maakte het deel uit van het Heilige Roomse Rijk, dat zichzelf zag als de natuurlijke opvolger van het klassieke Rome en op zijn hoogtepunt een gebied besloeg dat Rome, Berlijn, Wenen, en Amsterdam omvatte.

Pedro R gis Brazil We staan hier op traditioneel inheems gebied van de Potiguara, direct voor het hoofdkwartier van de Potiguara Indigenous Cultural Association Toré Forte, in Baía da Traição, aan de kust van de staat Paraíba. De groep woont in dit deel van het noordoosten van Brazilië al sinds de komst van de Portugezen, en heeft te maken gehad met opeenvolgende pogingen van vernietiging van hun tradities en wereld, eerst door de Portugezen vanaf de 15e eeuw maar ook door de Nederlanders in de 17e eeuw.

Recife Brazil We bevinden ons in de Bairro do Recife, in het centrum van de hoofdstad van Pernambuco. Dit gebied was ooit onder een andere naam bekend, specifiek gedurende een deel van de 17e eeuw: Mauritsstad. Deze naam komt van de toenmalige gouverneur Maurits van Nassau, die het Nederlandse Brazilië bestuurde tussen 1637 en 1644, dit tijdens de 24-jarige Nederlandse bezetting van de regio.

Recife Brazil We zijn hier in het Staatsmuseum van Pernambuco (MEPE), gelegen in de wijk Graças, in de noordelijke zone van Recife. Het museum werd opgericht in 1930 en heeft een collectie van meer dan 12000 voorwerpen. In augustus en september van 2024 was hier de tentoonstelling 1654 - 370 jaar Nederlandse overgave in Pernambuco te zien.

Recife Brazil We zijn hier in de haven van Recife, waar de Nederlandse Sara Hendricx in 1637 aan land kwam. Ze arriveerde in Brazilië, verkleed als man, op een schip van de West-Indische Compagnie, de particuliere onderneming die in de 17e eeuw namens de Nederlandse Staat bezittingen in Amerika en Afrika bestuurde. Haar verhaal, gefragmenteerd en gereconstrueerd uit verschillende documenten uit die tijd, onderstreept de machts- en genderrelaties die het leven, het lichaam, en de keuzes van vrouwen onderdrukten, en nog steeds onderdrukken, als ook de ondergeschikte rol die hen in de westerse geschiedschrijving wordt toebedeeld.

Tamandar Brazil We zijn nu in het plaatsje Porto Calvo, de oudste parochie in de staat Alagoas. De Portugezen verdreven hier de oorspronkelijke bevolking in de 16e eeuw om suikerriet te verbouwen. In 1609 werd hier de beroemdste bewoner van de stad, en misschien wel de beroemdste verrader van Brazilië, Domingos Fernandes Calabar, geboren.

Recife Brazil We staan ​​voor de kerk van Onze-Lieve-Vrouw van Smarten, in de wijk Apipucos, ten noorden van Recife. Het kerkje is een bezoek waard, maar we zijn hier omdat op deze plek, in de 17e eeuw, Jerônima de Almeida een suikerplantage runde, terwijl ze weerstand bood tegen de Nederlandse bezetting.

Rio de Janeiro Brazil Rio de Janeiro kent 4 belangrijke voetbalclubs, maar de meest succesvolle club van de stad, zelfs de populairste in het land, met zo'n 22% van de Braziliaanse bevolking als fan, is Flamengo. Flamengo werd opgericht in 1895, eerst als een roeiclub, en het duurde tot 1912 voordat de club hun eerste officiële voetbalwedstrijd speelde, nadat een groep van tien ontevreden spelers van de nabijgelegen voetbalclub Fluminense zich na een geschil afscheidde, en hun geluk zochten bij Flamengo.

Recife Brazil Zelfs vandaag, in de 21e eeuw, nemen veel van de Braziliaanse politici nog steeds beslissingen die de toekomst van het land bepalen in kantoren die gevestigd zijn in paleizen die door kolonisten zijn gebouwd. De gouverneur van Pernambuco, bijvoorbeeld, bestuurt de staat vanuit het Palácio do Campo das Princesas, een pompeus gebouw uit 1841 naar een ontwerp van de beroemde Portugese architect en militair Morai Âncora.

Krakow Poland We staan hier voor de Jagiellonische Bibliotheek, in Krakau, Polen. De Jagiellonische Bibliotheek maakt deel uit van de gelijknamige universiteit, oorspronkelijk opgericht in 1364, en herbergt bijna 6,7 miljoen werken, waarmee het één van de grootste bibliotheken van Polen is.

Recife Brazil We staan nu op de Maurits van Nassau brug, hoewel op een moderne versie, in het centrum van Recife. Op de dag van de inhuldiging van de eerste versie van deze brug, op 28 februari 1644, vloog er een os over de tuin van gouverneur Maurits van Nassau, de toeschouwers gekmakend van verbazing.

Recife Brazil Zoals veel Braziliaanse steden heeft Recife verschillende straten en lanen die vernoemd zijn naar historische figuren. De Avenida Cruz Cabugá is een eerbetoon aan een van de belangrijkste figuren van de Pernambuco Revolutie van 1817, de Avenida Miguel Arraes de Alencar is vernoemd naar de gouverneur die drie termijnen lang de staat Pernambuco bestuurde, terwijl de drukke Avenida Governador Agamenon Magalhães dagelijks duizenden inwoners van Recife herinnert aan een politicus die in de jaren 30 flirtte met het nazisme.

Recife Brazil Het boek Rerum per octennium in Brasilia, Acht jaar in Brazilië, oorspronkelijk gepubliceerd in 1647 door Casparus Barlaeus, is een van de belangrijkste historische bronnen over de periode van Nederlands Brazilië, specifiek voor de periode waarin Maurits van Nassau de dienst uitmaakte, tussen 1637 en 1644.

Natal Brazil “Uwe Excellentie moet weten dat dit fort aan mij is toevertrouwd door Hare Katholieke Majesteit en ik zal het alleen aan haar overdragen.”, schreef Pero Mendes de Gouveia, de Portugese gouverneur van Rio Grande do Norte, toen hij in december 1633 werd omsingeld door Nederlandse aanvallers. Na het lezen van de brief gaf Baltazar Bigma, de Nederlandse luitenant-kolonel, opdracht tot een gewelddadige aanval op het fort van Ponta Negra.

Cicero ndia Brazil “Hier, in 1646, werden de vrouwen van Tejucupapo als heldinnen behandeld omdat ze met hun wapens, samen met hun mannen, zonen en broers, 600 Nederlanders versloegen.” Deze tekst is afgedrukt op de plaquette van het Monumento das Trincheiras, in Goiana, Zona da Mata Norte in de staat Pernambuco, bevestigd aan een obelisk die is opgericht ter ere van de eerste veldslag in de Braziliaanse geschiedenis, die door vrouwen werd uitgevochten.

Recife Brazil De stad Recife is terug te vinden in het Guinness Book of Records. Dit, vanwege de Galo da Madrugada, de Haan des Dageraads, een carnavalsgroep opgericht in 1978, die sinds 1994 het grootste carnaval ter wereld organiseert. Elke zaterdag van carnaval gaat de groep met ruim twee miljoen mensen de straat op in een parade die hier zijn apotheose heeft, aan de Avenida Guararapes, waar we ons nu bevinden.

Recife Brazil Mocht je naar dit enorme plein, aan de rand van de Avenida do Forte gekomen zijn om een stukje historisch erfgoed te ontdekken, dan heb je de juiste plek te pakken. Maar, je moet wel even goed kijken; het plein en de straat zijn plat, maar in het midden van het park is er een verhoging die boven de rest van het landschap uitsteekt.