Touché

Volgens velen is Frans de Waal de meest invloedrijke primatoloog ter wereld. Zijn hele carrière lang bestudeerde hij het gedrag van mensapen: van empathie tot conflictbeheersing. En hij stelde vast dat we daar ontzettend veel kunnen van leren. In zijn nieuwste boek ‘Anders’ onderzoekt hij hoe primaten omgaan met genderverschillen. Maar hoe moet het verder? Kunnen we onze aangeleerde normaliteit nog terug draaien? Wat vindt hij van de Amerikaanse wapenpolitiek? En wat te doen met zijn pensioen?

Al meer dan vijfentwintig jaar lang loopt bioloog Hans Van Dyck met een netje achter vlinders aan. Een nuttige bezigheid, want vlinders leren ons heel veel over biodiversiteit en klimaatverandering. Zijn onderzoek gaat altijd gepaard met creativiteit. Geen wetenschap zonder kunst. Maar hoe moet het verder? Wat betekent vriendschap en broederschap voor hem? En kan je ‘rewilden’ met een voedselallergie?

Paralympiër Gitte Haenen raakte twaalf jaar geleden geblesseerd aan haar knie tijdens het thaiboksen. De pijn ging van kwaad naar erger, tot ze zelf besliste om haar been te laten amputeren. Sindsdien stapelen de medailles zich weer op. Ook al is de sport haar redding, en heeft ze haar beperking omarmd, toch gaat het leven niet altijd over rozen.

Schrijver Joris Luyendijk omschrijft zichzelf in zijn nieuwste boek als een ‘zevenvinker’: Een witte heteroman, zoon van Nederlandse ouders, met een universitair diploma op zak. Daardoor kreeg hij meer kansen dan hem procentueel toegemeten zijn. Hij studeerde in Amerika, schreef bestsellers en werd een intellectuele mastodont. Maar is hij dat wel? Hoe komt het dat mannen zoals hij de baas spelen? Hoe moeilijk is neutrale journalistiek? En welke leider kan als voorbeeld dienen?

Radio- en tv-maker Peter Van de Veire omschrijft zichzelf als de rusteloze directeur van zijn eigen Circus van Chaos. Nu hij vijftig is geworden en een punt heeft gezet achter dertien jaar bij radiozender MNM, zoekt hij rust aan zee en bij zijn zoontje. Maar hoe moet het verder? Wat heeft hij geleerd uit zijn jonge vaderschap? Wat heeft hij met standbeelden? En hoe klinkt zijn ‘ernstige kant’?

Dendroklimatoloog Valerie Trouet gebruikt de ringen in bomen om het klimaat van de afgelopen 2000 jaar te bestuderen. Zo was ze één van de ontdekkers van de oudste nog levende boom van Europa en stelde ze vast dat de permanente sneeuwlaag in de Sierra Nevada haar laagste peil in 500 jaar heeft bereikt. Maar hoe moet het verder? Hoe is het leven en werken in Amerika? Is Tuscon ook werkelijk de mooiste plek op aarde? En kunnen we met al onze wetenschappelijke voorkennis het tij nog keren?

Friedl’ Lesage sprak destijds met Jeroen Brouwers. Hij was toen 74 en zijn boek ‘Het Hout’ was net uit. Ze zocht hem op in zijn huis in Zutendaal. Een huis dat ook al de actualiteit haalde, want het was gebouwd zonder vergunning en zou later afgebroken worden. Het werd een gesprek over misbruik in de Kerk, jongenspensionaten en, natuurlijk, grandiose Nederlandse literatuur. Een tijdsdocument.

Ruimtevaartingenieur Stijn Ilsen omschrijft zichzelf als een techno-optimist. Statistieken en feitenkennis bewijzen dat de wereld er ondanks alle onheil veel minder erg aan toe is dan we denken. Dit helpt hem te aanvaarden dat zijn biologische vader hem in de steek liet en dat één van zijn kinderen niet levensvatbaar bleek. Maar hoe moet het verder? Wat is de waarde van broederschap? Hoe kunnen we conflicten vermijden? En zullen zijn kinderen naar de ruimte kunnen reizen?

Acht jaar geleden deed Lisa Weeda de deportatiereis van haar oma over. Van het Duitse Griesheim tot het Oekraïense Loegansk. Een reis die haar inspireerde voor haar familieroman ‘Aleksandra'. Lisa omschrijft zichzelf als enthousiast, monter en serieus. Soms iets té prestatiegedreven waarmee ze haar gezondheid al in de problemen bracht. Maar hoe moet het verder? Hoe kijkt zij als millennial tegen de wereld aan? Is praten over mentale gezondheid een hype? En keert ze ooit nog terug naar Oekraïne?

In februari 2022 gaf Arno zijn laatste interview aan Friedl’ Lesage in zijn favoriete café, de Archiduc in Brussel. Als eerbetoon aan de grootmeester van de Belgische muziek luisteren zijn vrienden van weleer, de Hombres Complicados, mee naar dit gesprek. Ze reageren, elk op hun eigen manier: Filmmaker Dominique Deruddere, theatermaker Jan Decorte, journalist Marc Didden en acteur Josse De Pauw. Wat nu? Hoe moeten deze ‘four’ nu ‘fab’ blijven?

"Mag ik nog es bij je langskomen?" Die vraag stelde Friedl' Lesage aan Arno nadat hij begin januari een aangrijpende Radio1-sessie had gespeeld. Deze sessie, en de daaropvolgende concerten in zijn living (de AB) en zijn thuishaven (Oostende), werden zijn laatste. Ze spraken af in het café De Archiduc in Brussel en praatten over alles wat het leven de moeite waard maakt. Veel zit samengevat in het nummer ‘Je veux vivre’ waarin hij zijn ideale wereld omschrijft.

Jan Leysen is deel van een driegeslacht advocaten. Zijn vader was het en ook zijn dochter heeft de smaak te pakken. Maar nog meer dan de familiale voorbestemdheid, heeft dat steentje in zijn schoen hem geholpen om zich te verweren met taal. Omdat hij dagelijks wordt geconfronteerd met de lelijke kant van de maatschappij, troost hij zich met de schoonheid van de kunst. Maar hoe moet het verder? Is geweld eigen aan de mens? Is er nog genoeg mededogen? En wat doet hij als zijn leven is voltooid?

Servaas Bingé leerde zijn volk vasten. Na vele jaren studeren voor huisarts en spoedarts wist hij wel wat ziek zijn was, maar niet hoe je gezond kon blijven. Dus studeerde hij nog wat bij en gooide hij zijn eigen leven radicaal om. Hij verbeterde zijn levensstijl, gooide alle stressfactoren uit zijn leven en verloor 25 kilo. Maar hoe moet het verder? Bepaalt ons voedingspatroon ook ons geluk? Is preventieve geneeskunde de toekomst? En wat als hij als gezondheidarts overbodig wordt?

Bruno Beeckman omschrijft zichzelf als een ‘wanhopige optimist’. Een term die ook goed bij de Oekraïners past. Het volk dat hij net na de Russische invasie ter plekke ging opzoeken. Zelf woonde hij twaalf jaar lang tussen de Russen. Dat twee landen nu zo tegen elkaar worden opgezet, kan hij alleen maar verwerken met muziek, de Rubiks Kubus en zijn longboard. Maar hoe moet het verder? Hoe zal het verhaal van Poetin eindigen? Maakt geweld deel uit van het leven? En gaat hij ooit nog terug?

Charlotte Van Brabander ontdekte in haar puberteit haar talent voor gamen. Als studente criminologie ruilde ze de joystick in voor de pokertafel. En nu waagt ze haar kans als belegger. Want wie slim spaart, kan al vroeg met pensioen. Maar hoe moet het verder? Wat gaat ze doen met zoveel poen? Is ze voorbereid op een tegenslag? En kan je met meer financiële educatie de armoede uit de wereld helpen?

De twee grootste dromen van Riadh Bahri zijn zo goed als vervuld. Hij wou journalist worden en hij wou een pilootbrevet. Wat hij niet wist, was dat hij ook ‘gelukkig’ wou zijn. Een status waar geen contract of diploma bij kan helpen. Het verlies van zijn zus, de dood van zijn vader en een stevige depressie leerden hem al heel jong hoe kostbaar het leven is. Maar hoe moet het verder? Hoe herken je de ware liefde? Komt het nog goed tussen hem en Molenbeek? En wat heeft hij met het ‘Hooglied’?

Josse De Pauw wordt 70 en dat viert hij met ‘Rhapsody’: een muzikale theatervoorstelling gebaseerd op de gesprekken van Wim Kayzer over de schoonheid en de troost. Wat maakt dit leven de moeite waard? Een vraag die ook hem al jaren bezighoudt. De schoonheid kreeg hij aangereikt door zijn talrijke vrienden. Voor de troost zorgt hij vaak zelf, met zijn rake teksten en wijze uitspraken. Maar hoe moet het verder? Waarom is de Morvan zijn toevluchtsoord geworden? En welke strijd wil hij nog aangaan?

Schrijfster Niña Weijers had al van kinds af een grote drang naar autonomie. ‘Zelf doen’ werd niet voor niets de titel van haar nieuwe bundel. Ze nam een voorbeeld aan Madonna, in plaats van literatuur te bestuderen ging ze zelf schrijven en nu is ze ook zelf moeder geworden. Maar hoe moet het verder? Kan je het als moeder helemaal zelf doen? Is vriendschap een onderschatte vorm van liefde? En hoe definieert ze het vaderschap van Arnon Grunberg?

Selah Sue omschrijft zichzelf als openhartig, aards en eeuwig op zoek naar verlichting. Veertien jaar lang vertrouwde ze op antidepressiva om zich goed te voelen, maar nu probeert ze het zonder. Een therapie met psychedelische truffels moet de overgang verzachten. Wie is Sanne Putseys écht en hoeveel van haar persoonlijkheid werd bepaald door medicatie? Zal ze ooit helemaal pillenvrij door het leven kunnen? En word je stabieler met ouder worden?

Op het podium omschrijft Dena Vahdani zichzelf als ‘comédienne, Iranienne en lesbienne’. Achter de schermen vertaalt zich dat in ‘grappig, poëtisch en emotioneel’. Ze had het boek ‘Persepolis’ van Marjane Satrapi nodig om de vlucht van haar ouders voor het Iraanse regime volledig te begrijpen. Maar hoe moet het verder? Wat is ‘vrijheid’ voor haar? Wat heeft ze met het eurosongfestival? En op welke manier wil ze haar leven upgraden?

Frank Vander linden is al dertig jaar frontman van De Mens. Maar wat voor mens is de mens achter De Mens? Zelf omschrijft hij zich als iemand die elke dag wel enkele seconden tekort schiet: Als vader, als vriend, als huishouder, als praktisch functionerende mens. Maar hoe moet het verder? Wat wil hij de nieuwe lichting muzikanten graag meegeven? Hoe moeilijk is het zingen over de liefde? En hoe bereidt hij zich voor op zijn zestigste verjaardag?

Hij omschrijft zichzelf als ‘mens, met een partner en vrienden’. Zijn jonge leven bracht hij door in een streng gereformeerd gezin wat van hem een kwezelachtig jongetje maakte. Hij kreeg te kampen met levensangst. Schrijven werd zijn redding en dat doet hij nu al vijfentwintig jaar. Maar hoe moet het verder? Waarom moeten we meer klassiekers lezen? En hoe is het om de verloofde wederhelft te zijn van Lize Spit?

Stijn De Paepe is een complexloze veertiger, vader, echtgenoot en dichter. Eind 2021 maakte hij via zijn ‘dagvers’ in de krant De Morgen wereldkundig dat kanker genadeloos zijn lichaam is binnengedrongen. Sindsdien is niets nog vanzelfsprekend. Het verglijden van de tijd laat zich nu pas echt voelen.

Chef-kok Seppe Nobels is een man die zijn familienaam heeft waargemaakt. Vorig jaar trok hij de deur achter het befaamde groenterestaurant Graanmarkt 13 dicht om wat meer aan de maatschappij te sleutelen als de bezieler van ‘Instroom’: een restaurant en opleidingscentrum voor vluchtelingen. Want de mens heeft niet alleen rechten, maar ook plichten. Hoe moet het verder? Wordt ‘Urban Farming’ de norm? Is voeding ons medicijn? En wat gaat hij klaarmaken op zijn veertigste verjaardag?

Politicoloog Hendrik Vos kan als geen ander uitleggen wat Europa is en waar het voor staat. Hij doet dat in het boek 'Dit is Europa' én in een podcast ‘Het mirakel van Schuman’. Net als de vader van Europa Robert Schuman komt Hendrik uit een heel eenvoudig milieu. Ook al is hij als professor in staat om lange volzinnen vol moeilijke woorden te debiteren, toch verkiest hij eenvoud boven complexiteit. Maar hoe moet het verder? Hoe sportief is hij nog? En wat zijn zijn goeie voornemens?

Er zijn te weinig zondagen in een jaar. Dat was ook in 2021 weer duidelijk. Eenenveertig interessante gasten legden hun ziel op tafel en gaven ons een inkijk in hoe zij het leven proberen vorm te geven. In twee feestelijke afleveringen blikken we terug op een jaar vol rake gesprekken.

Er zijn te weinig zondagen in een jaar. Dat was ook in 2021 weer duidelijk. Eenenveertig interessante gasten legden hun ziel op tafel en gaven ons een inkijk in hoe zij het leven proberen vorm te geven. In twee feestelijke afleveringen blikken we terug op een jaar vol rake gesprekken.

Eind augustus ging de vertrouwde stem van radiozender Klara met pensioen om een maand later alweer zijn comeback te maken. Je zou Bart Stouten de Vlaamse Marcel Proust kunnen noemen. Dit programma kan achterhaalde stereotypes of taal bevatten. Door hierop te wijzen, willen we bijdragen aan een open debat en een inclusieve samenleving.

Marc Noppen is al vijftien jaar lang CEO van het Universitair Ziekenhuis van Brussel. Met als pijnlijk hoogtepunt: de strijd tegen het coronavirus. Hoe hij die aanpakt, schreef hij neer in het boek ‘Gewoon anders’. Want het kán anders. Al moet je dan de nodige risico’s nemen, en maak je al wel eens fouten.

Actrice Barbara Sarafian schreef een boek: 'Mamy Blue'. Daarin leren we niet alleen haar moeder maar vooral ook Barbara beter kennen. Ze groeide op aan de haard tussen kunst, literatuur en muziek dichtbij de natuur en ver van alle burgerlijkheid. De ideale leerschool om zonder diploma toch de grootse actrice te worden die we allemaal kennen.

Buiten zijn vakgebied is weerman Frank Deboosere tot weinig te verleiden, maar daarbinnen is hij graag ambassadeur. Zo is hij al jaren peter van de ‘Dag van de Wetenschap’. Want wie kan nog zonder wetenschap? Het coronavirus, de klimaatproblematiek en de ziekte kanker: allemaal hebben ze baat bij het voortschrijdend inzicht van de wetenschap.

Mohamed Ouaamari is schrijver, columnist en online eindredacteur van Canvas. Hij werd geboren in het beruchte jaar 1991, het jaar waarin Antwerpen zijn zwartste zondag beleefde, deze week precies dertig jaar geleden. Hoe hij die dertig jaren is doorgekomen, schreef hij neer in zijn boek ‘Groetjes uit Vlaanderen’.

André Pelgrims is al dertig jaar lang gespecialiseerd in groepsdynamica. Ons hele leven maken we deel uit van verschillende groepen: het gezin, de school, het werk, de vrienden, de maatschappij. De kunst is om binnen die groep helemaal jezelf te kunnen zijn. Iets wat ook voor de expert ter zake niet altijd even eenvoudig bleek . Een bazige vaderfiguur, een doorgedreven verantwoordelijkheidsgevoel en een overdreven discipline zorgden ervoor dat hij al meermaals uit de bocht ging.

Tessa Kerre is hematologe aan het UZ Gent. Haar zwakke hart zorgde ervoor dat ze van geneeskunde haar levenswerk heeft gemaakt. Immunotherapie werd haar specialiteit. Maar onderweg liet ze haar grote liefde voor kunst nooit los.

In haar nieuwste boek ‘Minjan’ vertelt Margot Vanderstraeten over haar ontmoetingen na 'Mazzel Tov', haar bestseller over haar leven als werkstudente bij een orthodox joodse familie. Een fascinerende inkijk in een wereld die voor gewone ogen vaak gesloten blijft. Maar hoe moet het verder? Vanwaar haar interesse voor Sabena? Hoe gaat het ondertussen met haar man? En verhuist ze ooit nog naar New York? Luister naar Touché met Margot Vanderstraeten.

Ann De Craemer beschrijft in haar nieuwste boek ‘Hersenorkaan’ hoe een zware depressie beslag legde op haar leven. Wat een onschuldige huilbui leek te zijn, was een dekmantel voor onverwerkte emoties. “Pillen en praten, bewegen en buiten komen”, stond er op haar voorschrift. Dat deed ze, maar eenvoudig was het niet. Want ja, depressie is een ziekte. En net zoals bij kanker, heb je tijd nodig om ervan te genezen.

Jeroen Perceval liet als acteur tot nog toe vooral de anderen schitteren, zoals Matthias Schoenaerts in ‘Rundskop’ en Kevin Janssens in ‘D’Ardennen’. Maar nu is er zijn debuutfilm 'Dealer', waarmee hij zelf schittert als regisseur en scenarist. De vertoning in Texas leverde hem alvast een contract in Hollywood op. 'Dealer' heeft vele raakvlakken met zijn eigen turbulente leven, want Perceval was tien jaar lang zelf verslaafd aan drugs en alcohol.

Veilingmeester Peter Bernaerts zet samen met zijn broer Christophe het levenswerk van zijn ouders voort. Wat ooit een kleine brocantewinkel in Lier was, is uitgegroeid tot één van de meest bekende veilinghuizen van 't Stad. Het allerhoogste bod kreeg hij voor een werk van Magritte uit het faillissement van Sabena. En ook de tekening die eerst was toegeschreven aan Antoon Van Dyck maar later een echte Rubens bleek te zijn, leverde een mooi bedrag op.

Veertien jaar geleden was zijn leven al rijp voor een boek, nu is er ook de film ‘Cool Abdoul’, die ruwweg op zijn leven is gebaseerd. Ismaïl Abdoul haalde als bokskampioen niet alleen Belgische en Europese trofeeën binnen, hij werd ook veroordeeld tot viereneenhalf jaar cel. Zijn linker mag dan al een moordwapen zijn, toch kreeg hij ooit vier kogels in zijn lijf. En ook al liet hij zich door foute mensen meeslepen, toch bleef zijn geliefde altijd in hem geloven.

Luc Sels is zonet begonnen aan zijn tweede mandaat als rector van de KUL. Studie, sport en ook kunst zijn zijn grote passies. Al van kinds af wist hij dat hij professor wou worden, basketbal is nog altijd zijn grote uitlaatklep en muziek zijn ideale afleiding. Maar hoe moet het verder? Wat verwacht hij van het proces Sanda Dia, de student die tijdens een studentendoop het leven liet. Hoe dicht heeft hij zelf al bij de dood gestaan? En wat nà zijn rectorschap? Luister naar Touché met Luc Sels.

Een kleine twee jaar geleden nam klimaatexperte Jill Peeters afscheid als weervrouw bij VTM. In de vrijgekomen tijd ging ze opnieuw studeren, engageerde ze zich nog meer voor het klimaat en werkte ze aan een nieuwe documentaire reeks voor Canvas: ‘Wat houdt ons tegen?’ Want hoe komt het dat de coronacrisis de klimaatcrisis heeft kunnen inhalen? Wat verwacht Jill Peeters van de klimaattop in Glasgow? En hoe ziet ze de toekomst voor haar drie dochters?

In haar tv-programma praat fotografe Lieve Blancquaert met mensen over de hele wereld over seks en intimiteit. Onrecht was haar drijfveer en ze zou met haar foto’s de wereld veranderen. Maar hoe moet het verder? Was haar zoektocht naar het ware gelaat van de boerkavrouwen in Afghanistan een maat voor niks? Zullen mannen en vrouwen en alles wat daartussen zit ooit elkaars gelijken zijn? En hoe ziet ze zichzelf ouder worden? Luister naar Touché met Lieve Blancquaert.

Harry Gruyaert is al veertig jaar lang Magnumfotograaf. Een half leven, want eind augustus werd hij er tachtig.Hij trok als modefotograaf naar Parijs en Londen, ontdekte het licht in Marokko en Rusland, en zag zijn geboorteland België pas toen hij er al lang niet meer woonde. Maar hoe moet het verder? Wat betekent ‘vrijheid’ voor hem, en zal de fotografie zijn magie kunnen bewaren. Luister naar Touché met Harry Gruyaert.

LECTRR is huiscartoonist van de Standaard en debuterend roman-auteur. Humor moet er zijn. Als uitnodiging tot reflectie. Alleen een volledig rechtvaardige samenleving heeft geen cartoons nodig. Helaas hebben we dat punt nog lang niet bereikt. Ook niet in België. Maar hoe moet het voort? Verdient humor als kunstvorm meer waardering? Hoe is het om te leven van obsessie naar obsessie? En wat als de wereld binnenkort zou vergaan?

Journalist Linda De Win werd op 7 juni 2021 65 jaar, de pensioengerechtigde leeftijd. Al heeft ze het daar erg moeilijk mee. Niet alleen met het oubollige woord ‘pensioen’ maar ook met het idee dat ze vanaf nu niet langer zal opstaan ‘om naar het werk te gaan’. Corona heeft haar laten voelen hoe belangrijk het werk voor haar is. Zal ze haar vrijgekomen tijd vullen met sport en opera? Was het zwarte gat even groot geweest als er een gezin was waarvoor ze kon zorgen?

Schrijver en journalist Serge Simonart houdt al meer dan veertig jaar lang notitieboekjes bij met alle wijze levenslessen die hij op zijn pad is tegengekomen. Omdat hij als oude vader vreest dat hij zijn zoon nooit alles zal kunnen vertellen, verzamelde hij zijn wijsheid in een boek: "Het leven en hoe het te leiden".

De Nederlandse schrijfster Lale Gül publiceerde haar autobiografische debuutroman ‘Ik ga leven’. Daarin rekent ze genadeloos af met haar strenge islamitische opvoeding. Tot grote onvrede van haar ‘verwekkers’, zoals ze haar ouders noemt. Maar hoe moet het verder? Kan ze haar eigen pad gaan en toch contact houden met haar familie? Hoe voelt het om gerecupereerd te worden door extreemrechts? En hoe ziet ze haar toekomst?

Ook al woont marathonloper Bashir al jaren in Gent, toch kent hij Ethiopië als zijn broekzak. Als kind vluchtte hij voor de burgeroorlog in zijn thuisland Somalië richting Addis Abeba. Het was zijn moeder die de weg naar België plaveide. Sport werd Bashirs uitlaatklep en dankzij goede vrienden groeide hij door tot de topatleet die hij nu is. Met als hoogtepunt brons op de Olympische Zomerspelen 2020 in Tokio.

Raf Njotea leverde zonet het scenario van het vierde seizoen van ‘Dertigers’ af, de populaire serie op één. Over de plotwendingen mag hij niks vertellen maar hoe hij zélf zijn dertigers-bestaan beleeft, daar kan hij wél wat over kwijt. Samen met zijn twee broers groeide hij op in Wechelderzande. Nigeria, het geboorteland van zijn vader, was lange tijd enkel een exotische vakantiebestemming. Tot nu.

In Touché neemt Friedl' Lesage de tijd voor een goed gesprek met een veelzeggende gast over leven en werk, schoonheid en troost, succes en twijfel. Over dromen die zijn uitgekomen en wensen die zijn blijven liggen. Over winst en verlies, over memorabele momenten en vergeten gebeurtenissen. Over eros en thanatos. Over de dingen die het leven de moeite waard maken. Kortom, over alles wat een mens kan raken. De muziek, gekozen door de gast zelf, is hierbij de toegangspoort.