Scientias Podcast

Een lijst die zichzelf moet bevatten als hij zichzelf niet bevat en zichzelf niet mag bevatten als hij zichzelf wel bevat. Het klinkt als een flauwe woordgrap, maar rond 1900 stortte de hele wiskunde er bijna door in. En uitgerekend die ineenstorting leverde ons, via een omweg langs Kurt Gödel en John von Neumann, de moderne computer op. Eerst hebben Diederik en Krijn het over de Artemis II-missie en dan in het bijzonder de wonderlijke manier hoe de capsule rond de Aarde en de Maan vliegt.  00:00:00 Intro00:00:46 Artemis-missie en vervolg van computers00:01:42 De inbound coast phase00:25:54 Recap van vorige computer-afleveringen00:26:48 Wie maakte de wiskunde kapot?01:10:17 Mensen en computers zijn meer hetzelfde dan je voor deze podcast dachtSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik en Krijn zijn in Teylers Museum te gast. Ze spreken met Trienke van der Spek over het zijn van conservator op zo'n mooie plek. Voordat ze daaraan beginnen vertelt Diederik het verhaal van Pieter Teylers en vele andere oude bekenden uit de Nederlandse wetenschapsgeschiedenis passeren de revue. Aan het eind nog even een kleine shoutout naar de huidige tentoonstelling over Gevaarlijke Boeken. https://teylersmuseum.nl/nl/zien-en-doen/gevaarlijke-boeken Shownotes: https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001819 de iguandodon die Trienke noemde van de toverlantaarn https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001799 prehistorisch landschap https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/collectie/wetenschap de hele collectie van Teylers https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/verhalen?d7001cc8f963=d7ef1aa3-4c94-48ee-89df-c93b2d2325a0 Geschiedenis van het museumSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Het vierde deel over ASML en hoe nu chips gebouwd worden. Daarnaast een belangrijk onderzoek over Antarctica en waarom het daar ineens zoveel sneller opwarmt... Shownotes: Waarom Antarctica zo snel smelt: https://scientias.nl/onderzoekers-snappen-eindelijk-waarom-het-zee-ijs-op-antarctica-zo-snel-smelt/ http://dx.doi.org/10.1038/s41558-026-02601-4 00:00:00 Intro00:00:54 Antarctica en waarom het zo'n belangrijk continent is bij klimaatverandering00:33:56 ASML en hoe ze nú die ongelofelijk kleine chips kan bouwen00:55:00 Hoe kwamen we bij het verschil tussen hardware en software? We gaan verder bij 1947!01:05:15 Afsluiting See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering van de Scientias Podcast duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in twee totaal verschillende, maar even fascinerende werelden. Eerst reizen we de ruimte in, naar een bizarre exoplaneet die mogelijk een compleet nieuw type planeet vertegenwoordigt. Een wereld met een waterstofrijke atmosfeer, zwaveldioxide en temperaturen die eerder aan de hel doen denken dan aan een plek waar leven mogelijk is. Daarna keren we terug naar de aarde voor deel 4 van onze serie over computers. Want hoe maken we chips eigenlijk zo ongelooflijk klein? En waarom is een Nederlands bedrijf uit Veldhoven daarbij onmisbaar geworden? Van de allereerste experimenten met fotolithografie tot de technologische revolutie van ASML: dit is het verhaal van hoe we computers bouwden en hoe Nederland daarin een sleutelrol kreeg. Een aflevering over verre planeten, gesmolten oceanen, slimme lenzen en de machines die de moderne wereld mogelijk maken. Shownotes: Planeet: https://scientias.nl/deze-vreemde-planeet-ruikt-naar-rotte-eieren/  http://dx.doi.org/10.1038/s41550-026-02815-8  Eerste foto ooit van Joseph Nicéphore Niépce: https://nl.wikipedia.org/wiki/Uitzicht_vanuit_het_raam_in_Le_Gras uit ~1827 en https://www.hrc.utexas.edu/niepce-heliograph/  NASA L98-59 d https://science.nasa.gov/exoplanet-catalog/l-98-59-d/  Officiële TESS-pagina: https://science.nasa.gov/mission/tess/  ESPRESSO-pagina ESO: https://www.eso.org/sci/facilities/paranal/instruments/espresso.html  ASML-geschiedenis: https://www.asml.com/en/company/about-asml/history En Philips NatLab: https://www.philips.nl/a-w/philips-museum/verhalen/130-years-of-philips.html  00:00:00 Intro aflevering 6200:01:00 Recap vorige week00:02:20 Exoplaneten waarom deze wel interessant is00:33:10 ASML! De geschiedenis van chiplithografie01:07:35 Einde: wat gaan we volgende week doen?See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over het schrijven van het boek van leven. DNA, met behulp van taalmodellen. Verder hebben ze het over het ontstaan van de computer en duiken nu diep in het ontstaan van de transistor, de halfgeleider.  Aflevering 58 en 59 nog niet geluisterd? Check die dan eerst: 58: https://scientias.nl/het-verhaal-van-de-computer-deel-1-en-zwaartekracht-meten-in-de-ruimte-scientias-podcast-58/  59: https://scientias.nl/kamerlingh-onnes-en-de-computer-deep-dive-deel-2-scientias-podcast-59/  Shownotes: EvO 2, het ‘taalmodel’ voor DNA https://scientias.nl/ai-kan-nu-de-genetische-code-van-al-het-leven-op-aarde-lezen-en-schrijven/  http://dx.doi.org/10.1038/s41586-026-10176-5  Relais-computer: https://youtu.be/_j544ELauus?si=MEdwTUn_s5vdbS29&t=738  IBM 604 (1948) https://www.youtube.com/watch?v=n58bu4CMSb8  IBM 650 (1954) https://www.youtube.com/watch?v=x7nq-rxYHXk 00:00:00 DNA, AI en de toekomst van wetenschap00:02:25 Hoe AI leert lezen in ons DNA00:04:19 Van het Human Genome Project naar junk-DNA00:09:31 De verborgen laag boven op het DNA00:13:31 Spreekt DNA echt een taal?00:18:41 Wat evolutie wel en niet bewaart00:22:18 Evo 2: sleutelen aan de bouwcode van het leven00:25:01 Terug naar de oorsprong van de computer00:26:57 Waarom de eerste computers vastliepen00:31:24 De race naar de transistor00:39:17 De verrassende rol van de kristalradio00:44:42 De onzichtbare muur in halfgeleiders: de Schottky-barrière00:48:27 Wat energieniveaus met chips te maken hebben00:57:57 Hoe de transistor de wereld veranderdeSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik en Krijn zijn in het depot van Rijksmuseum Boerhaave. Ze hebben het over wie Herman Boerhaave eigenlijk was. Uiteraard ontbreken zijn tijdgenoten ook niet, zoals Antoni van Leeuwenhoek en Carl Linnaeus. Maar ook Claude Auguste Crommelin en ze spreken met Bart Grob, conservator hedendaagse wetenschap van het museum.  Rijksmuseum Boerhaave: https://www.rijksmuseumboerhaave.nl/ Depot/collectie: https://mmb-web.adlibhosting.com/search/simple  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een gloeilamp werd de belangrijkste basis van onze hedendaagse computer. Hoe dat zit hoor je in het tweede deel van deze podcast. We beginnen met een ode aan Heike Kamerlingh Onnes die ooit als eerste het koudste stukje in het hele heelal wist te creëren. En daarna dus waar transistors vandaan komen en hoe we als mens ooit bedachten dat het zo werkt. En dat is echt een gaaf verhaal. Shownotes: Kamerlingh Onnes op Scientias https://scientias.nl/dankzij-de-ontdekking-van-kamerlingh-onnes-meer-dan-100-jaar-geleden-hebben-we-nu-de-mri-scanner/ 0:00:00 Intro0:01:41 Volgende week naar Boerhaave! Voor een podcast én voor nieuwe shorts.0:04:40 Heike Kamerlingh Onnes: het koudste stukje op aarde en veel meer0:34:51 De computer, deel 2: transistors! Of eigenlijk gloeilampen?1:15:00 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Het verhaal van... LISA, het plan om een zwaartekrachtgolvendetector in de ruimte te bouwen. En een nieuwe deep dive in het verhaal achter de computer. Achter eigenlijk alles wat we gebruiken. Onze levens beheerst en beheert. Maar zoals je van ons gewend bent beginnen we bij het begin. Rekenlinialen, de eerste echt mechanische rekenmachines (check zeker de shownotes) en dat wij ooit zelf het brein waren van een 'computer'. En veel meer. Shownotes: Curta https://nl.wikipedia.org/wiki/Curta  Rekenliniaal https://nl.wikipedia.org/wiki/Rekenliniaal Annie Jump Cannon https://nl.wikipedia.org/wiki/Annie_Cannon 0:00 Intro2:00 LISA, zwaartekrachtsdetector in de ruimte? Komt ie er? Hoe werkt dat?27:40 Wat zijn computers? Deel 1! Geschiedenis, rekenmachines, etc.58:00 Afsluiting en komende afleveringen (wat zit er ín een computer, hoe bouw je dat?)See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over waarom brandwonden bij mensen vermoedelijk beter genezen dan bij dieren. En deel drie in de zwaartekrachtgolvendetectorserie: is het het waard om zoveel geld te betalen voor de Einstein Telescoop?  Shownotes: https://scientias.nl/gek-genoeg-hebben-brandwonden-een-belangrijke-rol-gespeeld-in-de-evolutie/  Tsjirp: https://www.youtube.com/watch?v=TWqhUANNFXw Brandwonden en mensen: https://doi.org/10.1002/bies.70109 0:00:00 Intro0:01:03 Wat brandwonden met de menselijke evolutie maken hebben0:17:44 De Einstein Telescope: hoe zit het ook weer? En mag het zoveel kosten?1:12:02 Nog 14 jaar! Of niet. Afsluiting van 3-delige serie Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering legt Diederik uit hoe je een zwaartekrachtgolfdetector bouwt. Voor hij dat doet legt hij uit hoe je aan de hand van tandglazuur kunt bepalen waar iemand geboren is. Allebei supervette onderwerpen! Shownotes: Kortingscode voor https://www.highlightdelft.nl/ is SCIENTIAS10 (alleen voor dagtickets) Einstein Telescoop: https://www.einsteintelescope-emr.eu/  00:00:00 Start00:00:55 Luisteraarsvraag! Hoe weten we waar iemand geboren is, ook als je verder niets weet?00:30:50 Highlight Delft!00:32:28 Hoe bouw je een zwaartekrachtgolvendetector? 01:03:58 Einde van deel 2 over zwaartekrachtsgolven en meer01:04:10 Volgende week: hoe zit het met het Einstein Telescoop-project in Limburg?See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de categorie: grootse projecten hebben Diederik en Krijn het deze week over de aanstaande ruimtemissie (Artemis II) naar de maan. Of beter: om de maan heen. En dan vooral: waarom ga je eerst om de maan heen en dan weer terug zonder te landen? Daarna gaan ze van start met een nieuwe deep dive, namelijk eentje een bad vol zwaartekrachtsgolven in. Hoe we dat kunnen meten, hoe de beoogde Einstein Telescoop dat moet gaan doen, maar eerst: wat zijn zwaartekrachtsgolven eigenlijk? Einstein wist zelfs niet zeker of ze er nou zouden zijn of niet. Shownotes: Artemis II-missie: De maan lonkt en Het lichaam als lab De iconische foto met 'Earth rise' (wat eigenlijk niet kan) De Einstein Telescope 00:00:00 Start00:01:00 Intro Einstein Telescoop en Artemis II00:02:00 De Artemis II-missie00:28:20 De Einstein Telescoop: wat zijn zwaartekrachtsgolven?01:06:07 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik legt in deze podcast heel veel uit over elektronica die overal inzit, maar waar je nooit van gehoord hebt. MEMS, of Micro Electro Mechanical Systems. Fononen, ja, met een n. Fotonen komen ook even langs. Daarnaast gaan we enkele luisteraarsvragen beantwoorden, onder andere over stikstof, de oerknal en evolutie van vissen. 00:00:00 Intro00:03:06 Piepkleine bevinkjes op een chip: surface accoustic waves (fononen :) )00:28:46 MEMS: Micro Electro Mechanical Systems00:40:25 Luisteraars/kijkersvragen: eerste vraag over evolutie en vissen00:46:40 Wat gebeurt met vitaminepillen als ze over datum zijn? (en medicijnen)00:49:35 Zouden alle dingen dezelfde kant op moeten draaien sinds de oerknal?00:52:43 Kun je met zeoliet het stikstofprobleem oplossen?01:05:25 Afsluiting en stel je vragen!See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe kan leven ontstaan uit... dode dingen? Het is de grote vraag en in deze podcast legt Diederik Jekel uit hoe we daar nu over denken. Dit is voorlopig de laatste aflevering in de evolutiereeks. We hopen dat jullie er net zoveel plezier aan beleefd hebben. Daarnaast hebben Diederik en Krijn het over het falen van de defibrillator in films!  See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aflevering 52 duiken Krijn Soeteman en Diederik Jekel in twee grote vragen. Eerst: wat zijn PFAS precies en waarom zijn ze zo hardnekkig? PFAS is een verzamelnaam voor duizenden fluorhoudende koolstofketens met een extreem sterke koolstof-fluor-binding. Daardoor zijn ze water- en vetafstotend en zitten ze in onder meer anti aanbaklagen, textiel en verpakkingen, maar ze breken ook nauwelijks af en kunnen zich ophopen in mens en milieu. Een Japans team laat zien hoe zinkoxide-nanokristallen met UV-licht zelfs PFOS voor een groot deel kunnen afbreken. Daarna gaat het over het ontstaan van aarde en zonnestelsel: een instortende gaswolk, waarschijnlijk getriggerd door een nabije supernova, vormt een draaiende schijf waar stof via “pebble accretion” uitgroeit tot planeten. De jonge aarde koelt sneller af dan lang gedacht en krijgt al vroeg oceanen. https://scientias.nl/licht-en-nanokristallen-breken-eeuwige-chemicalien-af   http://dx.doi.org/10.1039/D5SC05781g  00:00:00 Intro00:01:10 PFAS! Kunnen we het toch oplossen?00:29:03 Evolutie deel 7: de aarde, waar komt die vandaan?01:01:10 Afsluiting Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aflevering 51 gaat Diederik diep in op het ontstaan van het... ontstaan. Vanaf de oerknal naar het moment dat de elementen ontstonden tot ongeveer nu. Verder nog iets over waterstof en waarom we die stof misschien extra goed in de gaten moeten gaan houden qua broeikasgas. Dit is deel 6 over evolutie! Deel 5 is podcast 49 want nummer 50 was even een kerstspecial. Shownotes:- Scientias-artikel: Waterstof als groene redden? https://scientias.nl/waterstof-als-groene-redder-laten-we-toch-maar-voorzichtig-zijn-zeggen-onderzoekers/ - The Global Hydrogen Budget https://doi.org/10.1038/s41586-025-09806-1See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de 50ste Scientias Podcast vertelt Krijn het verhaal van onze imaginaire beestenboel met een plekje voor Baudolino. Diederik heeft het over de voor hem grootste wetenschappelijke doorbraak én hij spreekt een heuse kerstrede uit. Shownotes:Baudolino, Umberto Eco: https://nl.wikipedia.org/wiki/BaudolinoBlog van Jona Lendering met verhaal van Hans Overduin: https://mainzerbeobachter.com/2025/12/11/middeleeuwse-monsters/Voor het hele kerstverhaal, zie ook het transcript bij de losse video: Hoofdstukken: 00:00 Intro00:54 De zonnestand01:27 Favoriete wetenschapsnieuws van het jaar van Diederik06:09 Fabeldieren en het doorzien van nieuwe dingen: wat is echt en wat niet?18:06 De wetenschappelijke kerstmis van Diederik35:48 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze aflevering gaat over de moderne evolutietheorie. Darwin en de zijnen wisten veel, maar ook heel veel niet. Wil je alles weten over de moderne theorie? Luister deze aflevering of begin bij aflevering 45 voor alles over Darwin. 00:00:00 Intro 00:00:55 Terugblik evolutie00:05:57 Francis Colton00:10:26 Men geloofde wel in evolutie, niet in het mechanisme erachter00:13:06 Evolutie is niet voorspelbaar00:13:36 Er bleven wel een paar ongemakkelijke vragen over:00:16:13 Waarom zijn mensen eigenlijk saai?00:20:23 Waarom was men aan het gokken naar de hoeveelheid genen? Hoe zat het ook alweer met DNA?00:27:59 De ‘onnuttige’ delen dan?00:30:55 Wat bepaalt welk ‘recept’ er wordt gebruikt00:34:54 Bladgroenkorrels als kleine blauwalgen die in een plant leven00:37:15 Waarom was het zo lastig om dat te accepteren?00:39:46 Dat dingen op elkaar lijken betekent niet dat ze hetzelfde zijn: de walvis00:42:38 Endosymbiose en Carl Woese00:44:15 Great Oxidation Event00:47:51 Hoe kan het nou dat bacteriën in ons doorgegeven worden aan de volgende generatie?00:51:54 Het verhaal over longontsteking bij muizen00:54:44 Resistentie tegen antibiotica00:58:59 Samenvattend, nu heb je hopelijk een redelijk beeld van hoe evolutie werkt01:01:07 Afsluiting Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook   See omnystudio.com/listener for privacy information.

We Are Family van Sister Sledge uit 1979 schalt misschien nu door je hoofd, want ja, eigenlijk zijn we allemaal een beetje familie van elkaar. Diederik legt uit hoe dat allemaal kan en vooral: hóe we dat eigenlijk weten. Weer een heel spannend stukje van de puzzel rond evolutie. Shownotes Shoutout naar Cees en Mijn Biologie: https://mijnbiologie.nl/n-12-3-soorten-veranderen/ Pagina van Pierre Belon met de baanbrekende afbeelding: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8608302w/f74 00:00:00 Intro 00:00:56 We are family00:01:42 Luisteraarsvraag: waarom is er bij de dinosauriërs geen intelligentie ontstaan?00:03:00 Van welke dieren zijn er het meeste?00:07:53 Nog een reden waarom onze intelligentie lastig is00:10:31 Mail van Cees Mulder, mijnbiologie.nl00:11:35 Terugblik aflevering vorige week00:15:15 Het idee dat wij voort zijn gekomen uit dieren is helemaal niet recent00:18:04 Pierre Belon: 1555, een baanbrekende afbeelding00:24:32 Karl Ernst von Baer00:26:01 Maar dan weet je nog steeds niet echt iets over de volgorde?00:36:43 Wat is nou een oplossing?00:40:31 Het echte bewijs zit dus in het DNA?00:42:33 Een nieuwe vorm van leven in 197700:45:06 Hoe heeft men dit allemaal ontdekt00:47:18 Filogenetica en het lezen van DNA00:52:50 Hoe werkt dat in de praktijk: Human Genome Project00:57:01 Aan de hand van hemoglobine verbanden leggen00:59:06 Hoe nauwkeurig is het dan?01:03:05 En hoe zijn ze hier dan allemaal achter gekomen?01:03:05 Verschillen in hemoglobine01:10:37 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Dit is deel 3 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman.  Het is een prachtig verhaal en in de vorige aflevering, nr 46, hadden we het over fossielen en die zijn echt superbelangrijk in het hele verhaal rond de kennis van leven op aarde. Deze aflevering gaat over hoe we het bestaan van DNA ontdekt hebben. Daarna volgt nog filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoet het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie. Ga lekker zitten voor deel 3, want DNA is een prachtige ontdekking en hoe we dat gedaan hebben.. nou! Shownotes:  We hadden het over Mijn Biologie in het begin en die site kun je hier vinden: https://mijnbiologie.nl/n-12-3-soorten-veranderen/De Double Helix-foto kun je hier vinden: https://doi.org/10.1096/fj.202000119 Hoofdstukken: 00:00:00 Intro 00:00:45 De Scientias Podcast op de derde plek!00:01:33 Luisteraarsvraag: haaientanden00:05:34 Luisteraarsvraag: evolutietheorie & geloof00:09:14 Hoe erfelijkheid werkt wisten we niet, maar dat erfelijkheid een ding was wisten we al even00:12:35 Hoe bewijs je de erfelijkheid? Het zilvervos-experiment. 00:24:16 Hoe dacht men er in de tijd van Darwin over?00:26:22 Maar in 1868 was DNA nog niet bekend, toch?00:32:47 Erfelijkheid in eiwitten in plaats van DNA00:34:33 Hoe zijn we nu achter de erfelijkheid gekomen00:40:40 Hoe werkt DNA ook alweer?00:48:28 Door naar James Watson, Francis Crick, Rosalind Franklin en Maurice Wilkins.00:59:00 Volgende week hebben we het hier uitgebreid over01:00:43 Afsluiting     See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dit is deel 2 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman.  Het is een prachtig verhaal en in de vorige aflevering, nr 45, hadden we het over Darwin en hoe hij op zijn idee kwam. Deze aflevering staat helemaal in het teken van fossielen en die zijn echt superbelangrijk in het hele verhaal rond de kennis van leven op aarde. Daarna volgen nog wat DNA zegt over evolutie en filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoet het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie. Ga lekker zitten voor deel 2, want er is echt veel over fossielen dat je nog niet wist! Shownotes:  00:00:00 Intro 00:00:49 Reactie op de podcast van vorige week00:05:50 Gevoel van antiwetenschap op het internet00:11:17 Door naar fossielen!00:17:59 Zijstapje Shen Kuo, theorie uit de 11e eeuw over klimaatverandering00:20:03 Terug naar fossielen: Niels Steensen00:27:07 Giovanni Arduino, wat heeft die ontdekt?00:32:07 Terug naar Niels Steensen00:33:37 De Britse vader van de geologie, William Smith00:38:21 Naar het verhaal van Georges Cuvier00:45:02 Mary Anning00:51:18 Kan alles fossiliseren, wat zijn Diederik’s favoriete fossielen en hoe dateer je ze?00:59:10 Hoe nu verder?01:00:34 Shout-out naar Naturalis & Teylers Museum01:01:44 Afsluiting Beeld: Credited to 'Mr. Grey' in Crispin Tickell's book 'Mary Anning of Lyme Regis' (1996), Public domain, via Wikimedia Commons #scientias #wetenschap #science #evolutie #darwinSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Dit is deel 1 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman.  Het is een prachtig verhaal en we beginnen bij Darwin en hoe hij op zijn idee kwam. Daarna volgen nog verhalen over fossielen, wat DNA zegt over evolutie en filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoe het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie. Ga lekker zitten voor deel 1, want het is heel cool. Shownotes: Pagina 36 van Notebook B van Charles Darwin: https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-DAR-00121/38 00:00 Intro 00:42 Vooruitblik: we duiken de komende weken de evolutie in04:30 Wat is de moderne evolutietheorie?08:00 Verschillende evolutietheorieën23:21 Wie was Charles Darwin?25:33 Zijstap, de uitvinding van het kopieerapparaat30:49 Waarom hebben we het nu over Erasmus Darwin?32:22 Waarom denken we bij evolutie aan Charles Darwin?44:17 Het verhaal van de vinken & survival of the fittest46:02 Na vijf jaar op reis:52:06 Hoe kan het dat dieren zich aanpassen? Hoe reageerde de wereld daarop?53:14 Hoe hielp het hele ‘konijnenverhaal’ hem dan?57:27 Waarom wachtte hij zo lang met publiceren? 58:25 Hoe wist Darwin dat iets erfelijk kon zijn?1:01:52 Volgende week: de fossielen1:02:39 Het verschil tussen evolutie en evolutietheorie1:04:05 Afsluiting Beeld special artwork: Door Herbert Rose Barraud - https://www.taringa.net/+info/charles-darwin-argentina-fue-y-sera-una_136c2o, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=106193486 #scientias #wetenschap #science #evolutie #darwin See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de 44ste aflevering van de Scientias Podcast hebben Diederik en Krijn het over de vraag hoe snel het heelal eigenlijk uitdijt. Daarnaast is het Wereld Diabetesdag en vertelt Diederik over deze vervelende ziekte. Verder gaat het over Ozempic en vergelijkbare medicijnen, ooit bedoeld voor diabetes, inmiddels populair als afvalmedicijn. Er ging even wat mis met het geluid van Krijn, dat is hoorbaar in het midden van de podcast. Het universum dijt misschien steeds trager uit: https://scientias.nl/het-universum-dijt-misschien-steeds-trager-uit-niet-sneller/ Paper: http://dx.doi.org/10.1093/mnras/staf1685  00:00 Intro00:42 14 November, het is Wereld Diabetesdag02:24 Groot nieuws in de kosmologische wereld07:07 Men kwam daar achter door metingen naar supernova’s12:44 Wat gebeurde er dan in 1998?18:07 Terug naar diabetes, allereerst een kijkersvraag26:05 Wereld Diabetesdag, wat is het en hoe werkt het precies? Hoe zit het bij Diederik?44:52 Diabetes type 246:33 Een deep dive: Ozempic57:04 Voor- en nadelen van zo’n medicijn01:01:45 Afsluiting  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Shownotes: Cloud seeding in New Delhi is mislukt: een domme stunt of kan het wel werken? https://scientias.nl/cloud-seeding-in-new-delhi-is-mislukt-een-domme-stunt-of-kan-het-wel-werken/ 00:00 Intro00:50 Aanvulling op het getal 42 van de Hitchhiker's Guide to the Galaxy04:40 Experiment in Delhi om regen te maken, smog en een portmanteau25:55 Luisteraarsvraag: misser rond perslucht, nee geen zuurstoffles dus!37:25 Nitrox dan?39:30 Luisteraarsvraag: albedo en donkere zonnepanelen, hoe zit dat?52:19 Afsluiting Volg ons ook op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en FacebookSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering hebben Diederik en Krijn het onder andere over de ruimtevlucht van Wubbo Ockels, inmiddels al weer 40 jaar geleden. Ook behandelen ze het iconische getal 42 en behandelt Diederik enkele luisteraarsvragen van de afgelopen tijd! Shownotes: https://www.youtube.com/watch?v=hFq8qiU7IUs Fragment van het aftellen van de space shuttle met Wubbo Ockels erin. Wubbo Ockels 40 jaar geleden in de ruimte: https://scientias.nl/wubbo-ockels-40-jaar-na-de-vlucht-van-de-eerste-nederlander-in-de-ruimte/  00:00 Intro  00:53 The Hitchhiker's Guide to the Galaxy 05:26 Maar wat heeft de handdoek dan met het boek en 42 ta maken? 08:56 Inmiddels 40 jaar terug: Wubbo Ockels aan boord van de Challenger 15:25 Kijkers- of luisteraarsvragen 16:01 Reactie 1: Duiding over de ‘carbon sink’ en ‘carbon source’, de wet van Henry 25:56 Reactie 2: Uranus, zonnevlekken en de cyclus van de zon 32:46 Reactie 3: De wetenschappelijke consensus rondom klimaatverandering 50:37 Afsluiting   Volg ons ook op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en FacebookSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering van de Scientias Podcast verdiepen Diederik Jekel en Krijn Soeteman zich in de complexiteit van klimaatverandering. Ze onderzoeken de wetenschappelijke grondslagen ervan, de rol van menselijke activiteit en het belang van het ontkrachten van gangbare mythes. Ze bespreken ook recente ontdekkingen in de insectenbiologie en hoe deze schildwants zich weet te wapenen tegen bepaalde wespen. https://doi.org/10.1126/science.adp6699  00:00 Intro op onder andere klimaatdiscussie en nieuwsbericht03:03 Schimmels in de oksels van Japanse wantsen08:50 24 video's over klimaatmythes en waarom we dat doen op scientias.nl12:12 De rol van politiek in klimaatwetenschap19:24 Maar klimaat verandert toch altijd?33:28 De Milankovitch-cyclus37:27 Invloed stand van de aarde ten opzichte van de zon39:55 De as van een planeet wijst eigenlijk altijd dezelfde richting op42:00 Periodiciteit in ijstijden45:35 Rol van andere planeten bij klimaat57:20 OuttroSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over Mars, hoe we weten wat we weten en uiteindelijk het nieuws dat ontdekt is hoe bepaalde geulen 'gegraven' zijn.  Verder duiken ze eens dieper de wetenschapscommunicatie in, niet in de laatste plaats omdat Diederik én Anna Gimbère op donderdag 16 oktober 2025 de Irispenning in ontvangst mochten nemen voor hun excellente bijdrage aan het Nederlandstalige wetenschapscommunicatielandschap. Geulen op Mars! https://scientias.nl/nederlandse-wetenschapper-vindt-verklaring-voor-mysterieuze-geulen-in-de-duinen-op-mars/  Video van droogijs dat geulen 'graaft': https://www.youtube.com/watch?v=PVCU6_5hl-0  Link naar originele onderzoek: https://doi.org/10.1029/2024GL112860  00:00 Intro00:51 Diederik en Anna winnaars van de Irispenning!02:53 Waarom heet de Irispenning eigenlijk zo?05:45 Mars, het nieuws (bijna)07:11 Fantaseren over buitenaardse beschavingen, al heel lang! 07:47 Christiaan Huygens: het lijkt onwaarschijnlijk dat de aarde de enige bewoonde planeet is17:36 Geulen op Mars: hoe vormen die zich?29:54 Een grote omweg, wetenschapscommunicatie. Hoe werkt dat nou eigenlijk?48:07 Afsluiting Volg ons ook op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en FacebookSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik en Krijn nemen je mee in de wereld van neutronensterren naar aanleiding van een vinding van een Japanse ruimtetelescoop: https://scientias.nl/japanse-ruimtetelescoop-ontdekt-iets-merkwaardigs-bij-een-neutronenster-een-gelukstreffer (zie ook: https://doi.org/10.1038/s41586-025-09495-w ) Daarnaast vervolgt Diederik zijn verhaal over buitenaards leven. In deze aflevering gaat het over hoe dat er mogelijk uit zou kunnen zien en hoe zo'n planeet eruit moet zien. 00:09 Intro00:51 Terugblikje Podcastfestival met Nicos01:12 Wat is een neutronenster eigenlijk?11:06 Een Japanse ruimtetelescoop heeft iets onverwachts ontdekt bij een neutronenster die zich op zo’n 7.000 lichtjaar van de aarde bevindt14:45 SRON-instrument (XRISM) dat heel behulpzaam bleek19:16 Terugblik naar vorige aflevering over buitenaards leven: hoe kan dat leven eruit zien? Koolstofchemie!22:27 Identificatie van buitenaards leven?35:00 Dikte van de atmosfeer is van groot belang37:11 Wat hebben we er eigenlijk aan?38:40 Afsluiting  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze aflevering is wat anders dan anders: dit is de eerste opname van de podcast voor een live publiek tijdens het Podcastfestival op zondag 28 september 2025.  Krijn interviewt wiskundige Nicos Starreveld,wiskundige en verantwoordelijk voor wetenschapscommunicatie en outreach bij Platform Wiskunde Nederland en de Universiteit van Amsterdam, over chaos en meer.  00:10 Intro00:43 Intro Nicos, start van opname voor live publiek!02:59 Uitleg dubbeleslingerexperiment (skippable voor mensen die weten hoe het eruit ziet)04:45 Krijn doet experiment; Nicos legt uit wat we zien10:23 Chaos: de weersvoorspellingen26:30 Faseplots, een denkexperiment met vossen en konijnen31:30 Wat gebeurt bij een dubbele slinger (chaotisch gedrag, 4 dimensies)36:55 Waarom kunnen we het weer niet voorspellen, maar klimaat wel?41:14 Publieksvragen41:28 Is er een verschil tussen chaos en onvoorspelbaarheid? 43:42 Quantumcomputers, analoog rekenen, gaat dat verschil maken? Of kwantumcomputers46:42 Wortel 2, het bestaat in theorie. Maar...48:53 Games, kun je geen savegame maken van het universum? Komt er dan steeds hetzelfde uit? Is het random? 52:14 Mandelbrot, is daar een link met chaos?53:53 Afsluiting, wiskunde, kunstSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In de 37ste Scientias Podcast duiken Diederik en Krijn naar grote diepte in de aarde, tot wel 350 kilometer, ze bespreken een boek met de titel 'De race om het majoranadeeltje' van Gerard Janssen én ze leggen uit hoe we nou eigenlijk weten hoe het binnenste van de aarde eruitziet.  https://scientias.nl/meer-dan-mooi-diamanten-blijken-chemische-processen-te-bevriezen/ (en de link naar het onderzoek: http://dx.doi.org/10.1038/s41561-025-01791-4 )https://podcastfestival.nl/  00:00 Intro01:00 Chaos op het podcastfestival met wiskundige Nicos Starreveld02:23 Boekbespreking: De race om het majoranadeeltje van Gerard Janssen08:27 2012 zou het majoranadeeltje gevonden zijn door de onderzoeksgroep van Leo Kouwenhoven15:14 Diamanten uit de krochten van de aarde: hoe kunnen geologen vertellen wat er diep in de aarde gebeurt?33:03 Inge Lehman ontdekte golven in de aarde in 1936 en dat de kern vast is34:27 De samenstelling van magma en het ontstaan van een diamant37:22 Koolstof, de verschillende mineralen in het zonnestelsel en platentektoniek45:03 Diamanten uit de Voorspoedmijn49:21 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik en Krijn hebben het over mastodonten en hoe mitochondriaal DNA gebruikt wordt om afstamming te bepalen. Ook gaat het over de zoektocht naar buitenaards leven, als deep dive na de ontdekkingen op Mars waar Diederik onlangs nog een short over maakte. https://scientias.nl/de-mastodonten-hebben-een-veel-complexere-geschiedenis-dan-gedacht-en-daar-kunnen-we-nu-nog-van-leren/  (link naar onderzoek: https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adw2240 ) https://scientias.nl/zijn-dit-de-eerste-echte-sporen-van-leven-op-mars-marsrover-vond-mysterieuze-klontjes-die-mogelijk-van-organische-oorsprong-zijn/ (link naar onderzoek: https://doi.org/10.1038/s41586-025-09413-0 ) https://scientias.nl/teken-van-leven-gevonden-op-mars-hoe-dan-short/  https://podcastfestival.nl/ 00:00 Intro00:47 Podcastfestival, we staan er op 28 september 2025 in Amsterdam in de Tolhuistuin met het thema 'Chaos'01:34 Dino's? Nee! Vliegende reptielen, een rectificatie03:32 Mastodonten en hoe mitochondriaal DNA (mtDNA) een nieuw verhaal vertelt13:59 40 jaar geleden: Carl Sagans boek Contact kwam uit17:28 Hoe is het leven ontstaan?24:00 Hoe suiker karamelliseren te maken heeft met leven of juist niet29:43 Eisen aan een ster voor het ontstaan van leven35:02 Aardbevingen en vulkanen36:18 Waar kan je leven dan wél vinden? Op exoplaneten!43:14 Wat zegt een exoplaneet over buitenaards leven? Zuurstof?49:08 Stel je draait het om: hoe zou buitenaards leven weten of er leven is op aarde52:37 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Altijd al willen weten hoe CRISPR nou werkt? Hoe knippen we genen heel precies? Diederik legt het uitgebreid uit in de 35ste Scientias Podcast. Daarnaast heeft Krijn het over hoe we weten hoe twee dinofossielen aan hun einde kwamen. 00:00 Intro00:54 Nieuwe muziek: Lara, geen AI!01:11 Hoe weet je nou hoé een dino aan z'n einde kwam? Nou zo..06:25 Hoe weet je dan dat het een storm was waardoor ze aan hun einde kwamen?11:31 CRISPR, hoe werkt dat nou?17:45 Voorbeeld verkeerde eiwitten: sikkelcelanemie21:15 Wat is een gen precies?21:46 Hoe gaat het ‘knippen’ in zijn werk?30:25 Waarom gebruiken we dit niet overal37:34 Snelle Nobelprijs voor Jennifer Dounda en Emmanuelle Charpentier en waarom het zo lang duurt voordat er meer vrouwen een Nobelprijs krijgen40:25 Afsluiting De linkjes naar de onderzoeken zelf: https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2426094122  http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2025.08.006 See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de 34ste Scientias Podcast gaan Krijn en Diederik in op onderzoek naar een heel oude schedel uit Griekenland en hoe je nou bepaalt hoe oud iets is. En nee, dat is niet zo makkelijk. Daarna duikt Diederik in de vraag wat er nou van klopt van het nieuwsbericht over de klimaatvriendelijkheid van elektrische auto's. 00:00 Intro01:33 Schedel van mensachtige: hoe oud is ie nou eigenlijk?17:55 Elektrische auto's zijn beter, minder CO2, etc. Hoe is dat laatste Amerikaanse onderzoek nou gedaan?36:04 Aanprijzing voor benzine-auto43:23 Transport van fossiele brandstoffen over de oceanen: wel 40 procent van alle bewegingen van vrachtschepen45:46 Afsluiting Links naar onderzoeken: https://dx.doi.org/10.1016/j.jhevol.2025.103732  http://dx.doi.org/10.1021/acs.est.5c05406 See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik en Krijn over lichtvervuiling en wat dat voor vogels doet én over fotosynthese en waarom het zo lastig is dat na te maken.  Vogels en lichtvervuiling: https://scientias.nl/vogels-staan-eerder-op-en-gaan-later-naar-bed-door-lichtvervuiling/ (link naar onderzoek: http://dx.doi.org/10.1126/science.adv9472 ) Kunstmatige fotosynthese? https://scientias.nl/we-zijn-nu-een-stapje-dichter-bij-kunstmatige-fotosynthese/ (link naar onderzoek: http://dx.doi.org/10.1038/s41557-025-01912-x ) https://scientias.nl/jij-bestaat-omdat-water-op-mickey-mouse-lijkt-short/ 00:00 Intro02:22 Lichtvervuiling 08:13 Kunnen wij fotosynthese nadoen10:46 Deep dive fotosynthese20:47 Hoe werken je spieren23:34 Wat heeft dit met energie te maken42:13 Concluderend:43:12 Als het zo efficiënt is, waarom willen we fotosynthese dan nabootsen?45:57 Mickey Mouse & afsluiting Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze 32ste aflevering van de Scientias Podcast komen we aan bij oneindig en hoe dat nou zit in de wiskunde. Heel interessant en misschien duizelingwekkend, maar wel op een fijne manier! Poepende pijlstromvogel (het ondezoek zelf: http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2025.06.058 ) 00:00 Intro Scientias Podcast 3200:58 Tipje van de sluier over oneindigheid02:36 Nieuwtje over gestreepte pijlstormvogel en opstijgend poepen07:42 Oneindigheid08:51 Is het universum oneindig?11:37 Hoe jong was Diederik toen hij na ging denken over grote getallen?14:54 Hoe gaat dit rijtje verder?: 1, 2, 4, 8, 16, ...26:14 Hilberts Hotel39:28 De kardinaliteit van de verzameling is gelijk44:39 Wat hebben we hier nou eigenlijk aan?51:42 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.

  Shownotes: Cacaoproductie: https://scientias.nl/die-lekkere-reep-chocola-veroorzaakt-een-hoop-co2-uitstoot-gelukkig-is-er-een-simpele-oplossing/  (het onderzoek zelf: https://doi.org/10.1038/s41893-025-01608-7 ) De link waar Diederik het over heeft, de berekening achter de Fermi-papiertjes voor de Trinity-test: https://arxiv.org/pdf/2103.05784 00:00 Intro 00:20 Diederik: we gaan echt ooit naar oneindigheid toe!00:40 Getalintuïtie, daar werken we nu eerst aan02:10 Die lekkere reep chocola veroorzaakt een hoop CO2-uitstoot. Gelukkig is er een simpele oplossing05:40 Nog steeds geen oneindigheid, maar waarom zijn grote getallen zo interessant?08:42 Interessante getallen, bestaan die eigenlijk wel?15:20 Grote getallen die we in het dagelijks leven gebruiken (zoveel miljard, etc)27:40 Enrico Fermi, Manhattan-project, en meer34:14 Wat doen we zelf met grote getallen? In het dagelijks leven?40:12 Mediaan, gemiddelde, hoe zit het ook weer?49:20 Hoeveel deeltjes zijn er in het universum?52:44 De opmaat naar het meest unieke dat je kunt doen01:06:26 Afsluiting Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering gaat Diederik uitleggen hoe het zit met wiskundig bewijs. De grote getallen die beloofd waren die komen volgende week! 00:00 Intro, toch?01:30 Diederik legt uit waar zijn liefde voor getallen vandaan komt03:24 Bach? Muziek? Getallen?03:49 Verhoudingen! Ja, die zijn belangrijk06:38 Foutje in vorige aflevering over 9*10^-3107:16 Getallen, cijfers, nummers... wat is het verschil?21:55 Intro!22:15 Oudste gesteentes in Canada!24:42 Isotopen en oude gesteentes: Diederik legt het uit30:20 Planetarium Mercurius in Dordrecht, veiling van een meteoriet!31:30 Grote getallen! Nee toch niet, wiskundig bewijs: hoe maak je dat?01:04:04 Het einde, tot de volgende keer!See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de 29e Scientias Podcast duikt Diederik dieper in de wereld van de getallen. Opweg naar de oneindigheid laat hij je zien hoe je grote getallen kunt maken en dat allemaal op weg naar de oneindigheid. Een onderwerp waar menig wiskundige zichzelf gek op heeft gezwoegd. Ook als je niks met getallen hebt is deze serie helemaal voor jou en het is een feest voor de getallofielen onder ons.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de 28e Scientias Podcast duikt Diederik in de wereld van de getallen. Opweg naar de oneindigheid laat hij je zien dat getallen alles met cultuur te maken hebben. We beginnen lekker ontspannen met een duik in de geschiedenis en we gaan kijken waarom getallen zo van belang zijn. De volgende weken gaan we het hebben over hoe je grote getallen kunt maken, gaan we bijzondere getallen zien en dat allemaal op weg naar de oneindigheid. Een onderwerp waar menig wiskundige zichzelf gek op heeft gezwoegd. Ook als je niks met getallen hebt is deze serie helemaal voor jou en het is een feest voor de getallofielen onder ons. #scientias #wetenschap #science #nederlands #dutchSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze Scientias-podcast komen we aan het einde van onze lange zoektocht naar een van de grootste intellectuele reizen die de mens ooit afgelegd heeft. De zoektocht waar alles van gemaakt is. We begonnen met de oude beschavingen en wat zij elementen vonden, via de uitvinding van de moderne scheikunde, kwamen we uit bij het periodiek systeem der elementen. Daarna zijn we diep de atoomkern in gegaan en hebben we ontdekt hoe we als echte alchemisten nu nieuwe elementen kunnen maken. Deze week het laatste hoofdstuk. De zoektocht naar hoe we het periodiek systeem af kunnen maken. Welke elementen kunnen we nog vinden en hoe maakt men nieuwe elementen? We gaan opzoek naar een stukje stabiliteit in een radioactieve wereld. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vanwege de vakantie presenteert Diederik de aflevering alleen en is Krijn met welverdiende vakantie. Daarom gaan we deze aflevering alleen de diepte verder in met onze zoektocht naar waar alles van gemaakt is. De grootste zoektocht die de mens ooit ondernomen heeft gaat haar een-na-laatste hoofdstuk in. We gaan nu kijken of we de alchemistendroom kunnen verwezenlijken door elementen te veranderen. Lood in goud veranderen is nu gewoon iets dat wetenschappers kunnen doen. Maar hoe werkt dat? Welk element was als eerste door de mens gemaakt (het is niet wat je denkt)? Kortom we duiken dieper het periodiek systeem in.  Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook See omnystudio.com/listener for privacy information.

00:00:00 Intro00:01:37 Luisteraarsvraag: 'hoe kunnen we CO2 uit de lucht halen en kunnen we hier brandstof van maken?'00:14:33 Het verhaal waar alles van gemaakt is: de elementen01:06:30 De trans-uraniumelementen. Tja, is het nou nooit af? Volgende week verder!01:07:10 Outtro en tot de volgende keer!See omnystudio.com/listener for privacy information.