ĐỌC BÁO cùng Tada

Hầu hết các trường ĐH ở VN đều chưa có quy định cụ thể về việc sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) trong học tập, nghiên cứu. Một số trường dù khuyến khích sinh viên sử dụng AI trong học tập nhưng vẫn cho rằng việc sử dụng thay thế hoàn toàn cho nỗ lực cá nhân vẫn bị xem là hành vi gian lận.Khuyến khích sử dụng có trách nhiệmPGS-TS Phạm Thành Dương, Trưởng khoa Kỹ thuật Trường ĐH Việt Đức, cho biết hiện tại trường chưa có quy định cụ thể về việc sử dụng các công cụ AI như Chat GPT - Gemini trong hoạt động học tập và nghiên cứu của sinh viên (SV). Tuy nhiên, trường khuyến khích SV tự nghiên cứu, tìm hiểu và sử dụng các công nghệ mới một cách có trách nhiệm, tuân thủ các quy định về bản quyền và tránh gian lận học thuật. Trường cũng có một số hướng dẫn chung với SV về việc có thể sử dụng các công cụ này để hỗ trợ quá trình học tập, nghiên cứu, như tìm kiếm thông tin, lập dàn ý, soạn thảo bài viết...

Ứng xử như thế nào với công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh như Chat GPT là câu hỏi thường trực trong tâm trí nhiều nhà giáo dục, từ cấp quản lý đến thầy cô giáo đứng lớp hiện nay khi học sinh, sinh viên bắt đầu dùng chúng để làm bài nộp cho thầy cô. Cấm cũng khó, không cấm cũng khó. Quan sát sự thay đổi trong thái độ của các trường Đại học Mỹ trong hai năm qua cũng sẽ giúp chúng ta ít nhiều. Bài viết của tác giả Nguyễn Vạn Phú trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần Số tháng 9.2024

Singapore tự hào là một xã hội đa sắc tộc, ngôn ngữ và văn hoá, cũng là điểm mạnh then chốt giúp đảo quốc này vươn mình trở thành nền kinh tế hiện đại bậc nhất thế giới. Nhưng cùng với quá trình hiện đại hoá, tiếng Anh ngày càng trở nên lấn át một cách đáng ngại. Bài viết của tác giả Thanh Tuấn trên tờ tuổi trẻ cuối tuần

Đọc báo Cuối tuần là phiên bản cuối tuần của Đọc báo Daily Podcast với các chuyên mục:Mỗi tuần một con sốTiêu điểm Giới thiệu sáchCác bạn có thể theo dõi định dạng video của Podcast này ở Youtube Channel của Tada nhé

BÀI VIẾT TRÊN ĐẶC SAN TUỒI TRẺ 2/9/2024Với xu hướng toàn cầu hóa, ngày càng nhiều công dân của các nước Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) chọn Việt Nam làm nơi sinh sống, phát triển sự nghiệp với đa dạng ngành nghề, trong đó có F&B - dịch vụ thực phẩm.Chọn lập nghiệp ở TP.HCM, mỗi người một lý do để đến và ở lại, nhưng tất cả đều đang cùng góp thêm màu sắc Đông Nam Á cho thị trường F&B đang phát triển cực kỳ sôi động ở Việt Nam.

Bài viết trên tờ tuổi trẻ cuối tuần số tháng 9.2024 của Sáng Ánh: Thân phận phụ nữ Ấn Độ - Những gánh nặng kinh hoàng. Và bài viết của tác giả Bindu D Menon (Ấn Độ) phân tích những hệ quả của tư duy gia trưởng đối với gánh nặng này của phụ nữ.

Để bằng Đại học có giá - Bài viết của Bùi Khánh Nguyên - chuyên gia giáo dục - trên tờ VNExpressTháng 9 này, hơn nửa triệu tân sinh viên sẽ nhập học đại học trong nước, bất chấp thực tế dễ nhận thấy: tấm bằng đại học ngày nay, kể cả loại xuất sắc hoặc từ trường top, cũng không đảm bảo bất cứ điều gì cho một người trẻ về việc làm và tương lai.Khi các đại học trên toàn thế giới chuyển hướng từ đào tạo tinh hoa sang đào tạo đại chúng, bằng đại học trở nên phổ thông, mà nhiều người thường đùa là "phổ cập đại học". Một số quốc gia có tỉ lệ người trong độ tuổi lao động (25 tới 64) được đào tạo ít nhất một bằng cấp sau phổ thông đạt tới 50% hoặc cao hơn bao gồm Australia, Canada, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc... Trong khi đó, số lượng công việc mới được sinh ra sẽ bị giới hạn nếu nền kinh tế quốc gia suy thoái. Rất nhiều nước, trong khi đẩy mạnh "xuất khẩu giáo dục" bằng cách thu hút sinh viên quốc tế, lại đồng thời siết chặt chính sách lao động với người nước ngoài để bảo vệ công ăn việc làm trong nước. Các doanh nghiệp cũng thường phản hồi rằng đào tạo ở đại học xa rời thực tiễn cuộc sống và nhu cầu doanh nghiệp, họ không nhận được những lao động sẵn sàng hoặc sớm sẵn sàng cho công việc, mà phải đào tạo lại. Tất cả những điều đó khiến tấm bằng đại học không còn là "bảo bối" việc làm cho thanh niên như vài thập kỷ về trước. Điều này đúng với cả Mỹ, Australia, châu Âu, không riêng Việt Nam.Bản chất của bằng đại học là một chương trình đầu tư có chủ đích, không phải một lựa chọn ngẫu nhiên. Nếu như giáo dục phổ thông có tính bắt buộc để nâng cao dân trí, giáo dục đại học là một lựa chọn chủ động. Trong khi giáo dục phổ thông thường được các chính phủ bảo trợ như một quyền cơ bản của công dân, thì giáo dục đại học càng lúc càng được thương mại hóa. Rất nhiều nước châu Âu đã bỏ dần chính sách miễn phí đại học. Với các nhóm nước xuất khẩu giáo dục, tấm bằng đại học đắt đỏ hơn nhiều, như ở Anh, Mỹ, Australia, Canada... Sinh viên Mỹ không chỉ quan tâm đến học phí, mà thường phải tính toán rất kỹ món nợ phải trả cho chính phủ hoặc cho cha mẹ sau khi học xong, ngay cả khi họ chọn học tại bang nhà (home state) để được hưởng học phí dành cho các gia đình đóng thuế tại bang (in-state tuition).Trong thời kỳ bao cấp và khi các đại học Việt Nam còn đào tạo theo hướng tinh hoa, một số nhỏ sinh viên được đảm bảo việc làm vì cầu nhiều hơn cung, do vậy việc duy nhất của sinh viên là học thật tốt và chờ phân công. Trong cơ chế thị trường, khi nhà tuyển dụng không chỉ có chính phủ, mà còn rất nhiều tổ chức, doanh nghiệp khác nhau, thì các sinh viên phải cạnh tranh để được bước chân vào những tổ chức tốt nhất (bản chất là lực lượng lao động tìm cơ hội tiếp cận tư liệu sản xuất), trong khi các đại học phải cạnh tranh để chứng minh với cả sinh viên và nhà tuyển dụng rằng mình đào tạo ra đúng những người mà tổ chức cần. Khi nền kinh tế không sản sinh đủ việc làm, sẽ có một tỉ lệ sinh viên gia nhập lực lượng thất nghiệp. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo còn gia tăng mối đe dọa về việc "máy làm thay người" với hiệu suất cao hơn trong những năm tới.Đứng trước bối cảnh kinh tế và việc làm toàn cầu không chắc chắn, người trẻ cần học như thế nào để bằng đại học vẫn có thể là "tấm hộ chiếu" mở cánh cửa nghề nghiệp tương lai?Thứ nhất, chọn đại học gắn với mục tiêu. Trước hết phải trả lời câu hỏi: Học để làm gì? Chưa xác định được mục tiêu, vào đại học sẽ làm mất mát nguồn lực của cá nhân, gia đình và xã hội. Rất nhiều bạn trẻ ngày nay chấp nhận dành ra 1-2 năm gap year (năm tạm nghỉ) để thực sự suy ngẫm về việc mình là ai, mình muốn gì trước khi vào đại học. Quãng thời gian gap year đó không hề uổng phí, vì nó có ích hơn nhiều việc bạn lao vào học đại học đúng tuổi 18 mà không hề có mục tiêu.Thứ hai, cần tính đầy đủ chi phí cơ hội. Quan niệm truyền thống "học càng nhiều càng tốt", "học không bổ dọc cũng bổ ngang" là không đúng trong kinh tế học, bởi lý thuyết chi phí cơ hội (cost of opportunity) cho chúng ta biết rằng, khi chọn học một thứ, ta có thể bỏ lỡ cơ hội học những thứ khác, do vậy cần có tính toán tối ưu. Tất nhiên, tối ưu ở đây chỉ có thể xác định được nếu đã có mục tiêu. Lấy mục tiêu để so sánh các lựa chọn sẽ giúp người học biết đâu là lựa chọn không liên quan, đâu là lựa chọn nhanh nhất để tới đích.Thứ ba là không có đại học tốt nhất cho mọi người, mà chỉ có đại học phù hợp nhất. Một đại học Mỹ thường tuyển sinh dựa vào nhiều tiêu chí cùng lúc, như điểm trung bình môn ở phổ thông (GPA), điểm các bài thi chuẩn hóa (SAT, ACT, AP) kết hợp các yếu tố khác như bài luận, hồ sơ hoạt động ngoại khóa, phỏng vấn trực tiếp... nhằm đảm bảo sự tương thích cao nhất giữa người học với trường đại học.Thứ tư là học tập chủ động. Thế giới không ngừng biến động, và thế giới việc làm cũng vậy. Có những nghề nghiệp mới ra đời, nhưng cũng có những nghề mất đi. Ngay trong cùng một công việc cũng có sự thay đổi. Do vậy, chỉ có thể thông qua học tập chủ động và liên tục, cập nhật chính mình và làm cho mình thích ứng với bối cảnh hiện tại và tương lai mới giúp ng

Không phải tự nhiên mà nhiều quốc gia chịu nạn “chảy máu chất xám”, và cũng không tình cờ mà lại có nền kinh tế vượt lên thành nam châm hút nhân tài so với nơi khác. Hơn nhau ở chỗ cách trải thảm đỏ ở thời nhân tài như lá mùa thu. Bài viết của tác giả Tịnh Anh trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần 8.9.2024

“Nỗ lực ít nhất mà chăm sóc sức khoẻ tốt nhất” là khái niệm “lãn hệ kiện khang”(chăm sóc sức khoẻ kiểu người lười) một xu hướng đang lên ngôi trong giới trẻ Trung Quốc. Cùng lắng nghe bài viết của tác giả Cảnh Chánh trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần tháng 9/2024.

Để mô tả thế hệ cử nhân đại học thất nghiệp hoặc có mức lương không đủ sống, mạng xã hội Trung Quốc dùng khái niệm "thế hệ đuôi chuột". Tấm bằng đại học, mang kỳ vọng và suất đầu tư quá lớn của mỗi gia đình, là cái đầu voi. Cuộc sắm sửa đầu voi của các gia đình Việt Nam cũng rầm rộ không kém nền khoa cử Á Đông nào. Nó có thể kéo dài từ 6 - 8 năm, từ lúc một học sinh bắt đầu bước chân vào cổng trường cấp III đến khi tốt nghiệp đại học.Suất đầu tư đang có xu hướng tăng. Báo cáo của World Bank khẳng định tỉ lệ chi tiêu cho giáo dục đại học của một hộ gia đình Việt Nam, trung bình từ năm 2010 đến 2018, đã tăng gần gấp rưỡi, từ 8% lên 11,5%.Công cuộc đi tìm một căn nhà trọ có lẽ phản ánh rõ nét nhất tình hình của suất đầu tư và suất sinh lợi nơi tấm bằng đại học.Nhìn từ căn phòng trọTháng 8, trước mùa khai giảng, phụ huynh và con cái bắt đầu lên các thành phố lớn để chuẩn bị hạ tầng đón đầu voi. Trong những ngõ nhỏ quanh các đại học lớn, trước những "chung cư mini", người ta thấy họ đứng cạnh người môi giới bất động sản, với dáng điệu dễ nhận diện. Họ tần ngần nhìn lên cửa sổ căn phòng trọ vừa xem, mải mê suy tính; người môi giới bên cạnh nói liên tục, luôn có dáng vẻ đang phân trần.Tuổi Trẻ Cuối Tuần đã thực hiện cuộc khảo sát mini với 85 khu trọ tại Hà Nội và TP.HCM, thông qua tin rao cho thuê nhà trên các hội nhóm, với phòng cho thuê giá từ 1 - 5,5 triệu đồng, tập trung tại các quận ngoại vi, nơi có nhiều trường đại học và khu trọ sinh viên, như Gò Vấp, Tân Bình (TP.HCM) hay Cầu Giấy, Nam Từ Liêm và Bắc Từ Liêm (Hà Nội).Giá thuê trung bình mỗi mét vuông theo tháng, ở 43 khu được khảo sát của Hà Nội, là 241.000 đồng/mét vuông. Tại TP.HCM, con số này là 360.000 đồng. Diện tích càng nhỏ thì chi phí để có một mét vuông sống càng cao.Bất chấp các chính sách lý tưởng, thị trường nhà trọ tại 2 đô thị lớn nhất nước vẫn đang cung ứng nhiều căn buồng chỉ kê vừa một chiếc nệm, không có nhà vệ sinh riêng và thường xuyên không có cửa sổ. Tại Hà Nội, những căn buồng có diện tích dưới 10 mét vuông sẽ có giá trung bình 400.000 đồng/mét vuông; tại TP HCM, nếu chọn kiểu "chỗ ngả lưng" này, giá là 500.000 đồng.Nói đơn giản, người thuê trả hơn 1 triệu đồng thì chỉ được một căn "buồng" kê vừa đúng tấm nệm đơn và một lối đi. Ngược lại, với 4,5 triệu, căn phòng sẽ có diện tích 28 mét vuông, tức giá theo mét vuông bằng 1/3. Giá cũng rẻ hơn với phòng không có nhà vệ sinh riêng hoặc cửa sổ trời. Tất nhiên, phòng với giá thuê trên 5 triệu đồng, ngoài diện tích, sẽ còn kèm nhiều tiện ích, bao gồm cả tủ lạnh, máy giặt và bình nước nóng.Chất lượng sống không dừng lại ở diện tích và tiện ích nơi trọ. Trong 85 khu được khảo sát, chỉ 5 khu khẳng định "đảm bảo tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy" và duy nhất một khu ở Nam Từ Liêm cẩn thận thông báo "có lối thoát hiểm".Mức thu nhập trung bình của hộ gia đình nông thôn Việt Nam không đồng thuận với giá phòng trọ hơn 5 triệu mỗi tháng ở đô thị lớn. Trung bình, mỗi người dân khu vực nông thôn có thu nhập chỉ 3,86 triệu đồng/tháng.Nếu lấy mức giá một "chỗ ngủ" trên dưới 3 mét vuông, là 1,5 triệu đồng, cộng với mức sống tối thiểu (1,68 triệu đồng/tháng), cộng thêm mức học phí đại học tối thiểu (10 triệu đồng/năm), con số đã lên tới gần 4 triệu đồng/tháng, tức một người đi làm ở nông thôn không nuôi nổi một người học đại học. Và đó là giả định tối thiểu, vốn đừng mơ đáp ứng nổi thực tiễn.Nỗ lực tạo "đuôi voi"Khảo sát mức thu nhập của các nhóm lao động Việt Nam theo học vấn chỉ ra: nhóm có bằng đại học đang tụt lại về tương quan so với các lao động có trình độ thấp hơn. Nếu lấy người chưa tốt nghiệp tiểu học làm mức cơ sở thì thu nhập của nhóm có bằng đại học tại Việt Nam đã giảm 30% trong 10 năm qua.Điều này không có nghĩa là thu nhập trung bình của người học đại học giảm, mà là nó không tăng nhanh bằng mức tăng của phần còn lại, những người chỉ tốt nghiệp tiểu học hoặc phổ thông, vốn đa phần tham gia thị trường lao động giản đơn. Suất sinh lời sụt giảm, trong khi suất đầu tư tăng lên, nêu ra nhiều câu hỏi với tấm bằng đại học.Ngành giáo dục nhận thức được vấn đề. Văn kiện Đại hội Đảng XIII khẳng định: "Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội". Thống kê về tỉ lệ thất nghiệp, các khảo sát thể hiện sự không hài lòng của nhà tuyển dụng, và cả kiểm điểm của chính ngành giáo dục, cho thấy quá nhiều cải cách cần được thực thi.Chiến lược mới nhất của cả Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia TP.HCM đều khẳng định tôn chỉ "lấy người học làm trung tâm" và thậm chí đi xa hơn, với tầm nhìn "cá nhân hóa" quá trình học thông qua phân tích dữ liệu.Tuy nhiên, khó khăn đến ngay từ khâu thu thập dữ liệu. "Các trường thành viên của hai Đại học quốc gia (Hà Nội và TP.HCM) và Đại học vùng (Đại học Đà Nẵng) sử dụng nhiều phần mềm thương mại/hoặc tự xây dựng phần mềm riêng biệt để quản lý lượng lớn dữ liệu và thông tin. Nhiều hệ thống này đã lỗi thời và đặc tính dữ liệu không được chuẩn hóa đầy đủ. Việc thiếu hệ thống thông tin quản lý tích hợp, toàn diện sẽ ngăn cản vi

Bài viết của Phan Bảo trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần số tháng 9.2024. Bài báo phân tích về các thành công của các podcast lịch sử và phần nào cũng phản ánh lên bức tranh của các xu hướng truyền thông giáo dục mới.

Bài viết trên tờ Tuổi trẻ Cuối tuần số tháng 9.2024Thuật ngữ "COVID kéo dài" để chỉ các di chứng dai dẳng của người nhiễm vi rút SARS-CoV-2 được đưa ra vào tháng 5-2020. Chữ "kéo dài" đã vận cả vào các nghiên cứu giải mã tình trạng mạn tính này.

"Cuối cùng thì quyền riêng tư quan trọng hơn nỗi sợ về những điều tồi tệ xảy ra, như khủng bố chẳng hạn". Với quan điểm đó, nhà sáng lập Pavel Durov đã để Telegram là miền tây hoang dã của mạng xã hội. Bài viết trên TTCT Telegram cơ bản là một ứng dụng nhắn tin như iMessage hoặc WhatsApp, nhưng người dùng cũng có thể tạo nhóm lên tới 200.000 thành viên và kênh broadcast để phát nội dung. Theo The New York Times, các tính năng này đặc biệt phổ biến với người dùng ở Ukraine, Brazil, Indonesia, Ấn Độ và Nga. Người dùng Telegram liên tục tăng vì ứng dụng này đi ngược với các nền tản nhắn tin khác: trong khi WhatsApp tăng cường kiểm duyệt nội dung, giảm kích thước nhóm nhằm chống lại thông tin sai lệch thì Telegram vẫn cứ phây phây.Người dùng có ba cách khai thác các tính năng của Telegram: trò chuyện cá nhân 1-1, mã hóa đầu cuối; tạo nhóm để lôi kéo, chiêu dụ cá nhân cùng chí hướng cho các mục đích cực đoan; mở kênh và đăng tải nội dung cực đoan công khai mà không sợ bị kiểm duyệt. Không gian nội dung trên Telegram là một vùng xám, giữa công khai và riêng tư: nội dung của nó không xuất hiện trên Google và chỉ ai đã "vào nhóm" mới có thể tiếp cận, cấm cửa người ngoài.Những khả năng này, kết hợp với sự kiểm duyệt tối thiểu của ứng dụng, đã khiến Telegram trở thành nơi trú ẩn cho các cá nhân và nhóm bị cấm trên các nền tảng khác như X (Twitter) và Facebook. Chẳng hạn, Patriotic Alternative, một nhóm được cho là truyền bá chủ nghĩa Tân Quốc xã, có gần 7.000 thành viên và nhóm ngưỡng mộ Hitler Mark Collett có tới 20.000 người tham gia trên Telegram, trong khi cả hai đều bị X cấm.

Ông Nguyễn Thanh Mỹ tốt nghiệp khoa Hóa, Đại học Bách khoa TP HCM năm 1978. Di cư sang Canada năm 1979, sau 25 năm làm việc tại Canada và Mỹ, ông trở về quê Trà Vinh và sáng lập công ty công nghệ cao đầu tiên của tỉnh Trà Vinh. Đến nay, ông đã tham gia đồng sáng lập 8 doanh nghiệp.Ông lấy bằng Tiến sĩ về Khoa học năng lượng và vật liệu năm 1990 tại Trung tâm quốc gia nghiên cứu về năng lượng, vật liệu và viễn thông Canada. Ông nhận bằng Thạc sĩ về Chất xúc tác dị thể vào năm 1988 và Cử nhân Hóa học phân tích năm 1986 tại Đại học Concordia, Canada.Ông Nguyễn Thanh Mỹ từng là nhà nghiên cứu khoa học ở Trung tâm nghiên cứu IBM Almaden tại San Jose, California, Mỹ và là nhà cộng tác nghiên cứu tại INRS-Energy and Materials, Canada; nhiều năm làm quản lý kỹ thuật tại Kodak Polychrome Graphics ở Carlstad, New Jersey, Mỹ.Ông là nhà phát minh và đồng phát minh của hàng trăm bằng sáng chế được công nhận ở Mỹ, Canada và một số nước.

Thế giới âm thanh được xếp vào loại tiếng ồn thật ra đầu màu sắc chứ không chỉ có tiếng ồn trắng (White noise). Bạn có biết đến các màu sắc khác của tiếng ồn. Bài viết của tác giả Lê My trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần 1.9.2024

Công nghiệp văn hóa - cụm từ thời thượng hiện nay thường được dùng để bàn thảo như một cụm từ khóa cho việc chấn hưng văn hóa nước nhà. Nhưng thường thì cái gì được dấy lên thành làn sóng cũng gợi ra nhiều suy tư, bên cạnh những lộ trình thênh thang được thiết kế trong sách lược văn hóa. Xét cho cùng, công nghiệp văn hóa phải làm được một điều cốt lõi: khiến công chúng hạnh phúc vì được thưởng thức sản phẩm văn hóa một cách bình thường và liên tục, thay vì trông chờ những lễ hội hay những sự kiện kỷ niệm năm chẵn. Bài viết của tác giả Nguyễn Trương Quý trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần số tháng 8

Văn hóa: Bảo tồn "di sản văn hóa phi vật thể": "Mỗi chúng ta là một kho lưu trữ”.Trích bài viết của tác giả Helena Miton (Tạp chí AEON) với phần chuyển dịch của Đăng Khoa đăng trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần số tháng 8-2024

Bài viết của tác giả Trần Công Khanh trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần tháng 8-2024 bàn luận về lịch sử của trứng trong ẩm thực, đồng thời là những cảm xúc khi nhắc đến “trứng” trong nhiều bối cảnh khác nhau

Bạn đã bao giờ thử thách bản thân mình cùng những hành động thiết thực, ý nghĩa vì môi trường, và đồng thời cũng xây dựng một lối sống xanh cho mình và truyền cảm hứng cho những người xung quanh. Bài viết chia sẻ về trải nghiệm của tác giả Hồng Vân đăng trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần số tháng 8.2024 là câu chuyện về việc tác giả được truyền cảm hứng, thử áp dụng theo và cũng có cho mình nhiều suy ngẫm.

Chỉ cần dán vào lòng bàn chân là các chất độc trong cơ thể được hút ra ngoài, từ đó có tác dụng chữa bệnh”. Những miếng dán thải độc trên thị trường với nhiều nhãn hiệu khác nhau được quảng cáo như thế.Bài viết của tác giả Phạm Hằng sẽ đi tìm câu trả lời cho những video detox mà chúng ta hay xem trên tik tok. Bài viết cũng phân tích rõ hơn để có cái nhìn đúng về thải độc, detox và có một cách detox tự nhiên hiệu quả ra sao. Bài viết trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần số 24/8/2024

TTCT - Có lẽ vì nhìn vào danh sách các món cay trứ danh như lẩu cay Trùng Khánh, gỏi đu đủ Thái Lan và cà ri Ấn Độ mà từ lâu người ta quan niệm rằng xứ càng nóng thì ẩm thực càng chuộng gia vị cay nồng, nóng bỏng hơn xứ lạnh.Giống ớt cay nhất thế giới theo kỷ lục Guiness: Carolina Reaper. Ảnh: Catalin Lungu/Getty ImagesMối tương quan này là không phải bàn cãi, vấn đề là tại sao lại thế. Theo các nhà khoa học, chuyên gia nhân học và sử gia thực phẩm, khí hậu chỉ là một trong số các nguyên nhân.Ăn cay có lắm cái hayMột giả thuyết phổ biến trỏ về sự chọn lọc tự nhiên của văn hóa. Theo BBC, một số nghiên cứu cho rằng những nơi có khí hậu ấm áp dường như có nhiều món ăn cay và nóng hơn là do các loại gia vị cay với tác dụng kháng khuẩn, giúp con người tránh ngộ độc và lưu trữ thức ăn lâu hơn.Lại có giả thuyết người xứ nóng ăn cay để… chống nóng, nghĩa là ăn để toát mồ hôi, làm mát cơ thể tự nhiên. "Khi cơ thể bạn cảm nhận được sức nóng từ thức ăn cay, bạn bắt đầu đổ mồ hôi, mồ hôi sẽ bay hơi và làm mát làn da của bạn" - nhà dinh dưỡng Kim Yawitz giải thích trong một bài viết trên trang ẩm thực Delish hồi năm ngoái.Mối liên hệ giữa khí hậu và khẩu vị, dù vậy, chưa bao giờ được chứng minh một cách rõ ràng. Tháng 7-2021, một nhóm nghiên cứu còn chỉ ra "có ít bằng chứng cho thấy món cay ở các xứ nóng là cách thích nghi để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn".Trong bài báo khoa học đăng trên tạp chí Nature, các nhà nghiên cứu từ Trường nghiên cứu sinh học thuộc Đại học Quốc gia Úc thừa nhận chỉ riêng yếu tố nhiệt độ là không đủ để giải thích cho những khác biệt trong việc sử dụng gia vị cay ở các nơi. Họ cho rằng mối tương quan giữa văn hóa và môi trường rất khó giải thích, bởi vì nhiều đặc điểm văn hóa còn được thừa hưởng từ tổ tiên chung, các nền văn hóa lân cận có những điều kiện tương tự, cùng nhiều biến số văn hóa và môi trường…Nhóm nghiên cứu khảo sát 33.750 công thức nấu ăn từ 70 nền ẩm thực của các quốc gia và khu vực, với tổng cộng 93 loại gia vị khác nhau, và vẫn tìm được kết quả như các công trình trước đó: các quốc gia và khu vực có nhiệt độ trung bình hằng năm càng cao thì càng có xu hướng sử dụng nhiều loại gia vị cay hơn. Theo đó, một số món ăn cay nhất thế giới thuộc các quốc gia có khí hậu nóng nhất như Indonesia, Thái Lan, vùng Caribê, Kenya, một số bang của Ấn Độ (bao gồm Punjab, Rajasthan và Gujarat). Trong khi đó, các nước châu Âu như Đan Mạch, Anh, Pháp… thuộc nhóm ít ăn cay.Chỉ là chưa có lời giải thích nào mới hơn. Vì sao xứ nóng thích ăn cay, vì thế vẫn còn là "một sự thật gây tò mò", nhưng chưa có cách lý giải chính thức ngoài những giả thuyết đã kể, theo BBC.Mê cay xuyên biên giớiNgày nay, tất nhiên ăn cay không còn là chuyện của riêng nền ẩm thực nào. Khi khoảng cách địa lý không còn là trở ngại lớn, ẩm thực nước này có nhiều cơ hội để có mặt tại nước khác, vừa thích nghi vừa ảnh hưởng ngược lại văn hóa của nước sở tại.Ẩm thực nói chung và món cay nói riêng giờ là một mặt hàng xuất khẩu văn hóa và là ngôi sao của những trào lưu ăn uống. Có thể kể mì ăn liền Buldak, hay "gà cay bốc lửa", mà The Washington Post mô tả là "món xuất khẩu văn hóa mới nhất đang chinh phục thế giới của Hàn Quốc".Món mì gói siêu cay của hãng Samyang (Hàn Quốc) đang "nổi như cồn" không chỉ trong gian bếp khắp thế giới mà còn trên mạng xã hội, nơi người ta thi nhau đăng video cảnh mình "vất vả chiến đấu" với món mì bốc lửa. Có khoảng 360 triệu bài đăng như thế trên TikTok, và số lượt xem các video dạng này trên YouTube phải tính đến hàng tỉ."Nó cay chảy nước mắt luôn, nhưng cũng gây nghiện đến mức tôi đã ăn hết tô mì. Và thậm chí dù bị đau bụng vào ngày hôm sau, tôi vẫn ăn tiếp. Quả là một món ăn thần kỳ" - The Washington Post dẫn lời một YouTuber kiêm y tá 27 tuổi tên Park nói.Buldak còn gây thêm tiếng vang khi Đan Mạch cấm 3 loại mì này với cấp độ cay nhất hồi giữa tháng 6 vì chúng có nguy cơ gây ngộ độc cấp. Samyang cho biết sản phẩm của họ bị cơ quan thực phẩm Đan Mạch thu hồi không phải vì vấn đề chất lượng mà vì chúng quá cay. Đây cũng là lần đầu tiên sản phẩm này bị thu hồi vì lý do trên.Dẫu vậy, sự thèm muốn dành cho Buldak không hề có dấu hiệu giảm đi. Năm ngoái, Samyang công bố doanh thu Buldak toàn cầu đã vượt 2,3 tỉ USD kể từ khi ra mắt năm 2021. Doanh số tại Mỹ trong quý 1-2024 đã tăng 210% so với cùng kỳ năm trước, cổ phiếu Samyang tăng kỷ lục vào tháng 5, không lâu sau khi ngôi sao nhạc rap Cardi B đăng một đoạn video quay cảnh cô ấy ăn thử mì Buldak.Một YouTuber đỏ mặt tía tai khi "chiến đấu" với mì Buldak "gấp 3 độ cay".Trước đó, nhờ làn sóng Hàn Quốc, mà cụ thể là phim Hàn, tương ớt Gochujang - gia vị không thể thiếu trong nhiều món Hàn - được người dùng nhiều nơi săn đón. Gochujang hiện diện trong mọi món ăn, đồ ăn vặt, đồ uống và thậm chí là món tráng miệng ở Mỹ, vì ai cũng muốn nếm thử hương vị Hàn Quốc, theo Jennifer Creevy, giám đốc thực phẩm và đồ uống tại công ty phân tích và dự báo xu hướng WGSN.Đại dịch COVID-19 cũng góp phần "truyền bá" văn hóa ăn cay ra thế giới. "Trong thời gian xảy ra đại dịch và

Bài báo của tác giả Dương Kim Thoa trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần tháng 6.2024 Việc kiểm chứng thông tin (fact-checking) từ một công việc mang tính "bếp núc" ở tòa soạn đã trở thành một phần quan trọng của báo chí hiện đại, khi tin giả (fake news) tràn lan và ngày càng được trí tuệ nhân tạo (AI) hà hơi tiếp sức.Yvonne Rolzhausen, trưởng phòng nghiên cứu tạp chí The Atlantic, từng nói về nhiệm vụ của fact-checker (người kiểm chứng thông tin) của họ lẫn các tờ báo khác của Mỹ từ rất lâu: xác minh mọi thông tin được đăng trong một bài báo. "Chúng tôi dò từng chữ, từng dòng một, cố gắng đảm bảo (…) mọi sự thật đều đúng. Chúng tôi lần lại từng bước đi của các tác giả, đọc những cuốn sách và báo cáo họ đã đọc (và thường là những cái họ không đọc), nói chuyện với những người họ đã nói chuyện, xem những bộ phim họ đề cập, thử nghiệm các công thức họ đã sử dụng và dùng mọi nguồn lực có thể để xác nhận mọi thứ từ chi tiết cơ bản nhất đến lập luận toàn diện nhất" - ông viết trong một bài báo hồi tháng 8-2007.Càng về sau, fact-checker càng phải chú ý tới một thứ nguy hiểm hơn: tin giả, thứ xuất hiện cùng với mọi sự kiện lớn trên thế giới - từ những cuộc bầu cử gây chia rẽ, trong đại dịch COVID-19 cho tới cuộc xung đột giữa Israel và Hamas ở Gaza.Muôn hình vạn trạngMột ngày cuối tháng 5, Pallavi Mishra biết đã đến lúc phải "vào việc", khi trên mạng lan truyền đoạn video với hình ảnh nhà lãnh đạo đảng đối lập Rahul Gandhi của Ấn Độ phát biểu một câu khiến người xem "đứng hình": "Hãy để tôi nói cho quý vị biết sự thật ngay từ đầu: ngày 4-6-2024 ông Narendra Modi sẽ vẫn là thủ tướng Ấn Độ".Sau khi đã yên vị trong văn phòng làm việc của công ty kiểm chứng tin tức Vishvas News (Noida, bang Uttar Pradesh), Mishra ngồi phân tích lại đoạn video trên laptop. Là chuyên gia kiểm chứng tin tức kỳ cựu, Mishra nghe là biết video đó là giả, song nhiệm vụ của cô là phải tìm ra bằng chứng để gắn nhãn tin giả cho nó. Bằng thủ thuật tìm kiếm hình ảnh đảo ngược một hình chụp màn hình của ông Gandhi trong đoạn video giả, Mishra mau chóng tìm ra đoạn video gốc bài phát biểu của Gandhi. Trong đó, nhà lãnh đạo đảng đối lập này đã nói một câu hoàn toàn ngược lại: "Vào ngày 4-6-2024, ông Narendra Modi sẽ không còn là thủ tướng của Ấn Độ nữa".Bằng cách cắt đi một từ, đoạn clip giả đã cố ý tạo ra ấn tượng là ông Gandhi và Đảng Quốc đại của ông đã thừa nhận thất bại. Với một cuộc bầu cử kéo dài bảy giai đoạn bắt đầu từ ngày 19-4, các chuyên viên kiểm chứng tin tức như Mishra phải luôn tay luôn chân để góp sức vào công cuộc ngăn chặn tin giả hòng thao túng, can thiệp vào cuộc bầu cử với gần 969 triệu cử tri hợp lệ, The Straits Times bình luận khi kể câu chuyện của cô.Những người chuyên kiểm chứng tin giả như chị Pallavi Mishra (ảnh) luôn bận rộn tối ngày với việc kiểm chứng và phanh phui những tin tức giả lan tràn trên mạng Internet mỗi ngày. Ảnh: Straits TimesTheo trang Reporters' Lab, số trang web kiểm chứng tin tức đã tăng ồ ạt trong gần hai thập niên qua: từ chỉ 11 trang năm 2008 vọt lên 424 trang năm 2022. Đơn cử như Africa Check, tổ chức kiểm chứng tin giả đầu tiên ra đời tại châu Phi, đã "phình to" quy mô từ một nhóm chỉ hai người vào năm 2012 lên 40 người với các văn phòng đặt tại bốn quốc gia như hiện nay.Điều tương tự cũng đã thấy ở Maldita, một công ty khởi đầu chỉ là một tài khoản Twitter do hai nhà báo truyền hình vận hành, nay đã có một đội ngũ nhân sự hơn 50 người. Dù ở một số khu vực, các dịch vụ kiểm chứng tin tức cũng đã và đang có xu hướng thu hẹp bớt nhưng ở những nơi khác như châu Phi, Trung Đông và châu Á, ngành này vẫn đang tăng trưởng tốt.Nhọc nhằn nghề fact-checkerTrong thông tin tuyển phóng viên kiểm chứng tin tức làm việc tại văn phòng ở Lagos, Nigeria và tại Thái Lan hồi cuối năm ngoái, Hãng tin AFP cho biết họ cần "một nhà báo năng động có thể dễ dàng tìm ra cách xử trí với những tin tức giả, tin sai sự thật", cũng như thể hiện năng lực chuyên môn trong việc sử dụng các kỹ thuật kiểm chứng số và có hiểu biết kỹ lưỡng về các nền tảng mạng xã hội lớn như Facebook, Twitter, TikTok, YouTube và các ứng dụng chat mã hóa khác.Vị trí này cũng cần có kỹ năng viết và biên tập tốt, kỹ năng giao tiếp tốt, gồm cả nói và viết, có khả năng làm việc trong một tòa soạn đa phương tiện với nhịp độ nhanh và đáp ứng được những thời hạn nộp bài khắc nghiệt. Ứng viên cũng được yêu cầu luôn cập nhật các xu hướng công nghệ mới, trong đó AI là một vấn đề chủ chốt.Đó là yêu cầu về mặt lý thuyết, còn nếu muốn biết công việc thực tế của một chuyên viên kiểm chứng tin tức là như thế nào, hãy đọc những chia sẻ trên tạp chí Columbia Journalism Review của Peter Canby, nhân viên kỳ cựu thuộc bộ phận kiểm chứng tin tức của tạp chí The New Yorker từ năm 1978.Từng trải qua tới ba đời tổng biên tập khác nhau, Canby đã chứng kiến đội ngũ của mình tăng gấp đôi nhân sự, nhiều thay đổi về cường độ cũng như đòi hỏi trong công việc để phù hợp với sự phát triển như vũ bão của công nghệ. "Chúng tôi không thể xoay xỏa nổi với các tin tức phải xử lý trong khung thời gian

Bài viết của tác giả Vũ Thế Thành trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần 18.8 đưa ra các thông tin nhiều chiều và chính xác về việc Cảnh báo quá mức về Cá “ngậm” thuỷ sản. Các thông tin thêm có thể truy cập http://news.umich.eduhttp://www.fda.gov

Chuyên đề trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần ngày 18.8.2024 và câu chuyện về giấc ngủ. Tổng hợp các bài viết: Thế giới ngày càng thiếu ngủ (Phan Bảo) - Phát hiện mới về “Giấc ngủ 8 giờ” (Phạm Hằng) - Ta mệt ta tìm nơi để ngủ (Ngọc Đông)

Bài viết trên tờ TTCT Tháng 7-2024 AI rất có ích nhưng hãy bắt tay vào sử dụng chúng cho nhu cầu từng cá nhân, từng tổ chức, từng công ty. Đừng ca tụng tiềm năng của chúng nữa vì sự cường điệu thường đem đến thất vọng.Gần hai năm qua, trên báo chí đăng đủ kiểu bài viết chỏi nhau về AI: một bên nói AI sẽ lấy đi nhiều công ăn việc làm, đẩy hàng triệu người vào chỗ thất nghiệp; một bên nói còn lâu, tất cả chỉ là sự cường điệu hóa của một số doanh nghiệp đánh cược vào AI. Ở đây có lẽ nên phân biệt hai loại góc nhìn, phân tích, đánh giá, đo lường tiềm năng của các công cụ AI nhìn từ góc độ cá nhân và từ góc độ chung cho cả nền kinh tế.Ở góc độ cá nhân, nếu vượt qua được giai đoạn xài thử cho biết, không còn dè chừng ChatGPT như một trợ lý thông minh nhưng không đáng tin, chúng ta có thể biến nó thành công cụ hỗ trợ công việc rất có ích. Lấy ví dụ công việc bếp núc của tòa soạn một tờ báo, là chuyện chuyên môn của người viết bài này. Giả thử một phóng viên ngày mai có hẹn phỏng vấn một nhân vật quan trọng, bình thường phóng viên sẽ gặp trưởng ban hay thư ký tòa soạn để được hướng dẫn nên hỏi gì, hướng câu chuyện phỏng vấn vào những đề tài nào… Nay người phóng viên có thể hỏi ngay ChatGPT, miễn sao nó cung cấp càng nhiều chi tiết càng tốt như chức vụ người được phỏng vấn, lãnh vực chuyên môn, đề tài đang quan tâm, thông tin nền… Bảo đảm câu trả lời chi tiết của ChatGPT cùng với hàng loạt câu hỏi phỏng vấn nó gợi ý sẽ gây ngạc nhiên cho nhiều người.Đây chỉ là một minh họa cho việc sử dụng AI tạo sinh như các công cụ hỗ trợ hữu ích trong nghề báo. Mọi nghề khác đều có thể tìm thấy các ứng dụng tương tự, từ dịch thuật đến tóm tắt văn bản, từ viết kế hoạch marketing đến viết đơn xin việc. AI không thể thay thế hoàn toàn con người nhưng sẽ là cánh tay nối dài đắc lực cho những ai biết cách sử dụng chúng.Ở góc nhìn toàn bộ nền kinh tế, tác động của AI, cho dù được khuếch trương bằng cả ngàn bài viết, là chưa đến đâu cả. Cái làm nên sôi động của lãnh vực AI chính là giá cổ phiếu của các công ty liên quan đang tăng mạnh. Tháng 6 rồi, hãng Nvidia, chuyên sản xuất chip dùng trong AI, vượt qua Microsoft, Apple, trở thành công ty lớn nhất thế giới ở mức giá trên 3.300 tỉ đô la nhờ giá cổ phiếu liên tục tăng.Ngược lại, sau cơn sốt đầu tư vào AI như một xu hướng thời thượng, các công ty mới vỡ lẽ, cuộc chơi AI rất tốn kém nhưng hiệu quả chưa thấy đâu cả. Theo Bloomberg, tỉ lệ các công ty có kế hoạch tăng mức đầu tư vào AI trong 12 tháng tới đã giảm từ mốc rất cao 93% cách đây một năm nay chỉ còn 63%.Trong khi đó, theo Cục Thống kê Mỹ, chỉ có 5% công ty Mỹ có sử dụng AI. Trong bình diện từng công ty, có thể từng cá nhân các nhân viên mày mò tìm cách sử dụng AI để nâng hiệu suất công việc nhưng cả công ty ứng dụng AI để cải tiến sản phẩm hay dịch vụ thì chưa thông suốt. Tương tự chuyện nghề báo ở trên: từng phóng viên, từng thư ký tòa soạn có thể sử dụng AI để hỗ trợ cho công việc, còn nói tờ báo dùng AI để thay phóng viên viết tin bài thì còn lâu.Bàn về tác động lâu dài của AI, có lẽ bài viết của Ray Kurzweil trên tờ The Economist tóm gọn súc tích nhất. Ông cho rằng AI sẽ đem lại những lợi ích to lớn trong ba lãnh vực: năng lượng, sản xuất và y tế.Cuộc cách mạng năng lượng mặt trời chưa diễn ra mạnh mẽ là do vật liệu chế tạo pin để trữ điện vào ban ngày khi dư thừa đem sang sử dụng vào ban đêm còn quá đắt. Sàng lọc hàng ngàn nguyên liệu có thể dùng để làm pin chọn ra hợp chất tối ưu là thế mạnh của AI - khi đó nguồn năng lượng sạch, dồi dào và rẻ tiền sẽ biến đổi hoàn toàn thế giới. Năng lượng dồi dào sẽ dẫn tới sản xuất giá rẻ, kể cả robot thông minh thay dần con người trong các công việc nặng nhọc, nguy hiểm.Ở lãnh vực thứ ba, AI sẽ thúc đẩy những bước tiến đột phá trong công nghệ sinh học, giúp thử nghiệm nhanh nhiều loại thuốc, giả lập hàng triệu tình huống khác nhau trong các phòng thí nghiệm ảo, từ đó tìm ra các loại thuốc mới cho loài người.Philipp Carlsson-Szlezak, nhà kinh tế trưởng của Boston Consulting Group, cho rằng phải 5 năm nữa mới chứng kiến được sự thay đổi trong hoạt động của doanh nghiệp dưới tác động của AI. Còn các dự báo của Kurzweil, dù mang tính khả thi cao cũng đòi hỏi thời gian, tính bằng cả thập niên nữa. Vì thế có thể tạm thời kết luận, AI rất có ích nhưng hãy bắt tay vào sử dụng chúng cho nhu cầu từng cá nhân, từng tổ chức, từng công ty. Đừng ca tụng tiềm năng của chúng nữa vì sự cường điệu thường đem đến thất vọng trong khi AI cũng như nhiều đột phá công nghệ, cần sự kiên nhẫn và dụng công để khai thác.Bạn đừng quá tự ti nếu đọc đâu cũng thấy bàn về AI trong khi mình chưa bao giờ dùng nó vào công việc. Một nghiên cứu của Reuters Institute và Đại học Oxford, khảo sát hơn 12.000 người ở 6 nước cho thấy chỉ có 7% ở Mỹ và 2% ở Anh, Pháp, 1% ở Nhật nói họ sử dụng các công cụ AI tạo sinh hằng ngày; đa số chỉ xài một hai lần cho biết.Một tỉ lệ lớn người được khảo sát (47% ở Mỹ và 42% ở Anh) chưa hề nghe nói đến ChatGPT; tỉ lệ này còn cao hơn ở các AI tạo sinh khác như Gemini của Google hay Copilot của Mic

Nhóm Sài Gòn Xanh thành lập tháng 12-2022 do hai bạn trẻ Nguyễn Lương Ngọc và Hồ Văn Vĩ khởi xướng. Đến nay, nhóm có 50 thành viên thường trực và hơn 1.400 tình nguyện viên.Họ đã bắt đầu đi dọn rác trên kênh từ tháng 12-2022. Họ đã dọn được hơn 2.000 tấn rác từ 150 dòng kênh ở nhiều tỉnh thành. Nhưng "Một nhóm Sài Gòn Xanh dọn không hết rác, 1.000 nhóm dọn cũng không hết rác, chỉ khi mỗi người không xả rác thì mới hết rác" - lời của nhóm Sài Gòn Xanh.Sáng sớm, Nguyễn Vũ Hùng - sinh viên Trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM) - chạy xe từ TP Thủ Đức đến gửi gần cầu Rạch Lăng (quận Bình Thạnh) để tham gia vớt rác với các bạn mình trong nhóm Sài Gòn Xanh. Mặc đồ bảo hộ (gồm áo phao, quần yếm, ủng, ba loại găng tay), Hùng lội xuống dòng kênh bùn sình đen kịt, gỡ từng giề lục bình ra khỏi phao chắn rác rồi chuyển lên bờ.Xung quanh Hùng, hơn 20 thanh niên khác trong nhóm vớt từng bọc rác, chai nhựa, bao ni lông, áo quần cũ và vô số loại rác khác từ dòng nước đen ngòm, chuyền nhau đưa lên bờ. Chỉ non buổi sáng, 80 thanh niên gom được một đống rác to dưới chân cầu Rạch Lăng. Người đi qua tò mò nhìn họ.Hùng không nhớ đây là lần thứ mấy anh tham hoạt động của nhóm nhưng với Nguyễn Dũng, một nhân viên kinh doanh 27 tuổi, đây là lần đầu anh tham gia vớt rác. Dũng được phân công kéo rác từ kênh lên bờ, bỏ vô bao. "Tôi đọc được thông tin của nhóm vớt rác này qua mạng xã hội, ngưỡng mộ việc làm của các bạn nên đăng ký tham gia thành viên qua app. Đây là lần đầu tôi lội kênh, nước sâu tới ngực nên tôi cũng hơi sợ. Nhưng dưới kênh có quá nhiều rác nên khi bắt đầu kéo rác là tôi quên sợ" - Dũng nói. Nhưng ở đây, anh gặp nhiều người cùng lý tưởng… vớt rác nên ai cũng thấy như quen biết lâu rồi. Dũng nói anh sẽ tham gia tiếp và một lần đi vớt rác như vậy, với anh, mới có sự chiêm nghiệm thực tế mà điều chỉnh hành vi của mình. "Mỗi khi định bỏ bừa miếng rác, tôi sẽ nhớ lại những vất vả khi đi dọn rác, nhớ công việc của nhóm vớt rác để ngừng lại", anh nói.Phạm Hoàng Phương Vy, sinh viên năm 2 Trường ĐH Tài chính - Marketing, là tình nguyện viên mới tham gia vài buổi. Sáng nay, Vy được phân công gom rác vô bao. "Nước kênh bẩn, mùi hôi kinh khủng, rác quá nhiều, tôi rất mệt. Nhưng khi nhìn lại đoạn kênh đã được nhóm mình làm sạch, tôi thấy buổi sáng của mình có ích thực sự", Vy chia sẻ.Đoạn rạch dưới chân cầu Rạch Lăng trước khi được vớt rác.Bà Năm Lành, một người dân ở đường Phan Chu Trinh, kể bà sống gần cầu Rạch Lăng - nơi rác đọng mấy năm nay. "Thấy các thanh niên ở chỗ khác tới dọn rác gần nhà mình mà nể tụi nhỏ ghê, tụi nó còn trẻ mà không sợ dơ, không thấy gớm, đi dọn rác dưới rạch, lòng tôi thấy hổ thẹn vì có khi mình cũng bỏ rác xuống đó. Tôi đã dặn con cháu trong nhà là từ nay đừng bỏ rác xuống rạch nữa. Người ta từ nơi khác tới vớt rác mà mình sống gần đó lại bỏ rác xuống rạch coi sao được".Nhóm Sài Gòn Xanh thành lập tháng 12-2022 do hai bạn trẻ Nguyễn Lương Ngọc và Hồ Văn Vĩ khởi xướng. Đến nay, nhóm có 50 thành viên thường trực và hơn 1.400 tình nguyện viên ở khắp các quận huyện thuộc TP.HCM và các tỉnh lân cận.Chỉn chu từ A tới ZNguyễn Lương Ngọc (28 tuổi, trưởng nhóm), cho biết với mỗi buổi vớt rác, nhóm lên kế hoạch trước từ hai tuần đến một tháng. Ban đầu họ khảo sát địa điểm, xếp lịch, liên hệ địa phương hỗ trợ về kế hoạch, công tác tổ chức, xử lý rác… Nơi nào có dự án đặt phao chắn rác thì nhóm liên hệ để chính quyền quản lý và bảo vệ hệ thống phao này.Để tổ chức một buổi vớt rác, họ cần các nhóm nhỏ, gồm đội cơ động, đội hậu cần, đội truyền thông. Đội cơ động làm những công việc tương đối phức tạp, cần kỹ năng thành thục. Nguyễn Vũ Hùng, thành viên đội cơ động, được phân công ra giữa dòng nước gỡ rác và lục bình từ phao chắn rác. Đội truyền thông phụ trách quay phim chụp hình, livestream… đưa lên các nền tảng online để lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường và "tuyển" thêm tình nguyện viên.Sau khi "chốt" kế hoạch, đội truyền thông sẽ đăng lịch vớt rác trên app hoặc các tài khoản mạng xã hội của nhóm thông báo về hoạt động, mời các tình nguyện viên tham gia. Các tình nguyện viên sẽ được họp online để được tập huấn, cảnh báo ứng phó các loại rác nguy hiểm như kim tiêm, mảnh chai, rắn rết… và hạn chế tiếp xúc vật sắc nhọn. Đó là nơi họ cùng nhau luyện những kiến thức về phân loại, xử lý rác và cách tự bảo vệ, nhận thông tin về giờ giấc, địa chỉ, hướng dẫn đường đi đến địa điểm tập trung vớt rác, chỗ để xe…Trước khi "xông trận", các tình nguyện viên được hướng dẫn cách sử dụng đồ bảo hộ. Ai lội kênh thì mang quần yếm, áo phao, găng tay ba lớp (chống cắt, chống nước và bao tay y tế); người trên bờ mang ủng, găng tay hai lớp.Phần lớn các tình nguyện viên của nhóm Sài Gòn Xanh là sinh viên, thanh niên. Ảnh: YẾN TRINHTrần Văn Phú (sinh viên năm 3 Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, thuộc đội hậu cần) kể: khoảng 5h sáng, đội trưởng đội hậu cần gọi điện cho cửa hàng tạp hóa gần kênh để đặt nước uống. Đội này cũng lo thức ăn nhẹ và dụng cụ bảo hộ cho các tình nguyện viên trong buổi vớt rác. Ai khát nước, cần khăn lau

Bài viết của các tác giả Thanh Bình, Ngô Thị Phương Lê, Nguyễn Tri Anh trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần số tháng 6/2024Về bản chất, "xã hội hóa" trong giáo dục là việc yêu cầu cha mẹ chia sẻ bớt gánh nặng tài chính với nhà trường. Ý tưởng này là hoàn toàn hợp lý, chỉ có việc thực thi là có quá nhiều sai lệch.Tiền "xã hội hóa"Từ năm 2008, Chính phủ có nghị định về khuyến khích xã hội hóa giáo dục y tế, văn hóa. "Xã hội hóa" sau đó được dùng như một phép màu để nhà trường sử dụng tiền của hội cha mẹ học sinh cho các việc mua sắm, kêu gọi đóng góp nhưng ít chịu gánh nặng giải trình đầy đủ.Về bản chất, "xã hội hóa" trong giáo dục là việc yêu cầu cha mẹ chia sẻ bớt gánh nặng tài chính với nhà trường. Ý tưởng này là hoàn toàn hợp lý, chỉ có việc thực thi là có quá nhiều sai lệch.Sự việc cô hiệu trưởng ngắt lời một vị đại diện cha mẹ, không cho nêu lên các thắc mắc trong việc nhà trường sử dụng tiền từ quỹ cha mẹ đóng góp nói lên sự nhập nhằng không đáng có giữa hai bên (Tuổi Trẻ 30-5-2024).Sự nhập nhằng này là điều dễ dàng tránh được, nếu ranh giới tài chính giữa nhà trường và hội cha mẹ được vạch ra rõ ràng, và "xã hội hóa" được thực hiện minh bạch.Điều kỳ quặc nhất trong chuyện này, nhưng rất tiếc lại là điều xảy ra phổ biến, là hiệu trưởng lại có thể "báo giá" sản phẩm cho hội cha mẹ. Sự thật là hiệu trưởng ở các trường học công tại Việt Nam có những quyền hành quá lớn bao trùm lên hội phụ huynh mà không bằng cấp vào có thể biện minh được.Về mặt lý thuyết, hiệu trưởng là người làm việc chuyên môn về giáo dục, có thể giúp điều chỉnh chương trình học, hỗ trợ giáo dục cho trẻ, tư vấn cho phụ huynh về cách giúp đỡ con học nhưng không thể có trình độ về mua sắm trang thiết bị. Họ không phải là nhà thầu có giấy phép, sao có thể "báo giá" lại cho cha mẹ học sinh?Trong ý kiến nhanh phần "cướp mic" của hiệu trưởng Chung có câu "muốn kiện thì sẽ giải quyết ở cấp trên". Thực ra, không cần có "cấp trên" nào để giải quyết vấn đề bất bình giữa phụ huynh và nhà trường. Khi một nghi vấn của phụ huynh đã được đưa lên, nhà trường có trách nhiệm giải trình.Có thể một số người cho rằng việc phụ huynh phản ảnh thích hợp hơn ở một thời gian khác, không nên làm trong buổi lễ tổng kết của học sinh. Nhưng rất có thể, đã không có thời gian và không gian ấy cho những vấn đề tương tự hoặc nếu ở không gian khác, thời điểm khác, tiếng nói của phụ huynh có thể dễ dàng bị phớt lờ. Điều quan trọng là thông điệp đã được nói ra, nhà trường cần phải làm rõ.Hội cha mẹ không phải và không bao giờ nên là một cánh tay nối dài cho quyền lực của hiệu trưởng. Chức năng của hội cha mẹ là làm những việc hiệu trưởng và ban giám hiệu không đủ năng lực để làm, bao gồm chức năng quan trọng là giám sát hoạt động của chính hiệu trưởng và nhà trường.Nếu thực hiện như vậy, việc "báo giá" mua sắm thông qua nhà trường là hoàn toàn không cần thiết. Nếu có yêu cầu của nhà trường và nếu hội phụ huynh bỏ phiếu đồng ý, hội cha mẹ sẽ lấy báo giá, tự mua sắm và thuê lắp đặt. Mua sắm và công khai tài chính là một điểm lẽ ra dễ dàng nhất về mặt kỹ thuật, lẽ ra cần được minh bạch công khai nhất để tạo niềm tin, thì lại trở thành rắc rối và mờ ám nhất.Hội cha mẹ học sinh ở MỹTôi đã là thành viên của hội cha mẹ học sinh tại một vài trường tiểu học ở Mỹ. Hội cha mẹ có sức ảnh hưởng lớn đối với hoạt động của nhà trường và tồn tại độc lập với nhà trường.Hội phụ huynh là cầu nối giữa các gia đình, gia đình với nhà trường, giáo viên và cộng đồng địa phương. Hội phụ huynh thực hiện các việc như giám sát nhà trường, tổ chức hoạt động gây quỹ, tình nguyện, tổ chức sự kiện giáo dục, câu lạc bộ và hoạt động ngoài trời.Hội có tài khoản riêng, website riêng và chương trình hoạt động riêng. Đặc biệt là về mặt tài chính, hiệu trưởng và ban giám hiệu chỉ có thể đưa ra đề xuất nhưng không có quyền trong việc phê duyệt và thực hiện.Hiệu trưởng hay ban giám hiệu kiểm soát không thể tạo áp lực nào lên hội cha mẹ, mà hoàn toàn ngược lại, là đối tượng để cha mẹ giám sát. Thậm chí, hội phụ huynh có thể nêu lên những sai phạm ở nhà trường và hiệu trưởng có thể bị sa thải.Trong các cuộc họp của hội cha mẹ, thường diễn ra mỗi tháng một lần, hiệu trưởng được mời để báo cáo các hoạt động đáng chú ý, đồng thời để trả lời các chất vấn từ phụ huynh. Hội phụ huynh hoạt động như một tổ chức giám sát mọi hoạt động của nhà trường. Trong nhiều trường hợp, hội là cầu nối giữa các giáo viên, đặc biệt là giáo viên mới vào nghề, và ban giám hiệu trường.Đối với một vấn đề dễ nhất để thực hiện công khai minh bạch như vấn đề tài chính, hầu như không một ai cần băn khoăn gì. Mọi hoạt động chi tiêu được thể hiện trên sao kê ngân hàng, số dư được báo cáo mỗi tháng trên website, ai cũng có thể kiểm định và yêu cầu làm rõ khi cần.Hội phụ huynh có đề ra một số chương trình nhỏ để hỗ trợ các lớp học và giáo viên khi cần, khi ngân quỹ của trường không được phân bổ đủ để làm những việc này. Chẳng hạn, cô giáo phụ trách tư vấn tâm lý có thể điền đơn yêu cầu mua thảm, ghế ngồi cho phòng tư vấn. Hiệu trưởng có thể đề xuất hội chi một

Sáng kiến của ban tổ chức các sự kiện như Super Bowl, Euro, World Cup và cả Olympic cho thấy thể thao có thể sử dụng sức ảnh hưởng của mình để trở nên xanh hơn. Bài viết của tác giả Xuân Minh - Tuổi trẻ cuối tuần số ra ngày 11/8/2024 Bài viết của tác giả Hồng Vân - Tuổi trẻ cuối tuần số ra ngày 11/8/2024 Các sự kiện thể thao lớn tạo ra lượng phát thải carbon khổng lồ, chủ yếu do nhu cầu đi xem các trận đấu trực tiếp của người hâm mộ, bên cạnh xây dựng và vận hành cơ sở vật chất. Nhà tổ chức các giải đấu lớn thuộc nhiều bộ môn khác nhau đang nỗ lực thay đổi điều này.Một trận bóng đá trong khuôn khổ Champions League ở châu Âu ước tính tạo ra gần 5.600 tấn carbon. Ở World Cup 2018, lượng điện dùng trong cả giải (1 tháng) bằng mức tiêu thụ của nửa triệu ngôi nhà dùng trong một năm.Chính vì tác động khổng lồ đến môi trường này, hơn 200 đội tuyển, liên đoàn và tổ chức trên toàn cầu đã tham gia cuộc vận động Thể thao vì khí hậu của Liên Hiệp Quốc năm 2018 nhằm giảm một nửa lượng khí thải nhà kính (phát thải khí CO2) năm 2030 liên quan đến các giải đấu thể thao. Ngay năm đó, trận Super Bowl (vô địch bóng bầu dục nhà nghề Mỹ) đã hành động "mở màn".Tỉ lệ tái chế, tái sử dụng hoặc thu hồi rác của Super Bowl 2018 lên đến 90%; trong đó, 62% được tái chế hoặc quyên tặng, phần còn lại được ủ làm phân hữu cơ. Thực phẩm được đựng trong hộp có thể phân hủy sinh học 100%. Toàn bộ rác thực phẩm không thể phân hủy được đốt để cung cấp năng lượng sưởi ấm các tòa nhà ở trung tâm thành phố Minneapolis.Tại Euro 2024 ở Đức, ban tổ chức hợp tác với các công ty đường sắt để khuyến khích công chúng đi lại bằng phương tiện công cộng: ai có vé xem Euro đều có thể sử dụng miễn phí hạ tầng giao thông công cộng trong 36 tiếng (từ 6h ngày có trận đấu đến 18h hôm sau). Các sân vận động ở Berlin, Hamburg và Leipzig đều không có bãi đậu xe công cộng gần đó, nên rất ít cổ động viên lái xe đi xem các trận đấu. UEFA cũng yêu cầu các sân vận động sử dụng năng lượng tái tạo và giảm dùng đèn pha tốn nhiều năng lượng và tiết kiệm nước.Với vấn đề thực phẩm và giải khát, nhiều sân vận động đã cấm cổ động viên mang chai nhựa dùng một lần vào sân. Họ lắp nhiều điểm lấy nước miễn phí có thể hứng bằng bình tự mang theo. Các vận động viên thi đấu ở giải Wimbledon ở Anh cũng phải dùng bình nước tái sử dụng. Đồ uống được phục vụ trong ly tái sử dụng, chịu được từ 10 lần rửa trở lên. Người mua phải đặt cọc 1,25 USD cho một chiếc ly và sẽ nhận lại số tiền khi trả lại ly. Nếu không, khoản tiền được tặng cho quỹ từ thiện Wimbledon. Đến nay, hơn 130.000 bảng Anh đã được gửi cho quỹ. Wimbledon chấm dứt việc sử dụng khoảng 500.000 ly và nắp nhựa trong mỗi mùa giải.

Ngày 30-4-2024, Paul Auster qua đời ở tuổi 77 sau thời gian dài chống chọi với ung thư. Nhà văn sinh năm 1947 này là một trong những tên tuổi lớn của nền văn học Mỹ đương đại và là ngọn cờ đầu của chủ nghĩa hậu hiện đại trong văn học.Sách của ông được dịch ở Việt Nam từ những năm 2000, với các bản dịch Trần trụi với văn chương (1), Nhạc đời may rủi (2), Moon Palace (3), Khởi sinh của cô độc (4)...Vào tháng 2-2008, Paul Auster gặp nhà văn Nam Phi J.M. Coetzee tại một hội thảo ở Úc. Auster đề nghị Coetzee trao đổi thư từ với mình "để giúp nhau nảy ra ý mới".Cuộc gặp này khởi đầu cho tình bạn tâm thư sâu sắc giữa hai người, kéo dài nhiều năm về sau, được tập hợp trong cuốn Here and Now: Letters (2008-2011).Tuổi Trẻ Cuối Tuần trân trọng giới thiệu vài lá thư đầu tiên giữa Auster (ký tên Paul) và Coetzee (ký tên John) trong số báo TTCTT 12.5.2020242024

Tuổi thọ trung bình tăng trong khi con số trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ giảm. Nếu tiếp diễn, hai xu hướng nhân khẩu học lớn này sẽ mở ra một giai đoạn mới, với số ông bà sẽ nhiều hơn số cháu.

Bulgari những năm 1980 được biết đến là "phân xưởng virus" của thế giới và kẻ viết Virus nổi tiếng nhất thế giới cũng sinh ra từ đất nước này. Và đến nay, chân dung của nhân vật này vẫn là một màn xám với thế giới. Hắn đã viết ra những virus nổi tiếng với sức công phá và thiệt hại rất lớn cho nhiều hệ thống. Hãy cùng tìm hiểu hắn là ai?

Thời gian thấm thoắt thoi đưa, đứa trẻ ngày nào ta đăng hình lên mạng ngày ba bốn bận, gồm cả những khoảnh khắc hớ hênh ngớ ngẩn giờ đã lớn và bắt đầu không vui khi đời mình bị cả làng xem như thế.

zMột khi người lớn đã "khai quật" được tình yêu cho các món đồ chơi, thứ tình cảm ấy sẽ khó mà tan biến. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về thế giới đồ chơi dành cho những người lớn và ham mê chơi đồ chơi của trẻ em cũng như câu chuyện của Hot Wheels - một thương hiệu đồ chơi trẻ em với sức sống bền bỉ qua thời gian.

Ep 2: Sau một học kì cùng AI / AI và nghệ thuật? Ep 2: Sau một học kì cùng AI / AI và nghệ thuật? Ep 2: Sau một học kì cùng AI / AI và nghệ thuật? Ep 2: Sau một học kì cùng AI / AI và nghệ thuật? Nhiều trường đại học tại Mỹ đã trải qua trọn một học kì đương đầu với thách thức mới xuất hiện: Sinh viên lạm dụng các AI tạo sinh như ChatGPT và bắt nó làm thay mình. Cuộc chiến này ai sẽ dành chiến thắng? Ở bức tranh nghệ thuật thì một câu chuyện tương tự về việc: AI có thể làm nghệ thuật, chống lại hay có thể hợp tác tốt với con người trong lĩnh vực này?

Theo dòng lịch sử, những khảo cứu văn hoá, tâm lý, giáo dục, tôn giáo, chúng ta tìm về lịch sử của chiếc Xích đu. Hoá ra sau tất cả những rung lắc đu đưa vượt thoát và an ủi, mọi sự lại đâu vào đấy. Người ta gọi đánh đu là trò chơi của lừa mị và có một quá khứ u ám khiến chúng ta rất bất ngờ…